–

η Flightright GmbH, εκπροσωπούμενη από τους M. Michel και R. Weist, Rechtsanwälte,

–

η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. von Rintelen και την N. Yerrell,

1

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 3, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2006, L 365, σ. 89).

2

Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Flightright GmbH, εκδοχέα των απαιτήσεων μιας επιβάτιδας (στο εξής: εκχωρήτρια), και του αερομεταφορέα Etihad Airways P.J.S.C. (στο εξής: Etihad Airways), με αντικείμενο την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου της εκχωρήτριας λόγω ματαίωσης της πτήσης της.

3

Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 2, 4 και 20 του κανονισμού 261/2004 έχουν ως εξής:

[…]

[…]

4

Το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 προβλέπει τα εξής:

«Σε περίπτωση ματαίωσης μιας πτήσης, οι επιβάτες δικαιούνται:

[…]».

5

Το άρθρο 7 του κανονισμού 261/2004, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα αποζημίωσης», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:

«1.   Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, ο επιβάτης λαμβάνει αποζημίωση […]

[…]

3.   Η αποζημίωση που αναφέρεται στην παράγραφο 1 καταβάλλεται σε ρευστό, με ηλεκτρονικό τραπεζικό έμβασμα, με τραπεζική εντολή ή επιταγή, ή, εφόσον συμφωνήσει ενυπογράφως ο επιβάτης, με ταξιδιωτικά κουπόνια (voucher) ή/και άλλες υπηρεσίες.»

6

Το άρθρο 8 του κανονισμού 261/2004, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα επιστροφής χρημάτων ή μεταφοράς με άλλη πτήση ή άλλο μεταφορικό μέσο», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:

«Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, παρέχεται στον επιβάτη η δυνατότητα να επιλέξει:

[…]».

7

Η εκχωρήτρια είχε επιβεβαιωμένη κράτηση για την πτήση που επρόκειτο να πραγματοποιήσει η Etihad Airways στις 7 Σεπτεμβρίου 2020 από το Ντίσελντορφ (Γερμανία) προς το Μπρισμπέιν (Αυστραλία), μέσω Αμπού Ντάμπι (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα). Η κράτηση αφορούσε «ανοιχτό» εισιτήριο επιστροφής, δηλαδή χωρίς προσδιορισμό συγκεκριμένης ημερομηνίας για την πτήση επιστροφής. Το συνολικό καταβληθέν αντίτιμο για την πτήση μετ’ επιστροφής ανερχόταν στα 1189 ευρώ ανά επιβάτη. Η εκχωρήτρια είχε καταβάλει το ως άνω ποσό σε ταξιδιωτικό πράκτορα.

8

Ωστόσο, η πτήση από το Ντίσελντορφ προς το Αμπού Ντάμπι ματαιώθηκε. Δεδομένου ότι ο ταξιδιωτικός πράκτορας κήρυξε πτώχευση τον Ιούλιο του 2020 χωρίς να έχει επιστρέψει το αντίτιμο του εισιτηρίου, ο πατέρας της εκχωρήτριας απευθύνθηκε εξ ονόματός της στην Etihad Airways. Ο εν λόγω αερομεταφορέας τού πρότεινε να προβεί σε επίσημη τροποποίηση της κράτησης, πράγμα το οποίο αυτός αποδέχθηκε.

9

Στο πλαίσιο νέας τηλεφωνικής επικοινωνίας με υπάλληλο της υπηρεσίας εξυπηρέτησης επιβατών της Etihad Airways, ο πατέρας της εκχωρήτριας έλαβε υπόσχεση ότι υπέρ της εκχωρήτριας και του επιβάτη που επρόκειτο να τη συνοδεύσει στη ματαιωθείσα πτήση θα πιστώνονταν, πρώτον, εξαργυρώσιμα μίλια για πτήσεις της Etihad Airways, αξίας αντίστοιχης προς το καταβληθέν ποσό για την αγορά του εισιτηρίου τους, με διετή ισχύ, δεύτερον, επιπλέον μίλια αξίας 400 δολαρίων ΗΠΑ (USD) (περίπου 380 ευρώ) και, τρίτον, επιπλέον 5000 μίλια «Etihad Guest». Προς τον σκοπό αυτόν, οι επιβάτες έπρεπε να δημιουργήσουν ατομικό λογαριασμό μιλίων στον διαδικτυακό τόπο της Etihad Airways, πράγμα το οποίο έπραξαν.

10

Μολονότι στον επιβάτη ο οποίος επρόκειτο να συνοδεύσει την εκχωρήτρια στη ματαιωθείσα πτήση έγινε πίστωση των μιλίων, σύμφωνα με τα υποσχεθέντα, εντούτοις τέτοια πίστωση δεν έγινε στον λογαριασμό της εκχωρήτριας.

11

Με επιστολή της 16ης Μαρτίου 2021, η Flightright ενημέρωσε την Etihad Airways ότι ασκούσε, στο όνομα του πατέρα της εκχωρήτριας και του επιβάτη που επρόκειτο να τη συνοδεύσει, το δικαίωμα επιλογής που τους παρέχεται βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004 και ζήτησε την εντός επτά ημερών επιστροφή του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου για όλα τα μέρη του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκαν.

12

Με επιστολή της 13ης Αυγούστου 2021, η εκχωρήτρια δήλωσε «προληπτικώς» ότι «επιθυμεί επιστροφή του αντιτίμου των εισιτηρίου σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη περίπτωση, του κανονισμού 261/2004» και ότι εκχωρεί «εκ νέου στην Flightright τις απαιτήσεις της ως προς την επιστροφή του αντιτίμου».

13

Επιληφθέν σε πρώτο βαθμό, το Amtsgericht Düsseldorf (ειρηνοδικείο Ντίσελντορφ, Γερμανία) απέρριψε την αγωγή της Flightright με αίτημα την επιστροφή του συνολικού αντιτίμου του εισιτηρίου, κρίνοντας ότι η εταιρία αυτή μπορούσε να αξιώσει το πολύ αποζημίωση για το κόστος της πτήσης μετάβασης, το οποίο όμως δεν προσδιόρισε ακόμη και αφού κλήθηκε προς τούτο από το εν λόγω δικαστήριο.

14

Η Flightright άσκησε έφεση κατά της ως άνω απόφασης ενώπιον του Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείου Ντίσελντορφ, Γερμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, και ζήτησε να υποχρεωθεί η Etihad Airways να της καταβάλει το ποσό των 1189 ευρώ, εντόκως από 24 Μαρτίου 2021.

15

Το αιτούν δικαστήριο έχει αμφιβολίες προς δύο ζητήματα. Αφενός, διερωτάται αν το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, έχει την έννοια ότι η εκχωρήτρια, αποδεχόμενη την επιστροφή υπό μορφή μιλίων και δημιουργώντας στον διαδικτυακό τόπο της Etihad Airways λογαριασμό μιλίων στον οποίο επρόκειτο τα μίλια αυτά να πιστωθούν, «συμφώνησε ενυπογράφως», κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 3, ως προς τον τρόπο αυτόν επιστροφής, έστω και αν δεν επιβεβαίωσε ότι συμφωνεί προς τούτο με ιδιόχειρη υπογραφή.

16

Αφετέρου, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η εκχωρήτρια μπορεί να ανακαλέσει την επιλογή της για επιστροφή υπό τη μορφή μιλίων και να αξιώσει εκ νέου την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου υπό τη μορφή χρηματικού ποσού, στην περίπτωση που παρά τη συναφθείσα προς τούτο συμφωνία ο πραγματικός αερομεταφορέας δεν πιστώνει μίλια στον λογαριασμό μιλίων που αυτή δημιούργησε.

17

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Landgericht Düsseldorf (πρωτοδικείο Ντίσελντορφ) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

18

Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης από τον πραγματικό αερομεταφορέα, ο επιβάτης θεωρείται ότι έχει «συμφωνήσει ενυπογράφως» για την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικά κουπόνια αν έχει δημιουργήσει στον διαδικτυακό τόπο του πραγματικού αερομεταφορέα λογαριασμό μιλίων στον οποίο επρόκειτο να μεταφερθούν τα ταξιδιωτικά αυτά κουπόνια, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιώσει με ιδιόχειρη υπογραφή ότι συμφωνεί για την επιστροφή του αντιτίμου με τον συγκεκριμένο τρόπο.

19

Δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004, σε συνδυασμό με το άρθρο του 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης ο επιβάτης έχει δικαίωμα να του επιστραφεί το πλήρες αντίτιμο του εισιτηρίου του, εντός επτά ημερών και στην τιμή που το αγόρασε, με τους τρόπους που αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού.

20

Η τελευταία αυτή διάταξη προβλέπει ότι το επιστρεπτέο ποσό καταβάλλεται σε ρευστό, με ηλεκτρονικό τραπεζικό έμβασμα, με τραπεζική εντολή ή επιταγή, ή, εφόσον συμφωνήσει ενυπογράφως ο επιβάτης, με ταξιδιωτικά κουπόνια (voucher) ή/και άλλες υπηρεσίες.

21

Από τον συνδυασμό του άρθρου 7, παράγραφος 3, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004 προκύπτει ότι με τις διατάξεις αυτές ο νομοθέτης της Ένωσης οριοθέτησε τους τρόπους επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης. Ειδικότερα, από τη δομή του άρθρου 7, παράγραφος 3, του κανονισμού προκύπτει ότι η επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου γίνεται κατά πρώτο λόγο με την καταβολή χρηματικού ποσού. Αντιθέτως, η επιστροφή του αντιτίμου με ταξιδιωτικά κουπόνια εμφανίζεται ως επικουρικός τρόπος επιστροφής, δεδομένου ότι υπόκειται στην πρόσθετη προϋπόθεση να «συμφωνήσει ενυπογράφως ο επιβάτης» (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Cobult, C‑76/23, EU:C:2024:253, σκέψη 20).

22

Μολονότι ο κανονισμός 261/2004 δεν ορίζει την έννοια της φράσης «εφόσον συμφωνήσει ενυπογράφως ο επιβάτης» στο άρθρο του 7, παράγραφος 3, το Δικαστήριο έχει εντούτοις κρίνει ότι, υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από τον κανονισμό σκοπού διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και του καθήκοντος ενημέρωσης που υπέχει ο πραγματικός αερομεταφορέας, όπως προκύπτουν, κατ’ ουσίαν, από τις αιτιολογικές σκέψεις 1, 2, 4 και 20 του κανονισμού, η φράση αυτή προϋποθέτει, αφενός, ότι ο επιβάτης ήταν σε θέση να επιλέξει αποτελεσματικά και έχοντας πλήρη ενημέρωση και, κατά συνέπεια, να συγκατατεθεί ελεύθερα και εν επιγνώσει στην επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου του με ταξιδιωτικό κουπόνι και όχι με την καταβολή χρηματικού ποσού (πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Cobult, C‑76/23, EU:C:2024:253, σκέψεις 21 και 26 έως 29).

23

Αφετέρου, όσον αφορά τον τύπο της συμφωνίας του επιβάτη, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι πρέπει να προστεθεί ότι, εφόσον ο επιβάτης έχει λάβει σαφείς και πλήρεις πληροφορίες, η ενυπόγραφη συμφωνία του, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, μπορεί να καλύπτει ιδίως τη ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή της επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικό κουπόνι, μέσω της αποστολής εντύπου το οποίο συμπληρώνει στον διαδικτυακό τόπο του πραγματικού αερομεταφορέα χωρίς αυτό το έντυπο να φέρει την ιδιόχειρη ή ψηφιακή υπογραφή του (πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Cobult, C‑76/23, EU:C:2024:253, σκέψη 34).

24

Το Δικαστήριο έχει, συνεπώς, κρίνει ότι, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης από τον πραγματικό αερομεταφορέα, ο επιβάτης θεωρείται ότι έχει «συμφωνήσει ενυπογράφως» για την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικό κουπόνι αν συμπληρώσει ηλεκτρονικό έντυπο στον διαδικτυακό τόπο του πραγματικού αερομεταφορέα, επιλέγοντας τον τρόπο αυτόν επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου κατ’ αποκλεισμό της επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου σε χρήμα, εφόσον ήταν σε θέση να επιλέξει αποτελεσματικά και έχοντας πλήρη ενημέρωση και, κατά συνέπεια, να συγκατατεθεί εν επιγνώσει στην επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικό κουπόνι και όχι με την καταβολή χρηματικού ποσού, όπερ προϋποθέτει ότι ο πραγματικός αερομεταφορέας έχει παράσχει, με θεμιτό τρόπο, στον επιβάτη σαφείς και πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τους διάφορους τρόπους επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου οι οποίοι του προσφέρονται (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Cobult, C‑76/23, EU:C:2024:253, σκέψη 37).

25

Ως εκ τούτου, η φράση «εφόσον συμφωνήσει ενυπογράφως ο επιβάτης», στο άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004, δεν μπορεί να ερμηνευθεί στενά υπό την έννοια ότι θέτει μια τυπική προϋπόθεση, όπως η ιδιόχειρη υπογραφή, προκειμένου ο επιβάτης να μπορεί να δηλώσει εγκύρως τη ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή της επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου του με ταξιδιωτικό κουπόνι.

26

Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η δημιουργία από τον επιβάτη λογαριασμού μιλίων στον διαδικτυακό τόπο της Etihad Airways προκειμένου ο εν λόγω αερομεταφορέας να πιστώσει εκεί τα μίλια τα οποία ανέλαβε τη δέσμευση να χορηγήσει στον επιβάτη αρκεί προκειμένου να γίνει δεκτό ότι συντρέχει τέτοια ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή, εκ μέρους του επιβάτη, της επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου με τον συγκεκριμένο τρόπο.

27

Πλην όμως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το γεγονός και μόνο της δημιουργίας ενός τέτοιου λογαριασμού μιλίων στον διαδικτυακό τόπο του αερομεταφορέα αρκεί αυτό καθεαυτό για να θεωρηθεί ότι συντρέχει ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή, εκ μέρους ενός επιβάτη, δεδομένου ότι η δημιουργία του λογαριασμού μπορεί να είναι απλώς ενδεικτική της βούλησης ενός καταναλωτή να συμμετάσχει γενικώς στο πρόγραμμα μιλίων του αερομεταφορέα, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.

28

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 261/2004, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης από τον πραγματικό αερομεταφορέα, ο επιβάτης δεν θεωρείται ότι έχει «συμφωνήσει ενυπογράφως» για την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικά κουπόνια αν έχει δημιουργήσει στον διαδικτυακό τόπο του πραγματικού αερομεταφορέα λογαριασμό μιλίων στον οποίο επρόκειτο να μεταφερθούν τα ταξιδιωτικά αυτά κουπόνια, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιώσει ότι συμφωνεί για την επιστροφή του αντιτίμου με τον συγκεκριμένο τρόπο, δηλώνοντας τη ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή του.

29

Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.

30

Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 295/91, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004,

έχει την έννοια ότι:

σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης από τον πραγματικό αερομεταφορέα, ο επιβάτης δεν θεωρείται ότι έχει «συμφωνήσει ενυπογράφως» για την επιστροφή του αντιτίμου του εισιτηρίου με ταξιδιωτικά κουπόνια αν έχει δημιουργήσει στον διαδικτυακό τόπο του πραγματικού αερομεταφορέα λογαριασμό μιλίων στον οποίο επρόκειτο να μεταφερθούν τα ταξιδιωτικά αυτά κουπόνια, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιώσει ότι συμφωνεί για την επιστροφή του αντιτίμου με τον συγκεκριμένο τρόπο, δηλώνοντας τη ρητή, οριστική και ανεπιφύλακτη αποδοχή του.