Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
ĆAPETA
arna tabhairt an 16 Iúil 2026 (1)
Cás C‑273/24 [Naski] (i)
X.Y.
páirtithe uamtha:
Prokurator Generalny,
Rzecznik Praw Obywatelskich,
(iarraidh ar réamhrialú ó Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn))
(Tarchur chun réamhrialú – Airteagal 267 CFAE – Dlínse – Inghlacthacht – An smacht reachta – Binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí – An dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE – Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Tarchur chun réamhrialú chuig an gCúirt ó phainéal den Dlísheomra Sibhialta den Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn) – Athrú ar chomhdhéanamh an phainéil sin tar éis fhreagra na Cúirte ar an gceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú)
I. Réamhrá
1. Tá blianta de chúlú maidir leis an smacht reachta sa Pholainn tar éis créacht atá deacair a leigheas a fhágáil, in ainneoin thoilteanas an Bhallstáit sin an cás a leigheas.
2. Is cúis imní é an cás seo maidir leis na deacrachtaí sin.
3. Iarrann sí ar an gCúirt rialú a thabhairt, agus ní den chéad uair, ar cheisteanna a bhaineann le léiriú cheanglais an Aontais maidir le binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí mar a chumhdaítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’). Ag an am céanna, iarrtar ar an gCúirt na leigheasanna ar shárú na gceanglas sin a cheapadh i gcás go bhfuil an sárú sistéamach agus go ndearnadh difear do chodanna móra de na breithiúna sa Pholainn leis, ach nár tugadh aghaidh orthu agus nár ceartaíodh go rathúil ná go fóill trí phróisis dhaonlathacha sa Bhallstát féin sin.
4. Cuirtear leis na deacrachtaí sin le fíorais shonracha an cháis seo, a eascraíonn, mar a mhíneoidh mé go mion thíos, as caingean arna tabhairt ag breitheamh a rinne agóid i gcoinne cinneadh é a aistriú ó dhlísheomra amháin go dlísheomra eile de chúirt réigiúnach sa Pholainn. Tá an breitheamh ina Aire Dlí agus Cirt ar an mBallstát sin ó shin.
5. Cé gur cinnte go bhfuil sé de chúram ar an gCúirt sa nós imeachta um réamhrialú na ceanglais a eascraíonn as an smacht reachta a léiriú mar a leagtar amach é in Airteagal 19(1) CAE agus in Airteagal 47 den Chairt, chun treoir a thabhairt do chúirt a rinne an tarchur chun a chinneadh an bhfuil rialacha nó cásanna áirithe sa bhreithiúnacht náisiúnta i gcontrárthacht leis na ceanglais sin, ní thagann sé, dar liomsa, faoi inniúlacht na Cúirte cinneadh a dhéanamh maidir le conas aghaidh a thabhairt ar sháruithe den sórt sin a d’fhéadfadh a bheith ann. Ina ionad sin, is faoi gach Ballstát atá sé na breithiúna a thabhairt i gcomhréir leis na ceanglais sin.
6. Go bunúsach, chuir an Chúirt é sin in iúl ina breithiúnas a thug sí le déanaí in Rzecznik Praw Obywatelskich (Breitheamh a scaoileadh ó chás mar gheall ar neamhrialtachtaí). (2) Agus tagairt á déanamh aici do bhreithiúnas píolótach na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine (ECtHR) in Wałęsa v an Pholainn, (3) chinn an Chúirt go n‑éilíonn na fadhbanna sistéamacha atá fós ann i gcóras breithiúnach na Polainne bearta reachtacha iomchuí agus bearta eile ó Stát na Polainne. (4) Tuigim go gcuirtear in iúl leis an gcinneadh sin freisin nach faoin gCúirt atá sé réitigh a sholáthar ar na neamhrialtachtaí sistéamacha leanúnacha.
7. Agus na ráitis tosaigh sin tugtha chun cuimhne, míneoidh mé ar dtús, ar bhealach atá chomh gearr agus chomh simplí agus is féidir, imthosca casta an cháis seo. Cuirfidh mé mo thuairim in iúl ansin maidir leis an bhfáth a dtéann an iarraidh ar réamhrialú seo thar dhlínse na Cúirte sa nós imeachta um réamhrialú. Ar deireadh, má mheasann an Chúirt, mar sin féin, gur gá rialú a thabhairt ar an gcás seo, déanfaidh mé anailís ar an gceist a tharchuirtear.
II. Cúlra na díospóide
A. An comhthéacs níos leithne
8. Tá an comhthéacs níos leithne, ina bhfuil meath tagtha ar neamhspleáchas na mbreithiúna sa Pholainn tar éis na n‑athruithe reachtacha a thug an rialtas a bhí ann roimhe seo isteach, go maith ar eolas ag breithiúna na Cúirte Breithiúnais. Iarradh ar an gCúirt cinneadh a dhéanamh maidir le comhoiriúnacht eilimintí éagsúla de na hathruithe sin le dlí an Aontais i roinnt imeachtaí um shárú arna dtionscnamh ag an gCoimisiún Eorpach, agus tá léiriú déanta aici ar dhlí an Aontais atá ábhartha chun measúnú a dhéanamh ar bhailíocht na n‑athruithe sin i líon níos mó réamhrialuithe fós. Rinneadh measúnú ar na hathruithe sin freisin i roinnt breithiúnas ó ECtHR, cáineadh go forleathan go hidirnáisiúnta iad agus, thionscain an Coimisiún an nós imeachta faoi Airteagal 7(1) CAE den chéad uair riamh fiú. (5)
9. Dealraíonn sé gur ceapadh níos mó ná 3 000 breitheamh ó na hathruithe reachtacha atá i gceist. (6)
10. Mar sin féin, go dtí seo agus tar éis an athraithe rialtais i mí na Nollag 2023, is cosúil nach bhfuil aon bheart ginearálta glactha ag an bPolainn go fóill chun déileáil le ceapacháin neamhrialta na mbreithiúna sin. Le déanaí, mar shampla, mhol an Pholainn breithiúna a roinnt ina dtrí chatagóir – glas (thart ar 1 200 ceapachán nuacheadúnaithe), buí (thart ar 1 100 duine) agus dearg (thart ar 350 duine i gcúirteanna coiteanna agus 80 duine sa Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn; ‘an Chúirt Uachtarach’) agus an Naczelny Sąd Administracyjny (an Chúirt Uachtarach Riaracháin, an Pholainn; ‘an Chúirt Uachtarach Riaracháin) – agus chun neamhdhleathacht a gceapachán a réiteach ar bhealach éagsúil, cuid acu a dhlisteanú le feidhm dlí, roinnt acu a chur faoi réir nósanna imeachta ceapacháin nua, nó daoine áirithe a bhaint de na poist ar ceapadh chucu iad. Cuireadh an togra sin faoi bhráid Choimisiún na Veinéise, a d’fhreagair le Tuairim Uimh. 1238/2025 i mí an Mhárta 2026, (7) ach go dtí seo, níor ghlac Stát na Polainne aon bheart nithiúil reachtach ná aon bheart eile.
11. Is é sin cúlra an cháis seo. Faoi láthair, tá pairilis institiúideach ann, mar a thug X.Y. faoi deara ag an éisteacht os comhair na Cúirte. Níl breithiúna arna gceapadh faoi nósanna imeachta a bhí ann roimh na hathruithe reachtacha ag iarraidh suí ar bhinsí le daoine arna gceapadh mar bhreithiúna faoi nósanna imeachta tar éis na n‑athruithe reachtacha agus, dá bhrí sin, a gceapacháin a dhlisteanú. Ag an am céanna, ní féidir le saoránaigh agus páirtithe a bhfuil baint acu le dlíthíocht os comhair na gcúirteanna sa Pholainn a bheith cinnte an bhfuil cásanna á mbreithniú ag binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimhe sin le dlí agus an mbeidh breithiúnais bhailí mar thoradh orthu.
B. Imthosca roimh an gcás seo
12. Chun tuiscint a fháil ar an gcás atá i gceist, ní mór dúinn filleadh ar shamhradh 2018.
13. Bhí X.Y., ar tugadh W.Ż. air roimhe seo, ina bhreitheamh i gcúirt réigiúnach sa Pholainn. Le cinneadh an 27 Lúnasa 2018, d’aistrigh Uachtarán na cúirte sin X.Y., gan a thoiliú, ó rannán na cúirte sin ina raibh sé in oifig go rannán eile den chúirt chéanna.
14. De bhun an dlí náisiúnta ábhartha, thug X.Y. caingean i gcoinne an chinnidh sin os comhair Krajowa Rada Sądownictwa (Comhairle Náisiúnta na mBreithiúna, an Pholainn; ‘KRS’), a chinn nach raibh aon ghá le breithniú a dhéanamh ar an gcaingean sin (‘cinneadh KRS’).
15. An 14 Samhain 2018, rinne X.Y. achomharc i gcoinne chinneadh KRS os comhair na Cúirte Uachtaraí. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (an Dlísheomra um Rialú Urghnách agus Gnóthaí Poiblí, an Pholainn; ‘an Dlísheomra Urghnách’) a scrúdaigh an t‑achomharc sin.
16. I gcomhthéacs an achomhairc sin, rinne X.Y. iarratas freisin ar na breithiúna go léir atá sa Dlísheomra Urghnách a scaoileadh ón gcás ar an bhforas, i bhfianaise an mhodha inar ceapadh iad, nár chomhlíon siad na ceanglais maidir le neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na mbreithiúna. Bhí an scrúdú ar an iarratas sin ar scaoileadh ón gcás faoi chúram an Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) (an Chúirt Uachtarach (an Dlísheomra Sibhialta), an Pholainn; ‘an Dlísheomra Sibhialta’), ina suí mar phainéal de thriúr breithiúna.
17. Idir an dá linn, áfach, le hordú an 8 Márta 2019, dhiúltaigh an Dlísheomra Urghnách, ina shuí mar phainéal d’aon bhreitheamh amháin ina raibh BD, d’achomharc X.Y. i gcoinne chinneadh KRS toisc é a bheith do-ghlactha (‘ordú BD’), á chur in iúl go raibh an cáschomhad i seilbh phainéal triúr breithiúna an Dlísheomra Shibhialta agus nár éisteadh X.Y..
18. Chuirfeadh ordú BD deireadh leis na himeachtaí achomhairc, agus leo, na himeachtaí idirbhreitheacha inar iarradh ar phainéal triúr breithiúna an Dlísheomra Shibhialta cinneadh a dhéanamh. Mar sin féin, chinn an painéal de thriúr breithiúna, ós rud é gur sháraigh ordú BD an dlí, ceisteanna áirithe a tharchur chuig comhdhéanamh leathnaithe an Dlísheomra Shibhialta, ina suí i bpainéal de sheachtar breithiúna. Bhain na ceisteanna sin, i measc nithe eile, le héifeachtaí dlíthiúla ordú BD mar gheall ar an gcaoi ar ceapadh BD mar bhreitheamh.
19. Chinn an painéal de sheachtar breithiúna sin den Dlísheomra Sibhialta, ina dhiaidh sin, tarchur chun réamhrialú a dhéanamh chuig an gCúirt Bhreithiúnais ar an ábhar.
20. Mar thoradh ar an tarchur sin, d’eascair an breithiúnas in W.Ż. (Dlísheomra um Rialú Urghnách agus Gnóthaí Poiblí na Cúirte Uachtaraí – Ceapachán), (8) inar thug an Chúirt léiriú ar dhlí an Aontais as a leanann sé go bunúsach, i bhfianaise imthosca a cheapacháin, nach féidir a mheas go ndearna binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimhe sin le dlí ordú BD. (9) Dá bhrí sin, mheas an Chúirt nach mór don phainéal de sheachtar breithiúna, ina fhreagra ar phainéal an triúr breithiúna, teacht ar an gconclúid, i gcomhréir le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, gur cheart dó a dhearbhú go bhfuil ordú BD ar neamhní. (10)
C. An cás seo, an cheist a tarchuireadh agus an nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
21. Tar éis an bhreithiúnais in W.Ż., ba faoin bpainéal de sheachtar breithiúna den Dlísheomra Sibhialta a bhí sé freagra a thabhairt ar an bpainéal de thriúr breithiúna nach gcomhlíonann painéal aonair an Dlísheomra Urghnách na ceanglais maidir le binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí, rud a chuirfeadh ar chumas an phainéil de thriúr breithiúna a dhearbhú go bhfuil ordú BD neamhbhailí.
22. Mar sin féin, sa tréimhse ama idir tíolacadh an ordaithe tarchuir (an 21 Bealtaine 2019) agus breithiúnas na Cúirte sa bhreithiúnas in W.Ż. (an 6 Deireadh Fómhair 2021), chuaigh triúr breithiúna de phainéal de sheachtar breithiúna an Dlísheomra Shibhialta ar scor.
23. Le hordú an 26 Eanáir 2022, cheap MB, mar Uachtarán na Cúirte Uachtaraí a stiúrann obair an tSeomra Shibhialta (‘Uachtarán an tSeomra Shibhialta’), painéal nua de sheachtar breithiúna, inar cuireadh daoine nua in ionad an triúr breithiúna a bhí ag dul ar scor, mar aon leis an mbreitheamh a bhí i gceannas roimhe sin ar an bpainéal sin.
24. Tá an painéal nua sin comhdhéanta de: JK, Céad Uachtarán na Cúirte Uachtaraí arb é an breitheamh ceannais é, mar aon le KS, CV agus RX, ar ceapadh gach duine den cheathrar acu mar bhreithiúna den Chúirt Uachtarach tar éis na n‑athruithe reachtacha ar chóras ceartais na Polainne. Shuigh an triúr breithiúna eile ar an bpainéal bunaidh: KW, arb é an breitheamh tuairiscithe i gcónaí é, chomh maith le PW agus WZ. Ceapadh an triúr breithiúna sin don Chúirt Uachtarach roimh athruithe reachtacha den sórt sin.
25. Is féidir achoimre a dhéanamh air sin sa tábla seo a leanas:
|
|
Seanphainéal |
Painéal nua |
|
(1) |
TN, breitheamh ceannais |
JK, Céad Uachtarán na Cúirte Uachtaraí, breitheamh ceannais – nua |
|
(2) |
A – ar scor |
KS – nua |
|
(3) |
B – ar scor |
CV – nua |
|
(4) |
C – ar scor |
RX – nua |
|
(5) |
KW, breitheamh tuairiscithe |
KW, breitheamh tuairiscithe – mar an gcéanna |
|
(6) |
PW |
PW – mar an gcéanna |
|
(7) |
WZ |
WZ – mar an gcéanna |
26. Chinn KW, an breitheamh tuairiscithe ar phainéal seacht mbreitheamh, an iarraidh seo ar réamhrialú a dhéanamh toisc go bhfuil amhras air go bhfuil an t‑athrú ar chomhdhéanamh an phainéil atá i gcontrárthacht le dlí an Aontais.
27. Cuireann an breitheamh sin in iúl, inter alia, go ndearnadh an t‑athrú ar chomhdhéanamh an phainéil gan cúiseanna oibiachtúla agus i gcontrárthacht leis an gcleachtas a bhí ag an Dlísheomra Sibhialta roimhe seo ina ndéanfaí painéal a fhorlíonadh seachas é a athcheapadh ina iomláine. Thairis sin, tá an painéal comhdhéanta de thromlach daoine nua a ceapadh faoi na himthosca céanna leis na himthosca inar ceapadh BD mar bhreitheamh. Tugann sé sin le fios go bhféadfaí a mheas go bhfuil bearta den sórt sin dírithe ar thionchar a imirt ar chinneadh an phainéil. Treisítear an tuiscint sin toisc go ndearna MB an t‑athrú, mar Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta, a ceapadh freisin mar bhreitheamh chuig an gCúirt Uachtarach faoi na himthosca céanna le BD agus gurb iad imthosca ceaptha BD go beacht ábhar an mheasúnaithe atá le déanamh ag an bpainéal. Mar thoradh air sin, bheadh aon rialú ón bpainéal curtha ó bhail ag na lochtanna céanna leo siúd a mharaigh ordú BD.
28. Ina theannta sin, léirítear san ordú tarchuir freisin gur chuir X.Y. iarratais isteach chun an ceathrar nua ar an bpainéal a scaoileadh ó chás, iarratais nach ndearnadh scrúdú orthu go fóill tráth a rinneadh an tarchur. (11)
29. Sna himthosca sin, chinn KW, mar bhreitheamh tuairiscithe i bpainéal seachtar breithiúna, bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘[(1)] I gcás ina ndéanann cúirt céime deiridh de chuid Ballstáit (Sąd Najwyższy [(an Chúirt Uachtarach)] – tar éis léiriú CBAE ar dhlí an Aontais maidir leis na hiarmhairtí dlíthiúla a bhaineann le sárú ar rialacha bunúsacha dhlí an Stáit sin a bhaineann le breithiúna den Chúirt Uachtarach a cheapadh, arb é atá ann:
(a) gníomhartha lena gceaptar breithiúna na Cúirte Uachtaraí a thabhairt uaidh ag Uachtarán Phoblacht na Polainne in ainneoin rún Krajowa Rada Sądownictwa (Comhairle Náisiúnta na mBreithiúna, an Pholainn; ‘KRS’), lena n‑áirítear an togra maidir le breithiúna a cheapadh, ar cuireadh faoi chonspóid roimhe sin os comhair na cúirte náisiúnta a bhfuil dlínse aici (Naczelny Sąd Administracyjny (an Chúirt Uachtarach Riaracháin, an Pholainn)), gur chuir an Chúirt Uachtarach Riaracháin cur chun feidhme an rúin sin ar fionraí i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, agus nár cuireadh clabhsúr ar na himeachtaí achomhairc, agus ina dhiaidh sin chuir an Chúirt Uachtarach Riaracháin rún KRS ar cuireadh agóid ina choinne ar ceal mar gheall ar a neamhdhleathacht, dá réir gur bhain sí é go buan ón dlíchóras, de bhrí gur chuir sí ceapachán bhreithiúna na Cúirte Uachtaraí ón mbunús a cheanglaítear le hAirteagal 179 de Bhunreacht Phoblacht na Polainne i bhfoirm iarratas KRS maidir le breitheamh a cheapadh?
(b) imeachtaí réamhcheapacháin arna seoladh gan beann ar phrionsabail na trédhearcachta agus na cothroime ag comhlacht náisiúnta (KRS), i bhfianaise na n‑imthosca a bhaineann lena bhunú (roghnú na mbreithiúna) agus an chaoi a fheidhmítear é, nach gcomhlíonann ceanglais comhlachta bhunreachtúil a bhfuil neamhspleáchas na gcúirteanna agus na mbreithiúna á seasamh aige, ar de réir a bunaíodh é faoin nós imeachta a shonraítear in ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dlí an 8 Nollaig 2017 lena leasaítear an Dlí maidir le KRS agus dlíthe áirithe eile) (IO 2018, Mír 3),
– go bhfuil sé de cheangal uirthi ceist dlí a cuireadh faoi bhráid na cúirte sin a réiteach trí léiriú dhlí an Aontais arna ghlacadh ag CBAE a chur i bhfeidhm, i gcás ina ndéantar léiriú ar Airteagal 2, Airteagal 6(1) agus (3) agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) de Chonradh an Aontais Eorpaigh (CAE) agus Airteagal 267 CFAE, i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsach an Aontais Eorpaigh, amhail go gcuirtear cosc leo ar rannpháirtíocht, i bpainéal na Cúirte Uachtaraí a dhéanann cinneadh faoin gceist dlí sin, aon duine de na daoine arna gceapadh mar bhreithiúna den Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha dlí náisiúnta Ballstáit a chuirtear síos orthu in 1(a) nó (b) thuas, agus sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar athruithe ar fhoirmíocht bhinse nó chúirt an Bhallstáit a rinne an tarchur chun réamhrialú do CBAE, i gcás ina dtarlaíonn na hathruithe sin tar éis do CBAE a bhreithiúnas a thabhairt mar fhreagairt ar an gceist sin agus nach bhfuil údar leo ar fhorais oibiachtúla (mar shampla, bás, dul ar scor an bhreithimh a bhí ina chomhalta den chúirt a rinne an tarchur chun réamhrialú),
– agus go gcuirtear cosc leis ar aon chinneadh a dhéanamh sa chás a bhaineann leis an gceist dlí sin a réiteach, lena n‑áirítear orduithe a dhéanamh maidir le, go háirithe, foirmíocht na Cúirte Uachtaraí nó an dáta a bheidh sí le gairm, ag duine a cheaptar mar Uachtarán na Cúirte Uachtaraí a stiúrann obair Dlísheomra Shibhialta na cúirte sin agus a ceapadh freisin mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha an dlí náisiúnta de chuid Ballstáit a chuirtear síos orthu in 1(a) agus 1(b) thuas, nó ag aon duine eile a cheaptar mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach de shárú freisin ar rialacha an dlí náisiúnta de chuid Ballstáit a chuirtear síos orthu in 1(a) agus 1(b) thuas, agus mar thoradh air sin nach mór a mheas go bhfuil leithéid sin d’orduithe nó cinntí gan éifeacht dhlíthiúil,
– agus a chiallaíonn go bhfuil sé de cheart agus d’oibleagáid ag breitheamh den Chúirt Uachtarach, nár cuireadh a cheapachán ó bhail mar gheall ar aon cheann de na heasnaimh a chuirtear síos orthu in 1(a) nó (b) thuas, diúltú suí ar bhinse comhchoiteann den Chúirt Uachtarach inar ceapadh tromlach díobh siúd a ceapadh mar bhreithiúna den Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha dhlí náisiúnta an Bhallstáit dá dtagraítear in 1(a) nó (b) thuas, agus, i gcás ina dtugtar freagra dearfach ar an gceist thuas, a chiallaíonn freisin, má cheaptar é d’oifig bhreithimh den Chúirt Uachtarach gan na sáruithe dá dtagraítear in 1(a) nó 1(b) thuas, go bhfuil sé de chumhacht ag breitheamh den chúirt sin arb é an Breitheamh is Rapóirtéir é i gcás a bhaineann leis an gceist dlí atá i gceist comhdhéanamh na Cúirte Uachtaraí a ainmniú chun an cheist sin a eisiúint, gan féachaint d’fhorálacha an dlí náisiúnta lena gcuirtear i gcumas d’Uachtarán na Cúirte Uachtaraí a stiúrann obair an tSeomra Shibhialta foirmíochtaí na gcásanna éisteachta binse a ainmniú a éistear leo i Seomra Sibhialta na Cúirte Uachtaraí d’fhonn éifeacht a thabhairt do dhlí an Aontais agus dá léiriú mar a ghlac CBAE é, agus lena gcuirtear cosc ar aon duine a cheaptar mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha dlí náisiúnta Ballstáit a chuirtear síos orthu in 1(a) nó (b) thuas nó ar aon duine eile a cheaptar mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha dlí náisiúnta Ballstáit a chuirtear síos orthu in 1(a) nó (b) thuas aon oifig feidhmiúcháin a bheith aige sa Chúirt Uachtarach (inter alia, oifig Uachtarán na cúirte sin, lena n‑áirítear oifig Chéad Uachtarán na cúirte sin nó oifig Uachtaráin Dhlísheomraí na Cúirte Uachtaraí) agus aon oifig i gcomhlachtaí na Cúirte Uachtaraí (amhail oifig chomhalta nó leas-chomhalta de Choláiste na Cúirte Uachtaraí nó oifig Oifigigh Araí de Dhlísheomraí na Cúirte Uachtaraí), ar feidhmeanna nach bhfuil inchomhlíonta ach ag breithiúna den Chúirt Uachtarach arna gceapadh go dleathach, agus a choisceann ar na daoine sin aon ghníomh a dhéanamh a thagann faoi dhlínse bhreithiúna na Cúirte Uachtaraí a chomhlíonann na feidhmeanna thuasluaite, mar gheall ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith acu, ó fhíoras nó ó dhlí, ar chomhlíonadh fheidhmeanna dlínse na Cúirte Uachtaraí?’
30. Thart ar mhí tar éis an tarchur sa chás seo a thaisceadh sa Chúirt, athcheapadh X.Y. ina iarphost mar bhreitheamh agus, an 24 Iúil 2025, ceapadh ina Aire Dlí agus Cirt é, agus ar an gcaoi sin d’éirigh sé as a phost mar bhreitheamh an lá céanna. (12)
31. Chinn an Chúirt roinnt soiléirithe breise a iarraidh ar an gcúirt a rinne an tarchur, (13) ar thug an chúirt sin freagra orthu an 9 Aibreán 2025.
32. Chuir X.Y., an Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir, an Pholainn) Poblacht na Polainne agus an Coimisiún barúlacha i scríbhinn faoi bhráid na Cúirte sa chás seo.
33. Tionóladh éisteacht an 16 Márta 2026 ag ar chuir na páirtithe uile sin seachas Poblacht na Polainne, argóint ó bhéal i láthair. Ghlac an Rzecznik Praw Obywatelskich (Ombudsman, an Pholainn) páirt chomh maith.
III. Anailís
A. Réamhráitis
34. Chun críocha an cháis seo, tá sé tábhachtach a mheabhrú gur chinn an Chúirt, ina cásdlí, gur gá gur gné dhílis den choincheap ‘binse arna bhunú roimh ré le dlí’ é an nós imeachta chun breithiúna a cheapadh, de réir bhrí an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt. Dá bhrí sin, féadfar neamhspleáchas binse a thomhas, inter alia, tríd an gcaoi a gceaptar a chomhaltaí. (14) Bíonn iarmhairtí ag an bpróiseas ceapacháin ní hamháin ar neamhspleáchas cúirte nó binse ann féin, ach freisin ar chomhdhéanamh an bhinse i ngach cás. (15)
35. Sa Pholainn, ceaptar breithiúna le cinneadh ó Uachtarán na Poblachta ar thogra ón KRS, a bhfuil sé de chúram air neamhspleáchas na gcúirteanna agus na mbreithiúna a áirithiú. (16) Ó tugadh isteach na hathruithe reachtacha le Dlí an 8 Nollaig 2017, (17) mheas an Chúirt go bhfuil amhras dlisteanach ann faoi neamhspleáchas KRS ina ról maidir le breithiúna a cheapadh. (18)
36. Mar sin féin, mheas an Chúirt freisin nach leor gur ceapadh breitheamh ar bhonn togra ón KRS ina chomhdhéanamh nua chun tacú leis an gconclúid nár comhlíonadh na ceanglais is gné dhílis den dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus d’Airteagal 47 den Chairt. (19)
37. Ina ionad sin, chun cinneadh a dhéanamh maidir le neamhspleáchas breithimh ar leith, is gá na himthosca uile a bhaineann lena cheapachán nó lena ceapachán a chur san áireamh. (20)
38. Thairis sin, ní dhéantar comhdhéanamh cúirte a neamhbhailíochtú mar thoradh ar gach locht ar an nós imeachta ceapacháin; ní bhaineann le hábhar ach na neamhrialtachtaí sin atá chomh bunúsach sin go n‑eascraíonn amhras tromchúiseach agus dlisteanach astu in aigne daoine aonair nach bhfuil an breitheamh sin saor ó thionchar seachtrach, go háirithe ó bhrainsí eile den rialtas. (21)
39. Rud atá tábhachtach, ar bhonn measúnú iomlánaíoch den sórt sin, chinn an Chúirt go n‑eascraíonn amhras tromchúiseach agus dlisteanach in aigne daoine aonair maidir le neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na ndaoine a cheaptar ar bhonn na rún sin as na himthosca faoinar ceapadh breithiúna i nósanna imeachta bunaithe ar Rúin KRS Uimh. 330/2018 (22) agus Uimh. 331/2018. (23)
40. Ba iad na himthosca sin, go bunúsach, gur chuir an Chúirt Riaracháin Uachtarach na rúin sin ó KRS, lenar mhol KRS na daoine sin lena gceapadh mar bhreithiúna ag Uachtarán Phoblacht na Polainne, ar fionraí go dtí go dtabharfaí breithiúnas na Cúirte in A.B., (24) gan fanacht le cinneadh críochnaitheach na cúirte sin, gur cheap an tUachtarán na breithiúna sin, agus tar éis réamhrialú na Cúirte sa bhreithiúnas in A.B., chuir an Chúirt Riaracháin Uachtarach na rúin ó KRS atá i gceist ar neamhní. (25)
41. Ag an bpointe seo, is fiú a mheabhrú, i gcomhthéacs cinneadh a dhéanamh an ‘cúirt nó binse’ é dlísheomra atá comhdhéanta de bhreithiúna a ceapadh in imeachtaí lena n‑ardaítear amhras neamhspleáchais chun bheith i dteideal tarchur a dhéanamh chuig an gCúirt faoi Airteagal 267 CFAE, chinn an Chúirt sa bhreithiúnas in Krajowa Rada Sądownictwa, (26) nach bhféadfaí a mheas go gcomhlíonann an Dlísheomra Urghnách, ar ceapadh gach duine chuige ar bhonn Rún Uimh. 331/2018 ó KRS, an coinníoll sin, rud a bhréagnaíonn an toimhde go gcomhlíonann cúirt náisiúnta ceanglais ‘cúirt nó binse’ de réir bhrí Airteagal 267 CFAE. (27)
42. Sa bhreithiúnas in Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, (28) chinn an Chúirt gur fhrisnéis an toimhde sin i ndáil le duine a ceapadh ar bhonn Rún 330/2018 ó KRS. Mheas an Chúirt, fiú murab ionann agus an Dlísheomra Urghnách nach dlísheomra nuabhunaithe é an Dlísheomra Sibhialta, go bhfuil na lochtanna céanna ag baint leis an nós imeachta lena gceaptar breithiúna chuig an Dlísheomra Urghnách (bunaithe ar Rún 331/2018 ó KRS) agus go bhfuil na lochtanna céanna ag baint le breithiúna a cheapadh chuig an Dlísheomra Sibhialta (bunaithe ar Rún 330/2018 ó KRS), atá ‘leordhóthanach iontu féin chun amhras dlisteanach agus tromchúiseach a chruthú, in aigne daoine aonair, maidir le neamhspleáchas agus neamhchlaontacht an bhreithimh sin’. (29)
43. Tagróidh mé do na nósanna imeachta sin mar ‘nósanna imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta’, toisc go bhféadfaí teacht ar an gconclúid, dar leis an gCúirt, nach gcomhlíonann na breithiúna a cheaptar i nósanna imeachta atá bunaithe ar Rúin 330/2018 agus 331/2018 ó KRS ceanglais dhlí an Aontais maidir le neamhspleáchas.
44. Mar is léir ón ordú tarchuir, ceapadh ceathrar chuig an bpainéal nua de sheachtar breithiúna, eadhon JK, KS, CV agus RX, chomh maith le MB, a cheap chuig an bpainéal sin iad, mar bhreithiúna don Dlísheomra Sibhialta ar bhonn Rún 330/2018 ó KRS.
45. Sna himthosca sin, lena ceist, lorgaíonn an chúirt a rinne an tarchur treoir go bunúsach maidir leis na trí phríomh-shaincheist seo a leanas: ar an gcéad dul síos, an gcuirtear cosc le dlí an Aontais ar dhaoine a cheaptar i nósanna imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta páirt a ghlacadh i bpainéal a n‑iarrtar air dlí an Aontais a chur i bhfeidhm mar a léiríonn an Chúirt é (an breithiúnas in W.Ż.); ar an dara dul síos, an bhfuil cinneadh lena gceaptar duine mar Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta le meas mar chinneadh nach bhfuil aon éifeachtaí dlíthiúla aige; agus ar an tríú dul síos, cad iad na hiarmhairtí a bhaineann le neamhrialtachtaí den sórt sin do bhreithiúna eile ar an bpainéal, agus go sonrach, an féidir leis na breithiúna sin diúltú suí ar phainéal den sórt sin agus an bhfuil an breitheamh tuairiscithe i dteideal breithiúna eile a cheapadh ar an bpainéal.
46. I mo thuairimse, níl dlínse ag an gCúirt sa chás seo na ceisteanna sin a fhreagairt (B). Mar sin féin, chun cúnamh a thabhairt don Chúirt Bhreithiúnais má chinneann sí a mhalairt, déanfaidh mé anailís freisin ar na ceisteanna sin (C).
B. Agóidí nós imeachta
47. Go bunúsach, d’ardaigh an tOmbudsman agus an Coimisiún dhá agóid nós imeachta sa chás seo.
48. Baineann an chéad agóid le dlínse na Cúirte. Áitíonn na páirtithe sin nach gá don Chúirt rialú a thabhairt sa chás seo, i bhfianaise thionchar na bhforbairtí ina dhiaidh sin a bhaineann le X.Y. a athcheapadh mar bhreitheamh agus lena cheapadh ina dhiaidh sin mar Aire Dlí agus Cirt.
49. Baineann an dara hagóid le hinghlacthacht na ceiste a tarchuireadh, i bhfianaise amhras an Choimisiúin an féidir leis an gcúirt a rinne an tarchur an rialú a chuirfidh an Chúirt Bhreithiúnais ar fáil a chur san áireamh.
1. Dlínse
50. Faoi Airteagal 267 CFAE, níl dlínse ag an gCúirt ach ceisteanna a fhreagairt atá riachtanach chun díospóid atá ar feitheamh a réiteach. Is é sin le rá, ní mór cás a bheith ann nach mór don chúirt a rinne an tarchur cinneadh a dhéanamh ina leith. Níl dlínse ag an gCúirt tuairimí comhairleacha a thabhairt ar cheisteanna ginearálta nó hipitéiseacha, fiú dá bhféadfadh ceisteanna den sórt sin a bheith úsáideach i gcásanna áirithe eile. (30)
51. Sa chás seo, mar a fheictear i míreanna 12 go 29 den Tuairim seo, déantar an cheist a tharchur i gcomhthéacs imeachtaí idirbhreitheacha atá in aice leis an bpríomhchaingean. Sna himeachtaí idirbhreitheacha sin, ní mór don phainéal de sheachtar breithiúna comhairle a chur ar an bpainéal de thriúr breithiúna maidir le hordú BD a bheith ann go dlíthiúil, rud a chuir deireadh leis an bpríomhghníomhaíocht agus leis na himeachtaí idirbhreitheacha.
52. Baineann an phríomhchaingean leis an éileamh go ndéanfaí cinneadh KRS a neamhniú. Dá n‑éireodh leis an gcaingean sin, bheadh sé mar thoradh air go n‑athbhunófaí X.Y. sa rannán ábhartha den chúirt réigiúnach ina raibh sé in oifig. Idir an dá linn, áfach, athcheapadh X.Y. chuig an bpost a bhí aige roimhe sin sa chúirt sin agus ansin d’éirigh sé as a fheidhm mar bhreitheamh nuair a ceapadh é mar Aire Dlí agus Cirt Phoblacht na Polainne. Dá bhrí sin, níl aon chuspóir leis an maíomh, mar a mhaígh an tOmbudsman agus an Coimisiún go bunúsach.
53. Mar sin féin, agus í ag freagairt na gceisteanna a sheol an Chúirt (féach mír 31 den Tuairim seo), mhínigh an chúirt a rinne an tarchur nach ndearna sí aon chinneadh maidir le cé acu a athbhunaíodh nó nár athbhunaíodh X.Y. i rannán na cúirte réigiúnaí ónar aistríodh é, ós rud é nach dtagann na cinntí sin faoina dlínse. Dar leis an gcúirt sin, a mhéid nár tarraingíodh siar an t‑achomharc a rinne X.Y. i gcoinne chinneadh KRS, níl aon athrú ar an gcúram atá uirthi, is é sin cinneadh a dhéanamh maidir leis an iarratas ar scaoileadh ó chás chun a áirithiú go ndéileálfaidh painéal atá comhdhéanta go cuí leis an bpríomhchaingean, beag beann ar aon athruithe de chineál fíorasach a bhaineann leis an bpríomhchaingean. Is é sin le rá, tá iarraidh X.Y. go ndéanfaí breithiúna an Dlísheomra Urghnách a scaoileadh ó chás fós bailí, agus, dá bhrí sin, is gá fós déileáil leis an iarraidh sin agus na saincheisteanna dlíthiúla uile a ardaítear léi a réiteach. Ag an éisteacht, dheimhnigh X.Y. nár cúlghaireadh an chaingean chun cinneadh KRS a neamhniú.
54. Is fíor gur mheas an Chúirt go bhfuil léiriú ón gcúirt a rinne an tarchur go bhfuil na príomhimeachtaí fós ar feitheamh ina cheangal ar an gCúirt agus nach féidir leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, i bprionsabal, amhras a chaitheamh air. (31)
55. Ní athraíonn sé sin, áfach, gur faoin gCúirt atá sé, i gcás inarb iomchuí, scrúdú a dhéanamh ar na himthosca inar tharchuir cúirt náisiúnta an cás chuici chun a mheas an bhfuil dlínse aici. (32)
56. Mar a chinn an Chúirt, ‘más cosúil gur léir nach bhfuil an cheist a ardaíodh ábhartha a thuilleadh chun an cás a chinneadh, ní mór don Chúirt a dhearbhú nach gá dul ar aghaidh chun breithiúnais.’ (33)
57. Sa chás seo, ar thaobh amháin, tá an príomhchás, lena mbaineann na himeachtaí idirbhreitheacha a bhaineann le breithiúna a scaoileadh ó chás, fós ar feitheamh go foirmiúil. D’fhéadfadh sé sin a bheith ina argóint gur cheart don Chúirt rialú a thabhairt sa chás seo.
58. Mar sin féin, ar an taobh eile, is léir agus níl aon díospóid ann nach féidir X.Y. a athbhunú a thuilleadh ina iarphost mar bhreitheamh sa chúirt réigiúnach sa Pholainn. (34) Dá bhrí sin, níl aon chuspóir ag an bpríomhchaingean a thuilleadh do X.Y. mar bhreitheamh agus don iarratasóir sa chás sin.
59. Go bunúsach, d’áitigh X.Y. ag an éisteacht go bhfuil leas fós ann an phríomhghníomhaíocht a shaothrú ó thaobh leas ginearálta na saoránach a chosaint faoi dhlí an Aontais. D’agair sé an comhthéacs níos leithne, agus mhínigh sé go bhfuil baol ann go ndéanfaí dochar tromchúiseach doleigheasta do dhlíthithe má leantar den chás ina leanann breithiúna a ceapadh go neamhrialta de bheith ina suí ar phainéil bhreithiúnacha agus go bhfuil sárú ar phrionsabal na cosanta breithiúnaí éifeachtaí mar thoradh air sin.
60. Is é mo thuiscint, agus bunaithe ar na haighneachtaí sin, gur cosúil gur chinn X.Y., mar Aire Dlí agus Cirt, gan an chaingean a thionscain sé nuair a bhí sé ina bhreitheamh a chúlghairm chun léiriú ar dhlí an Aontais a fháil ón gCúirt a bheadh chun leasa ghinearálta fadhbanna atá fós i gcóras ceartais na Polainne a réiteach.
61. Mar sin féin, níl dlínse ag an gCúirt léiriú a thabhairt ar dhlí an Aontais sa nós imeachta um réamhrialú trí thuairim chomhairleach a thabhairt, fiú dá rachadh an freagra chun tairbhe don leas ginearálta. (35)
62. Ar an gcaoi chéanna, ní féidir le caingean fhéideartha i leith damáistí amach anseo a bheith ina foras don Chúirt Bhreithiúnais chun réamhrialú a thabhairt. Níl caingean den sórt sin ar feitheamh, (36) mar sin bheadh an Chúirt Bhreithiúnais ag freagairt ceist hipitéiseach, (37) a bhfuil seans ann nach dtiocfadh os comhair na cúirte riamh. (38)
63. Mar chonclúid, in imthosca an cháis seo, nach féidir leis an bhfíoras go bhfuil an nós imeachta fós ar feitheamh go foirmiúil an riail nach bhfuil dlínse ag an gCúirt tuairimí comhairleacha nó hipitéiseacha a thabhairt sa nós imeachta um réamhrialú a shárú, go háirithe i gcás ina bhfuil a fhios ag an gCúirt nach bhfuil aon agóid sa phríomhchás. (39)
64. Dar liomsa, tá ról na Cúirte maidir le treoir a chur ar fáil do chúirteanna náisiúnta trí dhlí an Aontais a léiriú i gcásanna nithiúla ríthábhachtach chun dlisteanacht an nós imeachta um réamhrialú agus cineál breithiúnach na Cúirte a chaomhnú sa nós imeachta sin, seachas cineál comhairleach.
65. Dá réir sin, measaim nach bhfuil dlínse ag an gCúirt sa chás seo, toisc go sáródh sí a feidhm bhreithiúnach chun réamhrialú a thabhairt i gcás nach bhfuil aon údar aige.
2. Inghlacthacht
66. Mar mhalairt air sin, má mheasann an Chúirt go bhfuil cás fós ar feitheamh ann, is gá déileáil leis an agóid nós imeachta a bhaineann le hinghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú sa chás seo.
67. I ndáil leis sin, tá amhras ar an gCoimisiún, agus tagairt á déanamh aige don bhreithiúnas in G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig na gnáthchúirteanna sa Pholainn), (40) an féidir leis an gcúirt a rinne an tarchur, faoi rialacha an dlí náisiúnta, rialú na Cúirte a chur san áireamh.
68. Sa bhreithiúnas in G. agus páirtithe eile, (41) chinn an Chúirt go raibh iarraidh ar réamhrialú ón mbreitheamh is rapóirtéir i bpainéal de thriúr breithiúna de chúirt réigiúnach sa Pholainn do-ghlactha. Lena cheisteanna, d’fhéach an breitheamh tuairiscithe sin lena fháil amach ar chomhlíon breitheamh, ar comhalta den phainéal céanna é agus a ceapadh chuig an gcúirt sin in imthosca sonracha áirithe, ceanglais binse neamhspleách neamhchlaoin arna bhunú roimh ré le dlí faoi dhlí an Aontais.
69. Chuir an Chúirt i bhfios go láidir go gciallaíonn an gá atá leis an léiriú atá á lorg, de réir bhrí Airteagal 267 CFAE, nach mór don bhreitheamh náisiúnta a chinneann tarchur a dhéanamh a bheith in ann, ina aonar, iarmhairtí an léirithe sin a thuiscint trí mheasúnú a dhéanamh, i bhfianaise an léirithe sin, ar dhlíthiúlacht ceapacháin breithimh eile chuig an bpainéal céanna agus, i gcás inarb iomchuí, tríd an bpainéal sin a scaoileadh. Mar sin féin, mheas an Chúirt nár léir, faoi rialacha an dlí náisiúnta, go bhféadfadh an breitheamh tuairiscithe sin, ina aonar, gníomhú ar an mbealach sin. (42)
70. I mo thuairimse, is féidir an cás seo a idirdhealú go héasca ón mbreithiúnas in G. agus páirtithe eile. Sa bhreithiúnas sin, ní raibh neamhspleáchas an bhreithimh a cheistigh an breitheamh a rinne an tarchur fós ina ábhar do chinneadh breithiúnach ón gcúirt náisiúnta inniúil a d’fhéadfadh measúnú a dhéanamh ar rialtacht an nós imeachta faoinar ceapadh an breitheamh sin.
71. Os a choinne sin, baineann an cás seo le daoine a ceapadh chuig an Dlísheomra Sibhialta i nós imeachta (bunaithe ar Rún 330/2018 KRS), a mheas an Chúirt cheana féin a bheith neamhrialta, agus breithiúnais na hArd-Chúirte Riaracháin agus ECtHR á gcur san áireamh (féach mír 42 den Tuairim seo), ós rud é go raibh an neamhrialtacht sin chomh bunúsach sin go raibh sí i contrárthacht le ceanglais an Aontais maidir le binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimhe sin le dlí. Dá bhrí sin, ní gá don bhreitheamh a rinne an tarchur sa chás seo, murab ionann agus an breitheamh a rinne an tarchur sa bhreithiúnas in G. agus páirtithe eile, measúnú a dhéanamh é féin ar rialtacht cheapacháin chomhaltaí áirithe an phainéil de sheachtar breithiúna, ach go bunúsach tá sé ag fiafraí faoi na hiarmhairtí a eascraíonn faoi dhlí an Aontais nuair a cheaptar duine i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta.
72. Dá réir sin, measaim, má chinneann an Chúirt go bhfuil cás atá ar feitheamh fós ann, go bhfuil an iarraidh ar réamhrialú sa chás seo inghlactha.
C. Substaint
1. Rannpháirtíocht daoine a cheaptar i nósanna imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta ar an bpainéal
73. Leis an gcéad chuid dá ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcuirtear cosc le ceanglais binse neamhspleách neamhchlaoin arna bhunú roimh ré le dlí, a bhforáiltear le hAirteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, ar rannpháirtíocht daoine a cheaptar mar bhreithiúna i nósanna imeachta a aithnítear mar nósanna imeachta neamhrialta i bpainéil a n‑iarrtar orthu breithniú a dhéanamh ar chásanna lena gcuirtear dlí an Aontais i bhfeidhm.
74. Sa chás seo, ní mór do phainéal an tseachtar breithiúna breithiúnas na Cúirte Breithiúnais in W.Ż. a chur i bhfeidhm, chun comhairle a chur ar phainéal an triúr breithiúna maidir le héifeachtaí dlíthiúla ordú BD lena ndiúltaítear d’achomharc X.Y. i gcoinne chinneadh KRS.
75. I mo thuairimse, tugann an breithiúnas in W.Ż. féin freagra ar an gcéad chuid de cheist na cúirte a rinne an tarchur.
76. Mar fhreagra ar an gceist a tarchuireadh sa bhreithiúnas in W.Ż., shoiléirigh an Chúirt gur cheart a dhearbhú go bhfuil ordú BD ar neamhní má chinn an chúirt a rinne an tarchur gur ceapadh an breitheamh lena mbaineann i nós imeachta lena ndéantar neamhaird ar rialacha bunúsacha nós imeachta i mBallstát chun breithiúna a cheapadh. D’áitigh an Chúirt nach gcomhlíonann duine a cheaptar i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta na ceanglais a bhaineann go dlúth leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE maidir le binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí. Mar thoradh ar éifeacht dhíreach Airteagal 19(1) CAE agus phrionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, tá oibleagáid ar chúirt náisiúnta ordú BD a chur ar ceal. (43)
77. Fiú murar bhain an Chúirt úsáid as foclaíocht den sórt sin, dar liomsa, is é an bealach is simplí chun rialú na Cúirte a thuiscint nach féidir éifeachtaí dlíthiúla a bheith ag ordú BD faoi dhlí an Aontais toisc, faoi dhlí an Aontais, nach breitheamh é an duine sin. Ceanglaítear leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, go háirithe, go mbeidh gach breitheamh a bhféadfaí iarraidh air dlí an Aontais a chur i bhfeidhm neamhspleách. Ráthaítear neamhspleáchas, i measc nithe eile, le nósanna imeachta chun breithiúna a cheapadh nach mór a bheith de chineál nach n‑ardóidh amhras réasúnach agus tromchúiseach in aigne daoine aonair go bhfuil daoine a cheaptar chuig poist bhreithiúnacha faoi réir rialú seachtrach, go háirithe ag brainsí eile den rialtas. Ní breithiúna iad daoine a cheaptar mar bhreithiúna i nós imeachta a thugann neamhaird ar rialacha bunúsacha an nós imeachta maidir le breithiúna a cheapadh sa dlí náisiúnta agus a ardaíonn amhras ann féin go bhfuil siad faoi rialú na mbrainsí reachtacha agus feidhmiúcháin. Ós rud é nach féidir ach le breithiúna cinntí breithiúnacha a ghlacadh, ní féidir éifeachtaí dlíthiúla a bheith ag cinntí daoine a ceapadh i nósanna imeachta a aithnítear mar nósanna imeachta neamhrialta.
78. Cé gur bhain an breithiúnas in W.Ż. le cinneadh arna ghlacadh ag breitheamh aonair ar painéal é, sa chás seo, tá seachtar breithiúna ar an bpainéal, ar ceapadh ceathrar díobh i nós imeachta atá contrártha d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt. I ndáil leis sin, sa bhreithiúnas in AW ‘T’, (44) chinn an Chúirt Bhreithiúnais ‘gur chinn sí cheana féin gur leor láithreacht breithimh aonair, sa chomhlacht lena mbaineann, arna cheapadh sna himthosca céanna leis na himthosca atá i gceist sa chás as ar eascair an breithiúnas sin [in Krajowa Rada Sądownictwa] chun a stádas mar bhinse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimhe sin le dlí a bhaint den chomhlacht sin, de réir bhrí an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise an dara fomhír d’Airteagal 47 den Chairt’.
79. Dá bhrí sin, ní binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimhe sin le dlí é painéal measctha, atá comhdhéanta de bhreithiúna a ceapadh go rialta agus go neamhrialta agus, dá bhrí sin, ní chomhlíonann sé ceanglais an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt.
80. Mar a mhínigh mé cheana féin (féach mír 37 den Tuairim seo), braitheann cinneadh go raibh nós imeachta ceapacháin neamhrialta chun teacht ar an gconclúid nach breitheamh é duine a cheaptar ar na himthosca uile a bhaineann leis an gceapachán, nach mór do chúirteanna náisiúnta measúnú a dhéanamh orthu. Ní faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé measúnú den sórt sin a dhéanamh, cé go bhféadfaidh an Chúirt treoir a thabhairt do na cúirteanna náisiúnta maidir leis na gnéithe ba cheart a chur san áireamh. (45)
81. Thairis sin, fiú mura bhfuil ceapacháin shonracha le measúnú ag an gCúirt, go háirithe ní sa nós imeachta um réamhrialú, d’aithin an Chúirt, mar sin féin, mar a mhínigh mé cheana féin (féach míreanna 41 agus 42 den Tuairim seo), go raibh nósanna imeachta áirithe inar ceapadh daoine mar bhreithiúna sa Chúirt Uachtarach neamhrialta toisc gur bhunaigh cúirteanna náisiúnta agus ECtHR é sin.
82. Dar liomsa, dá bhrí sin, ní breithiúna iad na daoine a ceapadh don phainéal de sheachtar breithiúna ina fhoirmíocht nua, a ceapadh mar bhreithiúna ag an gCúirt Uachtarach i nós imeachta arna thionscnamh le Rún 330/2018 nó 331/2018 ó KRS, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhíorú, agus ní féidir leo suí ar phainéal a n‑iarrtar air dlí an Aontais a chur i bhfeidhm mar a léiríonn an Chúirt é, agus atá, de réir an dlí náisiúnta, comhdhéanta de na breithiúna.
83. Ina theannta sin, aontaím leis an argóint a chuir X.Y. chun cinn go bhfuil saincheist ann freisin maidir le neamhchlaontacht na mbreithiúna sa chás seo, mar aon le fadhb an neamhspleáchais. Go deimhin, bheadh na daoine sin, a ceapadh sa nós imeachta céanna le BD chuig an gCúirt Uachtarach, ag rialú ar a gcás féin. Má chinneann siad go raibh an nós imeachta inar ceapadh BD neamhrialta, rud a dhéanfadh difear dá seasamh féin mar bhreithiúna. Go deimhin, mar a chinn an Chúirt, ní mór do bhreithiúna a chinneann i gcás nithiúil a bheith neamhspleách ach neamhchlaon freisin, sa chiall nach bhfuil aon leas pearsanta acu i dtoradh an cháis. (46) Dá measfaí na daoine atá i gceist mar bhreithiúna agus dá bhféadfaí iad a cheapadh ar an bpainéal (quod non), chuirfí cosc orthu a bheith rannpháirteach sa nós imeachta nithiúil sin mar gheall ar cheanglas na neamhchlaontachta.
84. Mar fhocal scoir, molaim go bhfreagródh an Chúirt an chéad chuid den cheist a tarchuireadh nach mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar rannpháirtíocht i bpainéal daoine a cheaptar mar bhreithiúna don Chúirt Uachtarach de shárú ar rialacha bunúsacha an dlí náisiúnta lena rialaítear ceapadh breithiúna a ardaíonn amhras tromchúiseach agus dlisteanach maidir le neamhspleáchas na ndaoine sin in intinn daoine aonair.
2. Éifeachtaí dlíthiúla chinntí Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta
85. Leis an dara cuid dá ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi nach mór a mheas nach bhfuil aon éifeachtaí dlíthiúla ag cinntí Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta maidir le comhdhéanamh phainéal breithiúnach na Cúirte Uachtaraí má rinne duine a ceapadh mar bhreitheamh iad i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta.
86. Ar dtús, measaim go bhfuil sé tábhachtach a thabhairt faoi deara gur ceapadh Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta mar bhreitheamh don chúirt sin i nós imeachta atá bunaithe ar Rún 330/2018 ó KRS. Mar a luadh cheana féin, mheas an Chúirt cheana féin go raibh an nós imeachta sin neamhrialta go leor chun amhras tromchúiseach a chaitheamh ar neamhspleáchas na ndaoine ceaptha.
87. Go deimhin, tá dhá ghné ag baint leis an gcuid seo den cheist: ar an gcéad dul síos, an bhfuil éifeachtaí dlíthiúla ag cinneadh ó dhuine a ceapadh go neamhrialta mar bhreitheamh, agus, ar an dara dul síos, an ndéanann neamhrialtacht fhéideartha cinnidh den sórt sin difear go huathoibríoch do bhailíocht chomhdhéanamh an phainéil arna cheapadh le cinneadh den sórt sin agus dá chinntí. Bhain formhór na bpáirtithe sna himeachtaí os comhair na Cúirte leis an dara gné den cheist seo.
88. Sa bhreithiúnas in Daka, (47) rinne an Chúirt idirdhealú idir cinntí maidir le heagrú inmheánach cúirte agus cinntí breithiúnacha lena gcuirtear deireadh le himeachtaí. Tháinig sí ar an gconclúid ansin ‘nach leor ann féin an chéad chineál cinnidh, fiú má ghlacann duine arna cheapadh mar bhreitheamh é i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta, chun údar a thabhairt leis an gconclúid nach mór a mheas freisin nach binse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí de réir bhrí dhlí an Aontais iad na painéil bhreithiúnacha arna mbunú amhlaidh agus a éisteann na cásanna sin.’ (48) Dá bhrí sin, sa bhreithiúnas in Daka, thug an Chúirt léiriú atá ábhartha don dara gné den cheist a tarchuireadh.
89. Tá an cinneadh sin i gcomhréir le cinntí eile de chuid na Cúirte inar chuir sí in iúl nach féidir leis an measúnú ar rialtacht chomhdhéanamh na cúirte nó an phainéil chinntithigh a bheith ag brath ar fhachtóir amháin, ach nach mór measúnú a dhéanamh air ar bhonn na n‑imthosca ábhartha uile. (49) Sa chiall sin, mar a chuir an tOmbudsman in iúl, ós rud é go raibh painéal comhdhéanta de chinneadh ó dhuine a ceapadh mar bhreitheamh i nós imeachta a aithnítear a bheith neamhrialta, fiú dá bhféadfaí é a chur san áireamh mar ghné amháin, níor cheart go mbainfí stádas binse neamhspleách neamhchlaoin arna bhunú roimhe sin le dlí den phainéal amháin. Dá mba bhreithiúna iad na breithiúna go léir ar phainéal den sórt sin agus dá gcinnfeadh siad go neamhspleách i gcomhréir leis an dlí, ní bheadh cinneadh painéil den sórt sin neamhbhailí, fiú dá gceapfadh duine a ceapadh go neamhrialta mar bhreitheamh é.
90. Mar sin féin, ní hionann an cheist sin agus an cheist an bhféadfaí cinneadh ó dhuine a ceapadh mar bhreitheamh i nós imeachta a aithnítear mar nós imeachta neamhrialta a mheas mar chinneadh atá bailí ó thaobh an dlí de.
91. I mo thuairimse, braitheann freagra na ceiste sin ar cé acu, faoin dlí náisiúnta, a chuirtear nó nach gcuirtear de chúram ar bhreithiúna cinntí áirithe nach cinntí iad féin trína gcinntear cás, ach lena n‑eagraítear an bealach ina dtabharfar breith ar chás, nó ar cé acu a fhéadfaidh nó nach bhféadfaidh daoine a bhfuil feidhmeanna riaracháin acu i gcúirt iad a ghlacadh.
92. Má fhoráiltear leis an dlí náisiúnta go bhfuil comhdhéanamh na bpainéal le cinneadh ag breitheamh a bhfuil feidhm áirithe aige sa chúirt, amhail uachtarán na cúirte nó an dlísheomra, níl éifeachtaí dlíthiúla ag cinneadh lena gcomhdhéantar painéal mura breitheamh é an duine a ghlac é mar gheall ar na neamhrialtachtaí aitheanta i nós imeachta inar ceapadh an duine sin mar bhreitheamh. Mar sin féin, féadfar foráil a dhéanamh sa dlí náisiúnta maidir le comhdhéanamh uathoibríoch painéil atá bunaithe, mar shampla, ar algartaim, nó ar chórais leithdháilte eile, nach ndéanann ach cinneadh ó dhuine a bhfuil feidhm áirithe aige i gcúirt. I gcás den sórt sin, is cuma cé acu atá nó nach bhfuil duine a ghlacann an cinneadh ina bhreitheamh.
93. Má chuireann an dlí náisiúnta cineálacha áirithe cinntí ó eagrú inmheánach cúirte de chúram ar dhuine atá ina bhreitheamh chun a áirithiú go n‑urramófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht breithiúna, ansin níl cinneadh den sórt sin arna ghlacadh ag duine nach breitheamh é bailí ó thaobh an dlí de.
94. Tuigim ar an gcaoi sin an argóint a chuir X.Y. chun cinn, lena n‑aontaím go bunúsach, agus ar dá réir nach é an caighdeán atá le cur i bhfeidhm maidir le cinneadh Uachtarán an Dlísheomra Shibhialta sa chás seo an caighdeán a bunaíodh in Daka, ach an caighdeán a bunaíodh in an Coimisiún v an Pholainn (Athbhreithniú ultra vires ar chásdlí na Cúirte – Tosaíocht dhlí an Aontais). (50) Sa bhreithiúnas sin, rinne an Chúirt measúnú, i measc nithe eile, ar fheidhmeanna Uachtarán Chúirt Bhunreachtúil na Polainne. Chuir an Chúirt i bhfios go láidir go bhfuil cinntí eagraíochtúla Uachtarán na Cúirte Bunreachtúla in ann tionchar a imirt ar ghníomhaíocht na cúirte sin gan amhras, rud a chiallaíonn nach mór do dhuine a ceapadh ar bhonn rialacha nach bhfágann aon amhras dlisteanach maidir le húsáid shainchumais agus dhualgais an Uachtaráin mar ionstraim chun tionchar a imirt ar ghníomhaíocht bhreithiúnach na cúirte sin nó chun rialú polaitiúil a fheidhmiú ar an ngníomhaíocht sin. (51)
95. Mar fhocal scoir, molaim don Chúirt freagra a thabhairt ar an dara cuid den cheist nach mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go mbaintear cinntí maidir le heagrú inmheánach na cúirte a bhfuil bailíocht dhlíthiúil aici má chuirtear cinntí den sórt sin de chúram, ar bhonn an dlí náisiúnta, ar bhreitheamh, más rud é gur ceapadh an duine a ghlacann cinneadh den sórt sin mar bhreitheamh i nós imeachta a sháraíonn Airteagal 19(1) CAE. Mar sin féin, ní féidir a bhaint de thátal go huathoibríoch as easpa bailíocht dhlíthiúil cinnidh den sórt sin lena mbunaítear comhdhéanamh painéil go bhfuil comhdhéanamh an phainéil sin neamhbhailí nó nach bhfuil éifeachtaí dlíthiúla ag cinneadh painéil.
3. Iarmhairtí
96. Leis an tríú cuid dá ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, le léiriú sa chaoi go gceadaítear leis an gcinneadh nach cúirt neamhspleách neamhchlaon arna bunú roimhe sin le dlí í painéal seachtar breithiúna atá mar chuid den fhoirmíocht sin diúltú suí uirthi, agus, i gcás den sórt sin, an bhféadfaidh an breitheamh tuairiscithe féin comhdhéanamh an phainéil a ainmniú.
97. Sa bhreithiúnas in W.Ż., chinn an Chúirt, agus tagairt á déanamh aici dá breithiúnas in A.B., ‘i gcás ina gcruthaítear gur sáraíodh an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, ní mór prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar an gcúirt a rinne an tarchur na forálacha sin a fhágáil gan feidhm agus na forálacha náisiúnta a bhí i bhfeidhm roimhe sin a chur i bhfeidhm ina n‑ionad agus an t‑athbhreithniú breithiúnach dá bhforáiltear leis na forálacha deireanacha sin á fheidhmiú aici féin.’ (52)
98. Dá bhrí sin, cé go bhféadfaí rialacha náisiúnta atá i contrárthacht leis an bhforáil sin a chur ar leataobh mar thoradh ar éifeacht dhíreach an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE in éineacht le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, braitheann líonadh na mbearnaí a chruthaítear ar an dlí náisiúnta.
99. I mo thuairimse, is féidir leis an triúr breithiúna arna gceapadh go cuí diúltú suí ar an bpainéal de sheachtar breithiúna. D’fhéadfaidís brath ar thosaíocht dhlí an Aontais chun teacht ar an gconclúid go bhfuil an painéal bunaithe go neamhrialta agus d’fhéadfaidís, más gá, aon riail den dlí náisiúnta a thugann conclúid dhifriúil le fios a chur ar leataobh. Mar sin féin, ní cosúil go bhfuil riail sa dlí náisiúnta lena gcuirtear toirmeasc ar na breithiúna sin diúltú páirt a ghlacadh i mbreithniú go dtí go mbeidh an painéal comhdhéanta. Dá bhrí sin, ní gá aon riail sa dlí náisiúnta a chur i leataobh. Ina theannta sin, ní ceart a dheonaítear le dlí an Aontais é an fhéidearthacht go ndiúltódh na breithiúna suí i bpainéal den sórt sin, ach eascraíonn sé as an bhfíoras nach raibh seachtar breithiúna sa phainéal atá i gceist, agus nach féidir leis na breithiúna ceaptha suí ann go dtí go mbeidh sé comhdhéanta amhlaidh.
100. Cé go gcuireann tosaíocht ar chumas na mbreithiúna an painéal a reáchtáil toisc nach ann dó, ní féidir leis an bprionsabal sin an cheist maidir le conas ba cheart an painéal a bhunú go bailí a réiteach. Tá an cheist sin le cinneadh leis an dlí náisiúnta, nach mór dó féin a bheith i gcomhréir le dlí an Aontais. Dá bhrí sin, mura bhforáiltear leis an dlí náisiúnta don fhéidearthacht go gcomhdhéanfadh an breitheamh tuairiscithe painéal, in imthosca nach bhfuil aon Uachtarán ar an Dlísheomra Sibhialta a ceapadh go rialta mar bhreitheamh agus atá ceaptha breithiúna an phainéil a cheapadh, ní chruthaítear ceart den sórt sin le dlí an Aontais.
101. Is é sin le rá, cé go bhféadfadh an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE a bheith soiléir go leor chun éifeacht dhíreach a thabhairt don fhoráil sin lena gceadaítear teacht ar an gconclúid go sáraítear an coinníoll maidir le neamhspleáchas breithiúna, (53) ní féidir a mheas go bhfuil sé soiléir go leor rialacha a sholáthar maidir le heagrú na mbreithiúna i mBallstát, agus ar an gcaoi sin ceart a thabhairt don bhreitheamh tuairiscithe painéal a bhunú.
102. Féadfaidh Airteagal 19(1) CAE feidhmiú mar shlat tomhais chun measúnú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht agus chun rialacha náisiúnta atá ann cheana a chur i leataobh (cinneadh diúltach), ach ní fhéadfaidh sé teacht in ionad rialacha náisiúnta atá in easnamh ná rialacha náisiúnta atá in easnamh a chruthú (cinneadh dearfach).
103. Dá bhrí sin, chaithfí teacht ar an réiteach chun painéil a bhunú tríd an dlí náisiúnta a léiriú, (54) rud nach mór a bheith comhsheasmhach le dlí an Aontais. (55) Mura féidir teacht ar réiteach den sórt sin sa dlí náisiúnta, d’fhéadfadh sé sin a bheith ina chomhartha do reachtóir nach mór bearna den sórt sin, nach féidir a líonadh trí léiriú breithiúnach, a dhúnadh le bearta reachtacha.
104. Mar fhocal scoir, molaim go bhfreagródh an Chúirt an tríú cuid den cheist nach mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear ar chumas breithiúna diúltú suí ar an bpainéal a bhfuil daoine ann a ceapadh mar bhreithiúna ina chomhdhéanamh i nós imeachta atá i gcontrárthacht leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, go dtí go mbunófar an painéal go bailí. Mar sin féin, ní chruthaítear leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE ceart do bhreitheamh tuairiscithe painéal a bhunú in imthosca den sórt sin.
IV. Conclúid
105. I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, molaim don Chúirt a rialú nach bhfuil aon dlínse aici an cheist a tharchuir an Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn) sa chás seo a fhreagairt.
Mar mhalairt air sin, molaim go bhfreagródh an Chúirt an cheist sin mar a leanas:
(1) Ní mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar rannpháirtíocht i bpainéal daoine a cheaptar mar bhreithiúna don Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn) de shárú ar rialacha bunúsacha an dlí náisiúnta lena rialaítear ceapadh breithiúna as a n‑eascraíonn amhras tromchúiseach agus dlisteanach maidir le neamhspleáchas na ndaoine sin in intinn daoine aonair.
(2) Ní mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go mbaintear de chinntí maidir le heagrú inmheánach na cúirte a bhfuil bailíocht dhlíthiúil aici má chuirtear cinntí den sórt sin de chúram, ar bhonn an dlí náisiúnta, ar bhreitheamh, más rud é gur ceapadh an duine a ghlacann cinneadh den sórt sin mar bhreitheamh i nós imeachta a sháraíonn Airteagal 19(1) CAE. Mar sin féin, ní féidir a bhaint de thátal go huathoibríoch as easpa bailíochta dhlíthiúil cinnidh den sórt sin lena mbunaítear comhdhéanamh painéil go bhfuil comhdhéanamh an phainéil sin neamhbhailí nó nach bhfuil éifeachtaí dlíthiúla ag cinneadh painéil.
(3) Ní mór an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear ar chumas breithiúna diúltú suí ar an bpainéal a bhfuil daoine ann a ceapadh mar bhreithiúna ina chomhdhéanamh i nós imeachta atá i gcontrárthacht leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, go dtí go mbunófar an painéal go bailí. Mar sin féin, ní chruthaítear leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE ceart do bhreitheamh tuairiscithe painéal a bhunú in imthosca den sórt sin.
1 Bunteanga: an Béarla.
i Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.
2 C 521/21, ‘Rzecznik Praw Obywatelskich’, EU:C:2026:242.
3 ECtHR, an 23 Samhain 2023, (CE:ECHR:2023:1123JUD005084921).
4 Féach Rzecznik Praw Obywatelskich (go háirithe, mír 62).
5 Tar éis an athraithe rialtais i mí na Nollag 2023 agus i bhfianaise rún an rialtais nua an smacht reachta a athbhunú sa Pholainn, tharraing an Coimisiún siar a thogra réasúnaithe lena dtionscnaítear nós imeachta Airteagal 7(1) CAE an 29 Bealtaine 2024.
6 Féach, mar shampla, Rzecznik Praw Obywatelskich (mír 58).
7 Féach Comhthuairim Phráinneach ó Choimisiún na Veinéise agus ón Ard-Stiúrthóireacht um Chearta an Duine agus an Smacht Reachta (DGI) de chuid Chomhairle na hEorpa maidir leis an dréacht‑dlí a bhaineann le stádas na mbreithiúna a ceapadh nó a cuireadh chun cinn idir 2018 agus 2025 agus ábhair ghaolmhara eile (CDL-AD(2026)002, an 12 Márta 2026). Chuir an Pholainn cur chuige malartach chun cinn freisin, rud a tharraing cáineadh air. Féach tuairim chomhpháirteach Uimh. 1276/2026 ó Choimisiún na Veinéise agus an DGI de chuid Chomhairle na hEorpa ar an dréacht dlí ‘maidir le hathbhunú na cearta chun triail chóir agus an cás a éisteacht gan mhoill mhíchuí’a mhol Uachtarán na Poblachta (CDL-AD(2026)020, 16 Meitheamh 2026). Chun tuilleadh tuairimí a fháil maidir le saincheisteanna ábhartha eile a bhaineann leis an bPolainn, féach suíomh gréasáin Choimisiún na Veinéise, atá le fáil ag: https://www.coe.int/en/web/venice-commission/poland.
8 C‑487/19, ‘an breithiúnas in W.Ż.’, EU:C:2021:798.
9 Féach W.Ż., go háirithe, míreanna 138 go 154 agus 161.
10 Féach W.Ż., mír 155.
11 Mar sin féin, d’áitigh XY, idir an dá linn, go ndearna breitheamh a ceapadh freisin, de réir a aighneachta, mar shárú neamhnáireach ar an dlí, a iarratais ar an gceathrar sin a scaoileadh ó chás a dhíbhe.
12 Dheimhnigh XY na fíorais sin ag an éisteacht.
13 Bhain na soiléirithe go bunúsach, ar an gcéad dul síos, le cé acu ar athcheapadh XY mar bhreitheamh agus le himpleachtaí an fhíorais sin do na himeachtaí éagsúla a tionscnaíodh agus, ar an dara dul síos, an bhfuil dlínse ag an gcúirt a rinne an tarchur faoi dhlí na Polainne measúnú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht ceapacháin breithimh eile mar chomhalta den phainéal céanna le dlí an Aontais chomh maith lena dlínse faoi dhlí na Polainne athbhreithniú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht cinntí ó uachtarán na Cúirte Uachtaraí lena gceaptar comhdhéanamh breithiúna agus ar na leigheasanna atá ar fáil i gcoinne cinntí den sórt sin.
14 Féach, mar shampla, an breithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (mír 75 agus an cásdlí dá dtagraítear).
15 Féach, mar shampla, an breithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (mír 73 agus an cásdlí dá dtagraítear).
16 Foráiltear dó sin in Airteagal 186(1) de Bhunreacht Phoblacht na Polainne. Ina theannta sin, foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 179 de: ‘Ceapfaidh Uachtarán na Poblachta na breithiúna, ar thogra ó [KRS], go ceann tréimhse éiginnte.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
17 I measc na n‑athruithe sin bhí foirceannadh luath shainorduithe na mbreithiúna atá ag fónamh sa chomhlacht sin agus modhnú ar na rialacha maidir le comhaltaí nua a cheapadh, ar thogh breithiúna an chuid is mó díobh roimhe sin, cé gur dílsíodh an chumhacht sin don pharlaimint leis na rialacha nua. D’ardaigh na hathruithe sin, dá gcuirfí sa chomhthéacs ábhartha iad, amhail leasuithe comhthreomhara ar an Dlí maidir leis an gCúirt Uachtarach, amhras tromchúiseach go bhfuil próiseas ceapacháin na mbreithiúna sa Pholainn á rialú ag an reachtas agus ag an bhfeidhmeannas. Féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Samhain 2019, A. K. agus páirtithe eile (Neamhspleáchas Dhlísheomra Araíonachta na Cúirte Uachtaraí) (C‑585/18, C‑624/18 agus C‑625/18, EU:C:2019:982, mír 143). Féach freisin ECtHR, 8 Samhain 2021, Dolińska-Ficek agus Ozimek v an Pholainn (CE:ECHR:2021:1108JUD004986819, §§ 309 go 312 agus 320).
18 Féach, mar shampla, breithiúnas an 15 Iúil 2021, an Coimisiún v an Pholainn (Córas araíonachta do bhreithiúna) (C‑791/19, EU:C:2021:596, míreanna 101 go 108), agus an breithiúnas in W.Ż. (mír 150).
19 Féach, mar shampla, an breithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (mír 83 agus an cásdlí dá dtagraítear). Ar an gcaoi chéanna, mheas an Chúirt nach leor ann féin an easpa ceart chun leigheas breithiúnach éifeachtach a fháil do na rannpháirtithe sa nós imeachta ceapacháin lena mbaineann chun teacht ar an gconclúid nach bhfuil cúirt nó painéal atá comhdhéanta de bhreithiúna arna gceapadh i nós imeachta den sórt sin ‘bunaithe roimh ré le dlí’ de réir bhrí an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt (féach mír 88 den bhreithiúnas sin).
20 Féach, mar shampla, an breithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (míreanna 78 agus 91 agus an cásdlí dá dtagraítear).
21 Féach, mar shampla, breithiúnais an 26 Márta 2020, Athbhreithniú Simpson v an Chomhairle agus HG v an Coimisiún (C‑542/18 RX-II agus C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, mír 75), agus in Rzecznik Praw Obywatelskich (míreanna 76 agus 77).
22 I Rún KRS Uimh. 330/18 an 28 Lúnasa 2018 (‘Rún KRS Uimh. 330/2018’), moladh seachtar iarrthóirí le suí mar bhreithiúna den Dlísheomra Sibhialta, lena n‑áirítear an cúigear atá i gceist sa chás seo (MB, JK, KS, CV agus RX).
23 I Rún KRS Uimh. 331/2018 an 28 Lúnasa 2018 (‘Rún KRS Uimh. 331/2018’), moladh do 20 iarrthóir suí mar bhreithiúna den Dlísheomra Urghnách, lena n‑áirítear BD, arb iad éifeachtaí an oird is bun leis an gcás seo.
24 Breithiúnas an 2 Márta 2021, A.B. agus páirtithe eile (Ceapachán breithiúna don Chúirt Uachtarach – Caingne) (C‑824/18, ‘A.B.’, EU:C:2021:153).
25 Féach, mar shampla, breithiúnas an 21 Nollaig 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Breitheamh a fhanacht i seilbh a oifige) (C‑718/21, ‘Krajowa Rada Sądownictwa’, EU:C:2023:1015, míreanna 50 go 54).
26 Féach an breithiúnas in Krajowa Rada Sądownictwa (míreanna 40 go 78). Féach freisin, mar shampla, orduithe an 9 Aibreán 2024, T. (Cláir chlosamhairc do leanaí) (C‑22/22, EU:C:2024:313), agus an 21 Meitheamh 2024, Kancelaria B. (C‑810/23, EU:C:2024:543).
27 Deimhníodh toimhde den sórt sin i mbreithiúnas an 29 Márta 2022, Getin Noble Bank (C‑132/20, EU:C:2022:235, go háirithe míreanna 69 agus 72), inar mhínigh an Chúirt freisin go bhféadfar toimhde a fhrisnéis i gcás ina mbainfí de thátal as cinneadh breithiúnach críochnaitheach arna thabhairt ag cúirt náisiúnta nó idirnáisiúnta nach binse neamhspleách neamhchlaonta arna bhunú roimh ré le dlí é an breitheamh arb é an chúirt a rinne an tarchur é, de réir bhrí an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, arna léamh i bhfianaise an dara mír d’Airteagal 47 den Chairt.
28 Féach breithiúnas an 7 Samhain 2024 (C‑326/23, EU:C:2024:940, míreanna 20 go 37). Sa chás sin, chuir an Chúirt breithiúnas ECtHR an 3 Feabhra 2022 san áireamh in Advance Pharma sp. z o.o. v an Pholainn (CE:ECHR:2022:0203JUD000146920). Féach freisin ordú an 3 Márta 2025, Rabal agus Drałka (C‑586/24 agus C-605/24, EU:C:2025:206).
29 Breithiúnas an 7 Samhain 2024, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (C‑326/23, EU:C:2024:940, mír 35).
30 Féach breithiúnas an 16 Iúil 1992, Meilicke (C‑83/91, EU:C:1992:332, mír 25). Rinneadh é sin arís agus arís eile. Féach, mar shampla, breithiúnas an 22 Márta 2022, Prokurator Generalny (Dlísheomra Araíonachta na Cúirte Uachtaraí – Ceapachán) (C‑508/19, EU:C:2022:201, míreanna 60 agus 62).
31 Féach, mar shampla, breithiúnas an 2 Feabhra 2023, Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Conarthaí árachais caighdeánacha míthreoracha) (C‑208/21, EU:C:2023:64, mír 45 agus an cásdlí dá dtagraítear).
32 Féach breithiúnas an 16 Nollaig 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, míreanna 18 go 21); féach freisin, mar shampla, breithiúnas an 22 Meitheamh 2023, État belge (Imthosca tar éis cinneadh um fhilleadh) (C‑711/21 agus C‑712/21, EU:C:2023:503, mír 31).
33 Breithiúnas an 19 Samhain 2019, A. K. agus páirtithe eile (Neamhspleáchas Dhlísheomra Araíonachta na Cúirte Uachtaraí) (C‑585/18, C‑624/18 agus C‑625/18, EU:C:2019:982, mír 70 agus an cásdlí dá dtagraítear) (béim curtha leis).
34 Thug an tOmbudsman faoi deara nach féidir XY a athbhunú a thuilleadh sa rannán roimhe seo den chúirt ina raibh sé in oifig, ós rud é nach breitheamh é a thuilleadh.
35 Féach, chuige sin, mar shampla, breithiúnas an 24 Samhain 2022, Banco Cetelem (C‑302/21, EU:C:2022:919, go háirithe míreanna 30 go 34), agus ordú an 29 Eanáir 2020, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (C‑522/18, EU:C:2020:42, go háirithe míreanna 26 go 35).
36 Dheimhnigh XY ag an éisteacht gur chúlghair sé an t‑éileamh ar dhamáistí nuair a ghlac sé post an Aire. Dá bhrí sin, níl an t‑éileamh sin ar feitheamh faoi láthair.
37 Féach, i ndáil leis sin, ordú an 10 Meitheamh 2011, Mohammad Imran (C‑155/11 PPU, EU:C:2011:387, míreanna 19 agus 20).
38 Ina theannta sin, mhínigh an tOmbudsman, faoi dhlí na Polainne, i gcaingean le haghaidh damáistí, go mbeadh sé de chumhacht ag an gcúirt a dhéanann cinneadh maidir le cás measúnú a dhéanamh ar dhlíthiúlacht chinneadh KRS chun críocha an cháis sin. Dá bhrí sin, níl gá cinneadh KRS a chur ar neamhní chun go rialóidh cúirt shibhialta amach anseo ar chaingean le haghaidh damáistí arna tabhairt ag X.Y.
39 Sa chiall sin, chuir an tOmbudsman in iúl, nuair nach bhfuil ábhar an cháis bailí a thuilleadh, gurb é cleachtas na Cúirte Uachtaraí deireadh a chur leis na himeachtaí sin.
40 Féach breithiúnas an 9 Eanáir 2024 (C‑181/21 agus C‑262/21, ‘G. agus páirtithe eile’, EU:C:2024:1).
41 Féach G agus páirtithe eile (míreanna 66 go 73).
42 Féach G agus páirtithe eile (míreanna 69 agus 70).
43 Féach an breithiúnas in W.Ż. (míreanna 152 go 155).
44 Breithiúnas an 4 Meán Fómhair 2025 (C‑225/22, EU:C:2025:649, mír 57). Féach freisin, mar shampla, breithiúnas an 16 Iúil 2026, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego (C‑96/24, C‑103/24 agus C‑112/24, mír 84).
45 Chuir an Chúirt treoir den sórt sin ar fáil don chúirt a rinne an tarchur i míreanna 134 go 155 den bhreithiúnas in W.Ż.
46 Féach, mar shampla, breithiúnas an 14 Samhain 2024, S. (Modhnú ar fhoirmiú na cúirte) (C‑197/23, EU:C:2024:956, mír 60). Féach freisin, le déanaí, breithiúnais an 16 Iúil 2026, Gekus (C‑748/23, go háirithe míreanna 50 go 62), agus an 16 Iúil 2026, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego (C‑96/24, C‑103/24 agus C‑112/24, go háirithe míreanna 67 go 79), inar rialaigh an Chúirt, agus prionsabal na neamhchlaontachta á chur san áireamh, nach bhféadfadh comhaltaí de phainéal a iarrtar orthu breith a thabhairt ar an gceist an sáraíonn rannpháirtíocht breithimh in imeacht áirithe ceanglais an bhinse neamhspleách agus neamhchlaoin a bunaíodh roimhe sin de réir dlí a bheith féin i riocht atá díreach mar an gcéanna le riocht an bhreithimh sin.
47 Féach breithiúnas an 1 Lúnasa 2025, Daka and Others (C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 agus C‑493/23, ‘Daka’, EU:C:2025:592, mír 86).
48 Daka (mír 87).
49 Féach, i ndáil leis sin, Rzecznik Praw Obywatelskich (míreanna 78 agus 91 agus an cásdlí dá dtagraítear).
50 Breithiúnas an 18 Nollaig 2025 (C‑448/23, EU:C:2025:975).
51 Féach breithiúnas an 18 Nollaig 2025, an Coimisiún v an Pholainn (Athbhreithniú ultra vires ar chásdlí na Cúirte – Tosaíocht dhlí an Aontais) (C‑448/23, EU:C:2025:975, míreanna 278 agus 279).
52 W.Ż. (mír 144).
53 Mar a chinn an Chúirt le déanaí sa bhreithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (mír 51): ‘Leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, forchuirtear oibleagáid shoiléir bheacht ar na Ballstáit maidir leis an toradh atá le baint amach, nach bhfuil faoi réir aon choinníoll maidir leis an neamhspleáchas nach mór a bheith ina shaintréith de na cúirteanna a n‑iarrtar orthu dlí an Aontais a léiriú agus a chur i bhfeidhm’ (béim curtha leis).
54 Féach, ina leith sin, an breithiúnas in Rzecznik Praw Obywatelskich (míreanna 63 go 65).
55 Chuir an tOmbudsman agus an Coimisiún in iúl ina leith sin Airteagal 16(4) de Rialachán nós imeachta na Cúirte Uachtaraí an 14 Iúil 2022, a d’fhéadfaí a chur i bhfeidhm de réir analaí. Mhol XY, agus freagra á thabhairt aige ar cheist a cuireadh ag an éisteacht, go bhfuil gnáthriail ann go gceaptar breitheamh atá ar an liosta ina dhiaidh sin, ach amháin má tá ualach oibre róthrom ar an mbreitheamh sin cheana féin. Is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhágáil an féidir aon cheann de na rialacha sin a úsáid chun réiteach a sholáthar maidir le conas dlísheomra a bhunú nuair a ceapadh an duine a ceapadh don fheidhm sin go neamhrialta.