Voorlopige editie

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer)

16 juli 2026 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Elektronischecommunicatienetwerken en -diensten – Richtlijn 2002/21/EG – Artikel 9 – Beheer van de radiofrequenties voor elektronischecommunicatiediensten – Beginsel van dienstenneutraliteit – Artikel 9 bis – Toetsing van de beperkingen op bestaande gebruiksrechten voor radiofrequenties – Nationale regeling die een houder van rechten op het gebruik van radiofrequenties verplicht deze radiofrequenties te gebruiken overeenkomstig het bepaalde in het nationale frequentietoewijzingsplan en die het niet toestaat andere activiteiten uit te oefenen – Nationale maatregel die verplicht deze radiofrequenties uitsluitend te gebruiken voor digitale terrestrische televisieomroepdiensten ”

In zaak C‑401/25,

betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Consiglio di Stato (hoogste bestuursrechter, Italië) bij beslissing van 16 juni 2025, ingekomen bij het Hof op 17 juni 2025, in de procedure

Elettronica Industriale SpA

tegen

Ministero delle Imprese e del Made in Italy,

in tegenwoordigheid van:

Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (AGCOM),

wijst

HET HOF (Derde kamer),

samengesteld als volgt: C. Lycourgos (rapporteur), kamerpresident, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra en N. Fenger, rechters,

advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,

griffier: A. Calot Escobar,

gezien de stukken,

gelet op de opmerkingen van:

–        Elettronica Industriale SpA, vertegenwoordigd door M. Molino, C. Previti en G. Rossi, avvocati,

–        de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door S. Fiorentino als gemachtigde, bijgestaan door G. Aiello en A. De Curtis, avvocati dello Stato,

–        de Tsjechische regering, vertegenwoordigd door L. Halajová, J. Očková en J. Vláčil als gemachtigden,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door G. Conte en O. Gariazzo als gemachtigden,

gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,

het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 9 en 9 bis van richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronischecommunicatienetwerken en -diensten (kaderrichtlijn) (PB 2002, L 108, blz. 33), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/140/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 (PB 2009, L 337, blz. 37; hierna: „kaderrichtlijn”), en van de bepalingen van het VWEU inzake het vrij verrichten van diensten.

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Elettronica Industriale SpA en het Ministero delle Imprese e del Made in Italy (ministerie van het Bedrijfsleven en Made in Italy, Italië; hierna: „ministerie”) over de weigering van laatstgenoemde om het verzoek van deze vennootschap in te willigen om de beperking van haar gebruiksrechten op radiofrequenties voor digitale terrestrische televisiediensten (DTT) opnieuw te onderzoeken.

 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Kaderrichtlijn

3        De overwegingen 18 en 19 van de kaderrichtlijn luidden als volgt:

„(18)      Het feit dat de lidstaten er voor moeten zorgen dat de nationale regelgevende instanties zoveel mogelijk rekening houden met het streven dat de regelgeving technologisch neutraal moet zijn, dat wil zeggen dat de regelgeving het gebruik van een bepaald type technologie niet mag voorschrijven of bevoordelen, sluit niet uit dat evenredige maatregelen worden genomen om bepaalde specifieke diensten te bevorderen wanneer dit gerechtvaardigd is, bijvoorbeeld digitale televisie als middel om de spectrumefficiency te vergroten.

(19)      Radiofrequenties zijn een essentiële voorwaarde voor elektronischecommunicatiediensten die op radioverbindingen zijn gebaseerd en dienen dan ook, voor zover zij betrekking hebben op deze diensten, door de nationale regelgevende instanties te worden ingedeeld en toegewezen volgens een verzameling geharmoniseerde doelstellingen en beginselen waarop deze hun optreden steunen, en volgens objectieve, transparante en niet-discriminerende criteria, een en ander met inachtneming van de democratische, sociale, taalkundige en culturele belangen die een rol spelen bij het gebruik van frequenties. De indeling en toewijzing van radiofrequenties dient zo efficiënt mogelijk te worden uitgevoerd. [...]”

4        In artikel 2, onder q), van die richtlijn werd het begrip „spectrumtoewijzing” gedefinieerd als „de aanwijzing van een specifieke frequentieband voor gebruik door een of meer soorten radiocommunicatiediensten, waar passend onder duidelijk omschreven voorwaarden”.

5        In artikel 4, lid 1, van die richtlijn werd bepaald:

„De lidstaten zorgen ervoor dat er op nationaal niveau doeltreffende regelingen voorhanden zijn krachtens welke iedere gebruiker of onderneming die elektronischecommunicatienetwerken en/of -diensten aanbiedt, die door een beslissing van een nationale regelgevende instantie is getroffen, het recht heeft om tegen die beslissing beroep in te stellen bij een lichaam van beroep dat onafhankelijk is van de betrokken partijen. Dit lichaam, bijvoorbeeld een rechtbank, bezit de nodige deskundigheid om zijn taken effectief te kunnen uitoefenen. De lidstaten dragen er zorg voor dat de feiten van de zaak op afdoende wijze in aanmerking worden genomen en dat er een doeltreffend mechanisme voor het instellen van beroep aanwezig is.

[...]”

6        Overeenkomstig artikel 8 van die richtlijn moesten de lidstaten er bij de uitvoering van de in de kaderrichtlijn en de bijzondere richtlijnen omschreven regelgevende taken voor zorgen dat de nationale regelgevende instanties alle redelijke maatregelen treffen die er met name op gericht zijn de concurrentie bij de levering van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten te bevorderen, bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt en de belangen van de burgers van de Unie te bevorderen.

7        Artikel 9 van de kaderrichtlijn bepaalde:

„1.      Naar behoren rekening houdend met het feit dat radiofrequenties een publiek goed zijn dat een belangrijke maatschappelijke, sociale en economische waarde heeft, zorgen de lidstaten ervoor dat de radiofrequenties voor elektronische communicatiediensten op hun grondgebied efficiënt worden beheerd overeenkomstig de artikelen 8 en 8 bis. Zij zorgen ervoor dat de spectrumtoewijzing voor elektronischecommunicatiediensten en de afgifte van algemene machtigingen of individuele gebruiksrechten voor die radiofrequenties door de bevoegde nationale instanties gebaseerd zijn op objectieve, transparante, niet-discriminerende en proportionele criteria.

Bij de toepassing van dit artikel eerbiedigen de lidstaten de desbetreffende internationale overeenkomsten, met inbegrip van de radioregelgeving van de [Internationale Telecommunicatie-unie (ITU)], en mogen zij overwegingen van openbare orde in aanmerking nemen.

[...]

3.      Tenzij anders bepaald in de tweede alinea zorgen de lidstaten ervoor dat alle soorten voor elektronischecommunicatiediensten gebruikte technologie kunnen worden gebruikt op de radiofrequentiebanden die in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten in hun nationale frequentietoewijzingsplannen.

De lidstaten kunnen echter proportionele en niet-discriminerende beperkingen opleggen met betrekking tot de soorten voor elektronischecommunicatiediensten gebruikte [radionetwerken en draadloze technologieën], indien dat nodig is om:

a)      schadelijke interferentie te vermijden;

b)      de volksgezondheid te beschermen tegen elektromagnetische velden;

c)      de technische kwaliteit van de dienst te garanderen;

d)      te zorgen voor zoveel mogelijk gedeeld gebruik van de radiofrequenties;

e)      een efficiënt spectrumgebruik te waarborgen; of

f)      een doelstelling van algemeen belang te verwezenlijken overeenkomstig lid 4.

4.      Tenzij anders bepaald in de tweede alinea zorgen de lidstaten ervoor dat alle soorten elektronischecommunicatiediensten kunnen worden aangeboden op de radiofrequentiebanden die in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten in hun nationale frequentietoewijzingsplannen. De lidstaten kunnen echter proportionele en niet-discriminerende beperkingen opleggen met betrekking tot de soorten elektronischecommunicatiediensten die worden aangeboden, ook, waar nodig, om te voldoen aan vereisten van de radioregelgeving van de ITU.

Maatregelen die vereisen dat een elektronischecommunicatiedienst in een specifieke voor elektronischecommunicatiediensten beschikbare band wordt aangeboden, worden gerechtvaardigd door de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang zoals door de lidstaten in overeenstemming met de communautaire wetgeving gedefinieerd, zoals, maar niet beperkt tot:

a)      de veiligheid van het menselijk leven;

b)      het bevorderen van de sociale, regionale of territoriale samenhang;

c)      het vermijden van een ondoelmatig gebruik van radiofrequenties; of

d)      de bevordering van culturele en taalkundige diversiteit en pluralisme van de media, bijvoorbeeld door het aanbieden van radio- en televisieomroepdiensten.

Een maatregel die het verlenen van iedere andere elektronischecommunicatiedienst in een specifieke band verbiedt, mag alleen worden opgelegd wanneer zij gerechtvaardigd is op grond van de noodzaak de veiligheid van het menselijk leven te beschermen. De lidstaten mogen een dergelijke maatregel in uitzonderingsgevallen ook uitvaardigen voor de verwezenlijking van andere doelstellingen van algemeen belang zoals door de lidstaten in overeenstemming met de communautaire wetgeving gedefinieerd.

5.      De lidstaten heronderzoeken geregeld de noodzaak van de in de leden 3 en 4 bedoelde beperkingen en maatregelen en maken de resultaten van dat heronderzoek bekend.

6.      De leden 3 en 4 zijn van toepassing op spectrum dat is toegewezen voor elektronischecommunicatiediensten, algemene machtigingen die zijn afgegeven en individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties die zijn verleend na 25 mei 2011.

Spectrumtoewijzingen, algemene machtigingen en individuele gebruiksrechten die bestonden op 25 mei 2011 vallen onder artikel 9 bis.

7.      Onverminderd het bepaalde in de bijzondere richtlijnen en rekening houdend met de relevante nationale omstandigheden, kunnen de lidstaten voorschriften vaststellen om hamsteren van spectrum te voorkomen, met name door strikte termijnen te bepalen waarbinnen de gebruiksrechten door de houder van de rechten daadwerkelijk moeten worden geëxploiteerd en door sancties toe te passen, met inbegrip van geldboetes of intrekking van de gebruiksrechten indien de termijnen niet worden nageleefd. Deze voorschriften moeten op evenredige, niet-discriminerende en transparante wijze worden opgesteld en toegepast.”

8        Artikel 9 bis van die richtlijn bepaalde:

„1.      Gedurende een periode van vijf jaar, die ingaat op 25 mei 2011, mogen de lidstaten houders van rechten op het gebruik van radiofrequenties die vóór die datum zijn verleend en die voor een periode van ten minste vijf jaar na die datum geldig zullen blijven, toestaan een aanvraag in te dienen bij de bevoegde nationale instantie om beperkingen die overeenkomstig artikel 9, leden 3 en 4, op hun rechten zijn gesteld, opnieuw te onderzoeken.

Alvorens zij een besluit neemt, stelt de nationale regelgevende instantie de houder van het recht in kennis van haar hernieuwde toetsing van de beperkingen, waarbij zij haar bevindingen aangaande de omvang van dit recht vermeldt, en de houder een redelijke termijn toekent om zijn verzoek in te trekken.

Wanneer de houder zijn verzoek intrekt, blijft het recht ongewijzigd tot het verstrijken ervan en uiterlijk tot het eind van de periode van vijf jaar.

2.      Na de in lid 1 bedoelde periode van vijf jaar nemen de lidstaten alle passende maatregelen om ervoor te zorgen dat alle resterende algemene machtigingen of individuele gebruiksrechten en spectrumtoewijzingen voor elektronischecommunicatiediensten die op 25 mei 2011 bestonden, voldoen aan het bepaalde in artikel 9, leden 3 en 4.

3.      Bij de toepassing van dit lid nemen de lidstaten passende maatregelen om een eerlijke mededinging te bevorderen.

4.      Ten behoeve van de toepassing van dit artikel genomen maatregelen zijn niet als verlening van nieuwe gebruiksrechten aan te merken en vallen derhalve niet onder de desbetreffende bepalingen van artikel 5, lid 2, van richtlijn 2002/20/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 betreffende de machtiging voor elektronischecommunicatienetwerken en ‑diensten (machtigingsrichtlijn) (PB 2002, L 108, blz. 21)].”

 Richtlijn 2009/140

9        De overwegingen 34 tot en met 36, 38 en 40 van richtlijn 2009/140 luidden:

„(34)      Flexibiliteit bij het beheer van spectrum en toegang tot spectrum zouden moeten worden uitgebreid door middel van technologie- en dienstenneutrale machtigingen om spectrumgebruikers zelf de beste technologieën en diensten te laten kiezen die zij willen toepassen in frequentiebanden die beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten in de betreffende nationale frequentieallocatieplannen in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht (‚beginselen van technologie en dienstenneutraliteit’). Technologieën en diensten zouden alleen administratief mogen worden vastgesteld wanneer er doelstellingen van algemeen belang in het geding zijn en moeten naar behoren worden gemotiveerd en periodiek opnieuw worden onderzocht.

(35)      Beperkingen van het beginsel van technologieneutraliteit moeten passend zijn, en mogen alleen mogelijk zijn om schadelijke interferentie te voorkomen, bijvoorbeeld door zendmaskers en limieten voor het zendvermogen op te leggen, om te zorgen voor bescherming van de volksgezondheid door de blootstelling van het publiek aan elektromagnetische velden te beperken, om de goede werking van diensten te waarborgen door een toereikende technische kwaliteit van de dienst, om een correct gezamenlijk gebruik van het spectrum mogelijk te maken, met name wanneer het gebruik daarvan alleen is onderworpen aan algemene machtigingen, om het efficiënte gebruik van het spectrum te vrijwaren, of om een doelstelling van algemeen belang na te streven in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht.

(36)      Spectrumgebruikers zouden vrij moeten kunnen bepalen welke diensten zij via het spectrum willen aanbieden rekening houdend met de overgangsmaatregelen in verband met eerder verworven rechten. Mits deze noodzakelijk en evenredig zijn moeten aan de andere kant maatregelen mogelijk zijn indien het gaat om een specifieke dienst die duidelijke doeleinden van algemeen belang dient, zoals de veiligheid van het menselijk leven, de noodzaak om de sociale, regionale en territoriale samenhang te bevorderen of het vermijden van een ondoelmatig gebruik van het spectrum. Deze doelstellingen zouden ook de bevordering van culturele en taalkundige diversiteit moeten omvatten, alsook pluralisme van de media zoals gedefinieerd door de lidstaten in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht. Behalve wanneer dit noodzakelijk is om de veiligheid van het menselijk leven te beschermen of, in uitzonderingsgevallen, om andere doelstellingen van algemeen belang zoals door de lidstaten in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht gedefinieerd te verwezenlijken, zouden maatregelen niet mogen leiden tot exclusief gebruik voor bepaalde diensten maar veeleer aan de betrokken dienst voorrang moeten verlenen zodat dezelfde band tegelijk zoveel mogelijk door andere diensten of technologieën kan worden benut.

[...]

(38)      Omdat de toewijzing van spectrum aan specifieke technologieën of diensten een uitzondering vormt wat betreft de beginselen van technologie- en dienstenneutraliteit en de regel dat aanbieders zelf de dienst die wordt verschaft of de technologie die wordt gebruikt kunnen kiezen, zou een voorstel voor een dergelijke toewijzing transparant moeten zijn en aan een openbare raadpleging moeten worden onderworpen.

[...]

(40)      Voor de invoering van technologie- en dienstenneutraliteit en de handel in bestaande spectrumgebruiksrechten zijn wellicht overgangsregels nodig met inbegrip van maatregelen om te zorgen voor billijke concurrentie omdat bepaalde spectrumgebruikers bij het nieuwe systeem concurrentie kunnen aangaan met spectrumgebruikers die hun spectrumrechten hebben verworven onder veel zwaardere voorwaarden. Wanneer daarentegen met het oog op de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang rechten zijn verleend in afwijking van de algemene regels of aan de hand van criteria die niet objectief, transparant, evenredig en niet-discriminerend zijn, mogen de houders van dergelijke rechten slechts in zoverre ten nadele van nieuwe concurrenten worden begunstigd als nodig is om die of een andere daarmee verband houdende doelstelling van algemeen belang te verwezenlijken.”

 Italiaans recht

10      Artikel 14 van decreto legislativo n. 259 – Codice delle comunicazioni elettroniche (wetsbesluit nr. 259 houdende het wetboek elektronische communicatie) van 1 augustus 2003 (GURI nr. 214 van 15 september 2003, gewoon supplement nr. 150), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „wetboek elektronische communicatie”), bepaalt in de leden 4 tot en met 8:

„4. Tenzij in lid 2 anders is bepaald, zorgen het [ministerie] en de [Autorità per le garanzie nelle comunicazioni (toezichthoudende autoriteit voor communicatie, Italië; hierna: ‚autoriteit’)] er, elk in het kader van hun respectieve bevoegdheden, in het nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan overeenkomstig het Unierecht voor dat alle soorten elektronischecommunicatiediensten kunnen worden aangeboden in de banden die beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten. In het kader van hun respectieve bevoegdheden kunnen het ministerie en de autoriteit echter proportionele en niet-discriminerende beperkingen opleggen met betrekking tot de soorten elektronischecommunicatiediensten die kunnen worden aangeboden, ook, waar nodig, om te voldoen aan vereisten van de radioregelgeving van de ITU en de regelgeving van de [Europese Conferentie van post- en telecommunicatieadministraties (CEPT)].

5.      Maatregelen die vereisen dat een elektronischecommunicatiedienst in een specifieke voor elektronischecommunicatiediensten beschikbare band wordt aangeboden, worden gerechtvaardigd door de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang in overeenstemming met de Uniewetgeving, zoals bijvoorbeeld en niet uitputtend:

a)      veiligheid van het menselijk leven;

b)      het bevorderen van de sociale, regionale of territoriale samenhang;

c)      het vermijden van ondoelmatig gebruik van radiofrequenties; of

d)      het bevorderen van culturele en taalkundige diversiteit en pluralisme van de media, bijvoorbeeld door het aanbieden van radio- en televisieomroepdiensten.

6.      Het ministerie en de autoriteit kunnen binnen de grenzen van hun respectieve bevoegdheden het aanbieden van andere elektronischecommunicatiediensten in een specifieke band alleen verbieden indien dit gerechtvaardigd is om diensten voor de veiligheid van het menselijk leven te beschermen. Dit verbod kan bij wijze van uitzondering worden uitgebreid om andere in het Unierecht omschreven doelstellingen van algemeen belang te verwezenlijken.

7.      Het ministerie en de autoriteit onderzoeken binnen hun respectieve bevoegdheden geregeld opnieuw de noodzaak van de in de leden 3 tot en met 6 bedoelde beperkingen en maken de resultaten van dit heronderzoek bekend.

8.      De leden 3 en 4 zijn van toepassing op het spectrum dat is toegewezen voor elektronischecommunicatiediensten, algemene machtigingen die zijn afgegeven en individuele gebruiksrechten op radiofrequenties die zijn verleend vanaf de termijn bedoeld in artikel 4, lid 1, tweede volzin, van decreto legge n. 34 [(wetsbesluit nr. 34)] van 31 maart 2011 [(GURI nr. 74 van 31 maart 2011, blz. 1)], na wijzigingen omgezet in legge n. 75 [(wet nr. 75)] van 26 mei 2011 [(GURI nr. 122 van 27 mei 2011, blz. 2)], zoals gewijzigd. Spectrumtoewijzingen, algemene machtigingen en individuele gebruiksrechten die bestonden aan het einde van de voorgaande periode vallen onder artikel 14 bis.”

11      Artikel 14 bis van het wetboek elektronische communicatie bepaalt:

„1.      Tot en met 25 mei 2016 kunnen het ministerie en de autoriteit, overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden, houders van rechten op het gebruik van radiofrequenties die vóór de in artikel 14, lid 8, bedoelde termijn zijn verleend en tot die datum nog steeds geldig zijn, toestaan om een aanvraag in te dienen om de beperkingen die op hun rechten zijn gesteld overeenkomstig artikel 14, leden 4 tot en met 7 opnieuw te onderzoeken. Alvorens in het kader van hun respectieve bevoegdheden een besluit te nemen, stellen het ministerie en de autoriteit de houder van het recht op heronderzoek in kennis van de omvang van het recht na dit heronderzoek, en verlenen zij de aanvrager een termijn om zijn aanvraag in te trekken. Indien de houder van het recht zijn verzoek intrekt, blijft het recht ongewijzigd totdat dit verstrijkt of, indien dit eerder is, tot en met 25 mei 2016.

2.      Na 25 mei 2016 nemen het ministerie en de autoriteit overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden alle passende maatregelen om ervoor te zorgen dat artikel 14, leden 3 tot en met 7, van toepassing is op alle resterende algemene machtigingen, individuele gebruiksrechten en spectrumtoewijzingen voor elektronischecommunicatiediensten.

3.      Bij de toepassing van dit artikel treffen het ministerie en de autoriteit overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden passende maatregelen om eerlijke mededingingsvoorwaarden te bevorderen.

4.      De krachtens dit artikel genomen maatregelen verlenen geen nieuw gebruiksrecht en vallen derhalve niet onder de desbetreffende bepalingen van artikel 27 van dit wetboek.”

 Hoofdgeding en prejudiciële vraag

12      Elettronica Industriale, een Italiaanse exploitant van een telecommunicatienetwerk, is houder van gebruiksrechten voor radiofrequenties voor DTT, die betrekking hebben op vijf nationale netwerken (multiplex) en op 28 juni 2012 door het ministerie zijn verleend.

13      Op 24 mei 2016 heeft deze vennootschap het ministerie verzocht om heronderzoek van de beperking van deze gebruiksrechten, die uitsluitend waren verleend voor DTT-omroepdiensten. Dit verzoek was met name gericht op het opheffen van deze beperking.

14      Nadat het ministerie dat verzoek had afgewezen, heeft deze vennootschap bij de Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (bestuursrechter in eerste aanleg Latium, Italië) beroep ingesteld tot nietigverklaring van dit besluit tot afwijzing, waarbij zij in het bijzonder aanvoerde dat die afwijzing in strijd was met het in artikel 9 van de kaderrichtlijn neergelegde beginsel van dienstenneutraliteit.

15      Deze rechter heeft dit beroep verworpen, met name op grond dat zowel artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn als artikel 14, lid 4, van het wetboek elektronische communicatie bepaalt dat het beginsel van dienstenneutraliteit slechts kan worden toegepast binnen het kader dat is vastgesteld door de „nationale frequentietoewijzingsplannen”. In dit verband konden houders van gebruiksrechten die vóór 30 juni 2012 waren verleend, op grond van artikel 14 bis van dit wetboek verzoeken om de beperkingen van hun rechten „overeenkomstig artikel 14, leden 4 tot en met 7 [van dat wetboek]” opnieuw te onderzoeken en bijgevolg met inachtneming van hetgeen in het nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan is bepaald. Aangezien verzoekster het op de datum van haar verzoek tot heronderzoek van 24 mei 2016 geldende plan niet had betwist, kon dit plan volgens deze rechter niet het voorwerp vormen van de bij hem aanhangige procedure.

16      Elettronica Industriale heeft tegen dit besluit tot afwijzing hoger beroep ingesteld bij de Consiglio di Stato (hoogste bestuursrechter, Italië), de verwijzende rechter.

17      Deze rechter wijst erop dat artikel 14 van het wetboek elektronische communicatie, waarbij de beginselen van technologie- en dienstenneutraliteit in het Italiaanse recht zijn ingevoerd, bepaalt dat voor elektronischecommunicatiediensten alle technologieën mogen worden gebruikt en dat alle soorten elektronischecommunicatiediensten kunnen worden aangeboden, maar alleen in de frequentiebanden die in overeenstemming met het Unierecht in het nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten.

18      In dit verband benadrukt hij dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde situatie onder het nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan van 2015 valt, waarin de primaire toewijzing van de frequentieband 470‑790 MHz werd voorbehouden aan omroepdiensten.

19      In haar verzoek tot heronderzoek heeft Elettronica Industriale verzocht om haar gebruiksrechten te mogen uitoefenen voor breedbandgebruik (broadband), inzake telecommunicatie, in plaats van voor de uitzending van radio en televisie (broadcasting).

20      In die omstandigheden vraagt de verwijzende rechter zich af of de artikelen 9 en 9 bis van de kaderrichtlijn en de bepalingen van het VWEU inzake het vrij verrichten van diensten aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale maatregel die een houder van gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht om de betrokken frequenties uitsluitend te gebruiken voor DTT-omroepdiensten, aangezien een dergelijke beperking voortvloeit uit het feit dat dit gebruik van die frequenties is voorgeschreven door de bestuurshandeling waarbij het nationale frequentietoewijzingsplan is vastgesteld.

21      De vraag rijst dus of bij een verzoek tot heronderzoek in de zin van artikel 9 bis van de kaderrichtlijn, dat betrekking heeft op de uitoefening van andere activiteiten dan die welke zijn bedoeld in de handeling waarbij dit plan is vastgesteld, moet worden aangenomen dat deze handeling bindend is.

22      De verwijzende rechter is van oordeel dat een dergelijk verzoek tot heronderzoek slechts toelaatbaar lijkt te zijn voor de gebruiksrechten die de betrokken marktdeelnemer reeds bezit en die zijn opgenomen in het nationale frequentietoewijzingsplan. De afwijzing van dit verzoek, dat betrekking heeft op het gebruik van deze rechten voor een andere activiteit, kan dus worden gerechtvaardigd op de enkele grond dat dit plan beperkingen op het gebruik van die rechten bevat.

23      In dit verband is deze rechter van oordeel dat de draagwijdte van de artikelen 9 en 9 bis van de kaderrichtlijn moet worden verduidelijkt om te bepalen of de bevoegde nationale autoriteiten bij de in dat artikel 9 bis bedoelde heronderzoek, teneinde uitvoering te geven aan het beginsel van dienstenneutraliteit, kunnen afwijken van het nationale frequentietoewijzingsplan wanneer de betrokken marktdeelnemer heeft verzocht om de beperking van zijn gebruiksrechten voor frequenties zodanig te wijzigen dat hij andere activiteiten kan verrichten dan die waarvoor aanvankelijk een machtiging was verleend.

24      Tegen deze achtergrond heeft de Consiglio di Stato de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Staan de artikelen 9 en 9 bis van de [kaderrichtlijn], en de bepalingen van het VWEU inzake het vrij verrichten van diensten in de weg aan een nationale maatregel die de houder van gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht om deze frequenties te gebruiken zoals vastgesteld in het [Piano Nazionale di Ripartizione delle Frequenze (nationale frequentieverdelingsplan) (NFVP)] en die de exploitant niet toestaat om andere activiteiten uit te oefenen dan die welke hem ten tijde van het heronderzoek zijn toegewezen, en verzetten de Unieregels zich bijgevolg tegen een nationale maatregel die de houder van gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht om deze frequenties uitsluitend te gebruiken voor digitale terrestrische televisieomroepdiensten, en die door de nationale autoriteiten wordt gerechtvaardigd louter op basis van het bestaan van beperkingen die zijn opgenomen in de planningsmaatregel voor het radiospectrum?”

 Beantwoording van de prejudiciële vraag

 Opmerkingen vooraf

25      Met zijn vraag verzoekt de verwijzende rechter om uitlegging van de artikelen 9 en 9 bis van de kaderrichtlijn en de bepalingen van het VWEU inzake het vrij verrichten van diensten. Teneinde deze rechter een antwoord te geven dat nuttig is voor de beslechting van het bij hem aanhangige geding, moeten de volgende verduidelijkingen worden aangebracht.

26      Ten eerste moet, wat deze bepalingen van het VWEU betreft, worden opgemerkt dat deze in beginsel niet van toepassing zijn op een situatie waarvan alle aspecten zich binnen één lidstaat afspelen (arresten van 15 november 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, punt 47, en 17 oktober 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

27      Uit de verwijzingsbeslissing komt naar voren dat alle aspecten van het hoofdgeding zich binnen één lidstaat afspelen, in casu de Italiaanse Republiek, en dat deze beslissing geen aanwijzingen bevat waaruit zou kunnen worden afgeleid dat dit geschil, ondanks het zuiver nationale karakter daarvan, een aanknopingspunt heeft met de bepalingen van het VWEU inzake het vrij verrichten van diensten, die de uitlegging ervan noodzakelijk maakt voor de beslechting van dat geschil (zie in die zin arrest van 17 oktober 2024, FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, punt 41).

28      Hieruit volgt dat de gestelde vraag niet hoeft te worden beantwoord voor zover deze betrekking heeft op de uitlegging van deze bepalingen.

29      Wat ten tweede de uitlegging van de artikelen 9 en 9 bis van de kaderrichtlijn betreft, moet allereerst worden benadrukt dat uit de verwijzingsbeslissing naar voren komt dat verzoekster in het hoofdgeding zich beroept op het beginsel van dienstenneutraliteit, dat specifiek wordt genoemd in artikel 9, lid 4, van deze richtlijn.

30      Daarnaast bepaalt artikel 9 bis, lid 1, eerste alinea, van die richtlijn dat gedurende een periode van vijf jaar, die ingaat op 25 mei 2011, de lidstaten houders van rechten op het gebruik van radiofrequenties die vóór die datum zijn verleend en die voor een periode van ten minste vijf jaar na die datum geldig zullen blijven, mogen toestaan een aanvraag in te dienen bij de bevoegde nationale instantie om beperkingen die overeenkomstig artikel 9, leden 3 en 4, van die richtlijn op hun rechten zijn gesteld, opnieuw te onderzoeken.

31      De in dat artikel 9 bis geboden mogelijkheid om houders van gebruiksrechten op radiofrequenties toe te staan een verzoek tot heronderzoek in te dienen, heeft dus enkel betrekking op de houders van gebruiksrechten op radiofrequenties die vóór 25 mei 2011 zijn verleend.

32      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat Elettronica Industriale op 28 juni 2012 gebruiksrechten op radiofrequenties voor DTT heeft verkregen. Hieruit volgt dat artikel 9 bis van de kaderrichtlijn niet van toepassing is in het hoofdgeding.

33      Daarentegen moet worden vastgesteld dat op die datum artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn van toepassing was. Artikel 9, lid 6, van deze richtlijn bepaalt immers met name dat dit artikel 9, lid 4, van toepassing is op individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties die zijn verleend na 25 mei 2011.

34      Hieruit volgt dat de lidstaten er vanaf 25 mei 2011 krachtens artikel 9, leden 4 en 6, voor moesten zorgen dat het beginsel van dienstenneutraliteit werd geëerbiedigd en dat beperkingen van individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties waren gebaseerd op doelstellingen van algemeen belang, proportioneel en niet-discriminerend waren.

35      Overeenkomstig artikel 4, lid 1, van de kaderrichtlijn zorgen de lidstaten ervoor dat er op nationaal niveau doeltreffende regelingen voorhanden zijn krachtens welke iedere gebruiker of onderneming die elektronischecommunicatienetwerken en/of -diensten aanbiedt, die door een beslissing van een nationale regelgevende instantie is getroffen, het recht heeft om tegen die beslissing beroep in te stellen bij een lichaam van beroep dat onafhankelijk is van de betrokken partijen.

36      Hieruit volgt dat een exploitant van een telecommunicatienetwerk, zoals Elettronica Industriale, een op grond van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn vastgesteld besluit van de nationale regelgevende instantie moet kunnen aanvechten om, zoals in casu, de beperkingen van zijn individuele gebruiksrechten op radiofrequenties te laten opheffen.

37      Hoewel het hoofdgeding betrekking heeft op een verzoek van Elettronica Industriale tot heronderzoek van de beperkingen van haar gebruiksrechten op radiofrequenties voor DTT, dat deze vennootschap heeft ingediend op grond van artikel 14 bis van het wetboek elektronische communicatie, waarbij artikel 9 bis van de kaderrichtlijn in Italiaans recht is omgezet, belet deze omstandigheid niet dat de verwijzende rechter een nuttig antwoord wordt gegeven voor de beslechting van het bij hem aanhangige geding.

38      Aangezien artikel 9 bis, lid 1, van deze richtlijn verwijst naar artikel 9, lid 4, ervan, zou een verzoek dat ertoe strekt om op basis van het nationale recht tot omzetting van artikel 4, lid 1, van de kaderrichtlijn op te komen tegen een krachtens artikel 9, lid 4, vastgesteld besluit van de bevoegde autoriteit waarbij beperkingen worden opgelegd aan gebruiksrechten voor radiofrequenties, in essentie namelijk hetzelfde voorwerp hebben als een verzoek tot heronderzoek dat is ingediend op grond van het nationale recht tot omzetting van artikel 9 bis van de kaderrichtlijn, en dat ertoe strekt die beperkingen aan te vechten.

39      Uit het voorgaande volgt dat de gestelde vraag moet worden beantwoord in het licht van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn.

 Ten gronde

40      Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn aldus moet worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een nationale maatregel die, louter op basis van de beperkingen die zijn opgenomen in het nationale frequentietoewijzingsplan, een houder van individuele gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht deze uitsluitend te gebruiken voor het aanbieden van DTT-omroepdiensten.

41      Voor de beantwoording van deze vraag moet worden vastgesteld of, en zo ja onder welke voorwaarden, een nationaal frequentietoewijzingsplan beperkingen kan opleggen aan de gebruiksrechten voor frequenties met betrekking tot elektronischecommunicatiediensten die via die frequenties moeten worden aangeboden. Indien dat het geval is, moet worden bepaald of en onder welke voorwaarden een dergelijk plan een bindende werking moet hebben, in die zin dat dit plan noodzakelijkerwijs inhoudt dat een verzoek tot opheffing van die beperkingen wordt afgewezen.

42      Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een bepaling van Unierecht in de eerste plaats niet alleen rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 20 november 2025, Lolach, C‑327/24, EU:C:2025:901, punt 27).

43      Om te beginnen zorgen de lidstaten er volgens artikel 9, lid 4, eerste alinea, eerste volzin, van de kaderrichtlijn voor dat alle soorten elektronischecommunicatiediensten kunnen worden aangeboden „op de radiofrequentiebanden die [in overeenstemming met het Unierecht] beschikbaar zijn verklaard voor elektronischecommunicatiediensten in hun nationale frequentietoewijzingsplannen”.

44      Uit de bewoordingen van deze bepaling blijkt dat de lidstaten in het kader van het nationale frequentietoewijzingsplan beslissen welke frequentiebanden beschikbaar zijn voor het aanbieden van elektronischecommunicatiediensten. In dit verband moeten de lidstaten in beginsel toestaan dat alle soorten elektronischecommunicatiediensten via deze frequentiebanden kunnen worden aangeboden, hetgeen ertoe strekt dat de lidstaten het beginsel van dienstenneutraliteit eerbiedigen.

45      Artikel 9, lid 4, eerste alinea, tweede volzin, van de kaderrichtlijn biedt de lidstaten echter de mogelijkheid om proportionele en niet-discriminerende beperkingen op te leggen met betrekking tot de soorten elektronischecommunicatiediensten die worden aangeboden, ook, waar nodig, om te voldoen aan vereisten van de radioregelgeving van de ITU. Deze mogelijkheid vormt een beperking van het beginsel van dienstenneutraliteit, in die zin dat de overeenkomstig het nationale frequentietoewijzingsplan toegewezen frequentiebanden uitsluitend voor bepaalde soorten van deze diensten mogen worden gebruikt.

46      In die omstandigheden blijkt uit de bewoordingen van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn dat de verwijzing naar de nationale frequentietoewijzingsplannen in de eerste alinea van deze bepaling aangeeft dat de beperkingen die deze bepaling de lidstaten toestaat vast te stellen, in die plannen kunnen worden opgenomen. Bijgevolg kunnen de lidstaten, wanneer zij die plannen vaststellen, niet alleen de beschikbare frequentiebanden vermelden, maar in voorkomend geval ook de beperkingen op het gebruik van deze banden met betrekking tot het soort diensten dat daar kan worden aangeboden.

47      Vervolgens bevestigt de context van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn de in het vorige punt uiteengezette letterlijke uitlegging.

48      Artikel 9, lid 6, van de kaderrichtlijn bepaalt namelijk dat de leden 3 en 4 van dat artikel 9 van toepassing zijn op spectrum dat is toegewezen voor elektronischecommunicatiediensten, algemene machtigingen die zijn afgegeven en individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties die zijn verleend na 25 mei 2011.

49      Volgens de definitie van „spectrumtoewijzing” in artikel 2, onder q), van deze richtlijn ziet dit begrip op „de aanwijzing van een specifieke frequentieband voor gebruik door een of meer soorten radiocommunicatiediensten, waar passend onder duidelijk omschreven voorwaarden”.

50      Voor zover het nationale frequentietoewijzingsplan juist tot doel heeft het spectrum toe te wijzen, volgt hieruit dat de lidstaten met dit plan kunnen beslissen dat een bepaalde frequentieband uitsluitend voor een soort radiocommunicatiedienst mag worden gebruikt, waardoor het beginsel van dienstenneutraliteit wordt beperkt.

51      Wat ten slotte de doelstelling van de kaderrichtlijn betreft, deze bestaat erin blijkens artikel 8 ervan de concurrentie bij de levering van elektronischecommunicatienetwerken en -diensten te bevorderen, bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt en de belangen van de burgers van de Unie te behartigen (zie in die zin arrest van 11 september 2025, Cairo Network e.a., C‑764/23–C‑766/23, EU:C:2025:691, punt 96).

52      Bovendien moeten de lidstaten er overeenkomstig artikel 9, lid 1, van deze richtlijn voor zorgen dat de radiofrequenties voor elektronischecommunicatiediensten op hun grondgebied overeenkomstig met name dat artikel 8 efficiënt worden beheerd. Zij moeten er ook voor zorgen dat de spectrumtoewijzing voor elektronischecommunicatiediensten en de afgifte van algemene machtigingen of individuele gebruiksrechten voor die radiofrequenties door de bevoegde nationale instanties gebaseerd zijn op objectieve, transparante, niet-discriminerende en proportionele criteria.

53      In dit verband wordt in overweging 18 van de kaderrichtlijn vermeld dat evenredige maatregelen kunnen worden genomen om bepaalde specifieke diensten te bevorderen wanneer dit gerechtvaardigd is, bijvoorbeeld digitale televisie als middel om de spectrumefficiency te vergroten. In overweging 19 van deze richtlijn heet het bovendien dat de indeling en toewijzing van radiofrequenties zo efficiënt mogelijk dient te worden uitgevoerd.

54      De door artikel 9, lid 1, van de kaderrichtlijn vereiste doelstelling die verband houdt met de noodzaak van een efficiënt beheer van radiofrequenties kan rechtvaardigen dat een lidstaat besluit om bij de toewijzing van spectrum in het kader van het nationale frequentietoewijzingsplan beperkingen op te leggen aan de soorten elektronischecommunicatiediensten die kunnen worden aangeboden.

55      Uit het onderzoek van de bewoordingen en de context van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn en de door deze richtlijn nagestreefde doelstelling blijkt dus dat de lidstaten bij de vaststelling van de nationale frequentietoewijzingsplannen niet alleen de beschikbare frequentiebanden kunnen vermelden, maar in voorkomend geval, mits aan de voorwaarden van deze bepaling is voldaan, ook de beperkingen op het gebruik van die frequentiebanden met betrekking tot het soort diensten dat daar kan worden aangeboden.

56      Gelet op deze conclusie moet in de tweede plaats worden bepaald of, en onder welke voorwaarden, een dergelijk nationaal frequentietoewijzingsplan een bindende werking moet hebben, in die zin dat een verzoek tot opheffing van de beperkingen op de individuele gebruiksrechten voor radiofrequenties die zijn verleend aan een exploitant van een telecommunicatienetwerk, zoals Elettronica Industriale, die de verrichting van elektronischecommunicatiediensten begrensd, moet worden afgewezen op grond dat deze beperkingen bij dat plan zijn opgelegd.

57      In navolging van de Italiaanse en de Tsjechische regering en de Europese Commissie moet worden opgemerkt dat, om volle werking te verlenen aan de in artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn neergelegde mogelijkheid voor de lidstaten om in het kader van het nationale frequentietoewijzingsplan te eisen dat een elektronischecommunicatiedienst in een specifieke frequentieband wordt aangeboden, dit plan noodzakelijkerwijs een bindende werking moet hebben.

58      Ten eerste zij er immers aan herinnerd dat, zoals blijkt uit artikel 9, lid 4, tweede alinea, wanneer een nationaal frequentietoewijzingsplan vereist dat een elektronischecommunicatiedienst in een specifieke voor elektronischecommunicatiediensten beschikbare frequentieband wordt aangeboden, dit vereiste moet worden gerechtvaardigd door de noodzaak om verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang te waarborgen.

59      Indien een besluit van een nationale regelgevende instantie waarbij individuele gebruiksrechten voor frequenties worden toegekend in strijd zou kunnen zijn met dat vereiste, bijvoorbeeld door toe te staan dat een soort diensten wordt aangeboden in een frequentieband die door het betrokken nationale frequentietoewijzingsplan is voorbehouden aan een ander soort diensten, zou de verwezenlijking van de doelstelling van algemeen belang die de in dat plan vastgestelde maatregel rechtvaardigt, echter niet kunnen worden gewaarborgd.

60      Ten tweede dienen de lidstaten overeenkomstig artikel 9, lid 1, tweede alinea, van de kaderrichtlijn bij de toepassing van dit artikel de desbetreffende internationale overeenkomsten te eerbiedigen, met inbegrip van de radioregelgeving van de ITU. In dit verband bepaalt artikel 9, lid 4, eerste alinea, tweede volzin, van deze richtlijn dat de lidstaten proportionele en niet-discriminerende beperkingen kunnen opleggen met betrekking tot de soorten elektronischecommunicatiediensten die worden aangeboden, ook, waar nodig, om te voldoen aan vereisten die bij deze regelgeving zijn opgelegd.

61      Een nationaal frequentietoewijzingsplan dat uitvoering geeft aan een vereiste dat voortvloeit uit de desbetreffende internationale overeenkomsten moet dus noodzakelijkerwijs een bindende werking hebben.

62      Wat ten slotte de voorwaarden betreft waaronder een lidstaat door middel van een nationaal frequentietoewijzingsplan beperkingen kan opleggen aan het aanbieden van elektronischecommunicatiediensten in een specifieke beschikbare frequentieband, zij eraan herinnerd dat deze beperkingen moeten voldoen aan de voorwaarden van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn, namelijk dat zij moeten worden gerechtvaardigd door de noodzaak om de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang te waarborgen, en proportioneel en niet-discriminerend moeten zijn.

63      In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat volgens het op het hoofdgeding toepasselijke nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan van 2015 „de primaire toewijzing van de band 470‑790 MHz werd voorbehouden aan omroepdiensten” en dat de afwijzing van het door Elettronica Industriale op grond van artikel 14 bis van het wetboek elektronische communicatie ingediende verzoek tot heronderzoek in wezen is gemotiveerd door een verwijzing naar dat plan en de vaststelling dat deze vennootschap niet is opgekomen tegen de bestuurshandeling waarbij dat plan is vastgesteld, hoewel zij daartoe wel de mogelijkheid had.

64      Hoewel het in dit verband aan de verwijzende rechter staat om te onderzoeken of Elettronica Industriale in het kader van het hoofdgeding de geldigheid van de beperking tot omroepdiensten in hetzelfde plan nog kan betwisten en, zo ja, of deze beperking voldoet aan de voorwaarden van artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn, kan het Hof, in het kader van de gerechtelijke samenwerking waarin artikel 267 VWEU voorziet, op grond van de gegevens van het dossier aan die rechter niettemin de elementen met betrekking tot de uitlegging van het Unierecht verschaffen die voor deze rechter van waarde kunnen zijn bij de beoordeling van het effect van deze of gene bepaling van dat recht (zie in die zin arrest van 11 september 2025, Cairo Network e.a., C‑764/23–C‑766/23, EU:C:2025:691, punt 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

65      In dit licht moet ten eerste worden opgemerkt dat indien de verwijzende rechter zou vaststellen dat die beperking, zoals de Italiaanse regering in wezen betoogt, tot doel heeft een efficiënt spectrumgebruik te waarborgen of schadelijke interferentie bij het aanbieden van televisieomroepdiensten door andere exploitanten, zowel op nationaal niveau als in andere lidstaten, te voorkomen, het – behoudens toetsing van de evenredigheid en het niet-discriminerende karakter van dezelfde beperking door deze rechter – gerechtvaardigd zou zijn dat de houders van gebruiksrechten voor dat spectrum in de band 470‑790 MHz deze frequenties alleen kunnen gebruiken voor de daarin voorziene diensten.

66      Ten tweede blijkt, zoals in de punten 35 en 36 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, uit artikel 4, lid 1, van de kaderrichtlijn dat een exploitant van een telecommunicatienetwerk, zoals verzoekster in het hoofdgeding, die houder is van individuele gebruiksrechten voor frequenties en deze rechten in een frequentieband wenst te gebruiken om andere diensten aan te bieden dan die welke voor die frequentieband zijn voorzien in het nationale frequentietoewijzingsplan, moet beschikken over rechtsmiddelen waarmee hij kan opkomen tegen de bestuurshandeling waarbij dat plan is vastgesteld.

67      In dit verband zij er echter aan herinnerd dat het Unierecht de lidstaten er in beginsel niet toe verplicht om voor hun nationale rechterlijke instanties andere rechtsmiddelen in te voeren ter bescherming van de rechten die justitiabelen aan het Unierecht ontlenen dan die welke in het nationale recht zijn vastgesteld. Dit is slechts anders wanneer uit de opzet van de betrokken nationale rechtsorde blijkt dat er geen rechtsgang bij de rechter beschikbaar is waarmee, al was het maar incidenteel, de eerbiediging van de rechten die de justitiabelen aan het Unierecht ontlenen, kan worden verzekerd of wanneer de justitiabelen slechts toegang tot de rechter hebben door onrechtmatig te handelen (arrest van 14 mei 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU en C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 143 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

68      In casu bevat het dossier waarover het Hof beschikt geen enkel element dat twijfel doet rijzen over het bestaan van rechtsmiddelen die in overeenstemming zijn met deze rechtspraak, waarmee Elettronica Industriale de bestuurshandeling waarbij het nationale frequentieverdelings- en toewijzingsplan is vastgesteld, heeft kunnen aanvechten. In dit verband moet worden opgemerkt dat mocht worden vastgesteld dat deze vennootschap het recht had om beroep in te stellen tegen dat plan en zij dit niet binnen de gestelde termijn heeft uitgeoefend of het tevergeefs heeft uitgeoefend, het Unierecht niet vereist dat die vennootschap zich in het kader van het hoofdgeding kan beroepen op de ongeldigheid van de relevante bepalingen van dat plan.

69      Gelet op een en ander moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat artikel 9, lid 4, van de kaderrichtlijn aldus moet worden uitgelegd dat het niet in de weg staat aan een nationale maatregel die, louter op basis van de beperkingen die zijn opgenomen in het nationale frequentietoewijzingsplan, een houder van individuele gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht deze uitsluitend te gebruiken voor het aanbieden van DTT-omroepdiensten.

 Kosten

70      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:

Artikel 9, lid 4, van richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronische-communicatienetwerken en -diensten (kaderrichtlijn), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/140/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009,

moet aldus worden uitgelegd dat

het niet in de weg staat aan een nationale maatregel die, louter op basis van de beperkingen die zijn opgenomen in het nationale frequentietoewijzingsplan, een houder van individuele gebruiksrechten op radiofrequenties verplicht deze uitsluitend te gebruiken voor het aanbieden van digitale terrestrische televisieomroepdiensten.

ondertekeningen


*      Procestaal: Italiaans.