Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

TAMARA ĆAPETA

της 16ης Ιουλίου 2026 (1)

Υπόθεση C‑273/24 [Naski] (i)

X.Y.

παρισταμένων των:

Prokurator Generalny,

Rzecznik Praw Obywatelskich

[αίτηση του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

« Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Αρμοδιότητα – Παραδεκτό – Κράτος δικαίου – Ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως – Άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο από δικαστικό σχηματισμό του πολιτικού τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία) – Μεταβολή στη σύνθεση του εν λόγω σχηματισμού κατόπιν της απάντησης του Δικαστηρίου στο προδικαστικό ερώτημα »






I.      Εισαγωγή

1.        Η επί έτη οπισθοδρόμηση όσον αφορά το κράτος δικαίου στην Πολωνία άφησε μια πληγή που είναι δύσκολο να επουλωθεί, παρά τη βούληση του εν λόγω κράτους μέλους να διορθώσει την κατάσταση.

2.        Η υπό κρίση υπόθεση αποτελεί ανησυχητικό παράδειγμα της δυσκολίας αυτής.

3.        Το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί, όχι για πρώτη φορά, επί ζητημάτων που αφορούν την ερμηνεία των ενωσιακών απαιτήσεων για ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, όπως αυτές κατοχυρώνονται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Ταυτόχρονα, το Δικαστήριο καλείται να διαμορφώσει τα ένδικα βοηθήματα επί παραβίασης των εν λόγω απαιτήσεων, σε μια κατάσταση όπου η παραβίαση είναι συστημική και έχει επηρεάσει μεγάλο μέρος της δικαστικής εξουσίας στην Πολωνία, πλην όμως δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί και διορθωθεί επιτυχώς μέσω δημοκρατικών διαδικασιών στο ίδιο το κράτος μέλος.

4.        Η δυσκολία επιτείνεται από τα ιδιάζοντα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης, η οποία, όπως θα εξηγήσω λεπτομερέστερα στη συνέχεια, άρχισε με προσφυγή ασκηθείσα από τότε δικαστή, ο οποίος προσέβαλε απόφαση περί μετακίνησής του από ένα τμήμα περιφερειακού δικαστηρίου στην Πολωνία σε άλλο και ο οποίος είναι πλέον ο Υπουργός Δικαιοσύνης του εν λόγω κράτους μέλους.

5.        Μολονότι αποτελεί ασφαλώς καθήκον του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής, να ερμηνεύει τις απαιτήσεις που απορρέουν από την αρχή του κράτους δικαίου, όπως αυτές συγκεκριμενοποιούνται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ και στο άρθρο 47 του Χάρτη, προκειμένου να παρέχει καθοδήγηση στο αιτούν δικαστήριο για να κρίνει εάν ορισμένοι κανόνες ή καταστάσεις στο εθνικό δικαστικό σύστημα αντιβαίνουν στις εν λόγω απαιτήσεις, εντούτοις φρονώ ότι δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να αποφασίζει πώς πρέπει να αντιμετωπιστούν τέτοιες ενδεχόμενες παραβιάσεις. Αντιθέτως, η συμμόρφωση της δικαστικής εξουσίας με τις απαιτήσεις αυτές αποτελεί ευθύνη κάθε κράτους μέλους.

6.        Το Δικαστήριο εξέφρασε κατ’ ουσίαν αυτό το σκεπτικό στην πρόσφατη απόφασή του της 24ης Μαρτίου 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Εξαίρεση δικαστή τακτικού δικαστηρίου) (2). Παραπέμποντας στην πιλοτική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) στην υπόθεση Wałęsa κατά Πολωνίας (3), το Δικαστήριο έκρινε ότι τα συστημικά προβλήματα που εξακολουθούν να υφίστανται στο πολωνικό δικαστικό σύστημα απαιτούν τη λήψη από το πολωνικό κράτος νομοθετικών και άλλων κατάλληλων μέτρων (4). Κατά την αντίληψή μου, η κρίση αυτή μεταφέρει επίσης το μήνυμα ότι δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να παρέχει λύσεις για τις επίμονες συστημικές παρατυπίες.

7.         Λαμβάνοντας υπόψη τις εισαγωγικές αυτές παρατηρήσεις, θα εξηγήσω κατ’ αρχάς, όσο το δυνατόν συντομότερα και απλούστερα, τις περίπλοκες περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης. Στη συνέχεια, θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως βαίνει πέραν της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής. Τέλος, εάν το Δικαστήριο παρ’ όλα αυτά κρίνει ότι είναι απαραίτητο να αποφανθεί επί της υπό κρίση υπόθεσης, θα αναλύσω το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα.

II.    Ιστορικό

Α.      Ευρύτερο πλαίσιο

8.        Το ευρύτερο πλαίσιο, το οποίο χαρακτηρίζεται από την υποβάθμιση της δικαστικής ανεξαρτησίας στην Πολωνία μετά τις νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που επέφερε η προηγούμενη κυβέρνηση, είναι γνωστό στους δικαστές του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί της συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης διαφόρων στοιχείων των εν λόγω μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο σειράς διαδικασιών επί παραβάσει που κίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ ερμήνευσε το δίκαιο της Ένωσης που είναι κρίσιμο για την εκτίμηση του κύρους των μεταρρυθμίσεων αυτών σε ακόμη μεγαλύτερο αριθμό προδικαστικών αποφάσεων. Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις αξιολογήθηκαν επίσης σε σειρά αποφάσεων του ΕΔΔΑ, αποτέλεσαν αντικείμενο ευρείας κριτικής διεθνώς και οδήγησαν μάλιστα στην κίνηση, για πρώτη φορά, της διαδικασίας του άρθρου 7, παράγραφος 1, ΣΕΕ από την Επιτροπή (5).

9.        Προκύπτει ότι πάνω από 3 000 δικαστές διορίστηκαν κατόπιν των επίμαχων νομοθετικών μεταρρυθμίσεων (6).

10.      Εντούτοις, μέχρι σήμερα και μετά την αλλαγή κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του 2023, η Πολωνία δεν έχει λάβει ακόμη γενικά μέτρα για την αντιμετώπιση των παράτυπων διορισμών των εν λόγω δικαστών. Πρόσφατα, για παράδειγμα, η Πολωνία πρότεινε να κατανεμηθούν οι δικαστές σε τρεις κατηγορίες –την πράσινη κατηγορία (με 1 200 νεοδιορισθέντες κατά προσέγγιση), την κίτρινη (περίπου 1 100 άτομα) και την κόκκινη [περίπου 350 άτομα στα τακτικά δικαστήρια και 80 άτομα στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία, στο εξής: Ανώτατο Δικαστήριο) και στο Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Πολωνία, στο εξής: Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο)]–  και να επιλυθεί το παράνομο των διορισμών τους με διαφορετικούς τρόπους, με τη νομιμοποίηση ορισμένων διά νόμου, με την υπαγωγή ορισμένων σε νέες διαδικασίες διορισμού ή με την απομάκρυνση ορισμένων ατόμων από τις θέσεις στις οποίες είχαν διοριστεί. Η πρόταση αυτή υποβλήθηκε στην Επιτροπή της Βενετίας, η οποία απάντησε με τη γνωμοδότηση 1238/2025 τον Μάρτιο του 2026 (7), ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχουν ληφθεί συγκεκριμένα νομοθετικά ή άλλα μέτρα από το πολωνικό κράτος.

11.      Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η υπό κρίση υπόθεση. Επί του παρόντος υπάρχει θεσμική παράλυση, όπως επισήμανε ο X.Y. κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου. Οι δικαστές που διορίστηκαν βάσει διαδικασιών προγενέστερων των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων δεν επιθυμούν να μετέχουν σε τμήματα με πρόσωπα που διορίστηκαν ως δικαστές βάσει διαδικασιών που επακολούθησαν των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, νομιμοποιώντας, έτσι, τον διορισμό τους. Ταυτόχρονα, οι πολίτες και οι διάδικοι που εμπλέκονται σε διαφορές ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων δεν μπορούν να είναι βέβαιοι ότι οι υποθέσεις εκδικάζονται από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως και ότι θα εκδοθούν έγκυρες αποφάσεις.

Β.      Οι προγενέστερες της υπό κρίση υπόθεσης περιστάσεις

12.      Προκειμένου να γίνει κατανοητή η υπό κρίση υπόθεση, πρέπει να επιστρέψουμε στο καλοκαίρι του 2018.

13.      Ο X.Y., ο οποίος προηγουμένως αναφερόταν ως W.Ż., ήταν δικαστής περιφερειακού δικαστηρίου στην Πολωνία. Με απόφαση της 27ης Αυγούστου 2018, ο πρόεδρος του εν λόγω δικαστηρίου μετακίνησε τον X.Y., χωρίς τη συγκατάθεσή του, από το τμήμα του εν λόγω δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούσε έως τότε σε άλλο τμήμα του ίδιου δικαστηρίου.

14.      Δυνάμει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, ο X.Y. άσκησε προσφυγή κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία, στο εξής: KRS), το οποίο αποφάσισε την περάτωση της διαδικασίας επί της προσφυγής του (στο εξής: πόρισμα του KRS).

15.      Στις 14 Νοεμβρίου 2018, ο X.Y. άσκησε προσφυγή κατά του επίμαχου πορίσματος του KRS ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η εξέταση της υπόθεσης ανατέθηκε στο Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία, στο εξής: τμήμα εκτάκτου ελέγχου).

16.      Στο πλαίσιο της προσφυγής, ο X.Y. υπέβαλε επίσης αίτηση εξαίρεσης όλων των δικαστών του τμήματος εκτάκτου ελέγχου προβάλλοντας ότι, λαμβανομένου υπόψη του τρόπου διορισμού τους, δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις περί ανεξαρτησίας και αμεροληψίας. Η εξέταση της αίτησης εξαίρεσης ανατέθηκε στο Sąd Najwyższy (Izba Cywilna) (Ανώτατο Δικαστήριο (πολιτικό τμήμα), Πολωνία (στο εξής: πολιτικό τμήμα), σε τριμελή δικαστικό σχηματισμό.

17.      Εν τω μεταξύ, ωστόσο, με διάταξη της 8ης Μαρτίου 2019, το τμήμα εκτάκτου ελέγχου, σε μονομελή σχηματισμό αποτελούμενο από τον δικαστή BD, απέρριψε την προσφυγή του X.Y. κατά του πορίσματος του KRS (στο εξής: διάταξη του BD) παρά το γεγονός ότι ο φάκελος της υπόθεσης βρισκόταν στην κατοχή του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού του πολιτικού τμήματος και ότι ο X.Y. δεν είχε ακουστεί.

18.      Η διάταξη του BD θα είχε περατώσει τη δίκη επί της προσφυγής και, ταυτόχρονα, τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων, στο πλαίσιο της οποίας κλήθηκε να αποφανθεί ο τριμελής δικαστικός σχηματισμός του πολιτικού τμήματος. Εντούτοις, ο τριμελής δικαστικός σχηματισμός, εκτιμώντας ότι η διάταξη του BD είχε εκδοθεί κατά παράβαση του νόμου, αποφάσισε να παραπέμψει ορισμένα ερωτήματα σε διευρυμένη σύνθεση του πολιτικού τμήματος, σε επταμελή δικαστικό σχηματισμό. Τα ερωτήματα αυτά αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τα έννομα αποτελέσματα της διάταξης του BD λόγω του τρόπου διορισμού του BD ως δικαστή.

19.      Ο εν λόγω επταμελής δικαστικός σχηματισμός του πολιτικού τμήματος αποφάσισε, με τη σειρά του, να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.

20.      Επί της εν λόγω αίτησης προδικαστικής αποφάσεως εκδόθηκε η απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021 στην υπόθεση W.Ż. (Τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου – Διορισμός) (8), με την οποία το Δικαστήριο προέβη σε ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης από την οποία προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων υπό τις οποίες αυτός διορίστηκε, η διάταξη του BD δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εκδόθηκε από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως (9). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός πρέπει, με την απάντησή του στον τριμελή δικαστικό σχηματισμό, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, η διάταξη του BD πρέπει να κηρυχθεί ανυπόστατη (10).

Γ.      Η υπό κρίση υπόθεση, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

21.      Κατόπιν της έκδοσης της απόφασης W.Ż., εκκρεμούσε ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός του πολιτικού τμήματος να απαντήσει στον τριμελή δικαστικό σχηματισμό ότι ο μονομελής δικαστικός σχηματισμός του τμήματος εκτάκτου ελέγχου δεν πληροί τις απαιτήσεις ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, γεγονός που θα επέτρεπε στον τριμελή δικαστικό σχηματισμό να κηρύξει ανυπόστατη τη διάταξη του BD.

22.      Εντούτοις, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ της υποβολής της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως (21 Μαΐου 2019) και της έκδοσης της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση W.Ż. (6 Οκτωβρίου 2021), συνταξιοδοτήθηκαν τρεις δικαστές του επταμελούς δικαστικού σχηματισμού του πολιτικού τμήματος.

23.      Με διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 2022, η MB, ως πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου διευθύνουσα τις εργασίες του πολιτικού τμήματος (στο εξής: πρόεδρος του πολιτικού τμήματος), διόρισε νέο επταμελή δικαστικό σχηματισμό, στον οποίο οι τρεις συνταξιοδοτηθέντες δικαστές αντικαταστάθηκαν από νέα πρόσωπα, όπως και ο δικαστής που προήδρευε προηγουμένως του σχηματισμού αυτού.

24.      Ο νέος αυτός δικαστικός σχηματισμός αποτελείται από την JK, πρώτη πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η οποία είναι η προεδρεύουσα δικαστής, μαζί με τους KS, CV και RX, και οι τέσσερις των οποίων διορίστηκαν δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο μετά τις νομοθετικές μεταρρυθμίσεις στο πολωνικό δικαστικό σύστημα. Οι τρεις λοιποί δικαστές μετείχαν στον αρχικό δικαστικό σχηματισμό: ο KW, ο οποίος παραμένει ο εισηγητής δικαστής, καθώς και οι PW και WZ. Οι τρεις αυτοί δικαστές είχαν διοριστεί στο Ανώτατο Δικαστήριο πριν από τις εν λόγω νομοθετικές μεταρρυθμίσεις.

25.      Τα παραπάνω συνοψίζονται στον ακόλουθο πίνακα:


Παλαιός σχηματισμός

Νέος σχηματισμός

(1)

TN, προεδρεύων

JK, Πρώτη Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, προεδρεύουσα – νέα

(2)

A – συνταξιοδοτηθείς

KS – νέος

(3)

B – συνταξιοδοτηθείς

CV – νέος

(4)

C – συνταξιοδοτηθείς

RX – νέος

(5)

KW, εισηγητής δικαστής

KW, εισηγητής δικαστής – ο ίδιος

(6)

PW

PW – ο ίδιος

(7)

WZ

WZ – ο ίδιος

26.      Ο KW, εισηγητής δικαστής του επταμελούς δικαστικού σχηματισμού, αποφάσισε να υποβάλει την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, διότι διατηρεί αμφιβολίες ως προς το εάν η μεταβολή της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης.

27.      Ο εν λόγω δικαστής τονίζει, μεταξύ άλλων, ότι η μεταβολή της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού πραγματοποιήθηκε χωρίς αντικειμενικούς λόγους και κατά τρόπο αντίθετο προς την προηγούμενη πρακτική του πολιτικού τμήματος, σύμφωνα με την οποία ένας δικαστικός σχηματισμός συμπληρωνόταν και δεν διοριζόταν εκ νέου στο σύνολό του. Επιπλέον, ο δικαστικός σχηματισμός αποτελείται κατά πλειοψηφία από νέα πρόσωπα, τα οποία διορίστηκαν υπό τους ίδιους όρους με εκείνους υπό τους οποίους διορίστηκε δικαστής ο BD. Τούτο υποδηλώνει ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να θεωρηθούν ότι αποσκοπούν στον επηρεασμό της απόφασης του δικαστικού σχηματισμού. Την εντύπωση αυτή ενισχύει το γεγονός ότι η μεταβολή πραγματοποιήθηκε από τη δικαστή MB, ως πρόεδρο του πολιτικού τμήματος, η οποία διορίστηκε επίσης δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο υπό τις ίδιες συνθήκες με τον BD, καθώς και το ότι το αντικείμενο της αξιολόγησης που πρόκειται να διενεργήσει ο δικαστικός σχηματισμός είναι ακριβώς οι συνθήκες διορισμού του BD. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε απόφαση του σχηματισμού θα έχει τα ίδια ελαττώματα με εκείνα από τα οποία πάσχει η διάταξη του BD.

28.      Επιπλέον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει επίσης ότι ο X.Y. υπέβαλε αιτήσεις εξαίρεσης των τεσσάρων νέων προσώπων του δικαστικού σχηματισμού, οι οποίες δεν είχαν ακόμη εξεταστεί κατά τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως (11).

29.      Υπό τις συνθήκες αυτές, ο KW, ως εισηγητής δικαστής του επταμελούς δικαστικού σχηματισμού, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«[1)]      Σε περίπτωση κατά την οποία το τελευταίου βαθμού δικαιοδοσίας δικαστήριο κράτους μέλους (το Ανώτατο Δικαστήριο), αφού έχει λάβει από το [Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης] την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ως προς τις έννομες συνέπειες της παραβίασης των θεμελιωδών κανόνων του δικαίου του κράτους αυτού σχετικά με τον διορισμό των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου, παραβίασης η οποία συνίσταται:

α)      στην έκδοση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Πολωνίας των πράξεων διορισμού σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου, παρά την προηγούμενη προσβολή ενώπιον του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου (Naczelny Sąd Administracyjny) της απόφασης του [KRS], η οποία περιελάμβανε την πρόταση διορισμού, την αναστολή εκ μέρους του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου της εκτέλεσης της απόφασης αυτής σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και την εκκρεμοδικία της προσφυγής, την οποία εν συνεχεία το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο δέχθηκε, ακυρώνοντας τελεσίδικα την προσβαλλόμενη απόφαση, λόγω του παράνομου χαρακτήρα της, με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί αυτή από την έννομη τάξη και να εκλείψει κατ’ αυτόν τον τρόπο, όσον αφορά την πράξη διορισμού σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η απαιτούμενη κατά το άρθρο 179 του Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας) βάση η οποία λαμβάνει τη μορφή πρότασης του KRS για τον διορισμό δικαστή,

β)      στη διεξαγωγή της διαδικασίας που προηγείται του διορισμού χωρίς να τηρηθούν οι αρχές της διαφάνειας και της αντικειμενικότητας, από κρατικό όργανο (το KRS) το οποίο –λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών της συγκρότησής του κατά το μέρος του που αποτελείται από δικαστές και του τρόπου λειτουργίας του– δεν πληροί τις προϋποθέσεις ενός συνταγματικού οργάνου που προασπίζεται την ανεξαρτησία των δικαστηρίων και των δικαστών, καθώς συγκροτήθηκε σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στις διατάξεις του ustawa z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (νόμου της 8ης Δεκεμβρίου 2017 για την τροποποίηση του νόμου περί του Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου και ορισμένων άλλων νόμων) (Dz.U. του 2018, θέση 3),

–      καλείται να αποφανθεί επί υποβληθέντος στο εν λόγω δικαστήριο νομικού ζητήματος, εφαρμόζοντας την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που έχει δεχτεί το Δικαστήριο, έχουν οι διατάξεις των άρθρων 2, 6, παράγραφοι 1 και 3, και 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, [ΣΕΕ] καθώς και το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 [του Χάρτη], την έννοια ότι απαγορεύουν τη συμμετοχή, στη σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου που αποφαίνεται επί του εν λόγω νομικού ζητήματος, οποιουδήποτε από τα πρόσωπα που διορίσθηκαν ως δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω, και επίσης την έννοια ότι απαγορεύουν την πραγματοποίηση μεταβολών στη σύνθεση του δικάζοντος σχηματισμού δικαστηρίου κράτους μέλους που υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο, στην περίπτωση που οι μεταβολές αυτές επήλθαν μετά την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου επί του ερωτήματος αυτού και δεν δικαιολογούνταν από αντικειμενικούς λόγους (για παράδειγμα λόγω θανάτου, συνταξιοδότησης του δικαστή που ήταν μέλος του δικάζοντος σχηματισμού που υπέβαλε το προδικαστικό ερώτημα),

–      και την έννοια ότι απαγορεύουν, στην υπόθεση που αφορά την επίλυση του εν λόγω νομικού ζητήματος, οποιαδήποτε ενέργεια ισοδύναμη με λήψη απόφασης, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης διατάξεων, ιδίως όσον αφορά τη σύνθεση του δικαστικού σχηματισμού του Ανωτάτου Δικαστηρίου ή την ημερομηνία συνεδρίασής του για την εκδίκαση της υπόθεσης, εκ μέρους προσώπου που διορίστηκε ως πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου διευθύνων τις εργασίες του πολιτικού τμήματος, και το οποίο διορίστηκε επίσης στη θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχεία α) και β) ανωτέρω, ή εκ μέρους οποιουδήποτε άλλου προσώπου διορισθέντος στη θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχεία α) και β) ανωτέρω, με αποτέλεσμα οι εν λόγω διατάξεις ή ενέργειες που ισοδυναμούν με λήψη απόφασης να πρέπει να θεωρηθούν ως μη παράγουσες έννομα αποτελέσματα,

–      και την έννοια ότι δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, κατά τον διορισμό του οποίου δεν διαπράχθηκε καμία από τις πλημμέλειες που περιγράφονται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω, έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση –προκειμένου να αποφευχθεί η εκδίκαση υπόθεσης από δικαστήριο που δεν είναι ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης– να αρνηθεί να συμμετάσχει σε πολυμελή σύνθεση δικαστικού σχηματισμού του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην οποία η πλειοψηφία των δικαστών είναι πρόσωπα που διορίστηκαν σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο ανωτέρω ερώτημα, επίσης την έννοια ότι, εφόσον έχει διοριστεί σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου χωρίς τις πλημμέλειες που περιγράφονται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω, ο δικαστής του δικαστηρίου αυτού που είναι ο εισηγητής δικαστής στην υπόθεση που αφορά το κρίσιμο νομικό ζήτημα έχει την εξουσία να ορίζει τη σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου που θα κρίνει το ζήτημα αυτό, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις διατάξεις του εθνικού δικαίου που αναθέτουν στον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου ο οποίος διευθύνει τις εργασίες του πολιτικού τμήματος την εξουσία να ορίζει τις συνθέσεις των σχηματισμών που εκδικάζουν τις υποθέσεις των οποίων επιλαμβάνεται το πολιτικό τμήμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου, τούτο δε προκειμένου να εξασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης και της ερμηνείας του την οποία δέχεται το Δικαστήριο, καθώς επίσης και την έννοια ότι απαγορεύουν στα πρόσωπα που διορίζονται σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω, ή σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο διορισθέν σε θέση δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους, όπως περιγράφεται στο σημείο 1, στοιχείο α) ή β) ανωτέρω, να ασκούν οποιαδήποτε διευθυντικά καθήκοντα στο Ανώτατο Δικαστήριο (μεταξύ άλλων, τα καθήκοντα των προέδρων του δικαστηρίου αυτού, συμπεριλαμβανομένων των καθηκόντων του πρώτου προέδρου του δικαστηρίου αυτού ή των προέδρων των τμημάτων στο εσωτερικό των τμημάτων του Ανωτάτου Δικαστηρίου) και οποιαδήποτε καθήκοντα στα όργανα του Ανωτάτου Δικαστηρίου (μεταξύ άλλων, τα καθήκοντα του τακτικού ή του αναπληρωματικού μέλους της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου ή τα καθήκοντα του υπευθύνου πειθαρχικών διαδικασιών του Ανωτάτου Δικαστηρίου), εξυπακουομένου ότι τα ως άνω καθήκοντα μπορούν να ασκούνται μόνον από νομίμως διορισθέντες δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καθώς και ότι απαγορεύουν την ανάληψη από τα προαναφερόμενα πρόσωπα οποιωνδήποτε ενεργειών εμπιπτουσών εντός του πεδίου αρμοδιότητας των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου που ασκούν τα προμνησθέντα καθήκοντα, λόγω των πιθανών πραγματικών ή νομικών συνεπειών των εν λόγω ενεργειών στην άσκηση των δικαιοδοτικών λειτουργιών του Ανωτάτου Δικαστηρίου;»

30.      Περίπου έναν μήνα μετά την υποβολή της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση ενώπιον του Δικαστηρίου, ο X.Y. επανήλθε στην προηγούμενη θέση του ως δικαστής και, στις 24 Ιουλίου 2025, διορίστηκε Υπουργός Δικαιοσύνης, παραιτούμενος έτσι από τη θέση του δικαστή την ίδια ημέρα (12).

31.      Το Δικαστήριο αποφάσισε να ζητήσει συμπληρωματικές διευκρινίσεις από το αιτούν δικαστήριο (13), στις οποίες το εν λόγω δικαστήριο απάντησε στις 9 Απριλίου 2025.

32.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν στο Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση ο X.Y., ο Prokurator Generalny (γενικός εισαγγελέας, Πολωνία), η Δημοκρατία της Πολωνίας και η Επιτροπή.

33.      Στις 16 Μαρτίου 2026 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία ανέπτυξαν προφορικώς τις απόψεις τους όλοι οι ως άνω διάδικοι, πλην της Δημοκρατίας της Πολωνίας, καθώς και ο Rzecznik Praw Obywatelskich (Συνήγορος του Πολίτη, Πολωνία).

III. Ανάλυση

Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

34.      Για τους σκοπούς της υπό κρίση υπόθεσης, υπενθυμίζεται ότι, στη νομολογία του, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η διαδικασία διορισμού των δικαστών συνιστά, κατ’ ανάγκην, εγγενές στοιχείο της έννοιας του «δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως», κατά το άρθρο 47 του Χάρτη. Συνεπώς, η ανεξαρτησία ενός δικαστηρίου αξιολογείται με βάση, μεταξύ άλλων, τον τρόπο διορισμού των μελών του (14). Η διαδικασία διορισμού έχει συνέπειες όχι μόνο για την ανεξαρτησία του ίδιου του δικαστηρίου, αλλά και για τη σύνθεση της έδρας σε κάθε υπόθεση (15).

35.      Στην Πολωνία, οι δικαστές διορίζονται με απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας κατόπιν πρότασης του KRS, το οποίο είναι επιφορτισμένο με τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων και των δικαστών (16). Κατόπιν των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που εισήχθησαν με τον νόμο της 8ης Δεκεμβρίου 2017 (17), το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρχαν εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία του KRS όσον αφορά τον ρόλο του στον διορισμό των δικαστών (18).

36.      Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το γεγονός και μόνον ότι ένας δικαστής διορίστηκε βάσει πρότασης του KRS υπό τη νέα του σύνθεση δεν αρκεί για να γίνει δεκτό ότι συντρέχει παράβαση των απαιτήσεων που είναι σύμφυτες με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και το άρθρο 47 του Χάρτη (19).

37.      Αντιθέτως, προκειμένου να κριθεί η ανεξαρτησία συγκεκριμένου δικαστή, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι περιστάσεις που περιβάλλουν τον διορισμό του (20).

38.      Επιπλέον, δεν μπορεί κάθε ελάττωμα της διαδικασίας διορισμού να επιφέρει την ακυρότητα της σύνθεσης ενός δικαστηρίου· κρίσιμες είναι μόνον οι πλημμέλειες που είναι τόσο θεμελιώδους χαρακτήρα ώστε να δημιουργούν στους πολίτες σοβαρές και εύλογες αμφιβολίες ότι ο εν λόγω δικαστής δεν είναι απαλλαγμένος από εξωτερικές επιρροές, ιδίως από τους λοιπούς κλάδους της εξουσίας (21).

39.      Είναι σημαντικό ότι, βάσει μιας τέτοιας συνολικής εκτίμησης, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι περιστάσεις διορισμού δικαστών στο πλαίσιο διαδικασιών βασισμένων στα πορίσματα 330/2018 (22) και 331/2018 (23) του KRS δημιουργούν στους πολίτες σοβαρές και εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των προσώπων που διορίστηκαν βάσει των εν λόγω πορισμάτων.

40.      Οι περιστάσεις αυτές συνίσταντο, κατ’ ουσίαν, στο ότι τα εν λόγω πορίσματα του KRS, με τα οποία τα πρόσωπα αυτά προτάθηκαν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Πολωνίας για να διορισθούν ως δικαστές, ανεστάλησαν από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο εν αναμονή της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση A.B. (24), στο ότι ο Πρόεδρος διόρισε τους εν λόγω δικαστές χωρίς να αναμείνει την οριστική απόφαση του δικαστηρίου αυτού και στο ότι το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, αφού έλαβε την προδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση A.B., ακύρωσε τα επίμαχα πορίσματα του KRS (25).

41.      Στο στάδιο αυτό, είναι χρήσιμο να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο της εκτίμησης του κατά πόσον τμήμα αποτελούμενο από δικαστές που διορίστηκαν στο πλαίσιο διαδικασιών οι οποίες εγείρουν αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία τους συνιστά «δικαστήριο», προκειμένου να είναι σε θέση να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa (26), ότι το τμήμα εκτάκτου ελέγχου, στο οποίο όλα τα πρόσωπα διορίστηκαν βάσει του πορίσματος 331/2018 του KRS, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι πληροί την προϋπόθεση αυτή, ανατρέποντας με τον τρόπο αυτό το τεκμήριο ότι εθνικό δικαστήριο πληροί τις απαιτήσεις «δικαστηρίου», κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ (27).

42.      Στην απόφαση Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (28), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το τεκμήριο αυτό ανατράπηκε όσον αφορά πρόσωπο που διορίστηκε βάσει του πορίσματος 330/2018 του KRS. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, μολονότι, σε αντίθεση με το τμήμα εκτάκτου ελέγχου, το πολιτικό τμήμα δεν είναι νεοσυσταθέν τμήμα, εντούτοις η διαδικασία διορισμού των δικαστών στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου (βάσει του πορίσματος 331/2018 του KRS) και η διαδικασία διορισμού των δικαστών στο πολιτικό τμήμα (βάσει του πορίσματος 330/2018 του KRS) πάσχουν από τις ίδιες πλημμέλειες, οι οποίες «αρκούν, αυτές καθεαυτές, για να δημιουργήσουν στους πολίτες εύλογες και σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του εν λόγω δικαστή» (29).

43.      Θα αποκαλώ τις διαδικασίες αυτές «διαδικασίες που αναγνωρίστηκαν ως παράτυπες», δεδομένου ότι θα μπορούσε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, κατά το Δικαστήριο, οι δικαστές που διορίζονται με διαδικασίες που βασίζονται στα πορίσματα 330/2018 και 331/2018 του KRS δεν πληρούν τις απαιτήσεις ανεξαρτησίας του δικαίου της Ένωσης.

44.      Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, τέσσερα πρόσωπα που διορίστηκαν στον νέο επταμελή δικαστικό σχηματισμό, ήτοι οι JK, KS, CV και RX, καθώς και η MB, η οποία τους διόρισε στον εν λόγω σχηματισμό, διορίστηκαν δικαστές στο πολιτικό τμήμα βάσει του πορίσματος 330/2018 του KRS.

45.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο, με το προδικαστικό του ερώτημα, κατ’ ουσίαν ζητεί καθοδήγηση ως προς τα ακόλουθα τρία βασικά ζητήματα: πρώτον, εάν το δίκαιο της Ένωσης αποκλείει τη συμμετοχή προσώπων, τα οποία διορίστηκαν βάσει διαδικασιών που αναγνωρίστηκαν ως παράτυπες, σε δικαστικό σχηματισμό που καλείται να εφαρμόσει το δίκαιο της Ένωσης, όπως ερμηνεύθηκε από το Δικαστήριο (στην υπόθεση W.Ż.)· δεύτερον, εάν απόφαση προσώπου το οποίο διορίστηκε πρόεδρος του πολιτικού τμήματος βάσει διαδικασίας που αναγνωρίστηκε ως παράτυπη, πρέπει να θεωρηθεί ως στερούμενη εννόμων αποτελεσμάτων· και τρίτον, ποιες είναι οι συνέπειες των εν λόγω παρατυπιών για τους λοιπούς δικαστές που μετέχουν στον δικαστικό σχηματισμό και, ειδικότερα, εάν οι δικαστές αυτοί μπορούν να αρνηθούν να συμμετάσχουν στον εν λόγω δικαστικό σχηματισμό και εάν ο εισηγητής δικαστής έχει την εξουσία να διορίζει άλλους δικαστές στον δικαστικό σχηματισμό.

46.      Κατά τη γνώμη μου, το Δικαστήριο δεν είναι εν προκειμένω αρμόδιο να απαντήσει στα ερωτήματα αυτά (B). Εντούτοις, προκειμένου να υποβοηθήσω το Δικαστήριο, σε περίπτωση που κρίνει το αντίθετο, θα αναλύσω επίσης τα ερωτήματα αυτά (Γ).

Β.      Διαδικαστικές ενστάσεις

47.      Στην υπό κρίση υπόθεση, ο Συνήγορος του Πολίτη και η Επιτροπή προέβαλαν, κατ’ ουσίαν, δύο διαδικαστικές ενστάσεις.

48.      Η πρώτη ένσταση αφορά την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου. Οι εν λόγω μετέχοντες στη διαδικασία υποστηρίζουν ότι δεν συντρέχει λόγος να αποφανθεί το Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου του αντικτύπου των μεταγενέστερων εξελίξεων που αφορούν την επαναφορά του X.Y. στη θέση του δικαστή και τον μεταγενέστερο διορισμό του ως Υπουργού Δικαιοσύνης.

49.      Η δεύτερη ένσταση αφορά το παραδεκτό του προδικαστικού ερωτήματος, δεδομένων των αμφιβολιών της Επιτροπής ως προς τη δυνατότητα του αιτούντος δικαστηρίου να λάβει υπόψη την απόφαση που θα εκδώσει το Δικαστήριο.

1.      Επί της αρμοδιότητας

50.      Κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντά μόνον σε ερωτήματα που είναι αναγκαία για την επίλυση εκκρεμούς διαφοράς. Με άλλα λόγια, πρέπει να υφίσταται υπόθεση επί της οποίας πρέπει να αποφανθεί το αιτούν δικαστήριο. Το Δικαστήριο δεν διαθέτει αρμοδιότητα να διατυπώνει συμβουλευτική γνώμη επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, έστω και εάν τα ερωτήματα αυτά μπορούν να είναι χρήσιμα για άλλες υποθέσεις (30).

51.      Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως εκτέθηκε στα σημεία 12 έως 29 των παρουσών προτάσεων, το προδικαστικό ερώτημα υποβάλλεται στο πλαίσιο διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων που συνδέεται με την προσφυγή της κύριας δίκης. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων, ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός πρέπει να απαντήσει στον τριμελή δικαστικό σχηματισμό σχετικά με τη νομική υπόσταση της διάταξης του BD, με την οποία περατώθηκε η κύρια προσφυγή και, μαζί της, η διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων.

52.      Η προσφυγή της κύριας δίκης αφορά το αίτημα ακύρωσης του πορίσματος του KRS. Εάν η προσφυγή αυτή γινόταν δεκτή, τούτο θα είχε ως αποτέλεσμα την επαναφορά του X.Y. στο οικείο τμήμα του περιφερειακού δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούσε. Εν τω μεταξύ, ωστόσο, ο X.Y. επανήλθε στην προηγούμενη θέση του στο εν λόγω δικαστήριο και στη συνέχεια παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του ως δικαστή μετά τον διορισμό του ως Υπουργού Δικαιοσύνης της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Κατά συνέπεια, το αίτημα είναι άνευ αντικειμένου, όπως υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ο Συνήγορος του Πολίτη και η Επιτροπή.

53.      Εντούτοις, απαντώντας στα ερωτήματα που έθεσε το Δικαστήριο (βλ. σημείο 31 των παρουσών προτάσεων), το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι δεν είχε αποφανθεί επί του ζητήματος εάν ο X.Y. επανήλθε στο τμήμα του περιφερειακού δικαστηρίου από το οποίο είχε μετακινηθεί, διότι η κρίση αυτή δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητά του. Κατά το δικαστήριο αυτό, καθόσον δεν υπήρξε παραίτηση του X.Y. από την προσφυγή που άσκησε κατά του πορίσματος του KRS, το έργο του δικαστηρίου αυτού, το οποίο συνίσταται στην έκδοση απόφασης επί της αίτησης εξαίρεσης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η προσφυγή της κύριας δίκης θα εξεταστεί από δικαστικό σχηματισμό που έχει συσταθεί νομίμως, παραμένει αμετάβλητο, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε μεταβολή πραγματικών περιστατικών που αφορά την κύρια δίκη. Με άλλα λόγια, το αίτημα του X.Y. για την εξαίρεση των δικαστών του τμήματος εκτάκτου ελέγχου εξακολουθεί να ισχύει, και, ως εκ τούτου, εξακολουθεί να είναι αναγκαίο να εξεταστεί το αίτημα αυτό και να επιλυθούν όλα τα νομικά ζητήματα που αυτό εγείρει. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο X.Y. επιβεβαίωσε ότι η προσφυγή ακύρωσης του πορίσματος του KRS δεν ανακλήθηκε.

54.      Βεβαίως, το Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο δηλώνει ότι η υπόθεση της κύριας δίκης εξακολουθεί να εκκρεμεί δεσμεύει το Δικαστήριο και, κατ’ αρχήν, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από τους διαδίκους της κύριας δίκης (31).

55.      Ωστόσο, τούτο ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι εναπόκειται στο Δικαστήριο, όπου απαιτείται, να εξετάσει τις συνθήκες υπό τις οποίες υποβλήθηκε η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως από το εθνικό δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμήσει εάν έχει αρμοδιότητα (32).

56.      Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, «[ε]άν προκύπτει ότι το υποβληθέν ερώτημα είναι πλέον προδήλως αλυσιτελές για την επίλυση της διαφοράς αυτής, το Δικαστήριο οφείλει να διαπιστώσει ότι δεν συντρέχει λόγος να αποφανθεί» (33).

57.      Εν προκειμένω, αφενός, η υπόθεση της κύριας δίκης, με την οποία συνδέεται η διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων σχετικά με την εξαίρεση δικαστών, εξακολουθεί να εκκρεμεί τυπικώς. Τούτο θα μπορούσε να αποτελέσει επιχείρημα υπέρ της έκδοσης απόφασης από το Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση.

58.      Αφετέρου, εντούτοις, είναι σαφές και αδιαμφισβήτητο ότι ο X.Y. δεν μπορεί πλέον να επανέλθει στην προηγούμενη θέση του ως δικαστή περιφερειακού δικαστηρίου της Πολωνίας (34). Κατά συνέπεια, η προσφυγή της κύριας δίκης είναι πλέον άνευ αντικειμένου για τον X.Y. ως δικαστή και προσφεύγοντα στην υπόθεση αυτή.

59.      Ο X.Y. υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατ’ ουσίαν, ότι εξακολουθεί να υφίσταται συμφέρον για τη συνέχιση της κύριας δίκης από την άποψη της προστασίας του γενικού συμφέροντος των πολιτών βάσει του δικαίου της Ένωσης. Επικαλέστηκε το ευρύτερο πλαίσιο, εξηγώντας ότι η συνέχιση της κατάστασης κατά την οποία παράτυπα διορισμένοι δικαστές εξακολουθούν να μετέχουν σε δικαστικούς σχηματισμούς ενέχει κίνδυνο σοβαρής και ανεπανόρθωτης ζημίας για τους διαδίκους και συνεπάγεται παραβίαση της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

60.      Κατά την αντίληψή μου και βάσει των παρατηρήσεων αυτών, φαίνεται ότι ο X.Y., ως Υπουργός Δικαιοσύνης, αποφάσισε πράγματι να μην παραιτηθεί από την προσφυγή που άσκησε ενόσω ήταν δικαστής, προκειμένου να λάβει από το Δικαστήριο ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης η οποία θα εξυπηρετούσε το γενικό συμφέρον της επίλυσης των προβλημάτων που εξακολουθούν να υφίστανται στο πολωνικό δικαστικό σύστημα.

61.      Ωστόσο, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύει το δίκαιο της Ένωσης στο πλαίσιο της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως διατυπώνοντας συμβουλευτική γνώμη, έστω και εάν η απάντηση θα εξυπηρετούσε το γενικό συμφέρον (35).

62.      Ομοίως, ενδεχόμενη μελλοντική αγωγή αποζημίωσης δεν μπορεί επίσης να αποτελέσει λόγο παρέχοντα στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί προδικαστικώς. Δεν εκκρεμεί τέτοια αγωγή(36), επομένως το Δικαστήριο θα απαντούσε σε υποθετικό ερώτημα (37), το οποίο ενδέχεται να μην τεθεί ποτέ ενώπιον δικαστηρίου (38).

63.      Εν κατακλείδι, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, το γεγονός ότι η διαδικασία εξακολουθεί να εκκρεμεί τυπικώς δεν μπορεί να υπερισχύσει του κανόνα κατά τον οποίο το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα να διατυπώνει συμβουλευτικές ή υποθετικές γνώμες στο πλαίσιο της διαδικασίας έκδοσης προδικαστικής αποφάσεως, ιδίως σε περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο γνωρίζει ότι η υπόθεση της κύριας δίκης έχει καταστεί άνευ αντικειμένου (39).

64.      Κατά τη γνώμη μου, ο ρόλος του Δικαστηρίου στην παροχή καθοδήγησης στα εθνικά δικαστήρια μέσω της ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης σε συγκεκριμένες υποθέσεις είναι ουσιώδης για τη διαφύλαξη της νομιμότητας της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής και του δικαιοδοτικού, και όχι συμβουλευτικού, χαρακτήρα της αποστολής που επιτελεί το Δικαστήριο στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής.

65.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα εν προκειμένω, διότι η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως σε υπόθεση η οποία έχει καταστεί άνευ αντικειμένου θα υπερέβαινε τη δικαιοδοτική λειτουργία του.

2.      Επί του παραδεκτού

66.      Επικουρικώς, εφόσον το Δικαστήριο κρίνει ότι εξακολουθεί να υφίσταται εκκρεμής υπόθεση, πρέπει να εξεταστεί η δικονομική ένσταση σχετικά με το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση.

67.      Συναφώς, η Επιτροπή, παραπέμποντας στην απόφαση G. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στα τακτικά δικαστήρια στην Πολωνία) (40), εκφράζει αμφιβολίες ως προς το εάν το αιτούν δικαστήριο μπορεί, δυνάμει των κανόνων του εθνικού δικαίου, να λάβει υπόψη την απόφαση του Δικαστηρίου.

68.      Στην απόφαση G. κ.λπ (41), το δικαστήριο έκρινε απαράδεκτη αίτηση προδικαστικής αποφάσεως η οποία υποβλήθηκε από δικαστή που ήταν, εντός του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού περιφερειακού δικαστηρίου στην Πολωνία, ο εισηγητής. Με τα προδικαστικά ερωτήματα, ο αιτών δικαστής ζητούσε να διευκρινιστεί εάν δικαστής που μετέχει στον ίδιο δικαστικό σχηματισμό με εκείνον και που έχει διοριστεί υπό ορισμένες ιδιαίτερες περιστάσεις πληροί τα εχέγγυα τα οποία πρέπει να παρέχει ένα ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης.

69.      Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η ζητούμενη προδικαστική ερμηνεία μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία, κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, μόνον αν ο εθνικός δικαστής, ο οποίος αποφασίζει να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, έχει αυτοτελώς τη δυνατότητα να αντλήσει τις συνέπειες της ερμηνείας αυτής κρίνοντας, υπό το πρίσμα της, τη νομιμότητα του διορισμού άλλου δικαστή του ίδιου δικαστικού σχηματισμού και, ενδεχομένως, εξαιρώντας τον. Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν συνάγεται ότι, βάσει των κανόνων του εθνικού δικαίου, ο εισηγητής δικαστής θα μπορούσε αυτοτελώς να ενεργήσει κατ’ αυτόν τον τρόπο (42).

70.      Κατά τη γνώμη μου, η υπό κρίση υπόθεση διακρίνεται ευχερώς από την απόφαση G. κ.λπ.. Στην εν λόγω απόφαση, η ανεξαρτησία του δικαστή, η οποία αμφισβητήθηκε από τον αιτούντα δικαστή, δεν είχε ακόμη αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής απόφασης του αρμόδιου εθνικού δικαστηρίου, το οποίο θα μπορούσε να εκτιμήσει τη νομιμότητα της διαδικασίας διορισμού του δικαστή αυτού.

71.      Αντιθέτως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά πρόσωπα που διορίστηκαν στο πολιτικό τμήμα στο πλαίσιο διαδικασίας (βάσει του πορίσματος 330/2018 του KRS), η οποία έχει ήδη κριθεί παράτυπη από το Δικαστήριο, λαμβανομένων υπόψη των αποφάσεων του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου και του ΕΔΔΑ (βλ. σημείο 42 των παρουσών προτάσεων), η δε πλημμέλεια αυτή είναι τόσο θεμελιώδης ώστε αντιβαίνει στις απαιτήσεις της Ένωσης για ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κατά συνέπεια, ο αιτών δικαστής στην υπό κρίση υπόθεση, σε αντίθεση με τον αιτούντα δικαστή στην υπόθεση G. κ.λπ., δεν οφείλει να εκτιμήσει ο ίδιος τη νομιμότητα των διορισμών ορισμένων μελών του επταμελούς δικαστικού σχηματισμού, αλλά ζητεί να διευκρινιστούν, κατ’ ουσίαν, οι συνέπειες που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης όταν ένα πρόσωπο διορίστηκε στο πλαίσιο διαδικασίας που αναγνωρίστηκε ως παράτυπη.

72.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι εξακολουθεί να υφίσταται εκκρεμής υπόθεση, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση είναι παραδεκτή.

Γ.      Επί της ουσίας

1.      Συμμετοχή στον δικαστικό σχηματισμό προσώπων διορισμένων στο πλαίσιο διαδικασιών που αναγνωρίστηκαν ως παράτυπες

73.      Με το πρώτο σκέλος του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν οι απαιτήσεις περί ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, όπως κατοχυρώνονται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, αποκλείουν τη συμμετοχή προσώπων τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές στο πλαίσιο διαδικασιών που αναγνωρίστηκαν ως παράτυπες σε δικαστικούς σχηματισμούς που καλούνται να αποφανθούν επί υποθέσεων στις οποίες εφαρμόζεται το δίκαιο της Ένωσης.

74.      Εν προκειμένω, ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός πρέπει να εφαρμόσει την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση W.Ż., προκειμένου να απαντήσει στον τριμελή δικαστικό σχηματισμό σχετικά με τα έννομα αποτελέσματα της διάταξης του BD με την οποία απορρίφθηκε η προσφυγή του X.Y. κατά του πορίσματος του KRS.

75.      Κατά τη γνώμη μου, η ίδια η απόφαση W.Ż. παρέχει την απάντηση στο πρώτο σκέλος του ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου.

76.      Απαντώντας στο προδικαστικό ερώτημα που υποβλήθηκε στο πλαίσιο της υπόθεσης W.Ż., το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η διάταξη του BD πρέπει να κηρυχθεί ανυπόστατη, εάν το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι ο διορισμός του οικείου δικαστή πραγματοποιήθηκε κατά παράβαση των θεμελιωδών κανόνων που διέπουν τη διαδικασία διορισμού των δικαστών σε κράτος μέλος. Το Δικαστήριο υιοθέτησε το σκεπτικό ότι πρόσωπο που διορίστηκε στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία αναγνωρίστηκε ως παράτυπη δεν πληροί τις εγγενείς στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ απαιτήσεις για ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Επομένως, το άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ και η αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης συνεπάγονται την υποχρέωση του εθνικού δικαστηρίου να μην εφαρμόσει τη διάταξη του BD (43).

77.      Μολονότι το Δικαστήριο δεν χρησιμοποίησε τη διατύπωση αυτή, φρονώ ότι ο απλούστερος τρόπος κατανόησης της απόφασης του Δικαστηρίου είναι ότι η διάταξη του BD δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, διότι, κατά το δίκαιο της Ένωσης, το πρόσωπο αυτό δεν είναι δικαστής. Ειδικότερα, το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ απαιτεί όλοι οι δικαστές που ενδέχεται να κληθούν να εφαρμόσουν το δίκαιο της Ένωσης να είναι ανεξάρτητοι. Η ανεξαρτησία διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, από τις διαδικασίες διορισμού των δικαστών, οι οποίες πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να μην προκαλούν στους πολίτες σοβαρές και εύλογες αμφιβολίες ως προς το ότι τα πρόσωπα που διορίζονται σε θέσεις δικαστών είναι επιρρεπή σε εξωτερικό έλεγχο, ιδίως από τους λοιπούς κλάδους της εξουσίας. Πρόσωπα που διορίζονται ως δικαστές στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία παραβιάζει τους θεμελιώδεις κανόνες της διαδικασίας διορισμού των δικαστών κατά το εθνικό δίκαιο και η οποία εγείρει αμφιβολίες ως προς το εάν ελέγχονται από τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία δεν είναι δικαστές. Δεδομένου ότι δικαστικές αποφάσεις μπορούν να εκδίδονται μόνο από δικαστές, οι αποφάσεις προσώπων που διορίστηκαν στο πλαίσιο διαδικασιών που αναγνωρίστηκαν ως παράτυπες δεν μπορούν να παράγουν έννομα αποτελέσματα.

78.      Ενώ η υπόθεση W.Ż. αφορούσε απόφαση που εκδόθηκε από έναν μόνο δικαστή, ο οποίος αποτελούσε τον δικαστικό σχηματισμό, στην υπό κρίση υπόθεση ο δικαστικός σχηματισμός αποτελούνταν από επτά δικαστές, τέσσερις εκ των οποίων διορίστηκαν στο πλαίσιο διαδικασίας αντίθετης προς το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη. Συναφώς, με την απόφαση AW «T» (44), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «έχει κρίνει ότι η παρουσία, εντός του οικείου οργάνου, ενός και μόνο δικαστή που έχει διοριστεί υπό τις ίδιες περιστάσεις με τις επίμαχες στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η ως άνω απόφαση [απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa] αρκεί για να στερήσει από το όργανο αυτό την ιδιότητα του ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα του άρθρου 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη».

79.      Επομένως, ένας μικτός δικαστικός σχηματισμός, ο οποίος αποτελείται από δικαστές που άλλοι διορίστηκαν νομότυπα και άλλοι παράτυπα, δεν αποτελεί ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως και, ως εκ τούτου, δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη.

80.      Όπως εξήγησα ήδη (βλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων), η απόφαση που κρίνει τη διαδικασία διορισμού ως παράτυπη, προκειμένου να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το πρόσωπο που διορίστηκε δεν είναι δικαστής, εξαρτάται από το σύνολο των περιστάσεων που περιβάλλουν τον διορισμό, τις οποίες πρέπει να εκτιμήσουν τα εθνικά δικαστήρια. Δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να προβεί σε τέτοια εκτίμηση, μολονότι το Δικαστήριο μπορεί να παράσχει καθοδήγηση στα εθνικά δικαστήρια ως προς τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (45).

81.      Επιπλέον, μολονότι οι συγκεκριμένοι διορισμοί δεν υπόκεινται σε εξέταση από το Δικαστήριο, ιδίως στο πλαίσιο της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής, εντούτοις, όπως επίσης εξήγησα (βλ. σημεία 41 και 42 των παρουσών προτάσεων), το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι ορισμένες διαδικασίες βάσει των οποίων διορίστηκαν δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο ήταν παράτυπες, καθώς αυτό διαπιστώθηκε από τα εθνικά δικαστήρια και το ΕΔΔΑ.

82.      Επομένως, κατά τη γνώμη μου, τα πρόσωπα που διορίστηκαν στον επταμελή δικαστικό σχηματισμό υπό τη νέα του σύνθεση, και τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου στο πλαίσιο διαδικασίας που κινήθηκε με το πόρισμα 330/2018 ή 331/2018 του KRS, γεγονός το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, δεν είναι δικαστές και δεν μπορούν να μετέχουν σε δικαστικό σχηματισμό ο οποίος καλείται να εφαρμόσει το δίκαιο της Ένωσης όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο και ο οποίος, κατά το εθνικό δίκαιο, απαρτίζεται από δικαστές.

83.      Επιπλέον, συμμερίζομαι τα επιχειρήματα που προβάλλει ο X.Y. ότι, παράλληλα με το ζήτημα της ανεξαρτησίας, υφίσταται επίσης ζήτημα αμεροληψίας των δικαστών στην υπό κρίση υπόθεση. Τα εν λόγω πρόσωπα, τα οποία διορίστηκαν στο Ανώτατο Δικαστήριο βάσει της ίδιας διαδικασίας με τον BD, θα αποφαίνονταν στην πραγματικότητα επί της δικής τους υπόθεσης. Αν έκριναν ότι η διαδικασία διορισμού του BD ήταν παράτυπη, τούτο θα επηρέαζε τη δική τους θέση ως δικαστών. Πράγματι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, οι δικαστές που καλούνται να αποφανθούν επί συγκεκριμένης υποθέσεως πρέπει να είναι όχι μόνον ανεξάρτητοι, αλλά και αμερόληπτοι, υπό την έννοια ότι δεν έχουν κανένα προσωπικό συμφέρον ως προς την επίλυση της διαφοράς (46). Εάν τα εν λόγω πρόσωπα θεωρούνταν δικαστές και μπορούσαν να μετέχουν στο σώμα των δικαστών (quod non), η συμμετοχή τους στη συγκεκριμένη διαδικασία θα αποκλειόταν λόγω της απαίτησης της αμεροληψίας.

84.      Εν κατακλείδι, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι αποκλείει τη συμμετοχή σε δικαστικό σχηματισμό προσώπων τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των θεμελιωδών κανόνων του εθνικού δικαίου που διέπουν τον διορισμό των δικαστών, γεγονός που δημιουργεί στους πολίτες σοβαρές και εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία τους.

2.      Έννομα αποτελέσματα των αποφάσεων του προέδρου του πολιτικού τμήματος

85.      Με το δεύτερο σκέλος του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι οι αποφάσεις του προέδρου του πολιτικού τμήματος σχετικά με τη σύνθεση του καλούμενου να αποφανθεί επί της υποθέσεως δικαστικού σχηματισμού του Ανωτάτου Δικαστηρίου πρέπει να θεωρούνται ως στερούμενες εννόμων αποτελεσμάτων, εφόσον εκδόθηκαν από πρόσωπο το οποίο διορίστηκε δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία αναγνωρίστηκε ως παράτυπη.

86.      Κατ’ αρχάς, φρονώ ότι είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ο πρόεδρος του πολιτικού τμήματος διορίστηκε δικαστής του δικαστηρίου αυτού στο πλαίσιο διαδικασίας στηριζόμενης στο πόρισμα 330/2018 του KRS. Όπως προαναφέρθηκε, το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι η διαδικασία αυτή είναι αρκούντως παράτυπη ώστε να δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία των διορισθέντων προσώπων.

87.      Στην πραγματικότητα, το εν λόγω σκέλος του ερωτήματος έχει δύο πτυχές: αφενός, εάν απόφαση προσώπου που διορίστηκε παράτυπα ως δικαστής παράγει έννομα αποτελέσματα και, αφετέρου, εάν ενδεχόμενη πλημμέλεια της απόφασης αυτής επηρεάζει αυτομάτως το κύρος της συνθέσεως και των αποφάσεων του δικαστικού σχηματισμού που ορίστηκε βάσει της απόφασης αυτής. Οι περισσότεροι από τους μετέχοντες στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου ασχολήθηκαν με τη δεύτερη πτυχή του ζητήματος αυτού.

88.      Στην απόφαση Daka (47), το Δικαστήριο διέκρινε μεταξύ των αποφάσεων εσωτερικής οργάνωσης ενός δικαστηρίου και των δικαστικών αποφάσεων που περατώνουν τη δίκη. Εν συνεχεία, αποφάνθηκε ότι το πρώτο είδος απόφασης, ακόμη και εάν εκδοθεί από πρόσωπο που διορίστηκε δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία αναγνωρίστηκε ως παράτυπη, «δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να δικαιολογήσει το συμπέρασμα ότι οι δικαστικοί σχηματισμοί που συγκροτήθηκαν κατ’ αυτόν τον τρόπο και επιλήφθηκαν των ως άνω υποθέσεων πρέπει και αυτοί να θεωρηθούν ότι δεν αποτελούν ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης» (48). Επομένως, με την απόφαση Daka, το Δικαστήριο παρέσχε ερμηνεία κρίσιμη για τη δεύτερη πτυχή του ερωτήματος.

89.      Πράγματι, η διαπίστωση αυτή συνάδει με άλλες αποφάσεις του Δικαστηρίου, στις οποίες το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η εκτίμηση της νομιμότητας της σύνθεσης ενός δικαστηρίου ή ενός δικαστικού σχηματισμού δεν μπορεί να εξαρτάται από ένα μόνον στοιχείο, αλλά πρέπει να εκτιμάται βάσει όλων των κρίσιμων περιστάσεων (49). Υπό την έννοια αυτή, όπως υποστηρίζει ο Συνήγορος του Πολίτη, το γεγονός και μόνον ότι ένας δικαστικός σχηματισμός συγκροτήθηκε με απόφαση προσώπου το οποίο διορίστηκε δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία αναγνωρίστηκε ως παράτυπη, ακόμη και εάν μπορούσε να ληφθεί υπόψη ως στοιχείο, δεν θα έπρεπε, αφ’ εαυτού, να στερήσει από τον δικαστικό σχηματισμό την ιδιότητα του ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Εάν το σύνολο των μετεχόντων στον δικαστικό σχηματισμό ήταν δικαστές και έκριναν με ανεξαρτησία και σύμφωνα με τον νόμο, η απόφαση του σχηματισμού αυτού, ακόμη και εάν αυτός ορίστηκε από πρόσωπο που διορίστηκε ως δικαστής παράτυπα, δεν θα ήταν άκυρη.

90.       Εντούτοις, το ζήτημα αυτό διακρίνεται από το ζήτημα κατά πόσο μπορεί να θεωρηθεί νομικώς έγκυρη η απόφαση προσώπου που διορίστηκε ως δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας η οποία αναγνωρίστηκε ως παράτυπη.

91.      Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτάται από το εάν, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ορισμένες αποφάσεις, οι οποίες δεν αποτελούν αυτές καθεαυτές αποφάσεις που κρίνουν μια υπόθεση, αλλά οι οποίες οργανώνουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εκδικαστεί μια υπόθεση, ανατίθενται σε δικαστές ή εάν μπορούν, αντιθέτως, να λαμβάνονται από πρόσωπα που ασκούν διοικητικά καθήκοντα στο δικαστήριο.

92.      Εάν το εθνικό δίκαιο προβλέπει ότι η σύνθεση των δικαστικών σχηματισμών αποφασίζεται από δικαστή ο οποίος ασκεί ορισμένη λειτουργία εντός του δικαστηρίου, όπως είναι ο πρόεδρος του δικαστηρίου ή ενός τμήματος, η απόφαση σχετικά με τη σύνθεση του δικαστικού σχηματισμού δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εφόσον το πρόσωπο που την εξέδωσε δεν είναι δικαστής λόγω αναγνωρισμένων πλημμελειών της διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας το πρόσωπο αυτό διορίστηκε ως δικαστής. Εντούτοις, το εθνικό δίκαιο μπορεί να προβλέπει τον αυτόματο καθορισμό της σύνθεσης των δικαστικών σχηματισμών, για παράδειγμα βάσει αλγορίθμων ή άλλων συστημάτων κατανομής, τα οποία μετατρέπονται απλώς σε απόφαση από πρόσωπο που ασκεί ορισμένη λειτουργία εντός του δικαστηρίου. Στην περίπτωση αυτή, δεν έχει σημασία εάν το πρόσωπο που εκδίδει την απόφαση είναι δικαστής ή όχι.

93.      Εάν το εθνικό δίκαιο αναθέτει ορισμένα είδη αποφάσεων σχετικά με την εσωτερική οργάνωση ενός δικαστηρίου σε πρόσωπο που είναι δικαστής, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας των δικαστών, απόφαση αυτού του είδους που εκδίδεται από πρόσωπο που δεν είναι δικαστής δεν είναι νομικώς έγκυρη.

94.      Κατανοώ, επομένως, τα επιχειρήματα που προβάλλει ο X.Y., με τα οποία συμφωνώ κατ’ ουσίαν, και σύμφωνα με τα οποία το κριτήριο που πρέπει να εφαρμοστεί επί απόφασης του προέδρου του πολιτικού τμήματος στην υπό κρίση υπόθεση δεν είναι αυτό που καθορίστηκε στην υπόθεση Daka, αλλά μάλλον αυτό που καθορίστηκε στην υπόθεση Επιτροπή κατά Πολωνίας (Έλεγχος ultra vires της νομολογίας του Δικαστηρίου – Υπεροχή του δικαίου της Ένωσης) (50). Στην εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο εκτίμησε μεταξύ άλλων, τις λειτουργίες που ασκεί ο Πρόεδρος του Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Πολωνία). Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι οι οργανωτικές αποφάσεις του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου δύνανται να ασκήσουν αναμφισβήτητη επιρροή στη δραστηριότητα του εν λόγω δικαστηρίου, γεγονός που συνεπάγεται ότι οι αποφάσεις αυτές πρέπει να εκδίδονται από πρόσωπο που διορίστηκε βάσει κανόνων οι οποίοι δεν καταλείπουν οποιαδήποτε εύλογη αμφιβολία όσον αφορά τη χρήση των προνομιών και των καθηκόντων του Προέδρου ως μέσου για την άσκηση επιρροής στη δικαιοδοτική δραστηριότητα του εν λόγω δικαστηρίου ή ακόμη και πολιτικού ελέγχου της (51).

95.      Εν κατακλείδι, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, εφόσον οι αποφάσεις σχετικά με την εσωτερική οργάνωση δικαστηρίου ανατίθενται, βάσει του εθνικού δικαίου, σε δικαστή, οι εν λόγω αποφάσεις στερούνται νομικής ισχύος, εάν το πρόσωπο που εκδίδει την απόφαση αυτή διορίστηκε ως δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας ενέχουσας παράβαση του άρθρου 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ. Εντούτοις, η έλλειψη νομικής ισχύος μιας τέτοιας απόφασης που καθορίζει τη σύνθεση δικαστικού σχηματισμού δεν μπορεί να οδηγήσει αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι η σύνθεση του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού είναι άκυρη ή ότι μια απόφαση του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

3.      Συνέπειες 

96.      Με το τρίτο σκέλος του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι η κρίση ότι ο επταμελής δικαστικός σχηματισμός δεν είναι ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως επιτρέπει στους δικαστές που μετέχουν στον εν λόγω δικαστικό σχηματισμό να αρνηθούν να μετάσχουν σε συνεδρίαση αυτού, καθώς και εάν, σε μια τέτοια περίπτωση, ο εισηγητής δικαστής μπορεί να ορίσει ο ίδιος τη σύνθεση του δικαστικού σχηματισμού.

97.      Στην απόφαση W.Ż., το Δικαστήριο έκρινε, παραπέμποντας στην απόφασή του στην υπόθεση A.B., ότι «σε περίπτωση αποδεδειγμένης παραβάσεως του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, η αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης έχει την έννοια ότι επιβάλλει στο αιτούν δικαστήριο να μην εφαρμόσει τις εν λόγω διατάξεις, αλλά τις προϊσχύσασες εθνικές διατάξεις, ασκώντας παράλληλα τον δικαστικό έλεγχο που προβλέπουν οι τελευταίες» (52).

98.      Επομένως, μολονότι το άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, μπορεί να συνεπάγεται τη μη εφαρμογή των αντίθετων προς τη διάταξη αυτή εθνικών κανόνων, εντούτοις η κάλυψη των κενών που προκαλεί η μη εφαρμογή των εθνικών κανόνων αποτελεί ζήτημα που εξαρτάται από το εθνικό δίκαιο.

99.      Κατά τη γνώμη μου, οι τρεις νομότυπα διορισθέντες δικαστές μπορούν να αρνηθούν να μετάσχουν σε συνεδρίαση του επταμελούς δικαστικού σχηματισμού. Θα μπορούσαν να επικαλεστούν την υπεροχή του δικαίου της Ένωσης για να εξάγουν το συμπέρασμα ότι ο δικαστικός σχηματισμός έχει συγκροτηθεί παράτυπα, ενώ θα μπορούσαν, εάν είναι αναγκαίο, να μην εφαρμόσουν οποιαδήποτε διάταξη του εθνικού δικαίου που οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα. Εντούτοις, δεν φαίνεται να υφίσταται κανόνας του εθνικού δικαίου που να απαγορεύει στους δικαστές αυτούς να αρνηθούν τη συμμετοχή τους στη διαδικασία έως ότου ο δικαστικός σχηματισμός συγκροτηθεί. Επομένως, δεν είναι αναγκαίο να μην εφαρμοστεί οποιαδήποτε διάταξη του εθνικού δικαίου. Επιπλέον, η δυνατότητα των εν λόγω δικαστών να αρνηθούν να μετάσχουν σε τέτοιο δικαστικό σχηματισμό δεν αποτελεί δικαίωμα που παρέχεται βάσει του δικαίου της Ένωσης, αλλά απορρέει από το γεγονός ότι ο επίμαχος δικαστικός σχηματισμός δεν έχει συγκροτηθεί από επτά δικαστές και ότι οι διορισθέντες δικαστές δεν μπορούν να μετάσχουν σε συνεδρίαση αυτού έως ότου συγκροτηθεί με τον προαναφερθέντα τρόπο.

100. Μολονότι η υπεροχή παρέχει στους δικαστές τη δυνατότητα να θεωρήσουν τον δικαστικό σχηματισμό ανυπόστατο, εντούτοις η αρχή αυτή δεν μπορεί να επιλύσει το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο πρέπει να συγκροτείται εγκύρως ο δικαστικός σχηματισμός. Το ζήτημα αυτό πρέπει να επιλυθεί από το εθνικό δίκαιο, το οποίο, με τη σειρά του, πρέπει να είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης. Κατά συνέπεια, το δίκαιο της Ένωσης δεν παρέχει τέτοιο δικαίωμα, εκτός εάν το εθνικό δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα του εισηγητή δικαστή να συγκροτήσει δικαστικό σχηματισμό, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υφίσταται πρόεδρος του πολιτικού τμήματος ο οποίος να έχει διοριστεί νομότυπα ως δικαστής και ο οποίος οφείλει να διορίσει τους δικαστές του δικαστικού σχηματισμού.

101. Με άλλα λόγια, μολονότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ είναι ενδεχομένως αρκούντως σαφές ώστε να προσδώσει στη διάταξη αυτή άμεσο αποτέλεσμα από το οποίο να μπορεί να συναχθεί ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση περί ανεξαρτησίας των δικαστών (53), εντούτοις δεν μπορεί να θεωρηθεί αρκούντως σαφές ώστε να προβλέπει κανόνες σχετικούς με την οργάνωση της δικαστικής εξουσίας σε κράτος μέλος και, ως εκ τούτου, να παρέχει στον εισηγητή δικαστή το δικαίωμα να συγκροτεί δικαστικό σχηματισμό.

102. Το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ μπορεί να χρησιμεύσει ως κριτήριο για την εκτίμηση της νομιμότητας και τη μη εφαρμογή των υφιστάμενων εθνικών κανόνων (αρνητική απόφαση), αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει ή να δημιουργήσει ελλείποντες εθνικούς κανόνες (θετική απόφαση).

103. Ως εκ τούτου, η λύση όσον αφορά τη συγκρότηση δικαστικών σχηματισμών θα πρέπει να επιτευχθεί με την ερμηνεία του εθνικού δικαίου (54), το οποίο, με τη σειρά του, πρέπει να είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης (55). Εάν μια τέτοια λύση δεν μπορεί να βρεθεί στο εθνικό δίκαιο, τούτο μπορεί να αποτελεί ένδειξη προς τον νομοθέτη ότι ένα τέτοιο κενό, το οποίο δεν μπορεί να καλυφθεί μέσω δικαστικής ερμηνείας, πρέπει να καλυφθεί με νομοθετικά μέτρα.

104. Εν κατακλείδι, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο τρίτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι επιτρέπει στους δικαστές να αρνούνται να μετέχουν σε δικαστικό σχηματισμό στη σύνθεση του οποίου περιλαμβάνονται πρόσωπα τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές κατόπιν διαδικασίας η οποία αντιβαίνει, αυτή καθεαυτήν, στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, μέχρις ότου συγκροτηθεί νομίμως ο δικαστικός σχηματισμός. Εντούτοις, το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ δεν παρέχει στον εισηγητή δικαστή το δικαίωμα να συγκροτεί δικαστικό σχηματισμό υπό τις εν λόγω περιστάσεις.

IV.    Πρόταση

105. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει ότι δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στο ερώτημα που υπέβαλε το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο, Πολωνία) στην υπό κρίση υπόθεση.

Επικουρικώς, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο ερώτημα αυτό ως εξής:

1)      Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι αποκλείει τη συμμετοχή σε δικαστικό σχηματισμό προσώπων τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου κατά παράβαση των θεμελιωδών κανόνων του εθνικού δικαίου που διέπουν τον διορισμό των δικαστών, γεγονός που προκαλεί στους πολίτες σοβαρές και εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία τους.

2)      Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

έχει την έννοια ότι, εφόσον οι αποφάσεις σχετικά με την εσωτερική οργάνωση δικαστηρίου ανατίθενται, βάσει του εθνικού δικαίου, σε δικαστή, οι εν λόγω αποφάσεις στερούνται νομικής ισχύος, εάν το πρόσωπο που εκδίδει την απόφαση αυτή διορίστηκε ως δικαστής στο πλαίσιο διαδικασίας κατά παράβαση του άρθρου 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ. Εντούτοις, η έλλειψη νομικής ισχύος μιας τέτοιας απόφασης που καθορίζει τη σύνθεση δικαστικού σχηματισμού δεν μπορεί να οδηγήσει αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι η σύνθεση του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού είναι άκυρη ή ότι μια απόφαση του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

3)      Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

έχει την έννοια ότι επιτρέπει στους δικαστές να αρνούνται να μετέχουν σε δικαστικό σχηματισμό στη σύνθεση του οποίου περιλαμβάνονται πρόσωπα τα οποία διορίστηκαν ως δικαστές κατόπιν διαδικασίας η οποία αντιβαίνει, αυτή καθεαυτήν, στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, μέχρις ότου συγκροτηθεί νομίμως ο δικαστικός σχηματισμός. Εντούτοις, το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ δεν παρέχει στον εισηγητή δικαστή το δικαίωμα να συγκροτεί δικαστικό σχηματισμό υπό τις εν λόγω περιστάσεις.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.


i       Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.


2      Απόφαση C‑521/21 (στο εξής απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich, EU:C:2026:242).


3      Απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Νοεμβρίου 2023 (CE:ECHR:2023:1123JUD005084921).


4      Βλ. απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (ιδίως σκέψη 62).


5      Μετά την αλλαγή κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του 2023 και ενόψει της πρόθεσης της νέας κυβέρνησης να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου στην Πολωνία, η Επιτροπή, στις 29 Μαΐου 2024, απέσυρε την αιτιολογημένη πρότασή της βάσει της οποίας κινήθηκε η διαδικασία του άρθρου 7, παράγραφος 1, ΣΕΕ.


6      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψη 58).


7      Βλ. επείγουσα κοινή γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας και της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Κράτους Δικαίου (DGI) του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με το σχέδιο νόμου για το καθεστώς των δικαστών που διορίστηκαν ή προήχθησαν μεταξύ 2018 και 2025 και άλλα συναφή ζητήματα, CDL-AD(2026)002, 12 Μαρτίου 2026. Η Πολωνία πρότεινε επίσης μια εναλλακτική προσέγγιση, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο επικρίσεως. Βλ. κοινή γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας και της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Κράτους Δικαίου (DGI) του Συμβουλίου της Ευρώπης επί του σχεδίου νόμου «περί αποκαταστάσεως του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη και εκδικάσεως των υποθέσεων άνευ αδικαιολόγητης καθυστερήσεως» που πρότεινε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, CDL‑AD(2026)020, 16 Ιουνίου 2026. Για περαιτέρω γνωμοδοτήσεις που αφορούν άλλα σχετικά ζητήματα σε σχέση με την Πολωνία, βλ. ιστότοπο της Επιτροπής της Βενετίας, https://www.coe.int/en/web/venice-commission/poland.


8      Απόφαση C‑487/19 (στο εξής: απόφαση W.Ż., EU:C:2021:798).


9      Βλ. απόφαση W.Ż. (ιδίως σκέψεις 138 έως 154 και 161).


10      Βλ. απόφαση W.Ż. (σκέψη 155).


11      Ωστόσο, ο X.Y. προέβαλε ότι, εντωμεταξύ, οι αιτήσεις του για την εξαίρεση των τεσσάρων αυτών προσώπων απορρίφθηκαν από δικαστή ο οποίος, κατά τα λεγόμενά του, διορίστηκε επίσης κατά κατάφωρη παράβαση του νόμου.


12      Τα εν λόγω πραγματικά περιστατικά επιβεβαιώθηκαν από τον X.Y. κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.


13      Οι διευκρινίσεις αυτές αφορούσαν, κατ’ ουσίαν, αφενός, το ζήτημα εάν ο X.Y. είχε επανέλθει στη θέση του ως δικαστής και τις συνέπειες του γεγονότος αυτού για τις διάφορες κινηθείσες διαδικασίες, αφετέρου δε το ζήτημα εάν, κατά το πολωνικό δίκαιο, το αιτούν δικαστήριο είναι αρμόδιο να εκτιμήσει τη νομιμότητα, βάσει του δικαίου της Ένωσης, του διορισμού άλλου δικαστή ως μέλους του ίδιου δικαστικού σχηματισμού, καθώς και το ζήτημα της αρμοδιότητάς του κατά το πολωνικό δίκαιο, να ελέγξει τη νομιμότητα των αποφάσεων του Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου περί διορισμού των δικαστικών σχηματισμών και τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα και μέσα κατά των αποφάσεων αυτών.


14      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


15      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψη 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


16      Τούτο προβλέπεται στο άρθρο 186, παράγραφος 1, του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Το άρθρο 179 αυτού ορίζει τα εξής: «Οι δικαστές διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατόπιν προτάσεως [του KRS], για θητεία αορίστου χρόνου».


17      Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις περιελάμβαναν την πρόωρη λήξη της θητείας των δικαστών που μετείχαν στο όργανο αυτό και την τροποποίηση των κανόνων διορισμού νέων μελών, τα περισσότερα από τα οποία είχαν προηγουμένως διοριστεί από δικαστές, ενώ οι νέοι κανόνες παρείχαν την εξουσία αυτή στο κοινοβούλιο. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, εάν εξεταστούν στο οικείο πλαίσιο, όπως οι παράλληλες τροποποιήσεις του νόμου περί Ανωτάτου Δικαστηρίου, δημιούργησαν σοβαρές αμφιβολίες ως προς το εάν η διαδικασία διορισμού των δικαστών στην Πολωνία ελέγχεται από τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία. Βλ. συναφώς απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, A.K. κ.λπ. (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C‑585/18, C‑624/18 και C‑625/18, EU:C:2019:982, σκέψη 143). Βλ. επίσης απόφαση ΕΔΔΑ, 8 Νοεμβρίου 2021, Dolińska-Ficek και Ozimek κατά Πολωνίας (CE:ECHR:2021:1108JUD004986819, § 309 έως 312 και 320).


18      Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 2021, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Πειθαρχικό καθεστώς των δικαστών) (C‑791/19, EU:C:2021:596, σκέψεις 101 έως 108), και W.Ż. (σκέψη 150).


19      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ομοίως, το Δικαστήριο έκρινε ότι η έλλειψη δικαιώματος αποτελεσματικής προσφυγής για τους μετέχοντες στην οικεία διαδικασία διορισμού δεν αρκεί επίσης, αφ’ εαυτής, για να γίνει δεκτό ότι δικαστήριο ή δικαστικός σχηματισμός αποτελούμενος από δικαστές διορισθέντες βάσει της εν λόγω διαδικασίας δεν έχει «προηγουμένως συσταθεί νομίμως», κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενου σε συνδυασμό με το άρθρο 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη. Βλ. σκέψη 88 της ίδιας απόφασης.


20      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich  (σκέψεις 78 και 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


21      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 26ης Μαρτίου 2020, Επανεξέταση Simpson κατά Συμβουλίου και HG κατά Επιτροπής (C‑542/18 RX-II και C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, σκέψη 75), καθώς και απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich  (σκέψεις 76 και 77).


22      Το πόρισμα 330/18 του KRS, της 28ης Αυγούστου 2018 (στο εξής: πόρισμα KRS 330/2018) πρότεινε επτά υποψηφίους για τη θέση των δικαστών του πολιτικού τμήματος, μεταξύ των οποίων τα πέντε πρόσωπα που εμπλέκονται στην υπό κρίση υπόθεση (MB, JK, KS, CV και RX)


23      Το πόρισμα 331/2018 του KRS, της 28ης Αυγούστου 2018 (στο εξής: πόρισμα KRS 331/2018) πρότεινε είκοσι υποψηφίους για τη θέση των δικαστών του τμήματος εκτάκτου ελέγχου, μεταξύ των οποίων ο BD, τα αποτελέσματα της διάταξης του οποίου αποτελούν την αιτία της υπό κρίση υπόθεσης.


24      Απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, A.B. κ.λπ. (Διορισμός δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο – Προσφυγές) (C‑824/18, στο εξής: απόφαση A.B., EU:C:2021:153).


25      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Παραμονή δικαστή σε ενεργό υπηρεσία) (C‑718/21, στο εξής: απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa, EU:C:2023:1015, σκέψεις 50 έως 54).


26      Βλ. απόφαση Krajowa Rada Sądownictwa (σκέψεις 40 έως 78). Βλ. επίσης, για παράδειγμα, διατάξεις της 9ης Απριλίου 2024, T. (Οπτικοακουστικά προγράμματα για παιδιά) (C‑22/22, EU:C:2024:313), και της 21ης Ιουνίου 2024, Kancelaria B. (C‑810/23, EU:C:2024:543).


27      Το εν λόγω τεκμήριο επιβεβαιώθηκε με την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2022, Getin Noble Bank (C‑132/20, EU:C:2022:235, ιδίως σκέψεις 69 και 72), με την οποία το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι ένα τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί όταν τελεσίδικη δικαστική απόφαση εκδοθείσα από εθνικό ή διεθνές δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο δικαστής που συνιστά το αιτούν δικαστήριο δεν είναι ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47, δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη.


28      Βλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2024 (C‑326/23, EU:C:2024:940, σκέψεις 20 έως 37). Στην εν λόγω υπόθεση, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη την απόφαση του ΕΔΔΑ, της 3ης Φεβρουαρίου 2022, Advance Pharma sp. z o.o. κατά Πολωνίας (CE:ECHR:2022:0203JUD00146920). Βλ. επίσης διάταξη της 3ης Μαρτίου 2025, Rabal και Drałka (C‑586/24 και C‑605/24, EU:C:2025:206).


29      Απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2024, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (C 326/23, EU:C:2024:940, σκέψη 35).


30      Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 1992, Meilicke (C‑83/91, EU:C:1992:332, σκέψη 25). Τούτο έχει επαναληφθεί σε πολυάριθμές αποφάσεις. Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 22ας Μαρτίου 2022, Prokurator Generalny (Πειθαρχικό τμήμα του Ανωτάτου Δικαστηρίου - Διορισμός) (C‑508/19, EU:C:2022:201, σκέψεις 60 και 62).


31      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Παραπλανητικές τυποποιημένες συμβάσεις) (C‑208/21, EU:C:2023:64, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


32      Βλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302, σκέψεις 18 έως 21)· βλ. επίσης, για παράδειγμα, απόφαση της 22ας Ιουνίου 2023, État belge (Στοιχεία μεταγενέστερα της αποφάσεως επιστροφής)  (C‑711/21 και C‑712/21, EU:C:2023:503, σκέψη 31).


33      Απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, A. K. κ.λπ. (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C‑585/18, C‑624/18 και C‑625/18, EU:C:2019:982, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (η υπογράμμιση δική μου).


34      Ο Συνήγορος του Πολίτη επισήμανε ότι ο X.Y. δεν μπορεί πλέον να επανέλθει στο προηγούμενο τμήμα του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούσε, καθώς δεν έχει πια την ιδιότητα του δικαστή.


35      Βλ. συναφώς, για παράδειγμα, απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2022, Banco Cetelem (C‑302/21, EU:C:2022:919, ιδίως σκέψεις 30 έως 34), καθώς και διάταξη της 29ης Ιανουαρίου 2020, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (C‑522/18, EU:C:2020:42, ιδίως σκέψεις 26 έως 35).


36      Ο X.Y. επιβεβαίωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι, όταν ανέλαβε το αξίωμα του υπουργού, παραιτήθηκε από την αγωγή αποζημίωσης. Ως εκ τούτου, η αξίωση αυτή δεν εκκρεμεί επί του παρόντος.


37      Βλ. συναφώς διάταξη της 10ης Ιουνίου 2011, Mohammad Imran (C‑155/11 PPU, EU:C:2011:387, σκέψεις 19 και 20).


38      Επιπλέον, ο Συνήγορος του Πολίτη εξήγησε ότι, κατά το πολωνικό δίκαιο, στο πλαίσιο αγωγής αποζημίωσης, το δικάζον δικαστήριο έχει την εξουσία να εκτιμήσει τη νομιμότητα του πορίσματος του KRS για τους σκοπούς της εν λόγω υπόθεσης. Επομένως, η ακύρωση του πορίσματος του KRS δεν είναι αναγκαία προκειμένου πολιτικό δικαστήριο να αποφανθεί στο μέλλον επί αγωγής αποζημίωσης ασκηθείσας από τον X.Y.


39      Υπό την έννοια αυτή, ο Συνήγορος του Πολίτη επισήμανε ότι, όταν η υπόθεση είναι πλέον άνευ αντικειμένου, η πρακτική του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι η περάτωση της διαδικασίας.


40      Βλ. απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 2024 (C‑181/21 και C‑262/21, στο εξής: απόφαση G. κ.λπ., EU:C:2024:1).


41      Βλ. απόφαση G. κ.λπ. (σκέψεις 66 έως 73).


42      Βλ. απόφαση G. κ.λπ. (σκέψεις 69 και 70).


43      Βλ. απόφαση W.Ż. (σκέψεις 152 έως 155).


44      Απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025 (C‑225/22, EU:C:2025:649, σκέψη 57). Βλ. επίσης, για παράδειγμα, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2026, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego (C‑96/24, C-103/24 και C-112/24, σκέψη 84).


45      Το Δικαστήριο πράγματι παρέσχε τέτοια καθοδήγηση στο αιτούν δικαστήριο στις σκέψεις 134 έως 155 στης απόφασης W.Ż..


46      Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2024, S. (Μεταβολή της σύνθεσης δικαστικού σχηματισμού) (C‑197/23, EU:C:2024:956, σκέψη 60). Βλ. επίσης πλέον πρόσφατα, αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 2026, Gekus (C‑748/23, ιδίως σκέψεις 50 έως 62), και της 16ης Ιουλίου 2026, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego (C‑96/24, C‑103/24 και C‑112/24, ιδίως σκέψεις 67 έως 79), με τις οποίες το Δικαστήριο έκρινε, λαμβανομένης υπόψη της αρχής περί αμεροληψίας, ότι τα μέλη δικαστικού σχηματισμού που καλούνται να αποφανθούν επί του ζητήματος αν η συμμετοχή δικαστή σε συγκεκριμένη διαδικασία ενδέχεται να αντιβαίνει στις απαιτήσεις που είναι συμφυείς με την αρχή περί ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, δεν είναι δυνατόν να τελούν σε κατάσταση όμοια εκείνης του δικαστή του οποίου είναι επίμαχη η συμμετοχή.


47      Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Daka κ.λπ. (C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 και C‑493/23, στο εξής: απόφαση Daka, EU:C:2025:592, σκέψη 86).


48      Απόφαση Daka (σκέψη 87).


49      Βλ., συναφώς, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψεις 78 και 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


50      Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (C‑448/23, EU:C:2025:975).


51      Βλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Έλεγχος ultra vires της νομολογίας του Δικαστηρίου – Υπεροχή του δικαίου της Ένωσης) (C‑448/23, EU:C:2025:975, σκέψεις 278 και 279).


52      Απόφαση W.Ż. (σκέψη 144).


53      Όπως αποφάνθηκε πρόσφατα το Δικαστήριο στην απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψη 51): «το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ επιβάλλει στα κράτη μέλη σαφή και συγκεκριμένη υποχρέωση επιτεύξεως αποτελέσματος η οποία δεν συνοδεύεται από καμία προϋπόθεση όσον αφορά την ανεξαρτησία που πρέπει να χαρακτηρίζει τα δικαστήρια τα οποία καλούνται να ερμηνεύσουν και να εφαρμόσουν το δίκαιο της Ένωσης» (η υπογράμμιση δική μου).


54      Βλ, συναφώς, απόφαση Rzecznik Praw Obywatelskich (σκέψεις 63 έως 65).


55      Ο Συνήγορος του Πολίτη και η Επιτροπή επισήμαναν, συναφώς, το άρθρο 16, παράγραφος 4, του Κανονισμού του Ανωτάτου Δικαστηρίου, της 14ης Ιουλίου 2022, το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν. Ο X.Y. προέβαλε, απαντώντας σε ερώτηση που τέθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι υφίσταται εθιμικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο διορίζεται ο δικαστής που ακολουθεί στη σειρά του καταλόγου, εκτός εάν ο εν λόγω δικαστής έχει ήδη υπερβολικά βαρύ φόρτο εργασίας. Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να διακριβώσει αν οποιοσδήποτε από τους κανόνες αυτούς μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τρόπο που να παρέχει λύση για τη συγκρότηση τμήματος, όταν το πρόσωπο που ορίστηκε να ασκήσει τη συγκεκριμένη λειτουργία διορίστηκε παράτυπα.