I.

Introduzzjoni

1.

Żewġ portali tal-internet dwar l-aħbarijiet Griegi ġew immultati mill-awtorità nazzjonali kompetenti ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (iktar ’il quddiem “AVMS”) għal xandir li jikser id-dinjità tal-bniedem.

2.

Quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja), li hija l-qorti tar-rinviju f’dawn il-kawżi, dawn il-portali kkontestaw il-multi li ġew imposti fuqhom, billi jsostnu li l-leġiżlazzjoni rilevanti li tipprojbixxi tali xandir ma kinitx intiża għall-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS.

3.

Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri nazzjonali tqajmu diversi mistoqsijiet ta’ interpretazzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media awdjoviżiva  ( 2 ) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva AVMS”) u tal-limiti tal-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi.

II.

Il-fatti fil-kawżi prinċipali, id-domandi preliminari magħmula u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

4.

Makeleio u Zougla (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti fil-kawżi prinċipali”) huma portali tal-internet dwar l-aħbarijiet Griegi, li joffru wkoll programmi awdjoviżivi fuq is-siti internet tagħhom. Ma humiex fornituri ta’ AVMS tradizzjonali; fi kliem ieħor, ma humiex paragunabbli ma’ stazzjonijiet tat-televiżjoni, li jxandru fuq frekwenzi allokati jew fuq l-internet, jew fuq it-tnejn li huma. Madankollu, dawn il-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet joffru xi drabi lill-pubbliku programmi li huma suġġetti għad-Direttiva AVMS. Jiena ser nirreferi għal tali fornituri bħala portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS.

5.

Fid‑29 ta’ Ġunju 2021, Makeleio xandar programm li fih il-ġurnalist, waqt li kien qiegħed jippreżenta l-aħbar taż-żjara tar-rappreżentanti tal-komunità LGBT+ lill-uffiċċju tal-Prim Ministru Grieg, uża lingwaġġ derogatorju, offensiv u abbużiv dwar persuni omosesswali, għamel kummenti ironiċi dwar l-orjentazzjoni sesswali tagħhom u inkoraġġixxa indirettament attakki verbali u fiżiċi fuqhom. Finalment, dan il-ġurnalist għamel riferimenti ċari b’mod ripetut għall-orjentazzjoni sesswali ta’ figuri politiċi imsemmija (iktar ’il quddiem l-“ewwel programm inkwistjoni”).

6.

Fit‑22 ta’ Frar 2022, Zougla ttrażmetta permezz tas-sit internet tiegħu l-programm ta’ stazzjon tar-radju li jixxandar ukoll fuq l-internet. Waqt din ix-xandira, fuq il-pretest ta’ proċeduri kriminali pendenti kontra terzi għal pedofelija, il-preżentatur attakka personalment, mingħajr ġustifikazzjoni, ċerti figuri politiċi, billi uża isimhom u kunjomhom u billi għamel sensiela ta’ kummenti malizzjużi u offensivi li kienu jikkonċernaw l-allegata tendenza tagħhom li jipproteġu lill-pedofeli, pederasti u l-aġenzija tagħhom billi jippromwovu lil nies għal pożizzjonijiet ta’ responsabbiltà sabiex ifittxu l-preferenzi sesswali tagħhom (iktar ’il quddiem it-“tieni programm inkwistjoni”).

7.

Iż-żewġ programmi inkwistjoni kienu indikati lill-Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (il-Kunsill tax-Xandir Nazzjonali, il-Greċja, iktar ’il quddiem l-“ESR”), l-awtorità amministrattiva indipendenti Griega li tissorvelja u tirregola s-suq tal-AVMS  ( 3 ).

8.

L-ESR ikkunsidrat li għandha ġurisdizzjoni fuq iż-żewġ programmi li kienu saru disponibbli għall-pubbliku, għaliex hija qieset kemm lil Makeleio kif ukoll lil Zougla bħala fornituri tal-AVMS fis-sens tad-Direttiva AVMS u l-Liġi 4779/2021  ( 4 ), li ttrasponiet din id-direttiva fil-leġiżlazzjoni nazzjonali.

9.

Għax-xandir tal-ewwel programm inkwistjoni  ( 5 ), l-ESR imponiet żewġ sanzjonijiet amministrattivi fuq Makeleio. L-ewwel sanzjoni, fl-ammont ta’ EUR 30 000, kienet imposta għall-ksur tal-projbizzjoni skont l-Artikolu 8 tal-Liġi 4779/2021 ta’ istigazzjoni għall-vjolenza jew għall-mibegħda kontra persuni minħabba l-orjentazzjoni sesswali tagħhom. Din id-dispożizzjoni tal-Liġi 4779/2021 ittrasponiet l-Artikolu 6 tad-Direttiva AVMS fid-dritt Grieg. Isegwi mid-deċiżjonijiet tar-rinviju li l-Artikolu 8 tal-Liġi 4779/2021 ma ttrasponiex l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS b’mod sħiħ verbatim, billi warrab il-frażi introduttorja tiegħu li tirreferi b’mod ġenerali għall-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem  ( 6 ).

10.

It-tieni sanzjoni, wkoll fl-ammont ta’ EUR 30 000, kienet imposta għall-ksur tal-projbizzjoni ta’ xandir ta’ programm ta’ kwalità degradanti. Tali projbizzjoni hija prevista minn żewġ liġijiet li jippreċedu l-Liġi 4779/2021, jiġifieri l-Liġi 2328/1995 u d-Digriet Presidenzjali 77/2003  ( 7 ). Dawn iż-żewġ atti jimponu b’mod espliċitu l-obbligu li jiġu rrispettati l-personalità u l-valur tal-persuna umana u jipprojbixxu x-xandir ta’ programmi li l-kontenut tagħhom huwa degradanti. Fis-seduta, l-ESR spjegat li l-kontenut ta’ dawn il-programmi kien ikkunsidrat li huwa degradanti preċiżament minħabba li kien jikser id-dinjità tal-bniedem.

11.

L-ESR ħarġet ukoll żewġ sanzjonijiet amministrattivi wkoll fuq Zougla għax-xandir tat-tieni programm inkwistjoni. L-ewwel sanzjoni, fl-ammont ta’ EUR 80 000, kienet imposta għat-trażmissjoni ta’ kontenut degradanti u t-tieni sanzjoni, fl-ammont ta’ EUR 40 000, għall-ksur tal-obbligu li tiġi rrispettata d-dinjità tal-bniedem. Iż-żewġ sanzjonijiet kienu bbażati fuq l-istess żewġ liġijiet li fuqhom it-tieni sanzjoni kienet imposta fuq Makeleio, jiġifieri, il-Liġi 2328/1995 u d-Digriet Presidenzjali 77/2003.

12.

Il-Liġi 2328/1995 u d-Digriet Presidenzjali 77/2003, li servew bħala bażijiet legali għal parti mis-sanzjonijiet imposti, ma japplikawx b’mod espliċitu għall-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Madankollu, l-ESR kienet tal-fehma li liġijiet nazzjonali li jippreskrivu l-obbligu li jiġu rrispettati d-dinjità u l-personalità tal-bniedem, anki jekk daħlu fis-seħħ qabel id-Direttiva AVMS, għandhom japplikaw għal “kwalunkwe materjal awdjoviżiv li jsir disponibbli għall-pubbliku permezz ta’ siti internet aċċessibbli b’mod liberu u li jista’ jkollu effett fuq dawk li jarawh paragunabbli ma’ dak ikkawżat mit-trażmissjoni ta’ kontenut korrispondenti minn fornituri ta’ kontenut tradizzjonali” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Għalhekk, fil-fehma tal-ESR, l-obbligi li jirriżultaw minn dawn il-liġijiet nazzjonali għandhom japplikaw ukoll għall-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS, għalkemm tal-aħħar ma humiex inklużi b’mod espliċitu fil-kliem tad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti.

13.

Permezz ta’ żewġ rikorsi separati, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali ppreżentaw talbiet għall-annullament tad-deċiżjonijiet tal-ESR quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat). Ir-rikorrenti jsostnu li huma ma jistgħux ikunu ssanzjonati għall-ksur tal-obbligu li tiġi rrispettata d-dinjità tal-bniedem u għax-xandir ta’ programm ta’ kwalità degradanti għaliex il-liġi nazzjonali li tipprovdi għal tali obbligu ma tapplikax għall-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS.

14.

Mill-proċess tal-Qorti tal-Ġustizzja ma huwiex evidenti li r-rikorrenti jikkontestaw il-karatterizzazzjoni tal-programmi inkwistjoni fis-sens li jiksru d-dinjità tal-bniedem jew li huma ta’ kwalità degradanti. Iktar minn dan, it-tilwima tikkonċerna l-applikabbiltà tal-liġi Griega li timponilhom l-obbligu li ma jiksrux id-dinjità tal-bniedem.

15.

Il-kumitat tas-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) huwa ta’ opinjoni maqsuma dwar jekk il-liġi nazzjonali timponix il-projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem u tax-xandir ta’ programm ta’ kwalità degradanti fuq il-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Minn naħa, il-maġġoranza tikkunsidra li l-liġijiet nazzjonali rilevanti ma jikkonċernawx kjarament u inekwivokabbilment tali portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Bħala riżultat, fil-fehma tal-maġġoranza, l-awtorità regolatorja nazzjonali ma setgħetx, billi tapplika d-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali b’analoġija, timponi s-sanzjonijiet inkwistjoni fuq ir-rikorrenti.

16.

Min-naħa l-oħra, minoranza tal-kumitat tas-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) tikkunsidra li l-liġi Griega, inkluż l-Artikolu 15(2) tas-Syntagma tis Elladas (il-Kostituzzjoni Griega)  ( 8 ), tkopri x-xandir ta’ kwalunkwe programm, indipendentement mill-mod ta’ xandir, u għalhekk tinkludi l-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Din il-minoranza hija għalhekk tal-opinjoni li d-dritt Grieg kif inhu diġà jimponi projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem fuq xandara bħal Makeleio u Zougla. Fil-fehma tal-minoranza, l-awtorità regolatorja nazzjonali għalhekk imponiet is-sanzjonijiet inkwistjoni b’mod legali.

17.

Minkejja dan in-nuqqas ta’ ftehim, is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) b’mod unanimu jikkunsidra li wieħed mill-għanijiet tad-Direttiva AVMS huwa li jiġi żgurat ir-rispett tad-dinjità tal-bniedem u li jiġi evitat ix-xandir ta’ programmi ta’ kwalità degradanti li huwa inkwistjoni f’dawn iż-żewġ kawżi. Madankollu, dik il-qorti titlob konferma mill-Qorti tal-Ġustizzja li tali interpretazzjoni tad-Direttiva AVMS hija waħda korretta.

18.

Barra minn dan, anki jekk il-projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem hija l-għan tad-Direttiva AVMS u tidħol fl-ambitu regolatorju tagħha, il-qorti tar-rinviju, jew tal-inqas il-maġġoranza ta’ dik il-qorti, tikkunsidra li s-sanzjonijiet inkwistjoni ma setgħux jiġu imposti fuq portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS, sempliċement permezz ta’ interpretazzjoni ta’ liġi nazzjonali konformi mad-Direttiva AVMS. Dan kien ikun eskluż permezz tal-prinċipju ta’ legalità, kif espress fil-prinċipju nullum crimen, nulla poena sine lege.

19.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

20.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja minn Makeleio, mill-ESR, mill-Gvern Grieg u mill-Gvern Svediż u mill-Kummissjoni Ewropea.

21.

Inżammet seduta fis‑16 ta’ Ottubru 2024 li fiha Makeleio, l-ESR, il-Gvern Grieg u l-Gvern Svediż u l-Kummissjoni ppreżentaw argumenti orali.

III.

Analiżi

A.

Kwistjonijiet preliminari

1.

Siti internet bħal Makeleio u Zougla jistgħu jitqiesu bħala fornituri tal-AVMS?

22.

Sa mill-bidu, huwa neċessarju li jiġi ddeterminat jekk, fir-rigward tal-programmi inkwistjoni li għalihom ġew immultati, Makeleio u Zougla jistgħux jitqiesu bħala fornituri tal-AVMS koperti mid-Direttiva AVMS.

23.

Tweġiba fl-affermattiv għal din il-mistoqsija ssegwi b’mod ċar, fil-fehma tiegħi, mis-sentenza New Media Online  ( 9 ). Dik is-sentenza ppreċediet l-emendi tal‑2018 tad-Direttiva AVMS. Madankollu, tibqa’ rilevanti, b’mod partikolari għaliex xi uħud mill-konstatazzjonijiet ta’ dik is-sentenza kienu nklużi wkoll fil-verżjoni tal‑2018 tad-Direttiva AVMS.

24.

Dik il-kawża kkonċernat servizz, ipprovdut minn kumpannija li, b’mod simili għar-rikorrenti f’dawn il-kawżi, topera gazzetta disponibbli fuq l-internet. Madankollu, b’żieda mas-servizz primarju tagħha, din il-kumpannija kienet toffri wkoll vidjos qosra li kienu jikkorrispondu ma’ bullettini tal-aħbarijiet qosra li ġeneralment ma jinstabux, f’dik l-għamla, fuq televiżjoni “tradizzjonali”. Dawn il-bullettini ma kinux assoċjati mal-aħbarijiet ipprovduti minn dawn il-gazzetti disponibbli fuq l-internet.

25.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel ikkonstatat li “l-kunċett ta’ ‘programm,’ fis-sens tal-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva 2010/13, għandu jiġi interpretat fis-sens li dan jinkludi l-għoti tal-aċċess, f’sub-sezzjoni ta’ sit tal-internet ta’ gazzetta, għal vidjos qosra li jikkorrispondu għal sekwenzi qosra estratti minn bullettini ta’ informazzjoni lokali, tal-isports jew ta’ divertiment”  ( 10 ).

26.

Wara l-emenda tal‑2018 tagħha, id-definizzjoni ta’ “programm” fl-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva AVMS baqgħet l-istess. Hija tipprevedi:

27.

Fis-sentenza New Media Online, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset b’mod ulterjuri li tali programm jammonta għal “servizz tal-media awdjoviżiva” fis-sens tal-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva AVMS, anki jekk in-negozju prinċipali tal-kumpannija huwa li tipprovdi gazzetti disponibbli fuq l-internet, jekk tali programm jista’ jiġi sseparat mill-aħbarijiet li l-kumpannija qiegħda tipprovdi  ( 11 ).

28.

L-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva AVMS, li jiddefinixxi t-tifsira tas-servizzi tal-media awdjoviżiva kien għalhekk emendat sabiex jinkludi din il-ġurisprudenza u preżentement jiddikjara:

29.

Fid-dawl tal-konstatazzjonijiet preċedenti, fil-fehma tiegħi, ma hemm l-ebda dubju li siti internet li ma humiex stazzjonijiet tat-televiżjoni b’mod konvenzjonali jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva AVMS meta huma jxandru programmi fis-sens tal-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva AVMS, jew bħala s-servizz prinċipali tagħhom jew bħala taqsima separabbli mit-tip l-ieħor ta’ servizz li jipprovdu.

30.

Il-vidjos li kienu ħarġu fil-pubbliku minn Makeleio u Zougla ma jidhrux li huma assoċjati mal-aħbarijiet disponibbli fuq is-siti internet tagħhom. Għalhekk, il-programmi inkwistjoni f’dawn il-kawżi jidhru li jaqgħu taħt id-definizzjoni ta’ servizz tal-media awdjoviżiva.

31.

Fis-seduta, Makeleio sostna li l-programm inkwistjoni ma kienx ipprovdut taħt ir-responsabbiltà editorjali tiegħu.

32.

Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li għandu jinftiehem li “persuna fiżika jew ġuridika, stabbilita fi Stat Membru, tassumi r-responsabbiltà editorjali […] jekk hija tagħżel u torganizza fuq skeda kronoloġika l-programmi ta’ dan l-istazzjon”  ( 12 ). Dan huwa rifless ukoll fid-definizzjoni ta’ “responsabbiltà editorjali” fl-Artikolu 1(1)(c) tad-Direttiva AVMS  ( 13 ).

33.

Fid-diviżjoni tal-kompetenzi bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi l-fatti. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta bid-deskrizzjoni tal-kawża fir-rigward tal-fatti u tad-dritt nazzjonali applikabbli kif ippreżentati mill-qorti tar-rinviju  ( 14 ).

34.

F’dan ir-rigward, huwa rilevanti li, fid-deċiżjonijiet tar-rinviju, il-qorti tar-rinviju ħadet inkunsiderazzjoni d-Direttiva AVMS u s-sentenza New Media Online, u b’mod unanimu qieset li, fir-rigward ta’ xandir ta’ programmi li għalih ġew immultati, iż-żewġ rikorrenti huma fornituri tal-AVMS fis-sens tad-Direttiva AVMS.

35.

Bla ħsara għall-konferma finali mill-qorti tar-rinviju, iċ-ċirkustanzi fil-kawżi prinċipali għalhekk jidhru li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni personali tad-Direttiva AVMS, kif emendata fl‑2018.

2.

In-nuqqas ta’ ftehim bejn il-membri tal-kumitat tal-qorti tar-rinviju

36.

Kif ġie spjegat, il-membri tal-kumitat tal-awla tar-rinviju tal-Kunsill tal-Istat ma jaqbilx dwar l-interpretazzjoni tal-liġi Griega kif tapplika f’dawn il-kawżi (ara l-punti 15 u 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

37.

Min-naħa l-oħra, il-maġġoranza tqis li l-leġiżlazzjoni Griega ma timponix il-projbizzjoni ġenerali tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem u li jiġu pprovduti programmi ta’ kwalità degradanti fuq portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Min-naħa l-oħra, il-minoranza tikkunsidra li tali obbligi huma imposti fuq dawn ix-xandara tal-internet skont il-liġi Griega eżistenti.

38.

F’dan ir-rigward, huwa neċessarju li jitfakkar li skont id-diviżjoni tal-kompetenzi fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt nazzjonali. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tinterpreta biss id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni  ( 15 ). Fejn inkwistjoni jkun hemm direttivi, bħal f’dawn il-kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tispjega l-obbligi li direttiva teħtieġ lill-Istati Membri li jimponu fuq is-suġġetti fil-ġurisdizzjoni tagħhom billi jadottaw leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni.

39.

Sussegwentement hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk il-liġi nazzjonali ta’ implimentazzjoni tittrasponix direttiva b’mod korrett jew le. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex f’pożizzjoni, f’dawn il-kawżi, sabiex issolvi n-nuqqas ta’ ftehim bejn il-fehmiet tal-maġġoranza u tal-minoranza tal-awla tar-rinviju tal-Kunsill tal-Istat.

40.

Madankollu, huwa xieraq li jitfakkar li, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, direttiva, filwaqt li torbot lil kull Stat Membru li hija indirizzata lilu f’dak li għandu x’jaqsam mar-riżultat li jrid jinkiseb, tħalli l-għażla ta’ forma u metodi f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali.

41.

Għalhekk, l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni li timplimenta direttiva ma tfissirx neċessarjament li għandha tiġi adottata liġi bl-għan speċifiku li tittrasponi direttiva partikolari.

42.

Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, “l-eżistenza ta’ prinċipji ġenerali jew ta’ regoli ġenerali tista’ tirrendi superfluwa t-traspożizzjoni permezz ta’ miżuri leġiżlattivi jew regolatorji addizzjonali speċifiċi, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn il-prinċipji effettivament jiggarantixxu effettivament l-applikazzjoni sħiħa ta’ din id-direttiva u li, fil-każ fejn id-dispożizzjoni inkwistjoni tal-imsemmija direttiva tkun intiża li toħloq drittijiet għall-individwi, is-sitwazzjoni legali li tirriżulta minn dawn il-prinċipji tkun suffiċjentement preċiża u ċara, u li l-benefiċjarji jingħataw il-possibbiltà li jkunu jafu d-drittijiet kollha tagħhom kif ukoll, jekk ikun il-każ, li jinvokawhom quddiem il-qrati nazzjonali”  ( 16 ).

43.

Minn dan isegwi li, “sabiex jiġi ddeterminat jekk leġiżlazzjoni nazzjonali timplimentax b’mod suffiċjenti l-obbligi li jirriżultaw minn direttiva speċifika, ma għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni biss il-leġiżlazzjoni adottata speċifikament għall-finijiet tat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll ir-regoli ġuridiċi kollha disponibbli u applikabbli”  ( 17 ).

44.

Għalhekk, leġiżlazzjoni li teżisti qabel l-adozzjoni ta’ direttiva jew tar-regoli stabbiliti fil-kostituzzjoni nazzjonali tista’ tinftiehem li hija suffiċjenti għat-traspożizzjoni tad-direttiva, sakemm is-suġġetti jistgħu jaċċertaw b’ċertezza suffiċjenti li huma jgawdu minn drittijiet jew għandhom obbligi imposti fuqhom minn din id-direttiva. Bl-istess mod, ir-regoli eżistenti jistgħu jkunu ssupplimentati biss b’liġi ġdida fis-sezzjoni li għadha ma hijiex koperta mir-regoli eżistenti. It-teknika tajba għat-traspożizzjoni ta’ direttivi għalhekk tiddependi fuq il-metodi regolatorji speċifiċi f’kull Stat Membru.

45.

Jekk il-Liġi 4779/2021, li ttrasponiet id-Direttiva AVMS fid-dritt Grieg, issupplimentatx biss in-network kumpless tal-liġijiet li jirregolaw is-servizzi tal-media awdjoviżiva fil-Greċja  ( 18 ), u introduċietx biss dawk in-normi li ma kinux jeżistu diġà (kif proposta fis-seduta mill-ERS u mill-Gvern Grieg), jista’ biss jiġi deċiż mill-qorti nazzjonali.

46.

Dan ingħad, l-ewwel u t-tieni domanda preliminari magħmula jistgħu jinftiehmu fis-sens li qegħdin jistaqsu lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tispjega liema obbligi fuq il-fornituri tal-AVMS kienu meħtieġa li jiġu introdotti mill-Istati Membri fis-sistema legali tagħhom sabiex jittrasponu b’mod tajjeb id-Direttiva AVMS. Dan ser jippermetti lill-qorti tar-rinviju sabiex tiddeċiedi jekk din id-direttiva kinitx trasposta b’mod korrett fil-liġi nazzjonali.

47.

It-tielet domanda preliminari sussegwentement tistaqsi jekk, fis-sitwazzjoni li l-liġi nazzjonali ma tkunx ittrasponiet b’mod sħiħ id-Direttiva AVMS, il-qorti nazzjonali hijiex, fil-kawżi inkwistjoni, obbligata li tinterpreta l-liġi nazzjonali eżistenti fis-sens li tikseb ir-riżultat meħtieġ minn din id-direttiva. F’dawn il-kawżi, dan ir-riżultat huwa l-projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem fuq il-fornituri kollha tas-servizzi tal-media awdjoviżiva, inkluż il-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll l-AVMS. B’mod partikolari, permezz ta’ din id-domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi jilħaqx il-limitu tiegħu jekk ikun jirriżulta fl-impożizzjoni ta’ obbligu fuq individwu, li għall-ksur tiegħu tkun tista’ tiġi imposta sanzjoni kriminali.

48.

Kif ser nuri, fid-dawl tar-risposti għal dawn id-domandi preliminari, ma huwiex ser ikun neċessarju li jiġu indirizzati r-raba’ u l-ħames domanda preliminari.

B.

Risposti għad-domandi preliminari magħmula

1.

Fuq l-ewwel domanda preliminari – l-ambitu regolatorju tad-Direttiva AVMS

49.

Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob konferma mill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-għan, u għalhekk l-ambitu regolatorju, tad-Direttiva AVMS jinkludix a) il-projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem u b) il-projbizzjoni ta’ kontenut ta’ programm ta’ kwalità degradanti.

50.

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, titlob interpretazzjoni tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS.

51.

Din id-dispożizzjoni tiddikjara kif ġej:

a)

Projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem

52.

Fl-ewwel lok, il-mistoqsija tqum fir-rigward tat-tifsira tal-frażi introduttorja għall-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS: “[m]ingħajr preġudizzju għall-obbligu tal-Istati Membri li jirrispettaw u jħarsu d-dinjità umana”. Din il-frażi għandha tinftiehem fis-sens li teħtieġ lill-Istati Membri jintroduċu projbizzjoni ġenerali tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem fil-programmi ta’ fornituri tal-AVMS? Alternattivament, l-obbligi li l-Istati Membri għandhom jimponu fuq il-fornituri tal-AVMS huma biss dawk iż-żewġ obbligi konkreti espressi taħt l-ittri (a) u (b) ta’ dan l-artikolu?

53.

Fil-proposta tal-Kummissjoni tad-Direttiva 2018/1808, din il-frażi introduttorja ma kinitx teżisti  ( 19 ).

54.

Il-Kummissjoni spjegat fis-seduta li din il-frażi kienet ir-riżultat ta’ kompromess bejn l-insistenza tal-Parlament Ewropew li tiġi inkluża b’mod espliċitu l-projbizzjoni ġenerali ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem, u l-oppożizzjoni tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea għal tali kliem ġenerali fid-Direttiva AVMS.

55.

L-uniku dokument disponibbli li jifforma parti mill-istorja leġiżlattiva ta’ din id-direttiva jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex sempliċement tikkonferma li tali frażi kienet aċċettata kemm mill-Parlament kif ukoll mill-Kunsill fl-ewwel qari tal-proċess leġiżlattiv li wassal għad-Direttiva AVMS kif emendata  ( 20 ). Madankollu, la r-raġunijiet li għalihom il-Parlament ried espliċitament li jinkludi l-projbizzjoni ġenerali tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem fit-test tad-direttiva, u lanqas iktar importanti, ir-raġunijiet għalfejn il-Kunsill oppona għal tali soluzzjoni, ma huma espressi fid-dokumenti disponibbli li jirreġistraw l-istorja leġiżlattiva tad-Direttiva AVMS.

56.

Għalhekk, kif ammess mill-Kummissjoni fis-seduta, hemm tal-inqas żewġ tifsiriet possibbli. Minn naħa, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS jista’ jinftiehem fis-sens li ma jimponix obbligu ġenerali ta’ projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-bniedem, iżda żewġ obbligi speċifiċi biss (istigazzjoni għall-mibegħda u għall-vjolenza (Artikolu 6(1)(a)) u provokazzjoni tal-pubbliku sabiex iwettqu atti ta’ terroriżmu (Artikolu 6(1)(b))). Min-naħa l-oħra, din l-istess dispożizzjoni tista’ tinftiehem fis-sens li timponi obbligu ġenerali li ma tiġix miksura d-dinjità tal-bniedem, flimkien ma’ dawk iż-żewġ obbligi speċifiċi indikati iktar ’il fuq.

57.

Waqt is-seduta, il-Kummissjoni ppreferiet l-ewwel tifsira, jiġifieri, li d-Direttiva AVMS ma fihiex projbizzjoni ġenerali tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem li għandha tkun imposta fuq il-fornituri tal-AVMS. Madankollu, hija kkunsidrat li l-obbligi speċifiċi li jiġi pprojbit kontenut li jinstiga l-vjolenza, il-mibegħda jew it-terroriżmu huma espressjoni tal-ħtieġa li tiġi rrispettata d-dinjità tal-bniedem.

58.

Għall-kuntrarju, il-parteċipanti l-oħrajn kollha f’din il-proċedura (Makeleio, l-ESR u l-Gvern Grieg u l-Gvern Svediż) qablu li huwa obbligu skont id-Direttiva AVMS li jiġi żgurat ir-rispett u l-protezzjoni tad-dinjità tal-bniedem. Din hija wkoll il-pożizzjoni tal-qorti tar-rinviju.

59.

Jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tħaddan it-tifsira fis-sens li, skont il-parti introduttorja tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS, l-Istati Membri huma meħtieġa sabiex jipprovdu projbizzjoni ġenerali ta’ programmi li jiksru d-dinjità tal-bniedem fil-liġijiet nazzjonali tagħhom.

60.

L-għan tad-Direttiva AVMS u l-kuntest ġuridiku tal-Artikolu 6(1) tagħha, inkluż dispożizzjonijiet tad-direttiva nnifisha u d-drittijiet usa’ tal-Unjoni u internazzjonali, kollha jikkontribwixxu lejn il-fatt li l-frażi introduttorja tal-Artikolu 6(1) tinqara’ fis-sens li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-fornituri tal-AVMS għandhom jirrispettaw l-obbligu ġenerali li ma jiksrux id-dinjità tal-bniedem fil-programmi tagħhom.

61.

Fost affarijiet oħrajn, l-għan tad-Direttiva AVMS huwa li tippermetti s-suq intern fl-AVMS, filwaqt li tiżgura, fl-istess ħin, livell għoli ta’ protezzjoni tal-għanijiet ta’ interessi ġenerali  ( 21 ). F’dan ir-rigward, hija tistrieħ fuq il-prinċipju tal-pajjiż ta’ oriġini, li skontu hija r-responsabbiltà ta’ Stat Membru li fil-ġurisdizzjoni tiegħu l-fornituri tal‑AVMS huma stabbiliti, sabiex jiżgura li huma jikkonformaw mar-regoli li dan l-Istat jimponi fuq l-AVMS intiżi għall-pubbliku  ( 22 ). Id-Direttiva AVMS timponi rekwiżiti minimi  ( 23 ) li l-fornituri kollha tal-AVMS għandhom josservaw (fl-“oqsma kkoordinati minn din id-Direttiva”). Dan jippermetti l-impożizzjoni tal-obbligu fuq l-Istati Membri kollha sabiex jippermetti riċezzjoni transkonfinali ta’ AVMS imxandra mill-fornituri minn Stati Membri oħrajn. L-ebda Stat Membru ma jista’ jimponi, bħala prinċipju, xi restrizzjoni għal raġunijiet li jaqgħu fl-oqsma kkoordinati mid-Direttiva  ( 24 ).

62.

Għalhekk, id-direttiva tintroduċi sett ta’ rekwiżiti komuni fuq il-fornituri tal-AVMS li jtejbu l-fiduċja reċiproka fost l-Istati Membri, u li mingħajrhom ikun diffiċli għalihom sabiex jaċċettaw AVMS transkonfinali mingħajr kontroll u awtorizzazzjoni preċedenti. Dawn ir-rekwiżiti jinkludu r-rispett tad-drittijiet fundamentali pprovduti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”)  ( 25 ), inkluż ir-rispett tad-dinjità tal-bniedem espressa fl-artikolu tal-ftuħ tagħha.

63.

Sa fejn il-kliem tad-Direttiva AVMS huwa kkonċernat, minbarra l-frażi introduttorja tal-Artikolu 6(1) tagħha, il-premessi 59, 60 u 104 tagħha jindikaw il-protezzjoni tad-dinjità tal-bniedem bħala valur li għandha tiżgura d-Direttiva AVMS. Għalhekk, anki jekk il-Karta ma tistax, waħedha, timponi obbligi fuq l-Istati Membri, id-Direttiva AVMS kjarament tinkludi l-obbligu għar-rispett tad-dinjità tal-bniedem fost ir-rekwiżiti li l-Istati Membri għandhom jissodisfaw sabiex jippermettu l-funzjonament tajjeb tas-suq intern fil-qasam tal-AVMS  ( 26 ).

64.

Il-premessa 3 tad-Direttiva AVMS tagħmel riferiment għall-Konvenzjoni Ewropea tal-Kunsill tal-Ewropa dwar it-televiżjoni tul il-fruntieri adottata fil‑5 ta’ Mejju 1989  ( 27 ). Din il-konvenzjoni, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà invokat meta interpretat id-Direttiva AVMS  ( 28 ), fiha l-Artikolu 7, intitolat “Responsabbiltajiet tax-xandar” [traduzzjoni mhux uffiċjali], li jiddikjara li “kull prodott ta’ servizz ta’ programm, fir-rigward tal-preżentazzjoni u l-kontenut tiegħu, għandu jirrispetta d-dinjità tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali tal-oħrajn”.

65.

Iktar importanti minn dan, id-dinjità tal-bniedem hija valur li tinstab fl-Artikolu 2 TUE, id-dispożizzjoni li telenka l-valuri li fuqhom l-Unjoni Ewropea hija bbażata  ( 29 ). Huwa jiddikjara li dawn il-valuri huma komuni għall-Istati Membri.

66.

Jiżdied jingħad li, l-Istati Membri kollha tal-Unjoni huma wkoll imsieħba fil-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Anki jekk din il-konvenzjoni ma tinkludix xi dispożizzjoni espliċita li teżiġi r-rispett tad-dinjità tal-bniedem, il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) tipprevedi li l-essenza nnifisha tal-KEDB hija r-rispett tad-dinjità u tal-libertà tal-bniedem  ( 30 ).

67.

Iċ-ċentralità tad-dinjità tal-bniedem hija enfasizzata b’mod ulterjuri minn diversi strumenti internazzjonali, inklużi d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem tal‑1948 tan-Nazzjonijiet Uniti, li l-preambolu u l-Artikolu 1 tagħha jirreferu għall-kunċett tad-dinjità tal-bniedem.

68.

Minn dan isegwi li t-tifsira loġika tal-frażi introduttorja għall-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS hija li sempliċement tiddikjara mill-ġdid l-obbligu li l-Istati Membri diġà għandhom. Hija sempliċement tapplika l-obbligu ġenerali tal-Istati Membri li jirrispettaw u jipproteġu d-dinjità tal-bniedem fil-qasam tas-servizzi tal-media awdjoviżiva, li tikkjarifika li l-Istati Membri għandhom jimponu dan l-obbligu fuq fornituri meta jabbozzaw il-liġijiet tagħhom li jirregolaw l-AVMS  ( 31 ).

69.

Għal din ir-raġuni, bħala risposta għall-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari, jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tikkonstata li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS jeħtieġ lill-Istati Membri sabiex jinkludu fil-liġijiet tagħhom li jirregolaw l-AVMS il-projbizzjoni ġenerali imposta fuq il-fornituri tal-AVMS tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem fil-programmi tagħhom.

b)

Il-projbizzjoni ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti

70.

Fit-tieni lok, permezz tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll jekk id-Direttiva AVMS teħtieġx lill-Istati Membri sabiex jipprojbixxu programmi ta’ kwalità degradanti. Meta tistaqsi dan, jidher li l-qorti tar-rinviju kellha f’moħħha programmi bħaż-żewġ xandiriet inkwistjoni, li jiksru d-dinjità tal-bniedem.

71.

Fil-fehma tiegħi, u kif sostnut mill-Gvern Svediż fis-seduta, id-Direttiva AVMS ma tirregolax il-kontenut tal-programmi fir-rigward tal-kwalità tagħhom.

72.

Madankollu, wieħed jista’ jiddikjara wkoll li l-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem tinfluwenza l-kontenut tal-programmi, minħabba li dan il-kontenut ma jistax ikun tali li jikser id-dinjità tal-bniedem, u li, f’dan is-sens, id-Direttiva AVMS tinterferixxi fil-kontenut tal-programmi. Madankollu, minbarra r-rekwiżit li programm ikun ħieles minn ksur tad-dinjità tal-bniedem, u li jirrispetta obbligi oħrajn imposti skont regoli kkoordinati tad-Direttiva AVMS, dan l-att ma jinterferixxix b’mod ulterjuri fil-kontenut tal-programm.

73.

Bħala konklużjoni, il-miżura nazzjonali li tippermetti s-sanzjonar tal-fornituri tal-AVMS li x-xandir tagħhom jippreġudika l-valur tad-dinjità tal-bniedem taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva AVMS.

74.

Għall-kuntrarju, il-miżura nazzjonali li tipprevedi s-sanzjonar ta’ programmi li huma sempliċement ta’ kwalità degradanti ma taqax fl-oqsma kkoordinati tad-direttiva.

75.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali kinux immultati għall-ksur tad-dinjità tal-bniedem jew inkella għall-kwalità degradanti tal-programmi tagħhom.

76.

Jiena għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi l-ewwel domanda preliminari kif ġej. L-ambitu regolatorju tad-Direttiva AVMS, moqri fid-dawl tal-għanijiet tagħha, jinkludi l-projbizzjoni ġenerali ta’ programmi li jiksru d-dinjità tal-bniedem. Id-Direttiva AVMS ma tirregolax il-kontenut tal-programmi b’mod ulterjuri minn tali projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem u kundizzjonijiet oħrajn imposti fl-oqsma kkoordinati minn din id-direttiva.

2.

Fuq it-tieni domanda preliminari – regoli nazzjonali ddettaljati jew stretti iktar

77.

L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva AVMS jippermetti lill-Istati Membri sabiex jintroduċu regoli iktar stretti fl-oqsma kkoordinati mid-direttiva skont ċerti kundizzjonijiet. Huwa jiddikjara kif ġej:

78.

Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, jew iktar preċiżament, tixtieq li tkun taf jekk taħt tali regoli iktar stretti, l-Istati Membri humiex permessi li jiddeferenzjaw bejn tipi differenti ta’ fornituri tal-AVMS.

79.

Fil-fehma tiegħi, din id-domanda preliminari hija ammissibbli biss jekk xi regoli tal-liġi nazzjonali inkwistjoni f’dawn il-kawżi – jiġifieri, il-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem jew il-projbizzjoni ta’ programmi ta’ kwalità degradanti – jistgħu jinftiehmu li jikkostitwixxu tali regoli iktar stretti jew iktar iddettaljati.

80.

Dan, madankollu, ma huwiex il-każ f’dawn il-kawżi.

81.

Il-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem hija imposta bħala rekwiżit ġenerali taħt l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva AVMS, u ma hijiex regola “iktar stretta”.

82.

Il-projbizzjoni ta’ programmi ta’ kwalità degradanti ma hijiex regola li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-oqsma kkoordinati mid-Direttiva AVMS u għalhekk taqa’ ’l barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tagħha.

83.

Għalhekk, ma jidhirx li risposta għat-tieni domanda preliminari tista’ tkun b’xi mod utli għall-qorti tar-rinviju  ( 32 ), li huwa għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrifjuta milli tirrispondiha fuq il-bażi ta’ inammissibbiltà.

84.

Madankollu, minħabba li t-tieni domanda preliminari kienet tirrigwarda wkoll jekk fornituri differenti tal-AVMS jistgħux jiġu ttrattati b’mod differenti, inżid li, sa fejn il-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem hija kkonċernata, għandha tkun imposta fuq il-fornituri tal-AVMS kollha mingħajr distinzjoni.

85.

Madankollu, fir-rigward tal-impożizzjoni ta’ regoli iktar stretti fl-oqsma kkoordinati mid-Direttiva AVMS, li ma hijiex is-sitwazzjoni fil-kawżiinkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li huwa possibbli li ssir distinzjoni bejn tipi differenti ta’ fornituri tal-AVMS. Jekk fornituri differenti jsibu lilhom innifishom f’sitwazzjonijiet oġġettivament differenti, ma hemm l-ebda ostakolu sabiex jiġu imposti regoli differenti fuqhom  ( 33 ). Għalhekk, fis-sentenza Sky Italia, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat possibbli li jiġu imposti limiti ta’ ħin iqsar għar-reklamar televiżiv fuq xandara tat-televiżjoni bi ħlas minn dawk stabbiliti għal xandara tat-televiżjoni bla ħlas. Tali differenza kienet iġġustifikata għaliex tal-ewwel setgħu jkopru l-ispejjeż tagħhom mir-reġistrazzjonijiet sottoskritti mill-konsumaturi tagħhom, filwaqt li tal-aħħar setgħu jkunu ffinanzjati biss permezz ta’ mezzi oħrajn  ( 34 ).

86.

Li kieku l-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem ġiet ittrattata bħala r-regola iktar stretta fil-qasam ikkoordinat mid-Direttiva AVMS (quod non), ma kienx ikun hemm xi ġustifikazzjoni sabiex jiġu ttrattati b’mod differenti l-fornituri tal-internet minn kwalunkwe tip ieħor ta’ fornituri tal-AVMS. Fir-rigward tal-għan ta’ tali regola, fornituri tal-AVMS ma humiex f’pożizzjoni oġġettivament differenti.

87.

Sa fejn hija kkonċernata l-projbizzjoni ta’ kwalità degradanti f’dak li jirrigwarda l-kontenut tal-programm, l-Istati Membri ma humiex imwaqqfa mid-Direttiva AVMS milli jittrattaw xandara tat-televiżjoni tradizzjonali u xandara tal-internet li ma humiex stazzjonijiet tat-televiżjoni tradizzjonali b’mod differenti. Din il-kwistjoni tmur lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.

88.

Fid-dawl tal-konstatazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tirrispondix it-tieni domanda preliminari.

3.

Fuq it-tielet domanda preliminari – limiti għal interpretazzjoni konformi

89.

It-tielet domanda preliminari tal-qorti tar-rinviju hija bbażata fuq il-premessa, sanċita mill-maġġoranza tal-kumitat tal-qorti tar-rinviju, li l-liġi Griega eżistenti ma timponix obbligu ġenerali sabiex tiġi rrispettata d-dinjità tal-bniedem fuq il-portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS. Ma jkun hemm, għalhekk, l-ebda bażi legali, skont il-liġi Griega kif interpretata mill-maġġoranza, sabiex jiġu imposti s-sanzjonijiet inkwistjoni  ( 35 ).

90.

Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk hijiex obbligata li tinterpreta l-liġi nazzjonali b’tali mod li timponi wkoll projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem fuq portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS anki jekk dan jirriżulta fl-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet.

91.

Hemm lista twila ta’ ġurisprudenza li tikkonferma li d-direttivi ma jistgħux, minnhom innifishom, jimponu obbligi fuq individwi  ( 36 ). Dan jista’ jsir biss permezz tat-traspożizzjoni ta’ direttivi fil-liġi nazzjonali. Għalhekk, l-obbligu li ma tinkisirx id-dinjità tal-bniedem ma jistax ikun impost fuq Makeleio u Zougla permezz tad-Direttiva AVMS innifisha.

92.

Fejn id-dritt nazzjonali ma jkunx ittraspona direttiva b’mod tajjeb jew b’mod sħiħ, il-qrati nazzjonali għandhom l-obbligu li jġibu d-dritt nazzjonali konformi ma’ din id-direttiva permezz ta’ interpretazzjoni, kif il-Qorti tal-Ġustizzja oriġinarjament spjegat fis-sentenza Von Colson u Kamman  ( 37 ). Il-qorti nazzjonali hija meħtieġa li tagħmel “dak kollu li huwa fil-kompetenza tagħha” sabiex tagħti effett lid-direttiva f’każ speċifiku  ( 38 ). Jista’ jkun ukoll li jkollha bżonn temenda l-ġurisprudenza stabbilita tagħha jekk tkun ibbażata fuq interpretazzjoni ta’ dritt nazzjonali inkompatibbli mal-għanijiet ta’ direttiva  ( 39 ).

93.

Għalhekk, l-għan ta’ interpretazzjoni konformi huwa li tinkiseb soluzzjoni f’każ speċifiku li tipproduċi r-riżultat li kien jirriżulta li kieku d-direttiva kienet implimentata b’mod tajjeb  ( 40 ).

94.

F’dawn il-kawżi, ir-riżultat meħtieġ huwa l-impożizzjoni ta’ obbligu fuq Makeleio u Zougla li ma jiksrux id-dinjità tal-bniedem fil-programmi awdjoviżivi li jagħmlu disponibbli għall-pubbliku.

95.

Madankollu, tali interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali toħloq, f’dawn il-kawżi, responsabbiltà kważi-kriminali, għaliex tippermetti l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi għall-ksur ta’ obbligi interpretati b’dan il-mod.

96.

Ftit wara li ġie stabbilit l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkjarifikat ukoll li dan l-obbligu għandu l-limiti tiegħu  ( 41 ). Limitu wieħed jintlaħaq meta interpretazzjoni konformi jkollha l-effett li tiddetermina jew taggrava r-responsabbiltà kriminali ta’ persuni li jiksru d-dispożizzjonijiet tad-direttiva  ( 42 ).

97.

Din il-limitazzjoni hija r-riflessjoni tal-prinċipju ta’ legalità, kif espress fil-prinċipju nullum crimen, nulla poena sine lege. Dan il-prinċipju huwa ppersonifikat fl-Artikolu 49 tal-Karta u fl-Artikolu 7 tal‑KEDB.

98.

Fil-qosor, il-prinċipju ta’ legalità jfisser li persuna ma tistax tinstab responsabbli kriminalment jew kważi-kriminalment  ( 43 ) għal att li ma kienx ipprojbit bil-liġi meta kien twettaq l-att.

99.

Minħabba li l-interpretazzjoni konformi ssir wara li jkun sar l-att punibbli, tista’ tinftiehem fis-sens li timponi responsabbiltà kriminali post festum  ( 44 ).

100.

F’dawn il-kawżi, il-maġġoranza tas-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat), u r-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, jidhru li jibdew mill-premessa li l-prinċipju ta’ legalità jeħtieġ dejjem riferiment espress għas-suġġetti kollha li huwa jkopri fid-dispożizzjoni legali applikabbli. Minħabba li dan kien nieqes fil-leġiżlazzjoni Griega, li ma kinitx espressament issemmi portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li joffru wkoll AVMS, wieħed għandu jikkonkludi li r-rikorrenti ma kinux jafu li l-projbizzjoni ta’ xandir ta’ programmi li jiksru d-dinjità tal-bniedem tapplika għalihom ukoll. Għalhekk, il-limitu ta’ interpretazzjoni konformi jintlaħaq.

101.

Madankollu, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jew tal-Qorti EDB ma teħtieġx riferiment espliċitu fil-leġiżlazzjoni sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ legalità. Dak li huwa kruċjali huwa li l-persuna setgħet tipprevedi li l-projbizzjoni tikkonċerna wkoll l-attività tagħha.

102.

Għalhekk, il-Qorti EDB spjegat li “[m]eta jitkellem dwar ‘liġi’ l-Artikolu 7 jalludi għall-istess kunċett li għalih tirreferi l-Konvenzjoni fi bnadi oħrajn meta tuża din il-kelma, kunċett li jinkludi dritt statutorju kif ukoll ġurisprudenza u jimplika rekwiżiti kwalitattivi, inkluż dawk ta’ aċċessibbiltà u prevedibbiltà” [traduzzjoni mhux uffiċjali]  ( 45 ).

103.

Il-Qorti tal-Ġustizzja bl-istess mod qieset, billi invokat il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, li l-kundizzjoni li reat u sanzjoni huma kjarament iddikjarati mil-liġi “tiġi sodisfatta meta l-individwu jkun jista’ jkun jaf, mill-kliem tad-dispożizzjoni rilevanti u bl-għajnuna ta’ l-interpretazzjoni li tkun ingħatat mill-qrati, liema atti u omissjonijiet jagħtu lok għar-responsabbilità kriminali tiegħu”  ( 46 ).

104.

Il-prinċipju li reati u sanzjonijiet għandhom ikunu ddefiniti mil-liġi ma jistax għalhekk ikun interpretat fis-sens li jipprekludi l-kjarifika gradwali, każ b’każ tar-regoli tar-responsabbiltà kriminali permezz tal-interpretazzjoni ġudizzjarja, sakemm ir-riżultat kien raġonevolment prevedibbli fiż-żmien meta twettaq ir-reat, speċjalment fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija dak iż-żmien fil-ġurisprudenza relattiva għad-dispożizzjoni legali inkwistjoni  ( 47 ).

105.

Fil-qosor, il-qalba tal-prinċipju ta’ legalità hija fir-rekwiżit li l-persuna li hija punibbli kienet taf jew ma setgħetx tinjora li l-azzjoni tagħha kienet ipprojbita.

106.

Kif il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat ulterjorment, “għandu jitfakkar mill-ġdid li l-portata tal-prevedibbiltà hekk kif meħtieġa tiddependi b’mod kunsiderevoli mill-kontenut tat-test inkwistjoni, mill-qasam kopert mit-test kif ukoll min-numru u mill-kwalità tad-destinatarji tiegħu. Il-prevedibbiltà tal-liġi ma tipprekludix li l-persuna kkonċernata jkollha tasal sabiex tirrikorri għal konsulenza esperta sabiex tevalwa, b’mod raġonevoli fiċ-ċirkustanzi tal-kawża inkwistjoni, il-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw minn att speċifiku. Dan huwa applikabbli speċjalment għall-professjonisti, li huma mdorrijin jeżerċitaw prudenza kbira fl-eżerċizzju tal-professjoni tagħhom. Wieħed jista’ jistenna wkoll li huma jkollhom attenzjoni partikolari fl-evalwazzjoni tar-riskji li dan jinkludi”  ( 48 ).

107.

Għalhekk, f’dawn il-kawżi, il-qorti tar-rinviju hija, bħala prinċipju, imwaqqfa milli ssib lir-rikorrenti punibbli għall-ksur tad-dinjità tal-bniedem fuq il-bażi ta’ interpretazzjoni konformi tal-liġi nazzjonali. Dan huwa l-każ sakemm il-qorti tar-rinviju ma tkunx tal-fehma li dawn ir-rikorrenti setgħu jipprevedu, skont il-liġi Griega li kienet teżisti fiż-żmien rilevanti, u minkejja li din il-liġi ma kinitx tirreferi b’mod espliċitu għal portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS, li l-projbizzjoni ta’ xandir ta’ programmi ta’ kontenut ipprojbit kienet tikkonċernahom ukoll  ( 49 ).

108.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali setgħux jipprevedu, fiż-żmien meta xandru l-programmi inkwistjoni, li l-projbizzjoni ta’ ksur tad-dinjità tal-persuna umana, u l-piena għall-ksur tagħha, kienet tikkonċerna wkoll l-attività tagħhom, minkejja li huma portali tal-internet dwar l-aħbarijiet li jxandru wkoll AVMS  ( 50 ). Jekk huma kellhom ikunu jafu dwar tali projbizzjoni, allura li jiġi kkonfermat tali obbligu permezz ta’ kjarifika interpretattiva tar-regoli Griegi ma jeċċedix neċessarjament il-limitu ta’ interpretazzjoni konformi impost mill-prinċipju ta’ legalità.

4.

Fuq ir-raba’ u l-ħames domanda preliminari

109.

Ir-raba’ u l-ħames domanda preliminari huma magħmula fuq il-kundizzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi l-ewwel domanda preliminari fin-negattiv, jiġifieri, li d-Direttiva AVMS ma teħtieġx l-introduzzjoni ta’ projbizzjoni ġenerali ta’ programmi li jiksru d-dinjità tal-bniedem u l-projbizzjoni ta’ programmi ta’ kwalità degradanti.

110.

Minħabba li pproponejt li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi dik id-domanda preliminari fl-affermattiv, ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għar-raba’ u għall-ħames domanda preliminari.

111.

Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, fir-risposta tagħha għall-ewwel domanda preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tispjega li d-Direttiva AVMS ma tirregolax il-kwalità tal-programmi mxandra u, għalhekk, ma tipprojbixxix il-programmi ta’ kwalità degradanti. Madankollu, sa fejn il-qorti tar-rinviju spjegat li l-parti (b) tal-ewwel domanda preliminari li tirreferi għall-kontenut degradanti ta’ programm tikkunsidra programmi tal-istess tip bħal dawk inkwistjoni f’dawn il-kawżi, hija fil-fatt tistaqsi l-istess fil-parti (a) ta’ din id-domanda, li tirrigwarda l-ksur tad-dinjità tal-bniedem. Il-qorti tar-rinviju għalhekk ma hijiex ikkonċernata, fil-kawżi inkwistjoni, b’xi domanda preliminari li tirrigwarda l-projbizzjoni ta’ programmi ta’ kwalità degradanti mil-liġi nazzjonali, li tmur lil hinn mill-projbizzjoni tal-ksur tad-dinjità tal-bniedem.

112.

Għal dawn ir-raġunijiet, ma nikkunsidrax li huwa neċessarju li tingħata risposta għar-raba’ u għall-ħames domanda preliminari.

IV.

Konklużjoni

113.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi preliminari magħmula mis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja), kif ġej: