Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer)
16 juli 2026 (*)
„ Hogere voorziening – Beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus en in het licht van de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne – Lijsten van personen, entiteiten en lichamen waarvan de tegoeden en economische middelen zijn bevroren – Criterium voor plaatsing op deze lijsten dat verband houdt met het profiteren van het Loekasjenko-bewind of het steunen daarvan – Handhaving van rekwirantes naam op die lijsten – Belarussische onderneming die actief is op het gebied van de ontwikkeling en de bouw van vastgoed – Redenen voor handhaving van de plaatsing op de lijst – Artikel 263, zesde alinea, VWEU – Beroepstermijn – Aanvang – Mededeling van de betrokken beperkende maatregelen aan rekwirantes advocaten – Niet-ontvankelijkheid van het beroep wegens te late indiening – Onderzoek ten gronde van het beroep om redenen van een goede rechtsbedeling – Middel ontleend aan beoordelingsfouten wat de redenen voor de handhaving van de plaatsing op de lijst betreft ”
In zaak C‑363/25 P,
betreffende een hogere voorziening krachtens artikel 56 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, ingesteld op 28 mei 2025,
Dana Astra IOOO, gevestigd te Minsk (Belarus), vertegenwoordigd door M. Birdling, BL, M. Lester, BL, en K. Van Maldegem, advocaat,
rekwirante,
andere partij in de procedure:
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door L. Berger en S. Van Overmeire als gemachtigden,
verweerder in eerste aanleg,
wijst
HET HOF (Vijfde kamer),
samengesteld als volgt: M. L. Arastey Sahún, kamerpresident, J. Passer, E. Regan, D. Gratsias en B. Smulders (rapporteur), rechters,
advocaat-generaal: J. Kokott,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1 Met haar hogere voorziening vordert Dana Astra IOOO vernietiging van het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 19 maart 2025, Dana Astra/Raad (T‑281/23, EU:T:2025:315; hierna: „bestreden arrest”), waarbij haar beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van, ten eerste, besluit (GBVB) 2023/421 van de Raad van 24 februari 2023 tot wijziging van besluit 2012/642/GBVB betreffende beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus en in het licht van de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne (PB 2023, L 61, blz. 41) en uitvoeringsverordening (EU) 2023/419 van de Raad van 24 februari 2023 tot uitvoering van artikel 8 bis van verordening (EG) nr. 765/2006 betreffende beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus en de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne (PB 2023, L 61, blz. 20) (hierna samen: „litigieuze handhavingshandelingen van 2023”) en, ten tweede, besluit (GBVB) 2024/769 van de Raad van 26 februari 2024 tot wijziging van besluit 2012/642/GBVB betreffende beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus en in het licht van de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne (PB L, 2024/769), en uitvoeringsverordening (EU) 2024/768 van de Raad van 26 februari 2024 tot uitvoering van artikel 8 bis van verordening (EG) nr. 765/2006 betreffende beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus en de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne (PB L, 2024/768) (hierna samen: „litigieuze handhavingshandelingen van 2024”), voor zover deze vier handelingen (hierna samen: „litigieuze handelingen”) haar betreffen.
Toepasselijke bepalingen en voorgeschiedenis van het geding
2 Voor de onderhavige hogere voorziening kan de feitelijke en juridische context van deze zaak, zoals uiteengezet in de punten 2 tot en met 20 van het bestreden arrest, als volgt worden samengevat.
3 Deze zaak houdt verband met de beperkende maatregelen die sinds 2004 door de Europese Unie zijn vastgesteld in het licht van de situatie in Belarus wat de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten betreft en ook, sinds 2022, in het licht van de betrokkenheid van Belarus bij de Russische agressie tegen Oekraïne.
4 De Raad van de Europese Unie heeft op 18 mei 2006 verordening (EG) nr. 765/2006 betreffende beperkende maatregelen tegen president Loekasjenko en bepaalde functionarissen van Belarus (PB 2006, L 134, blz. 1) vastgesteld. De titel van die verordening is krachtens artikel 1, lid 1, van verordening (EU) nr. 588/2011 van de Raad van 20 juni 2011 (PB 2011, L 161, blz. 1) vervangen door de titel „Verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad van 18 mei 2006 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Belarus”.
5 De Raad heeft op 15 oktober 2012 besluit 2012/642/GBVB betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus (PB 2012, L 285, blz. 1) vastgesteld.
6 Artikel 4, lid 1, van dit besluit bepaalt het volgende:
„Alle tegoeden en economische middelen die eigendom zijn, in het bezit zijn, of onder zeggenschap staan van:
a) personen, entiteiten of lichamen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen of de onderdrukking van het maatschappelijk middenveld en de democratische oppositie, of wier activiteiten anderszins de democratie en de rechtsstaat in Belarus ernstig ondermijnen, of alle andere natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die banden hebben met hen, alsmede alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan;
b) natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die van het Loekasjenko-bewind profiteren of het steunen, alsmede rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan,
en vermeld staan in de bijlage, worden bevroren.”
7 Artikel 2, leden 4 en 5, van verordening nr. 765/2006, zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 1014/2012 van de Raad van 6 november 2012 (PB 2012, L 307, blz. 1), verwijst naar artikel 4, lid 1, onder a) en b), van besluit 2012/642 en bevat dezelfde criteria voor plaatsing op de lijsten van personen, entiteiten en lichamen waarvan de tegoeden en economische middelen zijn bevroren als die welke in deze laatste bepaling zijn voorgeschreven, met name het criterium dat ziet op het feit dat „het Loekasjenko-bewind wordt gesteund” of van dat bewind wordt „geprofiteerd” [hierna: „criterium onder b)”].
8 Zoals blijkt uit de overwegingen van uitvoeringsbesluit (GBVB) 2020/2130 van de Raad van 17 december 2020 tot uitvoering van besluit 2012/642/GBVB betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus (PB 2020, L 426 I, blz. 14) en van uitvoeringsverordening (EU) 2020/2129 van de Raad van 17 december 2020 tot uitvoering van artikel 8 bis, lid 1, van verordening (EG) nr. 765/2006 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Belarus (PB 2020, L 426 I, blz. 1), alsook uit de overwegingen van de litigieuze handelingen, houdt de onderhavige zaak specifiek verband met de intensivering van de aanhoudende mensenrechtenschendingen en de wrede wijze van onderdrukking van tegenstanders van het bewind van president Loekasjenko na de presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020, die door de Unie onverenigbaar met de internationale normen zijn geacht, alsmede met de betrokkenheid van Belarus bij de agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne, die is aangemerkt als een flagrante schending van de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van die staat.
9 Bij uitvoeringsbesluit 2020/2130 en uitvoeringsverordening 2020/2129 is de als „Dana Holdings/Dana Astra” aangeduide entiteit geplaatst op de lijsten van personen, entiteiten en lichamen waarop de beperkende maatregelen van toepassing zijn die zijn opgenomen in de bijlage bij besluit 2012/642 en in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 (hierna samen: „betrokken lijsten”), om de volgende redenen:
„Dana Holdings/Dana Astra is een van de voornaamste vastgoedontwikkelaars en bouwondernemingen in Belarus. De onderneming heeft percelen ontvangen voor de ontwikkeling van een aantal grote wooncomplexen en kantorencentra.
De eigenaren van Dana Holdings/Dana Astra onderhouden nauwe contacten met [president Loekasjenko]. Liliya [Loekasjenka], de schoondochter van de president, bekleedt een hoge positie in het bedrijf.
Aldus trekt Dana Holdings/Dana Astra profijt van het bewind [van president Loekasjenko] en steunt het dat bewind.”
10 Op 25 februari 2021 heeft de Raad besluit (GBVB) 2021/353 tot wijziging van besluit 2012/642 (PB 2021, L 68, blz. 189) en uitvoeringsverordening (EU) 2021/339 tot uitvoering van artikel 8 bis van verordening nr. 765/2006 (PB 2021, L 68, blz. 29) (hierna samen: „handhavingshandelingen van 2021”) vastgesteld, waarbij de plaatsing van de als „Dana Holdings/Dana Astra” aangeduide entiteit op de betrokken lijsten werd gehandhaafd tot en met 28 februari 2022. De gronden voor die handhaving waren vergelijkbaar met de gronden die die plaatsing op de lijsten hadden gerechtvaardigd, zoals in punt 9 van het onderhavige arrest is uiteengezet.
11 Op 24 februari 2022 heeft de Raad besluit (GBVB) 2022/307 tot wijziging van besluit 2012/642 (PB 2022, L 46, blz. 97) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/300 tot uitvoering van artikel 8 bis van verordening nr. 765/2006 (PB 2022, L 46, blz. 3) (hierna samen: „handhavingshandelingen van 2022”) vastgesteld, waarbij de beperkende maatregelen ten aanzien van rekwirante zijn gehandhaafd tot en met 28 februari 2023 op grond van de volgende redenen:
„Dana Astra, voorheen een dochteronderneming van Dana Holdings, is een van de voornaamste vastgoedontwikkelaars en bouwondernemingen in Belarus. Het bedrijf ontving rechten voor de ontwikkeling van percelen grond en ontwikkelt het multifunctioneel centrum ‚Minsk World’, dat door het bedrijf wordt aangekondigd als de grootste investering van zijn soort in Europa.
Personen die naar verluidt Dana Astra vertegenwoordigen, onderhouden nauwe betrekkingen met [president Loekasjenko]. Liliya [Loekasjenka], de schoondochter van de president, bekleedde een hoge positie in het bedrijf.
Dana Astra trekt aldus profijt van het bewind [van president Loekasjenko], en steunt dat.”
12 Rekwirante heeft beroep ingesteld tegen de handhavingshandelingen van 2021 en 2022, voor zover deze handelingen haar betroffen. Dit beroep is verworpen bij arrest van het Gerecht van 28 juni 2023, Dana Astra/Raad (T‑239/21, EU:T:2023:364), waartegen geen hogere voorziening is ingesteld. In punt 79 van dat arrest is het Gerecht na onderzoek van de door de Raad aangevoerde bewijzen tot de slotsom gekomen dat de eerste reden voor handhaving van rekwirantes naam op de betrokken lijsten, namelijk dat rekwirante een van de voornaamste vastgoedontwikkelaars en bouwondernemingen in Belarus is die het centrum „Minsk World” ontwikkelt – dat zij aankondigt als de grootste investering van zijn soort in Europa – op percelen grond waarvoor zij ontwikkelingsrechten heeft ontvangen en dat zij aldus profiteert van het bewind van president Loekasjenko en dit steunt, rechtens genoegzaam was onderbouwd.
13 Op 24 februari 2023 heeft de Raad de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 vastgesteld, waarbij de plaatsing van rekwirantes naam op de betrokken lijsten is gehandhaafd tot en met 28 februari 2024 om dezelfde redenen als die welke de vaststelling van de in punt 11 van het onderhavige arrest vermelde handhavingshandelingen van 2022 hadden gerechtvaardigd.
14 Op 26 februari 2024 heeft de Raad de litigieuze handhavingshandelingen van 2024 vastgesteld, waarbij de beperkende maatregelen ten aanzien van rekwirante werden verlengd tot 28 februari 2025. In die handelingen heeft de Raad de verlenging van die maatregelen gerechtvaardigd op dezelfde gronden als die welke in punt 11 van het onderhavige arrest zijn uiteengezet.
Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest
15 Bij verzoekschrift van 23 mei 2023, zoals nadien aangepast, heeft rekwirante het Gerecht verzocht om de litigieuze handelingen nietig te verklaren voor zover deze op haar betrekking hebben. Zij heeft daarbij één middel aangevoerd, waarmee zij in essentie heeft betoogd dat de in die handelingen vermelde gronden, voor zover zij haar betreffen, blijk geven van beoordelingsfouten en derhalve de handhaving van haar naam op de betrokken lijsten niet kunnen rechtvaardigen.
16 Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht het beroep van rekwirante verworpen. Voor de onderhavige hogere voorziening kan dat arrest als volgt worden samengevat.
17 In de eerste plaats heeft het Gerecht in de punten 29 tot en met 62 van het bestreden arrest onderzocht of – zoals de Raad betoogde zonder evenwel formeel een exceptie van niet-ontvankelijkheid op te werpen – het beroep tegen de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 niet-ontvankelijk was omdat het niet was ingesteld binnen de in artikel 263 VWEU gestelde termijn van twee maanden, vermeerderd met de forfaitaire termijn wegens afstand van tien dagen, hetgeen tevens tot de niet-ontvankelijkheid van het beroep zou hebben geleid voor zover het, nadat rekwirante haar conclusies had aangepast, strekte tot nietigverklaring van de litigieuze handhavingshandelingen van 2024.
18 In punt 34 van het bestreden arrest heeft het Gerecht eraan herinnerd dat, volgens zijn rechtspraak, de Raad de verplichting om een handeling waarbij ten aanzien van de betrokkene beperkende maatregelen zijn vastgesteld, aan die betrokkene mee te delen, in beginsel niet kan vervullen door die handeling mee te delen aan de advocaten die hem vertegenwoordigen. De kennisgeving aan de vertegenwoordiger van een verzoekende partij geldt slechts als kennisgeving aan de adressaat indien een dergelijke vorm van kennisgeving uitdrukkelijk is voorgeschreven of door partijen overeengekomen of wanneer de advocaat rechtsgeldig is gemachtigd om die kennisgeving namens zijn cliënt te ontvangen (arrest van 21 april 2021, El-Qaddafi/Raad, T‑322/19, EU:T:2021:206, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19 In de punten 46 tot en met 60 van het bestreden arrest heeft het Gerecht onderzocht of in casu de advocaten van rekwirante konden worden geacht rechtsgeldig gemachtigd te zijn om de kennisgeving van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 namens haar in ontvangst te nemen, en is het tot de slotsom gekomen dat dit het geval was.
20 Om tot deze slotsom te komen, heeft het Gerecht zich gebaseerd op een uitlegging van een mandaat van 1 november 2021 waarbij de vertegenwoordigers van rekwirante zijn gemachtigd om namens haar op te treden met betrekking tot de jegens haar vastgestelde beperkende maatregelen.
21 In de punten 50 tot en met 52 van het bestreden arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat dit mandaat weliswaar was verleend in het kader van zaak T‑239/21, die betrekking had op de handhavingshandelingen van 2021 en 2022, maar dat uit de bewoordingen ervan, voor zover de advocaten van rekwirante daarbij werden gemachtigd om „alle andere handelingen te verrichten die nodig of nuttig kunnen zijn in het kader van de voortzetting van die procedure”, voortvloeide dat dit mandaat zich niet beperkte tot de vertegenwoordiging van rekwirante voor de rechterlijke instanties van de Unie in het kader van haar vordering tot nietigverklaring van de handhavingshandelingen van 2021.
22 In de punten 56 tot en met 59 van het bestreden arrest heeft het Gerecht daaraan toegevoegd dat deze uitlegging van de bewoordingen van het mandaat van 1 november 2021 steun vindt in de context waarin de litigieuze handelingen zijn vastgesteld en in de wijze waarop de partijen zich na de overlegging van dat mandaat hebben gedragen.
23 In dit verband merkt het Gerecht op dat, ten eerste, na de overlegging van het mandaat van 1 november 2021 alle correspondentie tussen rekwirante en de Raad over de plaatsing van haar naam op de betrokken lijsten, voor zover zij rekwirante betrof, via haar advocaten is verlopen en, ten tweede, de litigieuze handhavingshandelingen van 2024 haar op dezelfde wijze ter kennis zijn gebracht als die van 2023, namelijk per aangetekende brief met ontvangstbevestiging die aan haar advocaten is toegezonden, zonder dat rekwirante tegen die handelwijze bezwaar heeft gemaakt.
24 Het Gerecht heeft daaruit in de punten 60 tot en met 62 van het bestreden arrest afgeleid dat het beroep, voor zover het aanvankelijk was gericht tegen de litigieuze handhavingshandelingen van 2023, niet-ontvankelijk moest worden verklaard omdat het tardief was. Voorts heeft het geoordeeld dat het beroep tevens niet-ontvankelijk moest worden verklaard voor zover het was gericht tegen de litigieuze handhavingshandelingen van 2024. Een verzoekende partij mag haar conclusies en middelen immers slechts zodanig aanpassen dat deze betrekking hebben op nieuwe handelingen die in de loop van het geding zijn vastgesteld voor zover haar vordering tot nietigverklaring van de eerder bestreden handeling zelf ontvankelijk was op de datum waarop zij is ingesteld.
25 In de tweede plaats heeft het Gerecht in de punten 63 tot en met 110 van het bestreden arrest niettemin geoordeeld dat het om redenen van een goede rechtsbedeling passend was uitspraak te doen over de grond van de zaak, aangezien het verloop van de procedure het mogelijk had gemaakt de zaak ten gronde te onderzoeken en de partijen daarover tijdens de pleitzitting waren gehoord.
26 Het Gerecht heeft dus het enige middel onderzocht dat rekwirante ter ondersteuning van haar beroep had aangevoerd en waarmee zij in essentie betoogde dat de redenen die ten grondslag lagen aan de litigieuze handelingen die haar betroffen, blijk gaven van beoordelingsfouten en derhalve de handhaving van haar naam op de betrokken lijsten niet konden rechtvaardigen.
27 Na dat onderzoek heeft het Gerecht in punt 110 van het bestreden arrest ten eerste geoordeeld dat de eerste reden voor handhaving van rekwirantes naam op de betrokken lijsten, namelijk dat rekwirante een van de voornaamste vastgoedontwikkelaars en bouwondernemingen in Belarus is die het centrum „Minsk World” ontwikkelt – dat zij aankondigt als de grootste investering van zijn soort in Europa – op percelen grond waarvoor zij ontwikkelingsrechten heeft ontvangen en dat zij aldus profiteert van het bewind van president Loekasjenko en dit steunt, rechtens genoegzaam was onderbouwd en, ten tweede, dat de vaststelling dat deze reden rechtens genoegzaam is onderbouwd en op zich een toereikende grondslag vormt om de handhaving van rekwirantes naam op die lijsten te rechtvaardigen, volstaat om het enige door rekwirante aangevoerde middel af te wijzen, zonder dat de andere argumenten die zij heeft aangevoerd en die gericht zijn tegen de tweede en de derde reden in de litigieuze handelingen hoeven te worden onderzocht.
28 Bijgevolg heeft het Gerecht het beroep verworpen.
Procedure bij het Hof en conclusies van partijen
29 Dana Astra verzoekt het Hof:
– het bestreden arrest te vernietigen;
– de litigieuze handelingen nietig te verklaren voor zover zij op haar betrekking hebben, en
– subsidiair, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht.
30 De Raad verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen, en
– rekwirante te verwijzen in de kosten van zowel de procedure in eerste aanleg als de onderhavige hogere voorziening.
Hogere voorziening
31 Ter ondersteuning van haar hogere voorziening voert rekwirante twee middelen aan. Met het eerste middel betoogt zij dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door het beroep niet-ontvankelijk te verklaren. Met het tweede middel betoogt zij dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de litigieuze handelingen geen beoordelingsfouten bevatten.
Eerste middel
Argumenten van partijen
32 Met haar eerste middel verwijt rekwirante het Gerecht blijk te hebben gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat het beroep niet-ontvankelijk was omdat het te laat was ingediend. Het Gerecht heeft immers ten onrechte geoordeeld dat de Raad rekwirante rechtsgeldig in kennis kon stellen van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 bij een aan haar advocaten gerichte brief zodat de in artikel 263 VWEU vastgestelde termijn van twee maanden was ingegaan op de datum van die kennisgeving en was verstreken voordat het beroep werd ingesteld.
33 Deze beoordeling van het Gerecht met betrekking tot de kennisgeving van deze handelingen berust op twee onjuiste rechtsopvattingen. De eerste onjuiste rechtsopvatting houdt verband met het feit dat een kennisgeving per post aan de betrokken advocaten hoe dan ook geen geldige kennisgeving van die handelingen aan rekwirante kan vormen. De tweede onjuiste rechtsopvatting bestaat erin dat het Gerecht in punt 55 van het bestreden arrest tot de slotsom is gekomen dat het vertegenwoordigingsmandaat van 1 november 2021, waarvan de draagwijdte nochtans uitdrukkelijk, duidelijk en onbetwistbaar was beperkt tot een andere door het Gerecht behandelde procedure, namelijk die betreffende zaak T‑239/21, de Raad toestond om de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 – die geen betrekking hadden op die procedure – bij een aan rekwirantes advocaten gerichte brief ter kennis te brengen.
34 De Raad betoogt dat dit eerste middel ongegrond is en dat de vaststelling dat het beroep te laat is ingesteld, moet worden bevestigd.
35 De Raad wijst er met name op dat hij rekwirante via vier verschillende kanalen in kennis had gesteld van de betrokken handelingen, te weten een op 27 februari 2023 in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakte kennisgeving en, op 28 februari 2023, een kennisgeving per e-mail aan zowel rekwirante als haar vertegenwoordigers alsook een kennisgeving per aangetekende brief aan haar vertegenwoordigers. Een kennisgeving per aangetekende brief aan rekwirante zelf was onmogelijk, omdat Belarus ten tijde van de vaststelling van de litigieuze handelingen een „gesloten bestemming” was, hetgeen betekent dat de Belgische postdiensten geen post konden bezorgen. De Raad heeft dus alle communicatiekanalen waarover hij beschikte gebruikt en gecombineerd, en heeft niet geprobeerd zich te onttrekken aan zijn verplichting tot individuele kennisgeving.
36 In repliek benadrukt rekwirante dat de Raad voor het eerst in hogere voorziening, en dus te laat, aanvoert dat het niet mogelijk was haar op de voorgeschreven wijze in kennis te stellen, dat wil zeggen per post op het adres van haar statutaire zetel. Daarbij beroept de Raad zich op stukken die niet-ontvankelijk zijn omdat zij niet voor het Gerecht zijn overgelegd.
Beoordeling door het Hof
37 Artikel 263, zesde alinea, VWEU bepaalt dat de in dit artikel bedoelde beroepen moeten worden ingesteld binnen twee maanden te rekenen, al naargelang van het geval, vanaf de dag van bekendmaking van de handeling, vanaf de dag van kennisgeving aan de verzoeker of, bij gebreke daarvan, vanaf de dag waarop de verzoeker van de handeling kennis heeft gekregen.
38 Het Hof heeft reeds geoordeeld dat uit de bewoordingen van deze bepaling en in het bijzonder uit de uitdrukkingen „al naargelang van het geval” en „bij gebreke daarvan”, duidelijk blijkt dat het aanvangstijdstip van de beroepstermijn wordt bepaald aan de hand van de betrokken situatie en dat de eerste twee criteria die deze termijn kunnen doen ingaan hiërarchisch boven het derde criterium staan. De termijn voor het beroep tot nietigverklaring begint dus primair te lopen vanaf de bekendmaking van de handeling of vanaf de kennisgeving ervan aan de verzoeker. Deze twee hoofdcriteria worden in de opzet van die bepaling op gelijke voet geplaatst, in die zin dat geen van beide criteria ondergeschikt is aan het andere. Het criterium van de datum waarop kennis is genomen van de bestreden handeling als aanvangstijdstip van de beroepstermijn is daarentegen ondergeschikt aan de criteria van bekendmaking of kennisgeving van die handeling (arrest van 10 februari 2026, WhatsApp Ireland/Europees Comité voor gegevensbescherming, C‑97/23 P, EU:C:2026:81, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39 In casu zijn de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 op 27 februari 2023 bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie, serie L, maar moesten zij krachtens artikel 8 bis, lid 2, van verordening nr. 765/2006 door de Raad ook worden meegedeeld aan „de natuurlijke persoon of rechtspersoon, de entiteit of het lichaam [waarvan hij besluit de naam op te nemen in bijlage I bij deze verordening], [met inbegrip van] de redenen voor plaatsing op de lijst, hetzij rechtstreeks, indien het adres bekend is, hetzij door een kennisgeving te publiceren”.
40 Een dergelijke regeling die zowel de bekendmaking als de mededeling van de betrokken handelingen vereist, is het gevolg van de bijzondere aard van handelingen tot vaststelling van beperkende maatregelen jegens een persoon of een entiteit, die tegelijk verwantschap vertonen met handelingen van algemene strekking, aangezien zij het een categorie van bepaalde adressaten algemeen en abstract verbieden om met name activa en financiële middelen ter beschikking te stellen van personen en entiteiten wier namen op de lijsten in de bijlage daarbij voorkomen, en met een bundel van individuele besluiten ten aanzien van deze personen en entiteiten (zie in die zin arrest van 23 april 2013, Gbagbo e.a./Raad, C‑478/11 P–C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
41 Daarnaast moet eraan worden herinnerd dat bij de handelingen die op basis van de bepalingen inzake het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid worden vastgesteld, zoals de litigieuze handhavingshandelingen van 2023, het de individuele aard van deze handelingen is die de weg naar de Unierechter overeenkomstig de artikelen 275, tweede alinea, VWEU en 263, vierde alinea, VWEU, vrijmaakt (arrest van 23 april 2013, Gbagbo e.a./Raad, C‑478/11 P–C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 57).
42 Hieruit volgt dat het weliswaar juist is dat dergelijke handelingen op grond van de bekendmaking ervan in werking treden, maar dat de termijn voor het instellen van een beroep tot nietigverklaring van die handelingen krachtens artikel 263, vierde alinea, VWEU voor elk van deze personen en entiteiten ingaat op de datum van de mededeling daarvan die aan hen moet geschieden (arrest van 23 april 2013, Gbagbo e.a./Raad, C‑478/11 P–C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 59).
43 In dit verband moet worden opgemerkt dat artikel 8 bis, lid 2, van verordening nr. 765/2006 weliswaar voorziet in de mogelijkheid tot mededeling door middel van de publicatie van een kennisgeving, zoals het Gerecht in punt 33 van het bestreden arrest terecht heeft vastgesteld, maar dat van dit communicatiemiddel slechts gebruik kan worden gemaakt wanneer het onmogelijk is de betrokken persoon of entiteit rechtstreeks in kennis te stellen, bijvoorbeeld wanneer diens adres niet bekend is (zie in die zin arrest van 23 april 2013, Gbagbo e.a./Raad, C‑478/11 P–C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 61).
44 In casu heeft het Gerecht zich in de punten 60 en 61 van het bestreden arrest op basis van een mandaat van 1 november 2021 op het standpunt gesteld dat de kennisgeving van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023, die de Raad op 28 februari 2023 per aangetekende brief met ontvangstbevestiging aan rekwirantes advocaten had verricht, gold als kennisgeving aan rekwirante zelf en dat de datum van ontvangst van die brief bijgevolg het beginpunt vormde van de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde beroepstermijn van twee maanden.
45 In dit verband moet worden opgemerkt dat, zoals het Gerecht in punt 34 van het bestreden arrest terecht heeft geoordeeld, uit de in de punten 42 en 43 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak volgt dat de Raad de verplichting om een handeling waarbij ten aanzien van de betrokkene beperkende maatregelen zijn vastgesteld, aan die betrokkene mee te delen, in beginsel niet kan vervullen door die handeling mee te delen aan de advocaten die hem vertegenwoordigen. De mededeling aan de vertegenwoordigers van een persoon, zoals diens advocaat, van een handeling waarbij hem beperkende maatregelen worden opgelegd, kan immers niet worden aangemerkt als een „rechtstreekse kennisgeving” aan die persoon in de zin van artikel 8 bis, lid 2, van verordening nr. 765/2006, teneinde de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde beroepstermijn van twee maanden te doen ingaan, aangezien een dergelijke mededeling naar haar aard indirect is.
46 Zoals het Gerecht in de punten 34 en 44 van het bestreden arrest eveneens terecht heeft opgemerkt, moet evenwel een uitzondering op dit beginsel worden aanvaard wanneer de advocaat rechtsgeldig is gemachtigd om een dergelijke mededeling te ontvangen. In een dergelijk geval ontvangt de advocaat immers als gemachtigde van de betrokkene die mededeling in naam en voor rekening van deze laatste, zodat zij gelijkstaat aan een mededeling aan de betrokkene zelf.
47 Gelet op het feit dat het gaat om een uitzondering op dat beginsel, kan de mededeling van een dergelijke handeling aan de advocaat van de in die handeling bedoelde persoon of entiteit evenwel slechts een „rechtstreekse kennisgeving” in de zin van artikel 8 bis, lid 2, van verordening nr. 765/2006 vormen die de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde termijn doet ingaan, indien uit de bewoordingen van het betreffende vertegenwoordigingsmandaat duidelijk en ondubbelzinnig blijkt, zonder ruimte te laten voor enige andere uitlegging, dat die advocaat bevoegd is een dergelijke mededeling in ontvangst te nemen.
48 Derhalve moet worden nagegaan of het mandaat van 1 november 2021, zoals beschreven in het bestreden arrest, rekwirantes advocaten op duidelijke en ondubbelzinnige wijze, zonder ruimte te laten voor enige andere uitlegging, de bevoegdheid verleende om de mededeling van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 in ontvangst te nemen.
49 In casu waren rekwirantes advocaten volgens de bewoordingen van het mandaat van 1 november 2021 gemachtigd om haar „in het kader van zaak T‑239/21” voor de rechterlijke instanties van de Unie te vertegenwoordigen met het oog op de nietigverklaring van de handhavingshandelingen van 2021. Bij lezing van dit mandaat moet worden vastgesteld dat deze machtiging de „ondertekening en indiening van alle processtukken” omvat, alsmede „alle andere handelingen die in het kader van de voortzetting van deze procedure noodzakelijk of nuttig kunnen zijn”.
50 Vastgesteld moet worden dat deze bewoordingen van het mandaat van 1 november 2021, in het bijzonder die waarbij rekwirantes advocaten de bevoegdheid wordt verleend om „alle andere handelingen [te verrichten] die in het kader van de voortzetting van deze procedure noodzakelijk of nuttig kunnen zijn”, niet voldoende duidelijk en nauwkeurig waren om te kunnen concluderen dat dit mandaat deze advocaten machtigde om de mededeling van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 in naam en voor rekening van hun mandant in ontvangst te nemen.
51 Anders dan het Gerecht in punt 55 van het bestreden arrest heeft geoordeeld, leidt de combinatie van de uitdrukkelijke verwijzing naar zaak T‑239/21 en het gebruik van de uitdrukking „in het kader van de voortzetting van deze procedure” namelijk tot een uitlegging van dat mandaat volgens welke het rekwirantes advocaten slechts machtigt om haar te vertegenwoordigen in het kader van zaak T‑239/21, waarin de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 niet aan de orde waren. Die handelingen vormden immers het voorwerp van de procedure in zaak T‑281/23, die tot het bestreden arrest heeft geleid.
52 Bij lezing van de bewoordingen van het betrokken vertegenwoordigingsmandaat moet dus worden geoordeeld dat dit mandaat rekwirantes advocaten niet op duidelijke en ondubbelzinnige wijze machtigt om de mededeling van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 in ontvangst te nemen.
53 Hieruit volgt dat deze handelingen niet naar behoren aan rekwirante zijn meegedeeld via haar advocaten en dat de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde termijn van twee maanden bijgevolg niet is ingegaan op de datum waarop die handelingen per aangetekende brief aan die advocaten ter kennis zijn gebracht.
54 Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door de contextuele elementen die het Gerecht in de punten 56 tot en met 59 van het bestreden arrest aanvoert.
55 De vraag of een advocaat naar behoren is gemachtigd om namens en voor rekening van zijn cliënt de mededeling te ontvangen van de handelingen waarbij aan deze laatste beperkende maatregelen worden opgelegd, zodat die mededeling de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde termijn kan doen ingaan, moet immers uitsluitend worden onderzocht aan de hand van de bewoordingen van het betrokken mandaat en niet aan de hand van de wijze waarop de Raad en de betrokkene hebben gecorrespondeerd over de handelingen waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd.
56 Gelet op een en ander dient te worden vastgesteld dat het eerste middel gegrond is.
57 Aangezien het Gerecht het enige door rekwirante ten gronde aangevoerde middel heeft onderzocht en afgewezen en zich bovendien op de gronden voor de afwijzing van dat middel heeft gebaseerd om het in eerste aanleg ingestelde beroep te verwerpen, moet – alvorens uitspraak te doen over de onderhavige hogere voorziening – het tweede middel van die hogere voorziening worden onderzocht, dat tegen die gronden is gericht.
Tweede middel
Argumenten van partijen
58 Met haar tweede middel betoogt rekwirante dat het Gerecht blijk heeft gegeven van negen onjuiste rechtsopvattingen door te oordelen dat de litigieuze handelingen geen beoordelingsfouten bevatten.
59 De Raad betwist het betoog van rekwirante.
Beoordeling door het Hof
60 Alvorens de negen grieven te onderzoeken die rekwirante in het kader van haar tweede middel heeft aangevoerd, zij er ten eerste aan herinnerd dat de hogere voorziening overeenkomstig artikel 256 VWEU en artikel 58 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie beperkt is tot rechtsvragen en dat het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is om de feiten vast te stellen, behoudens het geval waarin de feitelijke onjuistheid van die vaststellingen uit de overgelegde processtukken blijkt, en om die feiten te beoordelen. De beoordeling van die feiten levert, behoudens onjuiste voorstelling van de aan het Gerecht overgelegde bewijzen, geen rechtsvraag op die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof. Wanneer het Gerecht de feiten heeft vastgesteld of beoordeeld, is het Hof wel bevoegd om krachtens artikel 256 VWEU toezicht uit te oefenen op de wijze waarop het Gerecht die feiten juridisch heeft gekwalificeerd en op de rechtsgevolgen die het daaraan heeft verbonden (arrest van 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 158 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
61 Ten tweede moet een rekwirant, wanneer hij stelt dat het Gerecht feiten of bewijzen onjuist heeft opgevat, overeenkomstig artikel 256 VWEU, artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 168, lid 1, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, precies aangeven welke elementen volgens hem onjuist zijn opgevat en welke fouten in de analyse het Gerecht tot die onjuiste opvatting hebben gebracht. Bovendien is het vaste rechtspraak dat een onjuiste opvatting duidelijk moet blijken uit de stukken van het dossier, zonder dat de feiten en de bewijzen opnieuw hoeven te worden beoordeeld (arrest van 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 378 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
62 Ten derde zij eraan herinnerd dat, wat beperkende maatregelen betreft, de Unierechter overeenkomstig de hem bij de Verdragen verleende bevoegdheden in beginsel een volledig wettigheidstoezicht moet uitoefenen op de betrokken handelingen van de Unie (zie in die zin arrest van 3 juli 2025, Grodno Azot en Khimvolokno Plant/Raad, C‑326/24 P, EU:C:2025:522, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
63 Verder vereist de doeltreffendheid van de rechterlijke toetsing, zoals gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat de Unierechter bij de toetsing van de wettigheid van de redenen waarop het besluit is gebaseerd tot plaatsing of handhaving van de naam van een persoon op de lijst van personen op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn, niet alleen nagaat of de aangevoerde redenen voldoende nauwkeurig en concreet zijn, maar ook of die redenen – of ten minste één daarvan – op zich een toereikende grondslag vormen voor dat besluit. Bovendien moet de Unierechter zich ervan vergewissen dat dit besluit, dat voor de betrokkene een individuele strekking heeft, berust op een voldoende solide feitelijke grondslag. Dit betekent dat de feiten die zijn aangevoerd in de motivering waarop dit besluit steunt, worden nagegaan, zodat de rechterlijke toetsing niet alleen een beoordeling van de abstracte waarschijnlijkheid van de aangevoerde redenen inhoudt, maar zich uitstrekt tot de vraag of die redenen, of ten minste één daarvan die op zich toereikend wordt geacht om als grondslag te dienen voor dat besluit, zijn gestaafd (arrest van 1 augustus 2025, Timchenko/Raad, C‑703/23 P, EU:C:2025:608, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
64 De negen grieven die rekwirante ter ondersteuning van haar tweede middel heeft aangevoerd, moeten in het licht van deze overwegingen worden onderzocht.
65 Met haar eerste grief, die is gericht tegen punt 85 van het bestreden arrest, verwijt rekwirante het Gerecht dat het een fout heeft gemaakt bij de juridische kwalificatie van de vastgestelde feiten. Aangezien het Gerecht in punt 84 van het bestreden arrest heeft vastgesteld dat rekwirante ten tijde van de vaststelling van de litigieuze handhavingshandelingen van 2023 het voorwerp was van een reeks ongunstige maatregelen van het bewind van president Loekasjenko, heeft het in punt 85 van dat arrest ten onrechte geoordeeld dat de aldus vastgestelde feiten niet „van dien aard waren” dat zij vanuit juridisch oogpunt afbreuk konden doen aan de toepasselijkheid op rekwirante van het criterium onder b), dat de handhaving van haar naam op de betrokken lijsten rechtvaardigde.
66 Deze grief moet worden afgewezen, aangezien hij is gebaseerd op een kennelijk onjuiste lezing van punt 85 van het bestreden arrest.
67 In punt 85 van dat arrest heeft het Gerecht immers geoordeeld dat rekwirante er niet in was geslaagd aan te tonen in welk opzicht die maatregelen voor haar een ongunstige behandeling vormden, evenmin als in welk opzicht – gesteld al dat een dergelijke ongunstige behandeling zou komen vast te staan – deze afbreuk zou kunnen doen aan de beoordeling dat rekwirante ten tijde van de vaststelling van de litigieuze handelingen nog steeds profijt trok van het bewind van president Loekasjenko en dit bleef steunen door het ontwikkelen van het project Minsk World, dat werd beschouwd als de grootste investering van zijn soort in Europa en voor dat bewind van bijzonder belang was.
68 Rekwirante stelt tevens dat het Gerecht in punt 85 van het bestreden arrest de feiten onjuist heeft gekwalificeerd, maar toont dit niet aan. Aangezien punt 85 van dat arrest overigens een in wezen feitelijke beoordeling door het Gerecht bevat, kan dit punt in hogere voorziening slechts worden bekritiseerd indien een onjuiste opvatting van de feiten wordt aangevoerd en aangetoond. Rekwirante heeft echter geen dergelijke onjuiste opvatting aangevoerd.
69 Met haar tweede grief betoogt rekwirante dat het Gerecht, door in punt 86 van het bestreden arrest te verklaren dat zij „niet [stelde] dat de door het bewind van president Loekasjenko jegens haar genomen maatregelen gevolgen [hadden] gehad voor de omstandigheden waaronder zij het centrum Minsk World [had] verkregen en verder [bleef ontwikkelen]”, de door haar overgelegde bewijzen onjuist heeft voorgesteld en/of onjuist heeft opgevat. Uit de punten 23 en 24 van het verzoekschrift, alsmede uit de bij de memorie van repliek en de memorie houdende aanpassing gevoegde juridische adviezen, blijkt dat rekwirante wel degelijk heeft uiteengezet waarom de ongunstige maatregelen die dat bewind jegens haar had genomen, daadwerkelijk een negatieve invloed hadden op de omstandigheden waaronder zij het project Minsk World voortzette.
70 Deze grief moet worden afgewezen.
71 Punt 86 van het bestreden arrest moet immers worden gelezen in samenhang met andere punten van dat arrest. In punt 67 van dat arrest heeft het Gerecht om te beginnen gewezen op rekwirantes argument dat de maatregelen die het bewind van president Loekasjenko jegens haar had genomen, negatieve gevolgen hadden gehad voor de verwezenlijking van het centrum Minsk World, waarvan de ontwikkeling vertraging had opgelopen, in gevaar was gekomen en uiteindelijk niet rendabel was gebleken. Vervolgens heeft het Gerecht in de punten 87 en 88 van dat arrest geoordeeld dat, gelet op de door de Raad overgelegde bewijzen, niet was aangetoond dat deze maatregelen dergelijke gevolgen hadden gehad en dat uit die bewijzen juist bleek dat rekwirante, als enige vastgoedontwikkelaar die met het project was belast, de verwezenlijking van het project Minsk World bleef voortzetten onder voor haar nog steeds gunstige voorwaarden, waarbij dit project een grootschalige operatie vormde die voor dat bewind van bijzonder belang was. Ten slotte heeft het Gerecht in de punten 94 tot en met 105 van het bestreden arrest de door rekwirante aangevoerde bewijzen onderzocht en de verschillende beweringen van rekwirante weerlegd over de specifieke gevolgen die de door het bewind van president Loekasjenko jegens haar genomen maatregelen zouden hebben gehad voor de ontwikkeling van Minsk World.
72 Daarnaast stelt rekwirante weliswaar dat punt 86 van het bestreden arrest een onjuiste opvatting inhoudt van bepaalde door haar aangevoerde bewijzen, maar zij toont niet aan dat het Gerecht deze onjuist heeft opgevat in de zin van de in punt 61 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof. Rekwirante toont niet aan voor welke specifieke gegevens het Gerecht in punt 86 van dat arrest zou zijn uitgegaan van een kennelijk onjuiste lezing van de stukken van het dossier waarnaar zij verwijst. Uit de stukken van het dossier blijkt dus niet duidelijk dat er sprake is van een onjuiste opvatting. Integendeel blijkt dat rekwirante het Hof verzoekt de feiten en de bewijzen in hogere voorziening opnieuw te beoordelen, hetgeen volgens die rechtspraak is uitgesloten.
73 Met haar derde grief betoogt rekwirante dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 86 van het bestreden arrest te verklaren dat het de gevolgen van de ongunstige maatregelen die het bewind van president Loekasjenko jegens haar had genomen, reeds had onderzocht in zijn arrest van 28 juni 2023, Dana Astra/Raad (T‑239/21, EU:T:2023:364). Dat arrest had namelijk betrekking op de handhavingshandelingen van 2021 en 2022, die waren vastgesteld vóór de inwerkingtreding van die maatregelen op 1 januari 2022, zodat het Gerecht met die maatregelen in dat arrest geen rekening had gehouden.
74 Dit argument moet worden afgewezen, aangezien het berust op een onjuiste lezing van punt 86.
75 De verwijzing in punt 86 van het bestreden arrest naar het arrest van 28 juni 2023, Dana Astra/Raad (T‑239/21, EU:T:2023:364), dat daadwerkelijk betrekking had op de handhavingshandelingen van 2021 en 2022, die waren vastgesteld vóór de inwerkingtreding van de maatregelen die het bewind van president Loekasjenko jegens rekwirante had genomen, dient immers uitsluitend ter herinnering aan het feit dat het Gerecht in dat arrest reeds had geoordeeld dat de voorwaarden waaronder rekwirante het project Minsk World uitvoerde, erop wezen dat zij profijt trok van dat bewind en dit steunde.
76 Met haar vierde grief betoogt rekwirante dat het Gerecht in de punten 87 tot en met 94 van het bestreden arrest bewijzen onjuist heeft voorgesteld en/of onjuist heeft opgevat en/of zijn motiveringsplicht niet is nagekomen. Het Gerecht noemt bepaalde bewijzen die zouden aantonen dat rekwirante het project Minsk World onder gunstige omstandigheden heeft voortgezet, zonder evenwel rekening te houden met de door rekwirante verstrekte antwoorden en tegenbewijzen.
77 In dit verband moet worden vastgesteld dat het Gerecht in de punten 87 tot en met 92 van het bestreden arrest een feitelijke beoordeling heeft verricht van door de Raad overgelegde bewijzen, namelijk artikelen die waren gepubliceerd op de website van het officiële Belarussische persbureau, om vervolgens in punt 93 van dat arrest tot de slotsom te komen dat deze bewijzen op geloofwaardige wijze aantoonden dat rekwirante ten tijde van de vaststelling van de litigieuze handelingen de verwezenlijking van het project Minsk World nog steeds met succes voortzette onder dezelfde voorwaarden als die welke het Gerecht had aangemerkt als aanwijzingen dat zij profijt trok van het bewind van president Loekasjenko en dit steunde, ondanks de maatregelen die dat bewind jegens haar had genomen.
78 Rekwirante verwijt het Gerecht weliswaar dat het de bewijzen onjuist heeft opgevat, maar zij toont niet aan – zoals is vereist door de in punt 61 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak – dat het Gerecht, door dergelijke feitelijke beoordelingen te verrichten, stukken van het dossier duidelijk onjuist heeft opgevat, zonder dat de feiten en de bewijzen opnieuw hoeven te worden beoordeeld.
79 Wat de stelling van rekwirante betreft dat het Gerecht heeft nagelaten bepaalde door haar overgelegde bewijzen te onderzoeken die in tegenspraak zijn met de slotsom in punt 93 van het bestreden arrest, moet worden vastgesteld dat het Gerecht in de punten 94 tot en met 104 van dat arrest de door rekwirante aangevoerde bewijzen die volgens haar aantoonden dat de door het bewind van president Loekasjenko jegens haar genomen maatregelen wel degelijk negatieve gevolgen hadden gehad voor de uitvoering van het project Minsk World, uitvoerig heeft onderzocht en vervolgens heeft afgewezen.
80 Indien rekwirante met haar betoog het Gerecht wil verwijten dat het zijn arrest niet rechtens genoegzaam heeft gemotiveerd, zij eraan herinnerd dat in de motivering van een arrest of een beschikking de redenering van het Gerecht duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking moet komen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de gronden voor de genomen beslissing en het Hof zijn rechterlijk toezicht kan uitoefenen. De motiveringsplicht houdt echter niet in dat het Gerecht alle door partijen in het geding aangevoerde argumenten een voor een uitputtend dient te behandelen. De motivering mag dus impliciet zijn, mits de belanghebbenden eruit kunnen opmaken waarom het Gerecht hun argumentatie niet heeft gevolgd, en het Hof er voldoende aanknopingspunten in kan vinden om zijn toezicht uit te oefenen (arrest van 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 101 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
81 Gelet op het uitvoerige onderzoek dat het Gerecht in de punten 87 tot en met 105 van het bestreden arrest heeft verricht naar de door zowel de Raad als rekwirante overgelegde bewijzen, moet worden geoordeeld dat het Gerecht het bestreden arrest rechtens genoegzaam heeft gemotiveerd, waardoor rekwirante, ook impliciet, kon begrijpen waarom het haar argumenten heeft afgewezen waarmee zij wilde aantonen dat de door het bewind van president Loekasjenko jegens haar genomen maatregelen negatieve gevolgen hadden gehad voor de uitvoering van het project Minsk World, en waardoor het Hof over voldoende gegevens kon beschikken om zijn toezicht uit te oefenen.
82 Met haar vijfde grief voert rekwirante aan dat het Gerecht in punt 89 van het bestreden arrest de door haar overgelegde bewijzen onjuist heeft opgevat of onjuist heeft voorgesteld door te verklaren dat de maatregelen waaraan zij door het bewind van president Loekasjenko was onderworpen, waren vastgesteld ten aanzien van 190 Belarussische ondernemingen met buitenlands kapitaal, zodat uit de loutere vaststelling van die maatregelen niet kan worden afgeleid dat er sprake is van een „specifieke ongunstige behandeling van rekwirante door het bewind van president Loekasjenko”.
83 Deze grief kan niet slagen, aangezien hij niet ter zake dienend is.
84 De vaststelling van het Gerecht dat rekwirante geen „specifieke ongunstige behandeling” heeft ondergaan louter wegens de vaststelling van de maatregelen die het bewind van president Loekasjenko haar heeft opgelegd, is immers overbodig. Deze vaststelling heeft met name geen enkele invloed gehad op de redenering die vervolgens in het bestreden arrest is gevolgd met betrekking tot de gevolgen die deze maatregelen volgens rekwirante zouden hebben gehad voor de uitvoering van het project Minsk World. Deze redenering eindigt met de in punt 105 van dat arrest vervatte slotsom dat rekwirante op de datum van de vaststelling van de litigieuze handhavingshandelingen dit project bleef ontwikkelen onder omstandigheden die erop wezen dat zij profijt trok van dat bewind en dit steunde. Die slotsom bevat dus geen enkele verwijzing naar die vaststelling en houdt daarmee geen enkel causaal verband. Aldus heeft het Gerecht impliciet maar noodzakelijkerwijs geoordeeld, zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting, dat het feit dat die maatregelen voor rekwirante geen „specifieke ongunstige behandeling” meebrachten, juridisch niet relevant was voor de vraag of rekwirante voldeed aan het criterium onder b), dat de handhaving van haar naam op de betrokken lijsten rechtvaardigde.
85 Volgens vaste rechtspraak zijn grieven tegen ten overvloede geformuleerde overwegingen van een beslissing van het Gerecht niet ter zake dienend, aangezien zij niet tot vernietiging van die beslissing kunnen leiden (arresten van 3 juli 2025, Grodno Azot en Khimvolokno Plant/Raad, C‑326/24 P, EU:C:2025:522, punt 59, en 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 240 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
86 Met haar zesde grief verwijt rekwirante het Gerecht dat het in punt 89 van het bestreden arrest een fout heeft gemaakt door juridische betekenis toe te kennen aan het feit dat ook andere entiteiten door het bewind van president Loekasjenko mogelijk ongunstig zijn behandeld vanwege de aan Belarussische vennootschappen met buitenlands kapitaal opgelegde maatregelen of sancties. Dit is niet van belang voor de vraag of rekwirante voldeed aan het criterium onder b), dat de handhaving van haar naam op de betrokken lijsten rechtvaardigde.
87 Uit punt 84 van het onderhavige arrest volgt dat deze grief ongegrond is en derhalve moet worden afgewezen.
88 Met haar zevende grief, die betrekking heeft op de punten 94 tot en met 97 van het bestreden arrest, verwijt rekwirante het Gerecht dat het bewijzen onjuist heeft voorgesteld en/of onjuist heeft opgevat en/of zijn motiveringsplicht niet is nagekomen. Rekwirante heeft immers bewijzen verstrekt waaruit blijkt dat belangrijke handelspartners hun betrekkingen met haar hadden beëindigd vanwege de maatregelen die het Belarussische bewind haar had opgelegd, onder meer door haar bankrekeningen te bevriezen en overeenkomsten op te zeggen. Deze situatie wordt gestaafd door vijf concrete en overtuigende voorbeelden, uiteengezet in de bijlagen A.22 tot en met A.26 bij het verzoekschrift, die door het Gerecht niet zijn onderzocht.
89 Deze grief kan niet worden aanvaard.
90 Voor zover rekwirante met dit betoog stelt dat het Gerecht zijn rechterlijk toezicht niet naar behoren heeft uitgeoefend doordat het geen rekening heeft gehouden met de door haar overgelegde bewijzen, moet immers worden opgemerkt – zoals de Raad stelt zonder op dit punt door rekwirante te zijn tegengesproken – dat deze bewijzen overeenkomen met de vijf voorbeelden die in het verzoekschrift zijn aangevoerd en in de door rekwirante ingestelde hogere voorziening zijn hernomen, en die het Gerecht in de punten 94 tot en met 97 van het bestreden arrest heeft onderzocht.
91 Rekwirante beoogt dus in werkelijkheid de feitelijke beoordelingen van het Gerecht te betwisten en tracht daarvan een nieuwe beoordeling te verkrijgen door diezelfde vijf voorbeelden opnieuw aan het Hof voor te leggen. Volgens de in de punten 60 en 61 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof is een dergelijk betoog niet-ontvankelijk in het stadium van de hogere voorziening.
92 Met haar achtste grief, die betrekking heeft op de punten 95 tot en met 102 en de punten 105 en 106 van het bestreden arrest, verwijt rekwirante het Gerecht blijk te hebben gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door uit te gaan van het beginsel dat het aan haar stond om de omvang aan te tonen van de gevolgen van de maatregelen en sancties die het bewind van president Loekasjenko haar had opgelegd, terwijl het aan de Raad stond om te bewijzen dat zij van dat bewind profiteerde. Het Gerecht heeft derhalve ten onrechte geoordeeld dat de Raad ermee kon volstaan te stellen dat „niet [kon] worden uitgesloten” dat andere factoren een rol „hadden kunnen” spelen met betrekking tot die gevolgen.
93 Anders dan de Raad betoogt, is een dergelijk argument ontvankelijk, aangezien het erop neerkomt dat het Hof wordt verzocht toezicht uit te oefenen op een eventuele schending van de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering door het Gerecht, hetgeen behoort tot de bevoegdheid van het Hof in het kader van een hogere voorziening (arrest van 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 226 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
94 Dit argument kan echter niet slagen.
95 Het is inderdaad zo dat het krachtens het beginsel actori incumbit probatio aan de Raad staat om in geval van betwisting aan te tonen dat de tegen de betrokken persoon uit hoofde van het criterium onder b) in aanmerking genomen redenen gegrond zijn, ook al is het niet vereist dat hij voor de Unierechter al het bewijs overlegt dat verband houdt met die redenen (zie in die zin arrest van 26 maart 2026, UC/Raad, C‑455/24 P, EU:C:2026:253, punt 115 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
96 Aangezien de Raad voor het Gerecht echter een reeks relevante gegevens en bewijzen heeft overgelegd waaruit bleek dat daadwerkelijk aan dit criterium was voldaan, stond het op grond van datzelfde beginsel aan rekwirante om, wanneer zij die gegevens of bewijzen ter discussie stelde met een beroep op de ongunstige behandeling die het bewind van president Loekasjenko haar wegens de tegen haar genomen maatregelen of sancties zou hebben gegeven, aan te tonen dat die behandeling afbreuk had gedaan aan de uitvoering van het project Minsk World en bijgevolg aan het profijt dat zij uit dat bewind trok ter verwezenlijking van dat project.
97 Wat de negende grief betreft, waarmee rekwirante aanvoert dat de beoordeling door het Gerecht in de punten 107 tot en met 110 van het bestreden arrest berust op reeds aangevoerde onjuiste rechtsopvattingen, volstaat het vast te stellen dat de in deze grief gestelde onjuiste rechtsopvattingen identiek zijn aan die waarop de eerste acht grieven betrekking hebben, zodat deze grief moet worden afgewezen om dezelfde redenen als die waarom die eerste acht grieven zijn afgewezen.
98 Gelet op de voorgaande overwegingen, waaruit volgt dat het Gerecht terecht het beroep ten gronde heeft verworpen, moet het tweede middel worden afgewezen.
99 De motivering van het bestreden arrest waarop dit middel betrekking heeft, volstaat ter rechtvaardiging van het dictum van dat arrest, zodat de bij het onderzoek van het eerste middel vastgestelde onjuiste rechtsopvattingen geen invloed hebben op dat dictum (zie in die zin arrest van 21 december 2023, United Parcel Service/Commissie, C‑297/22 P, EU:C:2023:1027, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak) en de hogere voorziening moet worden afgewezen.
Kosten
100 Volgens artikel 184, lid 2, van zijn Reglement voor de procesvoering beslist het Hof over de kosten wanneer de hogere voorziening ongegrond is. Krachtens artikel 138, lid 1, van dat Reglement, dat op grond van artikel 184, lid 1, ervan van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voor zover dit is gevorderd.
101 Aangezien rekwirante in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering van de Raad te worden verwezen in haar eigen kosten en in die van de Raad.
Het Hof (Vijfde kamer) verklaart:
1) De hogere voorziening wordt afgewezen.
2) Dana Astra IOOO wordt verwezen in haar eigen kosten alsook in de kosten van de Raad van de Europese Unie.
ondertekeningen
* Procestaal: Engels.