1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy flightright GmbH, przedsiębiorstwem z siedzibą w Poczdamie (Niemcy), a przewoźnikiem lotniczym Iberia LAE SA Operadora Unipersonal (zwanym dalej „Iberia”), z siedzibą w Madrycie (Hiszpania), w przedmiocie żądania odszkodowania podniesionego na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. 2004, L 46, s. 1).

Ramy prawne

Rozporządzenie nr 1215/2012

3

Sekcja 2 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012, zatytułowana „Jurysdykcja szczególna”, obejmuje art. 7, którego pkt 1 stanowi:

Rozporządzenie nr 261/2004

4

Artykuł 2 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowany „Definicje”, stanowi:

5

Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi w ust. 5:

6

Artykuł 5 tego rozporządzenia, zatytułowany „Odwołanie”, stanowi w ust. 1 lit. c):

7

Artykuł 7 tego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do odszkodowania”, stanowi w ust. 1 lit. a):

Okoliczności faktyczne i pytanie prejudycjalne

8

Spór stanowiący przedmiot postępowania głównego powstał w związku z lotem łączonym, który miał odbyć się w dniu 25 sierpnia 2018 r. Został on zarezerwowany w ramach pojedynczej potwierdzonej rezerwacji na rzecz dwojga pasażerów (zwanych dalej „poszkodowanymi pasażerami”).

9

Ów lot z Hamburga (Niemcy) do San Sebastian (Hiszpania) obejmował trzy odcinki. Pierwszy odcinek lotu, z Hamburga do Londynu (Zjednoczone Królestwo), miał zostać zrealizowany przez przewoźnika lotniczego British Airways, podczas gdy dwa pozostałe odcinki, mianowicie z Londynu do Madrytu i z Madrytu do San Sebastian, miała obsłużyć Iberia.

10

Dwa pierwsze odcinki lotu odbyły się planowo, natomiast trzeci został odwołany, o czym pasażerowie nie zostali poinformowani na czas.

11

Z powodu rzeczonego odwołania lotu flightright, na którą poszkodowani pasażerowie scedowali podnoszone przez nich roszczenia odszkodowawcze, wytoczyła przeciwko Iberii przed sądem odsyłającym, Amtsgericht Hamburg (sądem rejonowym w Hamburgu, Niemcy), powództwo odszkodowawcze o zapłatę łącznej kwoty 500 EUR, czyli kwoty 250 EUR na rzecz każdego z pasażerów, na podstawie art. 5 ust. 1 lit. c) i art. 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004, bowiem dystans między Hamburgiem a San Sebastian wynosi ok. 1433 km.

12

Sąd odsyłający ma wątpliwości, po pierwsze, w kwestii posiadania przez siebie jurysdykcji międzynarodowej do rozpoznania sporu stanowiącego przedmiot postępowania głównego, a po drugie, co do możliwości pozwania przez pasażerów dwóch przewoźników lotniczych uczestniczących w realizacji lotu łączonego, na tle którego doszło do powstania sporu.

13

W szczególności sąd ten zastanawia się, czy jest właściwy do rozpoznania sporu stanowiącego przedmiot postępowania głównego dotyczącego odcinka lotu, który został odwołany, mimo że w ramach tego odcinka lotu miejsce odlotu i miejsce przylotu, czyli, odpowiednio, Madryt i San Sebastian, znajdują się poza obszarem jego właściwości.

14

Sąd odsyłający zauważa ponadto, że w wyroku z dnia 11 lipca 2019 r., České aerolinie (C‑502/18, EU:C:2019:604) Trybunał orzekł, że w ramach będącego przedmiotem pojedynczej rezerwacji lotu łączonego pasażer może pozwać przewoźnika, który realizował pierwszy odcinek lotu, dla którego miejsce odlotu znajduje się w obszarze właściwości sądu, przed którym wytoczono powództwo, w odniesieniu do wszystkich odcinków tego lotu w celu uzyskania odszkodowania na podstawie rozporządzenia nr 261/2004.

15

W świetle tego wyroku sąd odsyłający zastanawia się, czy przewoźnik lotniczy odpowiedzialny za zrealizowanie ostatniego odcinka takiego lotu może być również pozwany w ramach powództwa o odszkodowanie wytaczane na rzeczonej podstawie.

16

W tych okolicznościach Amtsgericht Hamburg (sąd rejonowy w Hamburgu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

17

Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem Trybunał może w każdej chwili, w szczególności jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa lub jeżeli odpowiedź na takie pytanie nie pozostawia żadnych uzasadnionych wątpliwości, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem.

18

Powyższy przepis należy zastosować w niniejszej sprawie.

19

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoich pytaniach prejudycjalnych [wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r., Centraal Justitieel Incassobureau (Uznawanie i wykonywanie kar pieniężnych), C‑671/18, EU:C:2019:1054, pkt 26 i przytoczone orzecznictwo].

20

W niniejszej sprawie sąd odsyłający nie wskazuje w treści pytań prejudycjalnych żadnego przepisu. Z postanowienia odsyłającego wynika jednak jasno, że sąd ten zastanawia się nad swoją właściwością do rozpoznania powództwa o odszkodowanie wytoczonego przed nim przeciwko przewoźnikowi lotniczemu odpowiedzialnemu za zrealizowanie ostatniego odcinka lotu.

21

W konsekwencji należy zbadać zadane pytania w świetle przepisów rozporządzenia nr 1215/2012 regulujących kwestię jurysdykcji.

22

W tej sytuacji rzeczone pytania, które należy zbadać łącznie, należy rozumieć jako sprowadzające się w istocie do przedstawienia Trybunałowi przez sąd odsyłający pytania, czy w kontekście lotu, który charakteryzuje dokonanie pojedynczej potwierdzonej rezerwacji dla całej trasy obejmującej kilka odcinków lotu, art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu może być „miejscem wykonania” w rozumieniu tego przepisu, również jeżeli transport na tych odcinkach jest obsługiwany przez dwóch różnych przewoźników lotniczych i powodem wytoczenia powództwa odszkodowawczego na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 jest odwołanie ostatniego odcinka lotu, a powództwo to jest wytoczone przeciwko przewoźnikowi lotniczemu odpowiedzialnemu za zrealizowanie tego ostatniego odcinka.

23

W kwestii tej należy przypomnieć, że art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 stanowi, że w sprawach dotyczących umowy dla celów pozwania osoby mającej miejsce zamieszkania względnie siedzibę na terytorium państwa członkowskiego w innym państwie członkowskim, dla celów stosowania analizowanego przepisu i z zastrzeżeniem odmiennego uregulowania, miejscem wykonania zobowiązania leżącego u podstawy powództwa jest w kontekście świadczenia usług miejsce w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone.

24

W kwestii tej należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w zakresie, w jakim rozporządzenie nr 1215/2012 uchyla i zastępuje rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42), dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tego ostatniego rozporządzenia obowiązuje także w odniesieniu do rozporządzenia nr 1215/2012, gdy przepisy tych dwóch instrumentów prawa Unii można zakwalifikować jako równoważne (zob. wyrok z dnia 8 maja 2019 r., Kerr, C‑25/18, EU:C:2019:376, pkt 19 i przytoczone orzecznictwo).

25

W konsekwencji wykładnia, jaką Trybunał nadał art. 5 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, znajduje również zastosowanie do art. 7 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ przepisy te można uznać za równoważne (zob. wyrok z dnia 8 maja 2019 r., Kerr, C‑25/18, EU:C:2019:376, pkt 20 i przytoczone orzecznictwo).

26

Na tle art. 5 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 Trybunał orzekł w odniesieniu do lotów bezpośrednich, że zarówno miejsce odlotu, jak i miejsce przylotu samolotu muszą być uznane za miejsca głównego świadczenia usług będących przedmiotem umowy przewozu lotniczego, co powoduje przyznanie podmiotowi dochodzącemu odszkodowania na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 możliwości wyboru w kwestii wytoczenia rzeczonego powództwa przed sądem, w okręgu którego znajduje się uzgodnione w umowie miejsce odlotu, względnie przed sądem, w okręgu którego znajduje się uzgodnione w umowie miejsce przylotu samolotu (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 2009 r., Rehder (C‑204/08, EU:C:2009:439, pkt 43, 47).

27

W tej kwestii Trybunał wyjaśnił, że pojęcie „miejsca wykonania”, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., Rehder (C‑204/08, EU:C:2009:439), mimo że odnosi się do lotu bezpośredniego, zachowuje również ważność, mutatis mutandis, w sytuacji, w której lot łączony charakteryzuje dokonanie pojedynczej rezerwacji dla całej trasy obejmującej dwa odcinki lotu (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 69, 71).

28

Z tego wynika, że jeżeli lot łączony charakteryzuje dokonanie pojedynczej potwierdzonej rezerwacji dla całej trasy obejmującej dwa odcinki, podmiot dochodzący odszkodowania na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 ma również możliwość wyboru w kwestii wytoczenia powództwa albo przed sądem, w okręgu którego znajduje się miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu, albo przed sądem, w okręgu którego znajduje się miejsce przylotu po odbyciu drugiego odcinka lotu.

29

Jak wynika z postanowienia odsyłającego, w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym lot, o którym mowa, składał się z trzech odcinków. Jako jednak że umowę przewozu lotniczego charakteryzuje dokonanie pojedynczej potwierdzonej rezerwacji dla całej trasy, umowa ta ustanawia zobowiązanie przewoźnika lotniczego do przewozu pasażera z punktu A do punktu D. Taka operacja przewozu stanowi usługę, w ramach której miejsce głównego świadczenia znajduje się w pkt A (zob. analogicznie wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 71).

30

W tej sytuacji należy uznać, że w przypadku lotu przesiadkowego, który charakteryzuje pojedyncza potwierdzona rezerwacja dla całej trasy obejmującej kilka odcinków lotu, „miejscem wykonania” w rozumieniu art. 7 pkt 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 może być miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu, jako miejsce głównego świadczenia usług będących przedmiotem umowy przewozu lotniczego.

31

Zważywszy, że miejsce to ma wystarczająco ścisły związek z okolicznościami faktycznymi sporu i w związku z tym zapewnia wymagany przez uregulowanie jurysdykcji szczególnej zawarte w art. 7 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 ścisły związek pomiędzy umową przewozu lotniczego a sądem właściwym, odpowiada ono celowi bliskości geograficznej leżącemu u podstaw rzeczonego uregulowania jurysdykcji (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo).

32

Rozwiązanie to jest również zgodne z zasadą przewidywalności przyświecającą tym przepisom, ponieważ umożliwia zarówno powodowi, jak i pozwanemu zidentyfikowanie sądu właściwego ze względu na miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu, które zostało wskazane w umowie przewozu lotniczego, jako sądu, do którego może zostać wniesiony pozew (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 75, 77 i przytoczone tam orzecznictwo).

33

Jeżeli chodzi o możliwość pozwania – w sprawie takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym – przewoźnika lotniczego odpowiedzialnego za realizację ostatniego odcinka lotu przed sądem, w którego obszarze właściwości znajduje się miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu, należy zauważyć, że o ile prawdą jest, iż z postanowienia odsyłającego nie wynika, by Iberia była drugą stroną umowy zawieranej z poszkodowanymi pasażerami dochodzącymi odszkodowania w postępowaniu głównym, o tyle, choć przepis jurysdykcji szczególnej zawarty w art. 7 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 nie wymaga zawarcia umowy między dwiema osobami, to jednak zakłada on istnienie zobowiązania prawnego, na które jedna osoba swobodnie wyraziła zgodę wobec drugiej i na którym opiera się powództwo powoda (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

34

W kwestii tej art. 3 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia nr 261/2004 precyzuje, że gdy obsługujący lot przewoźnik lotniczy, w rozumieniu art. 2 lit. b tego rozporządzenia, niezwiązany umową z pasażerem wykonuje zobowiązania wynikające z tego rozporządzenia, uważa się, że działa w imieniu osoby związanej umową z danym pasażerem.

35

W związku z tym należy uznać, że przewoźnik ten wypełnia zobowiązania, na które swobodnie wyraził zgodę wobec kontrahenta danych pasażerów. Zobowiązania te mają swoje źródło w umowie przewozu lotniczego (wyrok z dnia 7 marca 2018 r., flightright i in., C‑274/16, C‑447/16 i C‑448/16, EU:C:2018:160, pkt 63).

36

W świetle całokształtu powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, iż w kontekście lotu, który charakteryzuje dokonanie pojedynczej potwierdzonej rezerwacji dla całej trasy obejmującej kilka odcinków lotu, art. 7 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że miejsce odlotu dla celów pierwszego odcinka lotu może być „miejscem wykonania” w rozumieniu tego przepisu, również jeżeli transport na tych odcinkach jest obsługiwany przez dwóch różnych przewoźników lotniczych, a powodem wytoczenia powództwa odszkodowawczego na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 jest odwołanie ostatniego odcinka lotu i powództwo to jest wytoczone przeciwko przewoźnikowi lotniczemu odpowiedzialnemu za zrealizowanie tego ostatniego odcinka lotu.

W przedmiocie kosztów

37

Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.