Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ATHANASIOSA RANTOSA

przedstawiona w dniu 16 lipca 2026 r.(1)

Sprawa C‑467/24

2Valorise Ham NV,

2Valorise Amel NV,

2Valorise NV,

Luminus NV,

EDF Belgium NV,

ActiVent Wallonie NV,

e-NosVents NV NV,

CVLumiwind,

Luminus Wind Together cv,

Rouge Lux BVBA,

Biospace CV,

Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven,

Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen VZW,

Wind4wallonia 2 NV,

Electrabel NV,

Eoly Energy NV

przeciwko

Ministerraad

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia)]

Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Rozporządzenie (UE) 2022/1854 – Interwencja w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii – Pułap dochodów rynkowych uzyskanych przez producentów energii elektrycznej wykorzystujących niektóre źródła energii – Artykuł 7 ust. 1 lit. e) – Paliwa z biomasy (stałe lub gazowe paliwa z biomasy), z wyłączeniem biometanu – Wykładnia – Ważność w świetle art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 lit. e) oraz art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 2 – Stosowanie pułapu w wysokości 180 EUR/MWh wyprodukowanej energii elektrycznej do dochodów uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy – Możliwość lub obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie wyższego pułapu – Ważność w świetle art. 20 i 21 Karty, zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz obowiązku uzasadnienia – Artykuł 7 ust. 3 zdanie pierwsze – Możliwość niestosowania przez państwa członkowskie pułapu w odniesieniu do instalacji wytwarzania energii elektrycznej o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW – Brak progresywnego charakteru lub możliwości ustanowienia wyjątku w zależności od zainstalowanej mocy danej instalacji – Ważność w świetle art. 20 i 21 Karty – Artykuł 6 ust. 1 – Opłata w wysokości 100 % nadwyżki dochodu – Ważność w świetle art. 17 Karty – Artykuł 6 ust. 1 i art. 8 – Możliwość ustanowienia przez państwa członkowskie pułapu niższego niż 180 EUR/MWh – Uregulowania krajowe ustanawiające pułap w wysokości 130 EUR/MWh – Warunki – Wykładnia – Ważność w świetle art. 16 i 17 Karty – Artykuł 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 – Ustalenie „dochodów rynkowych” – Uregulowania krajowe przewidujące stosowanie domniemań niewzruszalnych lub w części wzruszalnych – Rozróżnienie między producentami energii elektrycznej z energii jądrowej a producentami energii elektrycznej z innych źródeł – Wykładnia – Ważność w świetle art. 17, 20 i 21 Karty – Artykuł 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) – Pułap dochodów zastosowany w dacie wcześniejszej niż data przewidziana w rozporządzeniu 2022/1854 – Wykładnia – Ważność w świetle zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania prawa wstecz i solidarności energetycznej oraz art. 17 Karty – Utrzymanie w mocy skutków uregulowań krajowych uznanych za niezgodne z prawem Unii – Warunki






I.      Wprowadzenie

1.        Rozpoznawany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia), dotyczy zasadniczo wykładni oraz ważności określonych przepisów rozporządzenia (UE) 2022/1854(2) w świetle, w zależności od przypadku, art. 16, 17, 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) oraz zasad solidarności energetycznej, pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania wstecz aktów Unii, a także przewidzianego w art. 296 TFUE obowiązku uzasadnienia.

2.        Wniosek ten przedstawiono w ramach sześciu skarg, które zostały połączone przed sądem odsyłającym, i które zostały zainicjowane przez szereg przedsiębiorstw działających w sektorze energetycznym w Belgii (zwanych dalej „skarżącymi w postępowaniu głównym”)(3) przeciwko Ministerraad (radzie ministrów, Belgia) w przedmiocie stwierdzenia nieważności – w całości lub w części – przepisów krajowych ustalających pułap dochodów rynkowych uzyskanych przez określonych producentów energii elektrycznej.

3.        Zgodnie z wnioskiem Trybunału w niniejszej opinii skupię się na analizie pytań prejudycjalnych od pierwszego do ósmego, na pytaniu dziesiątym, dwunastym, czternastym i piętnastym. Pytania te zasadniczo poruszają nowe zagadnienia dotyczące wykładni i ważności szeregu przepisów rozporządzenia 2022/1854 ustanawiającego w odniesieniu do okresu od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. wyjątkowy mechanizm polegający na ograniczeniu dochodów rynkowych uzyskanych przez niektórych producentów energii elektrycznej, służący odebraniu i redystrybucji nadwyżki dochodów w celu złagodzenia skutków wyjątkowo wysokich cen energii elektrycznej będących wynikiem między innymi wojny w Ukrainie. Sąd odsyłający zastanawia się w szczególności zarówno nad zakresem tego mechanizmu, w tym nad zakresem jego stosowania oraz nad zasadami jego stosowania przez państwa członkowskie, jak i nad jego zgodnością z określonymi postanowieniami Karty oraz z kilkoma zasadami ogólnymi prawa Unii. Sąd odsyłający porusza również kwestię utrzymania w mocy skutków prawnych przepisów krajowych wdrażających wspomniany mechanizm w przypadku, gdyby zostały one uznane za niezgodne z prawem Unii.

4.        Niniejsze odesłanie prejudycjalne, będące kontynuacją szeregu spraw wniesionych niedawno przed Trybunałem(4), daje mu sposobność dalszego doprecyzowania własnego orzecznictwa dotyczącego wykładni rozporządzenia 2022/1854, a także wypowiedzenia się po raz pierwszy w przedmiocie ważności szeregu przepisów tego rozporządzenia, opracowanego jako instrument o charakterze wyjątkowym i tymczasowym w kontekście bezprecedensowego kryzysu energetycznego.

II.    Ramy prawne

A.      Prawo Unii

5.        Zgodnie z motywami 6, 11, 23–25, 27–30, 32–34, 37, 40–42 i 46 rozporządzenia 2022/1854:

„(6)      Konieczna jest zatem szybka i skoordynowana reakcja na poziomie Unii. Ustanowienie narzędzia interwencji w sytuacji nadzwyczajnej pozwoliłoby na tymczasowe ograniczenie ryzyka, że ceny energii elektrycznej i koszt energii elektrycznej dla odbiorców końcowych osiągną jeszcze mniej zrównoważone poziomy oraz że państwa członkowskie przyjmą nieskoordynowane środki krajowe, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu dostaw na szczeblu Unii […]

[…]

(11)      Nieskoordynowane pułapy dochodów rynkowych z energii elektrycznej wytwarzanej przez wytwórców o niższych kosztach krańcowych, wykorzystujących np. odnawialne źródła energii, energię jądrową i węgiel brunatny (wytwórcy inframarginalni) mogą prowadzić do znaczących zakłóceń między wytwórcami w Unii, ponieważ konkurują oni w całej Unii na połączonych rynkach energii elektrycznej. Zobowiązanie do ustanowienia wspólnego ogólnounijnego pułapu dochodów rynkowych od wytwórców inframarginalnych powinno umożliwić uniknięcie takich zakłóceń […]

[…]

(23)      Na rynku hurtowym dnia następnego oferty najtańszych elektrowni są wysyłane w pierwszej kolejności, ale cena dla wszystkich uczestników rynku jest ustalana przez ostatni zakład niezbędny do pokrycia zapotrzebowania, czyli zakład, który ma najwyższe koszty krańcowe w momencie rozliczenia. […]

(24)       Biorąc pod uwagę rolę ceny na rynku dnia następnego jako punktu odniesienia dla cen na innych hurtowych rynkach energii elektrycznej oraz fakt, że wszyscy uczestnicy rynku otrzymują cenę rozliczeniową, technologie o znacznie niższych kosztach krańcowych stale odnotowywały wysokie dochody od czasu rosyjskiej agresji zbrojnej na Ukrainę w lutym 2022 r., znacznie powyżej ich oczekiwań przy podejmowaniu decyzji o inwestycjach.

(25)      W sytuacji, w której konsumenci są narażeni na wyjątkowo wysokie ceny szkodzące również gospodarce Unii, konieczne jest tymczasowe ograniczenie nadzwyczajnych dochodów rynkowych producentów o niższych kosztach krańcowych poprzez zastosowanie pułapu dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej w Unii.

[…]

(27)      Poziom, na którym ustala się pułap dochodów rynkowych, nie powinien zagrażać zdolności producentów, wobec których jest stosowany – w tym producentów energii ze źródeł odnawialnych – do odzyskania kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych oraz powinien chronić przyszłe inwestycje w zdolności wytwórcze niezbędne do utworzenia niezawodnego systemu elektroenergetycznego o obniżonej emisyjności i zachęcać do takich inwestycji. Zachowaniu funkcjonowania wewnętrznego rynku energii elektrycznej najlepiej służy pułap dochodów rynkowych, będący pułapem jednolitym w całej Unii […]

(28)      Chociaż sporadyczne i krótkoterminowe ceny szczytowe można uznać za normalną cechę na rynku energii elektrycznej i mogą one być przydatne dla niektórych inwestorów w celu odzyskania inwestycji w wytwarzanie energii elektrycznej, skrajny i trwały wzrost cen obserwowany od lutego 2022 r. znacznie różni się od normalnej sytuacji rynkowej okazjonalnych cen szczytowych. W związku z tym pułapu dochodów rynkowych nie należy ustalać poniżej uzasadnionych oczekiwań uczestników rynku co do średniego poziomu cen energii elektrycznej w godzinach, w których zapotrzebowanie na energię elektryczną było najwyższe przed rozpoczęciem wojny napastniczej Rosji przeciw Ukrainie. Przed lutym 2022 r. średnie ceny szczytowe na hurtowym rynku energii elektrycznej w Unii w ostatnich dziesięcioleciach utrzymywały się konsekwentnie znacznie poniżej 180 EUR/MWh, pomimo różnic w cenach energii elektrycznej między regionami w Unii. Ponieważ uczestnicy rynku podejmowali początkowe decyzje dotyczące inwestycji w oparciu o oczekiwanie, że średnio ceny będą niższe od tego poziomu w godzinach szczytu, ustalenie pułapu dochodów rynkowych na poziomie 180 EUR/MWh znacznie przewyższa pierwotne oczekiwania rynku. Pozostawiając margines w odniesieniu do ceny, jakiej inwestorzy mogliby racjonalnie oczekiwać, należy jednocześnie zapewnić, aby pułap dochodów rynkowych nie był sprzeczny z początkową oceną rentowności inwestycji.

(29)      Ponadto pułap dochodów rynkowych w wysokości 180 EUR/MWh uwzględnia rozsądny margines i jest zdecydowanie wyższy niż obecne uśrednione koszty wytworzenia energii (LCOE [levelised cost of electricity]) dla istotnych technologii wytwarzania, co umożliwia objętym nim producentom pokrycie ich inwestycji i kosztów operacyjnych. Biorąc pod uwagę, że pułap dochodów rynkowych pozostawia znaczny margines między rozsądnymi LCOE a pułapem dochodów rynkowych, nie można zatem oczekiwać, że zaszkodzi on inwestycjom w nowe zdolności inframarginalne.

(30)      [P]ułap dochodów rynkowych powinien być ustalany […] w odniesieniu do dochodów rynkowych […]. Niezależnie od formy umowy, na podstawie której może odbywać się obrót energią elektryczną, pułap dochodów rynkowych powinien mieć zastosowanie wyłącznie do zrealizowanych dochodów rynkowych. […]

[…]

(32)      Pułap dochodów rynkowych powinien mieć zastosowanie do technologii o kosztach krańcowych niższych od tego pułapu dochodów rynkowych, takich jak energia wiatrowa, słoneczna, jądrowa lub węgiel brunatny.

(33)      Pułap dochodów rynkowych nie powinien mieć zastosowania do technologii o wysokich kosztach krańcowych związanych z ceną paliwa wsadowego niezbędnego do produkcji energii elektrycznej, takich jak elektrownie gazowe i opalane węglem kamiennym, ponieważ ich koszty operacyjne znacznie przekraczałyby poziom pułapu dochodów rynkowych, a jego stosowanie zagroziłoby ich rentowności. Aby utrzymać zachęty do ogólnego zmniejszenia zużycia gazu, pułap dochodów rynkowych nie powinien również mieć zastosowania do technologii, które bezpośrednio konkurują z elektrowniami gazowymi w celu zapewnienia elastyczności systemu elektroenergetycznego […]

(34)      Pułap dochodów rynkowych nie powinien mieć zastosowania do technologii wykorzystujących jako paliwo wsadowe paliwa zastępujące gaz ziemny, takie jak biometan, aby nie zagrażać konwersji istniejących elektrowni gazowych zgodnie z celami REPowerEU […][(5)].

[…]

(37)      Aby zapewnić skuteczne egzekwowanie pułapu dochodów rynkowych, producenci, pośrednicy i właściwi uczestnicy rynku powinni przekazywać niezbędne dane właściwym organom państw członkowskich oraz, w stosownych przypadkach, operatorom systemów i wyznaczonym operatorom rynku energii elektrycznej. Ze względu na dużą liczbę indywidualnych transakcji, w odniesieniu do których właściwe organy państw członkowskich muszą zapewnić egzekwowanie pułapu dochodów rynkowych, organy te powinny mieć możliwość użycia racjonalnych szacunków do obliczenia pułapu dochodów rynkowych.

[…]

(40)      Biorąc pod uwagę, że koszyk energetyczny i struktura kosztów zakładów wytwarzania energii znacznie się różnią w poszczególnych państwach członkowskich, należy zezwolić im na utrzymanie lub wprowadzenie krajowych środków kryzysowych na określonych warunkach.

(41)      […] państwa członkowskie powinny zachować możliwość dalszego ograniczania dochodów producentów, do których ma zastosowanie pułap dochodów rynkowych […].

(42)      Aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw, państwa członkowskie powinny mieć możliwość ustalenia wyższego pułapu dochodów rynkowych dla producentów, którzy w przeciwnym razie podlegaliby ogólnounijnemu pułapowi dochodów rynkowych, gdy ich koszty inwestycji i koszty operacyjne są wyższe niż ogólnounijny pułap dochodów rynkowych.

[…]

(46)      Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby nadwyżki dochodu wynikające z zastosowania pułapu dochodów rynkowych w dziedzinie energii elektrycznej były przekazywane końcowym odbiorcom energii elektrycznej w celu złagodzenia skutków wyjątkowo wysokich cen energii elektrycznej.[…]”.

6.        Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, wskazywał w pkt 5:

„Do celów niniejszego rozporządzenia […] stosuje się następujące definicje:

[…]

5)      »dochód rynkowy« oznacza osiągnięty dochód, który producent uzyskuje w zamian za sprzedaż i dostawę energii elektrycznej w Unii, niezależnie od formy umownej, w jakiej taka wymiana ma miejsce […]”.

7.        Artykuł 6 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Obowiązkowy pułap dochodów rynkowych”, stanowił w ust. 1–3:

„1.      Dochody rynkowe producentów uzyskane z wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł, o których mowa w art. 7 ust. 1, są ograniczone do maksymalnej kwoty 180 EUR/MWh wyprodukowanej energii elektrycznej.

2.      Państwa członkowskie zapewniają, aby pułap dochodów rynkowych dotyczył wszystkich dochodów rynkowych producentów […].

3.      Państwa członkowskie wprowadzają skuteczne środki zapobiegające obchodzeniu obowiązków nałożonych na producentów na podstawie ust. 2. […]”.

8.        Artykuł 7 tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Zastosowanie pułapu dochodów rynkowych w odniesieniu do producentów energii elektrycznej”, przewidywał w ust. 1, 3 i 5:

„1.      Pułap dochodów rynkowych przewidziany w art. 6 ma zastosowanie do dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z następujących źródeł:

a)      energii wiatrowej;

b)      energii słonecznej (energia słoneczna termiczna i fotowoltaiczna);

c)      energii geotermalnej;

d)      energii wodnej z elektrowni bez zbiorników;

e)      paliwa z biomasy (stałe lub gazowe paliwa z biomasy), z wyłączeniem biometanu;

f)      odpadów;

g)      energii jądrowej;

h)      węgla brunatnego;

i)      produktów ropopochodnych;

j)      torfu.

[…]

3.      Państwa członkowskie mogą, w szczególności w przypadkach gdy zastosowanie pułapu dochodów rynkowych przewidzianego w art. 6 ust. 1 prowadzi do znacznego obciążenia administracyjnego, zdecydować, że pułap dochodów rynkowych nie ma zastosowania do producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania energii o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW. […]

[…]

5.      Państwa członkowskie mogą zdecydować, że pułap dochodów rynkowych ma zastosowanie jedynie do 90 % dochodów rynkowych przekraczających pułap dochodów rynkowych przewidziany w art. 6 ust. 1”.

9.        Artykuł 8 rozporządzenia 2022/1854, zatytułowany „Krajowe środki kryzysowe”, stanowił:

„1.      Państwa członkowskie mogą:

a)      utrzymać lub wprowadzić środki, które dodatkowo ograniczają dochody rynkowe producentów wytwarzających energię elektryczną ze źródeł wymienionych w art. 7 ust. 1, w tym z możliwością rozróżnienia między technologiami […];

b)      ustalić wyższy pułap dochodów rynkowych dla producentów wytwarzających energię elektryczną ze źródeł wymienionych w art. 7 ust. 1, pod warunkiem że ich inwestycje i koszty operacyjne przekraczają maksymalną wartość określoną w art. 6 ust. 1;

[…]

2.      Środki, o których mowa w ust. 1, zgodnie z niniejszym [ustępem]:

a)      są proporcjonalne i niedyskryminacyjne;

b)      nie zagrażają sygnałom inwestycyjnym;

c)      zapewniają pokrycie kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych;

d)      nie zakłócają funkcjonowania hurtowych rynków energii elektrycznej i w szczególności nie wpływają na ranking cenowy i kształtowanie się cen na rynku hurtowym;

e)      są zgodne z prawem Unii”.

10.      Artykuł 22 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wejście w życie i rozpoczęcie stosowania”, miał następujące brzmienie:

„1.      Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

2.      […] niniejsze rozporządzenie stosuje się do dnia 31 grudnia 2023 r., z zastrzeżeniem następujących warunków:

[…]

c)      art. 6, 7 i 8 stosuje się od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r.;

[…]”.

B.      Prawo belgijskie

11.      Artykuł 2 loi relative à l’organisation du marché de l’électricité, du 29 avril 1999(6) (ustawy z dnia 29 kwietnia 1999 r. o organizacji rynku energii elektrycznej) w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 16 grudnia 2022 r. o zmianie tej ustawy i wprowadzającą pułap dochodów rynkowych producentów energii elektrycznej(7), która ma zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwaną dalej „ustawą z dnia 16 grudnia 2022 r.”), wskazywał, że zapewnia ona „częściowe wykonanie [rozporządzenia 2022/1854]”.

12.      Artykuł 22 ter tej ustawy miał następujące brzmienie:

„1.      W niniejszym artykule ustanawia się pułap dochodów rynkowych producentów energii elektrycznej w drodze opłaty na rzecz państwa z tytułu nadwyżek dochodu uzyskanych w okresie od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. przez dłużników, o których mowa w ust. 2.

2.      Opłata jest należna od:

1°      każdej osoby fizycznej lub prawnej, która w okresie, o którym mowa w ust. 1, wprowadziła energię elektryczną do systemu przesyłowego, systemu pełniącego funkcję systemu przesyłowego, (zamkniętego) systemu dystrybucyjnego, zamkniętego systemu przemysłowego, trakcji kolejowej lub linii bezpośredniej za pośrednictwem instalacji wytwarzania energii elektrycznej znajdującej się w Belgii wykorzystującej jedną z technologii wymienionych w art. 7 [ust. 1] rozporządzenia [2022/1854], o zainstalowanej mocy wynoszącej co najmniej 1 MW;

2°      każdego operatora elektrowni jądrowej […];

3°      każdej spółki wnoszącej składkę […];

4°      każdego właściciela elektrowni jądrowej, o którym mowa w art. 4/1 loi du 31 janvier 2003 sur la sortie progressive de l’énergie nucléaire à des fins de production industrielle d’électricité [(8)] [ustawy z dnia 31 stycznia 2003 r. o stopniowym wycofywaniu energii jądrowej z produkcji przemysłowej energii elektrycznej].

[…]

3.      Opłata należna od dłużnika, o której mowa w ust. 2, wynosi 100 % nadwyżki dochodu.

Nadwyżka dochodu stanowi dodatnią różnicę między dochodem rynkowym a pułapem dochodów rynkowych określonym zgodnie z ust. 4, obliczoną dla każdej transakcji sprzedaży energii elektrycznej w megawatogodzinach (MWh), dostarczonej w okresie, o którym mowa w ust. 1, oraz dla każdej instalacji wytwarzania energii elektrycznej znajdującej się w Belgii wykorzystującej jedną z technologii wymienionych w art. 7 [ust. 1] rozporządzenia [2022/1854] o zainstalowanej mocy wynoszącej co najmniej 1 MW.

[…]

4.      Pułap dochodów rynkowych wynosi 130 EUR/MWh energii elektrycznej.

[…]

Na zasadzie odstępstwa od akapitu pierwszego, pułap dochodów rynkowych wynosi 180 EUR/MWh energii elektrycznej dla instalacji wytwarzania energii elektrycznej ze stałych lub gazowych paliw z biomasy.

[…]”.

13.      Zgodnie z art. 22 ter ust. 5 akapit pierwszy wspomnianej ustawy „dochody rynkowe” definiuje się jako dochody osiągnięte w odniesieniu do każdej transakcji przez zainteresowanych producentów energii elektrycznej w zamian za sprzedaż i dostawę energii elektrycznej w okresie, o którym mowa w ust. 1 tego artykułu(9).

14.      Akapit drugi owego ust. 5 wprowadzał szereg domniemań mających na celu określenie dochodów rynkowych, które różniły się w zależności od kategorii danych instalacji wytwórczych. Punkty 1 i 2 tego akapitu przewidywały domniemania niewzruszalne mające zastosowanie do elektrowni jądrowych. W pkt 3–5 wspomnianego akapitu ustanowiono z kolei domniemania wzruszalne mające zastosowanie odpowiednio do: instalacji niewymienionych w pkt 1 i 2 tego akapitu, których produkcja była przedmiotem umowy zakupu energii elektrycznej (pkt 3 akapit drugi wspomnianego ust. 5); instalacji niewymienionych w pkt 1, 2 i 3 tego akapitu, niekorzystających z mechanizmu wsparcia produkcji lub korzystających z takiego mechanizmu, którego wysokość nie zależała od zmian cen energii elektrycznej, lub zależała od zmian tych cen wyłącznie w okresie trzech lat (pkt 4 wspomnianego akapitu) oraz wszystkich innych instalacji niewymienionych w pkt 1–4 tego akapitu (pkt 5 akapit drugi wspomnianego ust. 5). Zgodnie z pkt 6 tego akapitu, producenci objęci domniemaniami wzruszalnymi ustanowionymi w pkt 3–5 wspomnianego akapitu mogli obalić te domniemania poprzez wykazanie, że dochody rzeczywiście uzyskane na rynku różnią się od dochodów ustalonych przy zastosowaniu tych domniemań, pod warunkiem że przedstawią oni taki dowód w odniesieniu do całego swojego parku produkcyjnego. Wspomniane domniemania mogły jednak zostać obalone jedynie za pomocą następujących domniemań:

„a)      sprzedaż i zakup energii elektrycznej w przedsiębiorstwie zintegrowanym pionowo lub między przedsiębiorstwami, z których jedno jest bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane przez drugie lub znajduje się w jego częściowym posiadaniu, uznaje się za dokonane do celów stosowania niniejszego artykułu na podstawie ceny odpowiadającej cenie rynkowej w dniu transakcji dla okresu dostawy, którego dotyczy transakcja, opublikowanej przez platformę obrotu blokami energetycznymi działającą w Belgii;

b)      każdy wolumen energii elektrycznej wyprodukowanej i sprzedanej w sposób inny niż w ramach kontraktu terminowego uznaje się za sprzedany po rynkowej cenie referencyjnej;

c)      każda sprzedaż energii elektrycznej w ramach kontraktu terminowego stanowi transakcję określoną poprzez datę tejże transakcji, cenę i wolumen;

d)      wolumen energii elektrycznej sprzedanej na rynku dnia następnego uznaje się za przedmiot transakcji dla każdego jednogodzinnego okresu dostawy”.

III. Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

15.      Pismami, które wpłynęły do sekretariatu Grondwettelijk Hof (trybunału konstytucyjnego), będącego sądem odsyłającym, w dniach 21 i 22 czerwca 2023 r., każdy ze skarżących w postępowaniu głównym wniósł do tego sądu skargę o stwierdzenie nieważności – w całości lub w części – ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. Sześć wniesionych przed wspomnianym sądem spraw zostało połączonych.

16.      Na poparcie swoich skarg 2Valorise i in. podnoszą zasadniczo, że art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. narusza art. 8 rozporządzenia 2022/1854, ponieważ nakłada pułap w wysokości 180 EUR/MWh zarówno na przedsiębiorstwa wytwarzające energię elektryczną z odpadów z biomasy, jak i na przedsiębiorstwa wytwarzające energię elektryczną z innych paliw, pomimo że te pierwsze ponoszą wyższe koszty inwestycji i koszty operacyjne. Ich zdaniem art. 8 tego rozporządzenia zakazuje państwom członkowskim wprowadzenia pułapu uniemożliwiającego producentom energii elektrycznej odzyskanie poniesionych kosztów. Ustanawiając taki pułap w art. 5 tej ustawy naruszono zatem ów zakaz.

17.      Luminus i in. twierdzą, po pierwsze, że art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. narusza w szczególności art. 2 pkt 5 i 9 oraz art. 6–8 rozporządzenia 2022/1854 i art. 17 Karty, ponieważ ustanawia domniemania w celu określenia dochodów rynkowych objętych pułapem będącym przedmiotem postępowania głównego, które są albo niewzruszalne, albo wzruszalne za pomocą innych domniemań, które również są niewzruszalne, zaś wyżej wymienione przepisy tego rozporządzenia wymagają, aby pułap miał zastosowanie do dochodów, które producent uzyskuje z transakcji, to znaczy do dochodów rzeczywiście uzyskanych. Po drugie, Luminus i in. podnoszą, że ów art. 5 narusza art. 6 i 8 wspomnianego rozporządzenia oraz art. 16 i 17 Karty w zakresie, w jakim ustanawia on pułap w wysokości 130 EUR/MWh, podczas gdy art. 6 tego samego rozporządzenia przewiduje pułap w wysokości 180 EUR/MWh, zaś określone w art. 8 tego rozporządzenia warunki umożliwiające przyjęcie środków dodatkowo ograniczających dochody rynkowe nie są spełnione.

18.      Rouge Lux i Biospace twierdzą, po pierwsze, że ustawa z dnia 16 grudnia 2022 r. jest niezgodna z art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 w zakresie, w jakim nakłada ona opłatę na producentów wytwarzających energię elektryczną z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej, lecz nie nakłada takiej opłaty na producentów, którzy wytwarzają energię elektryczną z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu oraz w procesie biometanizacji, pomimo że obie te metody wykorzystują porównywalne technologie wytwarzania. Ta różnica w traktowaniu nie opiera się zatem na obiektywnym kryterium i brak jej racjonalnego uzasadnienia. Po drugie, Rouge Lux i Biospace krytykują art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia w zakresie, w jakim ogranicza się on do przyznania państwom członkowskim możliwości zwolnienia z opłaty producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania energii elektrycznej o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, nie przewidując jednak możliwości wprowadzenia opłaty progresywnej lub wyjątków w zależności od rodzaju instalacji.

19.      FEBEG i in. podnoszą przede wszystkim, że art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. narusza art. 6–8, 20 i 22 rozporządzenia 2022/1854, art. 288 TFUE oraz zasady lojalnej współpracy, pierwszeństwa, skuteczności, solidarności energetycznej, pewności prawa i niedziałania prawa wstecz w zakresie, w jakim przewiduje on stosowanie opłaty począwszy od dnia 1 sierpnia 2022 r. Tymczasem ich zdaniem rozporządzenie to zezwala państwom członkowskim na ograniczenie dochodów rynkowych dopiero począwszy od dnia 1 grudnia 2022 r., a cel interesu ogólnego, do którego dąży wspomniane rozporządzenie, nie może uzasadniać działania tej ustawy wstecz. Następnie, podobnie jak Luminus i in., FEBEG i in. krytykują stosowanie opłaty do dochodów określonych na podstawie domniemań. Wreszcie, również podobnie jak Luminus i in., FEBEG i in. kwestionują ustalenie pułapu na poziomie 130 EUR/MWh wyprodukowanej energii elektrycznej.

20.      Electrabel krytykuje po pierwsze, podobnie jak Luminus i in. oraz FEBEG i in., stosowanie opłaty rozpatrywanej w postępowaniu głównym do dochodów określonych na podstawie domniemań. Po drugie, podobnie jak FEBEG i in., Electrabel podnosi, że zastosowanie środka w postaci pułapu dochodów począwszy od dnia 1 sierpnia 2022 r. narusza art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854 oraz zasady proporcjonalności i pomocniczości. Po trzecie, Electrabel uważa, że pułap wynoszący 130 EUR/MWh narusza art. 2 pkt 9 i art. 6–8 tego rozporządzenia, ponieważ z jego art. 8 ust. 1 lit. d) wynika w szczególności, że ustalenie odrębnego pułapu jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z węgla kamiennego. Po czwarte, Electrabel podnosi, że ustawa z dnia 16 grudnia 2022 r. narusza w sposób nieproporcjonalny prawo własności ustanowione w art. 17 Karty w zakresie, w jakim przewiduje ona stawkę podatkową w wysokości 100 % stosowaną do podstawy opodatkowania ustalonej za pomocą domniemań, obniżenie pułapu do wysokości 130 EUR/MWh oraz zastosowanie tego pułapu przed wejściem w życie rzeczonego rozporządzenia.

21.      Eoly podnosi z kolei naruszenie przez ustawę z dnia 16 grudnia 2022 r. art. 2 pkt 5 oraz art. 6 i 7 rozporządzenia 2022/1854, art. 288 TFUE oraz zasad pierwszeństwa i skuteczności. Jej zdaniem art. 5 tej ustawy wprowadza różnicę w traktowaniu z jednej strony podatników, na których nałożono opłatę, podlegających opodatkowaniu na podstawie nieistniejących i opartych na niewzruszalnym domniemaniu dochodów, a z drugiej strony podatników podlegających innym opłatom, którzy nie podlegają opodatkowaniu na podstawie takich dochodów. Ponadto Eoly utrzymuje, że zabezpieczywszy się w drodze umowy przed zmianami hurtowych cen energii elektrycznej, nie odniosła żadnej korzyści ze wzrostu cen, który uzasadniał ustanowienie rozpatrywanego pułapu. W konsekwencji ów pułap nie może znaleźć zastosowania w odniesieniu do tej spółki.

22.      Rada Ministrów kwestionuje wszystkie sześć skarg. Ponadto wnosi ona, aby w przypadku stwierdzenia nieważności ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. sąd odsyłający utrzymał w mocy jej skutki w odniesieniu do przeszłości, biorąc pod uwagę poważne trudności budżetowe i administracyjne, jakie spowodowałoby stwierdzenie nieważności bez dostosowań. Takie stwierdzenie nieważności bez utrzymania w mocy skutków tej ustawy groziłoby bowiem naruszeniem rozporządzenia 2022/1854, ponieważ nałożony tym rozporządzeniem obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie przewidzianego w nim pułapu przestałby być wówczas przestrzegany. Skarżący w postępowaniu głównym sprzeciwiają się temu, podnosząc w szczególności, że względy budżetowe lub administracyjne nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla utrzymania w mocy skutków przepisów krajowych sprzecznych z prawem Unii.

23.      W tych okolicznościach sąd odsyłający zastanawia się, w pierwszej kolejności, nad niestosowaniem opłaty rozpatrywanej w postępowaniu głównym w odniesieniu do instalacji wytwarzających energię elektryczną z biometanu, chociaż producenci wytwarzający energię elektryczną z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej, tacy jak Rouge Lux i Biospace, podlegają z kolei tej opłacie.

24.      W tym względzie sąd ów zwraca uwagę, po pierwsze, że art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 dotyczy energii elektrycznej „wyprodukowanej” z „paliw[…] z biomasy (stał[ych] lub gazow[ych] paliw[…] z biomasy), z wyłączeniem biometanu”, a zgodnie z motywem 34 tego rozporządzenia pułap dochodów rynkowych nie powinien mieć zastosowania do technologii wykorzystujących jako paliwo wsadowe paliwa zastępujące gaz ziemny, takie jak biometan. Jednakże rozporządzenie to nie zawiera dokładnej definicji pojęcia „paliw z biomasy”, poza wskazaniem, że są to paliwa stałe lub gazowe. Ponadto art. 2 akapit drugi pkt 28 dyrektywy (UE) 2018/2001(10) definiuje pojęcie „biogazu” jako odnoszące się do „paliw […] gazow[ych] wyprodukowan[ych] z biomasy”. W konsekwencji, ponieważ motyw 34 nie wspomina o energii elektrycznej „wyprodukowanej” z biometanu, ale o „wykorzystywaniu” biometanu i elektrowniach „zasilanych” biometanem, pozostaje wątpliwe, czy Rouge Lux i Biospace, które wytwarzają energię elektryczną z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej, są objęte zakresem stosowania pułapu.

25.      Po drugie, powstaje pytanie, czy art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 jest zgodny z art. 20 i 21 Karty w zakresie, w jakim z zakresu stosowania opłaty wyłącza on dochody rynkowe uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu oraz w procesie biometanizacji, podczas gdy nie wyłącza on dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej. W tej kwestii rzeczony sąd zauważa, że w planie REPowerEU biogaz i biometan przedstawiono, w kontekście przejścia z energii pochodzącej ze źródeł kopalnych na energię ze źródeł odnawialnych, jako porównywalne źródła energii.

26.      W drugiej kolejności, jeżeli chodzi o niestosowanie opłaty rozpatrywanej w postępowaniu głównym w odniesieniu do instalacji o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, takie jak to przewidziane w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r., ten sam sąd zauważa, że stanowi ono wprowadzenie w życie możliwości przewidzianej w art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia 2022/1854, uzasadnionej przez belgijskiego ustawodawcę tym, że poniżej owego progu danych producentów należy uznać za drobnych producentów, dla których obciążenie administracyjne związane z pobieraniem opłaty byłoby nieproporcjonalne w świetle ilości energii elektrycznej, która może być przedmiotem sprzedaży na rzecz osób trzecich. Niemniej jednak wspomniany próg miałby szczególny wpływ na producentów energii elektrycznej z biomasy, ponieważ liczne elektrownie wykorzystujące biomasę mają zainstalowaną moc nieco wyższą lub nieco niższą niż 1 MW. Niewątpliwie, w świetle celów realizowanych przez to rozporządzenie, określenie progu wynoszącego 1 MW nie jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia. Jednakże, z uwagi na okoliczność, iż przekroczenie tego progu pociąga za sobą nałożenie opłaty według stawki w wysokości 100 % dochodów przekraczających pułap, rodzi się pytanie, czy art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rzeczonego rozporządzenia, w zakresie, w jakim ustanawia taki próg nie pozostawiając państwom członkowskim możliwości wprowadzenia stawki progresywnej ani ustanowienia odstępstwa lub wyjątku w zależności od zainstalowanej mocy danej instalacji, jest zgodny z art. 20 i 21 Karty.

27.      W trzeciej kolejności, jeżeli chodzi o stawkę opłaty rozpatrywanej w postępowaniu głównym, sąd odsyłający uważa, że stawka określona na poziomie 100 %, zważywszy również na możliwość ustalenia pułapu niższego niż 180 EUR/MWh, może stanowić ingerencję w prawo do poszanowania mienia, mogącą zakłócić właściwą równowagę pomiędzy względami interesu ogólnego a względami ochrony prawa własności. Skoro przewidziana w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r. stawka opłaty wynosząca 100 % została przejęta z art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854, powstaje pytanie, czy ów przepis, w zakresie, w jakim przewiduje opłatę w wysokości 100 % dochodów przekraczających ustalony pułap, jest zgodny z art. 17 Karty.

28.      W czwartej kolejności, sąd ten zastanawia się nad przyjętym przez ustawodawcę belgijskiego obniżeniem ogólnego pułapu do 130 EUR/MWh. Po pierwsze, rodzą się pytania dotyczące relacji między art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 a jego art. 8 ust. 1 lit. a) i b), w szczególności w odniesieniu do zakresu zawartego w tym art. 6 ust. 1 wyrazu „maksymalna”.

29.      Po drugie, pozostaje wątpliwość co do kwestii, czy w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia zezwala się państwu członkowskiemu na ustalenie pułapu, który jest o 50 EUR/MWh niższy od pułapu ustanowionego w rzeczonym rozporządzeniu, zważywszy na znaczący charakter takiego obniżenia. W tym względzie wspomniany sąd podkreśla konieczność ochrony interesów producentów energii, która stanowi cel realizowany przez to rozporządzenie, przy jednoczesnym uwzględnieniu jego systematyki, a mianowicie zapewnienia skoordynowanej odpowiedzi na wzrost cen energii.

30.      Po trzecie, sąd ten zastanawia się, czy art. 8 ust. 1 lit. a) i art. 8 ust. 2 rozporządzenia 2022/1854 mogą stanowić podstawę uzasadnienia dla pułapu wprowadzonego w art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. Dokładniej rzecz ujmując należy ustalić, czy obniżenie tego pułapu należy uznać za „krajowy środek kryzysowy” w rozumieniu tytułu art. 8 tego rozporządzenia, chociaż ustawodawca belgijski powołał się na ust. 1 lit. a) tego artykułu wyłącznie na podstawie uzasadnienia ogólnego, które doprowadziło do wprowadzenia pułapu, a mianowicie wzrostu cen na belgijskim rynku energii elektrycznej. W konsekwencji istnieje wątpliwość, czy art. 6 ust. 1 i art. 8 rzeczonego rozporządzenia zezwalają państwu członkowskiemu na ustalenie pułapu w wysokości 130 EUR/MWh mającego zastosowanie do dochodów rynkowych.

31.      Po czwarte, sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią wprowadzenia w art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. pułapu w wysokości 130 EUR/MWh, a w szczególności, czy stanowi on nieproporcjonalne naruszenie zagwarantowanych w Karcie prawa własności i wolności prowadzenia działalności gospodarczej oraz czy jest on zgodny z art. 194 ust. 1 TFUE, z którego to postanowienia Trybunał wywiódł „zasadę solidarności energetycznej”, uznaną za „podstawową zasadę prawa Unii”(11).

32.      W piątej kolejności, jeżeli chodzi o pułap w wysokości 180 EUR/MWh przewidziany dla instalacji wytwarzających energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy, sąd ten zauważa, że art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2022/1854 zezwala państwom członkowskim na ustalenie wyższego pułapu dochodów rynkowych dla producentów wytwarzających energię elektryczną ze źródeł wymienionych w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, pod warunkiem że koszty inwestycji i koszty operacyjne przekraczają maksymalną wartość określoną w jego art. 6 ust. 1, aby – zgodnie z jego motywem 42 – zapewnić bezpieczeństwo dostaw. Właściwe organy belgijskie wskazały jednak podczas debat parlamentarnych, które doprowadziły do przyjęcia ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r., że jeżeli owe instalacje generują wyższe koszty produkcji, można utrzymać w mocy ogólną kwotę 180 EUR/MWh, wobec braku obiektywnych danych pozwalających na weryfikację wymaganego w art. 8 ust. 1 lit. b) wspomnianego rozporządzenia przekroczenia kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych.

33.      Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz obiektywne dane, które – jak utrzymują 2Valorise i in. – zostały przez nich przedstawione w celu potwierdzenia wyższych kosztów ich produkcji,, jak również fakt, że art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia zezwala wyłącznie państwom członkowskim na ograniczenie dochodów do „maksymalnej” kwoty 180 EUR/MWh, od którego odstępstwa są możliwe wyłącznie na warunkach przewidzianych w jego art. 8, można się zastanawiać nad kwestią ważności tego art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 w zakresie, w jakim przepisy te nakładają również w odniesieniu do energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy obowiązek ograniczenia dochodów rynkowych do kwoty 180 EUR/MWh. Gdyby Trybunał miał potwierdzić ważność tych przepisów, należałoby ponadto ustalić, czy art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia nakładają na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia w odniesieniu do instalacji wytwarzających energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy pułapu wyższego niż kwota 180 EUR/MWh.

34.      W szóstej kolejności, jeśli chodzi o domniemania ustanowione do celów obliczenia dochodów rynkowych, do których ma zastosowanie opłata, sąd odsyłający wyjaśnia, że spośród pięciu domniemań przewidzianych w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r. dwa pierwsze, które są niewzruszalne, dotyczą elektrowni jądrowych, odsyłają do metod obliczania dochodów ustanowionych w ustawach dotyczących tych elektrowni i są zgodne ze strategiami sprzedaży określonymi w tych ustawach. Z wyżej wymienionych prac przygotowawczych wynika, że okoliczność, iż owe domniemania opierają się na metodach obliczania przewidzianych w odnośnych ustawach, stanowi uzasadnienie tego, że domniemań tych nie można obalić. Natomiast trzecie, czwarte i piąte domniemanie można obalić. Dany operator musi przedstawić dowód, w odniesieniu do całego swojego parku produkcyjnego, że dochody rynkowe różnią się od dochodów rynkowych ustalonych zgodnie z jednym z owych domniemań. Możliwość obalenia wspomnianych domniemań jest jednak ograniczona przez szereg wiążących dla operatora warunków, które – jak wynika z tych prac przygotowawczych – stanowią prawdziwe „mechanizmy zabezpieczające”.

35.      Jednakże, chociaż rozporządzenie 2022/1854 nie określa wyraźnie, w jaki sposób należy ustalać te dochody, z jego art. 6 ust. 1 można wywieść, że dotyczy ono dochodów rzeczywiście uzyskanych. W tym kontekście motyw 37 wspomnianego rozporządzenia zezwala na użycie racjonalnych szacunków, a ustawodawca belgijski uznał, że nie jest możliwe dokładne określenie ceny za każdą MWh sprzedaną i dostarczoną w danym okresie. Stosowanie domniemań opiera się również na art. 6 ust. 3 tego samego rozporządzenia, który nakłada na państwa członkowskie obowiązek podjęcia skutecznych środków zapobiegających obchodzeniu pułapu dochodów rynkowych uzyskiwanych przez producentów energii elektrycznej.

36.      Sąd odsyłający zauważa również, że przedstawione przez Luminus i in., FEBEG i in., Electrabel oraz Eoly obliczenia mające na celu wykazanie istnienia znacznych różnic między ich rzeczywistymi dochodami a wynikami zakwestionowanych szacunków, wydają się wiarygodne. Istnieje zatem wątpliwość co do wykładni art. 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywanych w świetle jego motywu 30 w zakresie, w jakim mogą one zezwalać państwu członkowskiemu na opieranie się na domniemaniach zamiast na dochodach rzeczywiście uzyskanych ze sprzedaży i dostawy energii elektrycznej, w celu ustalenia dochodów rynkowych podlegających pułapowi. Wątpliwość ta dotyczy w szczególności zakresu domniemań, a mianowicie tego, że albo operator podlegający pułapowi nie może ich obalić, albo może to uczynić, lecz wyłącznie na podstawie innego domniemania, które nie uwzględnia dochodów rzeczywiście uzyskanych. Okoliczność, że stosowanie domniemań ma na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych po stronie operatorów podlegających pułapowi oraz zapobieganie obchodzenia opłaty, jest niewystarczająca do rozwiania wspomnianej wątpliwości, w szczególności zważywszy, że domniemanie oszustw i nadużyć nie może uzasadniać środka podatkowego o charakterze generalnym określającego podstawę opodatkowania przy zastosowaniu kwoty ryczałtowej bez pozostawienia operatorowi możliwości wykazania, że owe okoliczności nie mają miejsca.

37.      W przypadku udzielenia na to pytanie odpowiedzi twierdzącej należałoby ustalić, czy art. 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia rozpatrywane w świetle jego motywu 30 zezwalają państwu członkowskiemu stosującemu domniemania na wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej, którzy nie mogą obalić domniemań mających do nich zastosowanie, a pozostałymi producentami produkującymi energię elektryczną z innych źródeł, którzy mogą obalić mające do nich zastosowanie domniemania na podstawie innego domniemania. Ponadto sąd odsyłający zastanawia się, po pierwsze, czy w przypadku, gdy te przepisy zezwalają państwu członkowskiemu na ustalanie, wyłącznie na podstawie domniemań, dochodów rynkowych, do których stosowany jest pułap, bez możliwości wykazania przez zainteresowanych producentów ich rzeczywistych dochodów, wspomniane przepisy są zgodne z prawem własności wyrażonym w art. 17 Karty. Po drugie, jeżeli te same przepisy zezwalają państwu członkowskiemu stosującemu domniemania do celów ustalania dochodów rynkowych, na wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej a producentami produkującymi energię elektryczną z innych źródeł energii, sąd ten zastanawia się, czy wyżej wymienione przepisy są zgodne z art. 20 i 21 Karty.

38.      W siódmej kolejności sąd odsyłający zmierza do ustalenia kwestii stosowania w czasie opłaty rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Zauważa on, że owa opłata miała zastosowanie do nadwyżek dochodu uzyskanych w okresie od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., podczas gdy rozporządzenie 2022/1854 weszło w życie dopiero w dniu 8 października 2022 r., a przewidziany w nim pułap miał zastosowanie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Tymczasem rozporządzenie to nie przewiduje wyraźnie możliwości stosowania owego pułapu przez państwa członkowskie przed dniem 1 grudnia 2022 r., w przeciwieństwie do pierwotnego wniosku, który taką możliwość przewidywał. Należy zatem zastanowić się, w jakim zakresie rozporządzenie to zezwala państwu członkowskiemu na stosowanie pułapu przewidzianego w jego art. 6 ust. 1 przed datą stosowania określoną w tym rozporządzeniu, a w takim przypadku, czy takie stosowanie byłoby zgodne z zasadami pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania prawa wstecz oraz solidarności energetycznej, a także z art. 17 Karty.

39.      W ósmej i ostatniej kolejności, jeżeli chodzi o sformułowany tytułem ewentualnym wniosek Rady Ministrów, która wnosi o utrzymanie w mocy, jako ostatecznych, skutków przepisów krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, których nieważność może zostać stwierdzona, sąd odsyłający zwraca uwagę na dwie okoliczności podniesione przez Radę Ministrów. Po pierwsze, podkreśliła ona trudności budżetowe i administracyjne, do których doprowadziłoby stwierdzenie nieważności bez dostosowań, ponieważ wpływy z opłat zostały już wykorzystane do sfinansowania różnych środków mających na celu ograniczenie skutków wysokich cen energii elektrycznej dla odbiorców końcowych. Po drugie, Rada Ministrów podniosła, że ustawa z dnia 16 grudnia 2022 r. stanowiła częściowe wdrożenie rozporządzenia 2022/1854, które nakłada na organ federalny obowiązek ograniczenia dochodów rynkowych uzyskanych przez producentów energii elektrycznej w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Stwierdzenie nieważności tej ustawy z mocą wsteczną miałoby zatem taki skutek, że w Belgii nie obowiązywałby żaden pułap cenowy. W tym względzie ów sąd przypomina, że należy uwzględnić ograniczenia wynikające z prawa Unii związane z utrzymaniem w mocy skutków przepisów krajowych, których nieważność została stwierdzona ze względu na ich niezgodność z tym prawem. Utrzymanie w mocy skutków mogłoby zatem nastąpić wyłącznie na warunkach określonych przez Trybunał w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne w tej kwestii.

40.      W tych okolicznościach Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z piętnastoma pytaniami prejudycjalnymi, z których następujące są przedmiotem niniejszej opinii:

„1)      Czy art. 7 ust. 1 lit. e) [rozporządzenia 2022/1854] należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania ustanowionego w art. 6 tegoż rozporządzenia pułapu dochodów rynkowych w odniesieniu do sprzedaży energii elektrycznej wyłączeniu podlega jedynie energia elektryczna produkowana z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu oraz w procesie biometanizacji, lecz nie energia elektryczna produkowana z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej?

2)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [pierwsze pytanie prejudycjalne]: czy, jeżeli przyjąć wykładnię, zgodnie z którą z zakresu stosowania ustanowionego w art. 6 [rozporządzenia 2022/1854] pułapu dochodów rynkowych w odniesieniu do sprzedaży energii elektrycznej wyłączeniu podlega jedynie energia elektryczna produkowana z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu oraz w procesie biometanizacji, lecz nie energia elektryczna produkowana z biogazu w procesie biometanizacji i z wykorzystaniem instalacji kogeneracyjnej, to art. 7 ust. 1 lit. e) [rozporządzenia 2022/1854] narusza art. 20 i 21 [Karty]?

3)      Czy art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze [rozporządzenia 2022/1854] narusza art. 20 i 21 [Karty] w zakresie, w jakim zezwala państwom członkowskim – w szczególności w przypadkach, gdy zastosowanie pułapu dochodów rynkowych przewidzianego w art. 6 ust. 1 [tego rozporządzenia] prowadzi do znacznego obciążenia administracyjnego – na postanowienie, że pułap dochodów rynkowych nie ma zastosowania do producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania energii o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, lecz nie zezwala państwom członkowskim na przyjęcie taryfy progresywnej ani żadnych odstępstw, ani wyjątków w zależności od zainstalowanej mocy danej instalacji?

4)      Czy art. 6 ust. 1 [rozporządzenia 2022/1854] – niezależnie od uwzględnienia odpowiedzi udzielonych na pytania prejudycjalne piąte i szóste – narusza art. 17 [Karty] w zakresie, w jakim – ze względu na określenie, że dochody rynkowe producentów energii elektrycznej wymienionych w art. 7 ust. 1 [tego] rozporządzenia są ograniczone do maksymalnej kwoty 180 EUR/MWh – wiąże się z tym, że nadwyżka tych dochodów podlega opłacie według stuprocentowej stawki?

5)      Czy art. 6 ust. 1 i art. 8 [rozporządzenia 2022/1854] rozpatrywane w świetle jego motywu 40 należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwom członkowskim na wprowadzenie środka krajowego, który – tak jak art. 5 [ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r.] – ustanawia pułap dochodów rynkowych na 130 EUR/MWh i jako uzasadnienie podaje wzrost cen na belgijskim rynku energii elektrycznej?

6)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [piąte pytanie prejudycjalne]: czy art. 6 ust. 1 i art. 8 [rozporządzenia 2022/1854] naruszają art. 16 i 17 [Karty] i obowiązującą w prawie Unii zasadę solidarności energetycznej?

7)      Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) [rozporządzenia 2022/1854] naruszają art. 20 i 21 [Karty], zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz obowiązek uzasadnienia, o którym mowa w art. 296 [TFUE] w zakresie, w jakim na ich podstawie obowiązkowy pułap dochodów rynkowych w maksymalnej kwocie 180 EUR/MWh ma zastosowanie także do sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy (stałych lub gazowych paliw z biomasy)?

8)      Czy art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 2 [rozporządzenia 2022/1854] należy interpretować w ten sposób, że zobowiązują one państwa członkowskie do tego, by w odniesieniu do instalacji produkujących energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy ustanowiły wyższy pułap cenowy niż przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh?

[…]

10)      Czy art. 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 [rozporządzenia 2022/1854] rozpatrywane w świetle jego motywu 30 należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwu członkowskiemu na to, by, w odniesieniu do używania domniemań w celu określania wysokości dochodów rynkowych, do których stosuje się pułap cenowy, wprowadzało ono rozróżnienie pomiędzy producentami energii elektrycznej z energii jądrowej a producentami energii elektrycznej z innych źródeł?

[…]

12)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [dziesiąte pytanie prejudycjalne]: czy art. 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 [rozporządzenia 2022/1854] rozpatrywane w świetle jego motywu 30 naruszają art. 20 i 21 [Karty]?

[…]

14)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na trzynaste pytanie prejudycjalne[(12)]: czy art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8 i art. 22 ust. 2 lit. c) [rozporządzenia 2022/1854] naruszają zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadę niedziałania prawa wstecz, zasadę solidarności energetycznej i art. 17 [Karty]?

15)      Czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że, gdyby na podstawie odpowiedzi na przedstawione powyżej pytania prejudycjalne Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny) doszedł do wniosku, że ustawa z dnia 16 grudnia 2022 r., służąca wdrożeniu [rozporządzenia 2022/1854], narusza co najmniej jeden z obowiązków wynikających z przywołanych w tych pytaniach przepisów, to wówczas prawo Unii stoi na przeszkodzie temu, by Grondwettelijk Hof [trybunał konstytucyjny] utrzymał w mocy skutki ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r.?”.

41.      Uwagi na piśmie zostały przedłożone Trybunałowi przez 2Valorise i in., Luminus i in., Rouge Lux i Biospace, FEBEG i in., Electrabel, Eoly, rządy belgijski i austriacki, Radę Unii Europejskiej oraz Komisję Europejską.

IV.    Analiza

42.      Przed przystąpieniem do analizy wystosowanych przez sąd odsyłający pytań prejudycjalnych, w odniesieniu do których Trybunał poprosił o wydanie niniejszej opinii, warto moim zdaniem pokrótce omówić główne kwestie podniesione w owych pytaniach, które można pogrupować w następujący sposób:

–        kwestia wykładni oraz kwestia oceny ważności, odnoszące się do zakresu stosowania art. 7 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854, a także do stosowania pułapu dochodów uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy (pytania pierwsze i drugie);

–        kwestia oceny ważności dotycząca progu zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, wyznaczającego kategorię producentów, w odniesieniu do których państwa członkowskie mogą zdecydować o niestosowaniu przewidzianego w tym rozporządzeniu środka w postaci pułapu dochodów (pytanie trzecie);

–        kwestia oceny ważności stawki opłaty od dochodów przekraczających pułap określony zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem co do zasady w wysokości 100 % (pytanie czwarte);

–        kwestia wykładni i kwestia oceny ważności, związane z określonym w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r. pułapem w wysokości 130 EUR/MWh, chociaż art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje co do zasady pułap w wysokości 180 EUR/MWh (pytania piąte i szóste);

–        kwestia wykładni i kwestia oceny ważności w związku ze stosowaniem pułapu do dochodów uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy (pytania siódme i ósme);

–        dwie kwestie wykładni i dwie kwestie oceny ważności, dotyczące możliwości stosowania domniemań do celów określenia kwoty dochodów rynkowych, do której ma zastosowanie pułap, zgodnie z tym, co przewiduje owa ustawa (pytania od dziewiątego do dwunastego);

–        kwestia wykładni i kwestia oceny ważności dotyczące stosowania w czasie środka w postaci pułapu ustanowionego w rozporządzeniu 2022/1584, a także ewentualnego wpływu tego stosowania na kompetencje państw członkowskich (pytania trzynaste i czternaste) oraz

–        kwestia dotycząca ewentualnej możliwości utrzymania w mocy przez sąd odsyłający skutków wspomnianej ustawy w przypadku stwierdzenia przez ten sąd, że owa ustawa narusza jeden lub kilka przepisów tego rozporządzenia (pytanie piętnaste).

A.      W przedmiocie pierwszego i drugiego pytania prejudycjalnego

43.      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania przewidzianego w art. 6 tego rozporządzenia środka w postaci pułapu dochodów rynkowych wyłączeniu podlega jedynie energia elektryczna produkowana z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu pochodzącego z procesu biometanizacji, z wyłączeniem energii elektrycznej produkowanej z biogazu pochodzącego z takiego procesu, przy użyciu instalacji kogeneracyjnej(13). W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej sąd ten zastanawia się nad ważnością art. 7 ust. 1 lit. e) wspomnianego rozporządzenia w świetle art. 20 i 21 Karty w zakresie, w jakim wyłącza on z zakresu tego środka w postaci pułapu dochody rynkowe uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z biometanu poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu pochodzącego z procesu biometanizacji, jednocześnie wyłączając możliwość tego zwolnienia w odniesieniu do dochodów uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z biogazu pochodzącego z takiego samego procesu i wytworzonej przy użyciu instalacji kogeneracyjnej.

44.      Do Trybunału zwrócono się zatem, w pierwszej kolejności, o wyjaśnienie zakresu stosowania art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854, a w szczególności o ustalenie, czy biogaz należy uznać za „paliwo z biomasy”, czy też, w stosownym przypadku, za „biometan”, przy czym owa kwalifikacja ma decydujące znaczenie dla ustalenia, czy dochody odnośnych producentów podlegają mechanizmowi pułapu przewidzianemu w art. 6 tego rozporządzenia.

45.      Na wstępie pragnę zauważyć, że z łącznej lektury art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 wynika, iż dochody rynkowe producentów uzyskane z wytwarzania energii elektrycznej z paliw stałych lub gazowych z biomasy są objęte przewidzianym w tym rozporządzeniu środkiem w postaci pułapu, podczas gdy dochody rynkowe uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z biometanu są z niego wyłączone. Należy jednak stwierdzić, że – chociaż prawodawca Unii zamierzał traktować te dwa źródła energii w sposób odmienny – ani pojęcia „paliw z biomasy”, ani pojęcia „biometanu” nie zdefiniowano we wspomnianym rozporządzeniu(14). To samo dotyczy pojęcia „biogazu”, do którego odwołuje się sąd odsyłający i które wymieniono wyraźnie w art. 7 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia.

46.      W celu udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne należy dokonać wykładni tych pojęć zgodnie z ich zwykłym znaczeniem w języku potocznym, przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki się wpisują, oraz celów realizowanych przez rozporządzenie 2022/1854(15).

47.      Pragnę zauważyć, że dyrektywa 2018/2001 w art. 2 pkt 27 i 28 definiuje, odpowiednio, „paliwa z biomasy”(16) jako „paliwa gazowe i stałe wyprodukowane z biomasy”, a „biogaz” jako „paliwa gazowe wyprodukowane z biomasy”(17).

48.      Jeżeli chodzi o „biometan”, tj. pojęcie, które w chwili przyjęcia rozporządzenia 2022/1854 nie było zdefiniowane w prawie Unii(18), bezsporne jest, że termin ten oznacza, na płaszczyźnie chemicznej, metan (CH4) pochodzenia niekopalnego o wysokim stopniu czystości, wyprodukowany ze źródeł biologicznych poprzez oczyszczanie i sprężanie biogazu. Proces oczyszczania i sprężania pozwala na usunięcie zawartych w biogazie zanieczyszczeń i uzyskanie gazu o poziomie jakości porównywalnym z poziomem jakości gazu ziemnego. Biometan może zatem zastępować gaz ziemny w licznych zastosowaniach, w szczególności w celu wprowadzania do sieci gazu ziemnego lub produkowania energii elektrycznej.

49.      W konsekwencji, z powyższych rozważań wynika prima facie, że biogaz i biometan stanowią dwa odrębne produkty, zarówno pod względem składu chemicznego i stopnia ich przetworzenia, jak i ich odpowiednich zastosowań. Biogaz można w tym względzie postrzegać jako produkt „pośredni”, podczas gdy biometan zdaje się być produktem „bardziej rozwiniętym” lub „końcowym”, będącym wynikiem oczyszczania biogazu. Biometan wykazuje zatem właściwości chemiczne porównywalne z właściwościami gazu ziemnego pochodzenia kopalnego, wprowadzanego do sieci lub wykorzystywanego do produkcji energii elektrycznej.

50.      Jeżeli chodzi o szczególne cele realizowane przez rozporządzenie 2022/1854, z zawartego w jego art. 7 ust. 1 wyliczenia źródeł energii wynika, że pułap dochodów rynkowych dotyczy wyłącznie nadzwyczajnych i nieoczekiwanych dochodów uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej przy użyciu technologii, których koszty krańcowe są niższe od tego pułapu (tzw. dochodów „inframarginalnych”). Natomiast w zakres stosowania tego przepisu nie wchodzą technologie produkowania energii elektrycznej charakteryzujące się wysokimi kosztami krańcowymi, w szczególności te oparte na gazie ziemnym, zwłaszcza ze względu na koszt stosowanego paliwa(19). Prawodawca Unii uznał bowiem, że istnieje ryzyko, iż zastosowanie mechanizmu pułapu do owych technologii, na które kryzys energetyczny wpłynął w znaczącym stopniu, może zagrozić zarówno rentowności danych producentów, jak i bezpieczeństwu dostaw. Pragnę również stwierdzić, że w motywie 34 tego rozporządzenia, na który powołuje się sąd odsyłający, uściślono, iż pułap dochodów rynkowych nie powinien mieć zastosowania do technologii wykorzystujących jako paliwo wsadowe paliwa zastępujące gaz ziemny, takie jak biometan, aby nie zagrażać konwersji istniejących elektrowni gazowych zgodnie z celami REPowerEU(20).

51.      Biorąc pod uwagę powyższe rozważania uważam, że należy rozróżnić dwie technologie produkcji energii elektrycznej wskazane przez sąd odsyłający w pierwszym pytaniu prejudycjalnym, a mianowicie, z jednej strony, „energię elektryczną produkowaną z biometanu w następstwie oczyszczania i sprężania biogazu pochodzącego z procesu biometanizacji” oraz, z drugiej strony, „energię elektryczną produkowaną z metanu pochodzenia biologicznego zawartego w tym biogazie”. W pierwszym przypadku biogaz poddawany jest bowiem dodatkowemu przetworzeniu mającemu na celu usunięcie z niego dwutlenku węgla i innych zanieczyszczeń, tak aby uzyskać gaz wykazujący cechy równoważne z cechami gazu ziemnego i który z tego względu może być wprowadzony do sieci gazowych, w tym jako zamiennik gazu ziemnego. Natomiast w drugim przypadku energia elektryczna jest produkowana bezpośrednio z biogazu, bez uprzedniego oczyszczenia, przy czym zawarty w nim metan jest wykorzystywany w niezmienionej formie, łącznie z innymi gazami(21). Tak więc, pomimo że te dwie kategorie energii elektrycznej opierają się ostatecznie na tym samym źródle biogennym jakim jest metan, odpowiadają one odrębnym procesom technologicznym w zakresie produkcji, które prawodawca Unii zamierzał traktować odmiennie do celów stosowania środka w postaci pułapu, ze względu na znaczącą różnicę w kosztach krańcowych między tymi dwiema technologiami.

52.      W drugiej kolejności, w odniesieniu do problematyki dotyczącej odmiennego traktowania paliw z biomasy, o której mowa w drugim pytaniu prejudycjalnym, należy na wstępie przypomnieć, że art. 20 Karty, zgodnie z którym wszyscy są równi wobec prawa, ustanawia – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału – ogólną w prawie Unii zasadę równego traktowania, która wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmienne sytuacje nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione(22). Jeżeli chodzi o art. 21 Karty, to zakazuje on wszelkiej dyskryminacji. Niemniej jednak zakaz dyskryminacji jest jedynie szczególnym wyrazem ogólnej zasady równości, która należy do podstawowych zasad prawa Unii; zasada ta, do której odwołuje się również art. 20 Karty, wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmienne sytuacje nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione(23).

53.      Z tego orzecznictwa Trybunału wynika, że porównywalność odmiennych sytuacji należy oceniać w świetle ogółu cechujących je elementów. Elementy te należy ustalić i ocenić między innymi w świetle przedmiotu i celu aktu Unii, który wprowadza dane rozróżnienie. Należy także uwzględnić zasady i cele dziedziny prawa, do której należy dany akt prawny(24). Ponadto Trybunał wielokrotnie orzekał w odniesieniu do kontroli sądowej przestrzegania przez prawodawcę Unii zasady równego traktowania, że prawodawcy temu przysługuje szeroki zakres uznania w ramach wykonywania przyznanych mu kompetencji w sytuacjach, w których podejmuje on działania w dziedzinie obejmującej decyzje natury politycznej, gospodarczej i społecznej oraz w sytuacjach wymagających od niego dokonywania kompleksowych ocen. Zatem tylko oczywiście nieodpowiedni charakter przepisu wydanego w tej dziedzinie w stosunku do zamierzonego przez właściwe instytucje celu może powodować nieważność tego przepisu(25).

54.      Jednakże o ile – jak wskazałem w pkt 49–51 niniejszej opinii – biogaz i biometan stanowią w rzeczywistości dwa odrębne produkty, zarówno pod względem ich zasadniczych cech, jak i sposobów ich wykorzystania do produkcji energii elektrycznej, a prawodawca Unii zamierzał wprowadzić rozróżnienie, w ramach stosowania środka w postaci pułapu, pomiędzy różnymi technologiami w zależności od ich kosztów krańcowych oraz zdolności do zastąpienia gazu ziemnego(26), o tyle rozróżnienie dokonane między tymi dwiema technologiami opiera się na obiektywnych kryteriach i wydaje się racjonalnie uzasadnione w świetle celów, do których zmierza rozporządzenie 2022/1854(27). Wynika stąd, że nie można przyjąć podnoszonej przez niektórych skarżących w postępowaniu głównym różnicy w traktowaniu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie chodzi o producentów znajdujących się w porównywalnych sytuacjach, których potraktowano w odmienny sposób w rozumieniu orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 52 i 53 niniejszej opinii, ani też o znajdujące się w porównywalnych sytuacjach technologie, które potraktowano w odmienny sposób w rozumieniu tegoż orzecznictwa.

55.      W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania pułapu przewidzianego w art. 6 tego rozporządzenia wyłączeniu podlegają jedynie dochody uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej produkowanej z biometanu, z wykluczeniem energii elektrycznej produkowanej z biogazu pochodzącego z takiego procesu, przy pomocy instalacji kogeneracyjnej. Taka interpretacja nie jest sprzeczna z art. 20 i 21 Karty.

B.      W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego

56.      Poprzez pytanie trzecie, które należy rozpatrzyć w związku z odpowiedziami, których proponuję udzielić na dwa pierwsze pytania prejudycjalne, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia 2022/1854 jest ważny w świetle art. 20 i 21 Karty w zakresie, w jakim zezwala on państwom członkowskim na zdecydowanie, że pułap dochodów rynkowych przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia nie ma zastosowania do producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, nie dając im możliwości przyjęcia ani progresywnej stawki opłaty, ani żadnych odstępstw lub wyjątków uwzględniających zainstalowaną moc danej instalacji(28).

57.      Pragnę przypomnieć, że art. 7 ust. 3 rozporządzenia 2022/1854 pozwala państwom członkowskim zdecydować, że pułap nie ma zastosowania do producentów energii elektrycznej korzystających z instalacji o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, w szczególności w przypadku, gdy zastosowanie tego pułapu mogłoby spowodować znaczne obciążenie administracyjne.

58.      W tym względzie należy zauważyć, że Trybunał uznał już zapobieganie nadmiernym obciążeniom administracyjnym za właściwe kryterium zróżnicowania, w tym w sytuacjach, które nie charakteryzowały się takim stopniem pilności(29), jak w rozpatrywanym przypadku kryzys energetyczny, który doprowadził do przyjęcia rozporządzenia 2022/1854.

59.      Moim zdaniem nie ulega wątpliwości, że próg 1 MW wydaje się uzasadniony w świetle celu, jakim jest zapobieganie nadmiernemu i nieproporcjonalnemu obciążeniu administracyjnemu, zarówno dla właściwych organów krajowych, jak i dla producentów dysponujących niewielką zainstalowaną mocą. Uwzględniając ponadto szczególny kontekst, w jaki wpisują się środki nadzwyczajne ustanowione w rozporządzeniu 2022/1854 oraz wyjątkowo dużą liczbę transakcji, w odniesieniu do których właściwe organy państw członkowskich muszą zapewnić, w ograniczonym czasie(30), egzekwowanie pułapu dochodów rynkowych, ustanowienie takiego progu mogło zapewnić natychmiastowe i skuteczne wprowadzenie środków przyjętych w celu zaradzenia kryzysowi energetycznemu(31). Przyjęty przez prawodawcę Unii próg 1 MW opiera się ponadto na obiektywnym kryterium umożliwiającym dokonanie w rozsądny sposób rozróżnienia między małymi producentami, wyłączonymi z mechanizmu w postaci pułapu a pozostałymi producentami mającymi większą zdolność produkcji, którzy nadal podlegają opłacie.

60.      Podobnie, pragnę zauważyć, że w świetle kontekstu gospodarczego i społecznego, w którym przyjęto środek w postaci pułapu, prawodawca Unii dysponował szerokim zakresem uznania, w szczególności ze względu na okoliczność, że jego interwencja zakładała konieczność podjęcia przez niego decyzji natury politycznej, gospodarczej i społecznej oraz dokonania kompleksowych ocen(32). Moim zdaniem ów zakres uznania rozciąga się również na ustalenie parametrów określających zakres stosowania tego środka, wśród których znajduje się poziom progu, powyżej którego odnośne przedsiębiorstwa podlegają opłacie przewidzianej w art. 7 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854(33).

61.      Uważam ponadto, że okoliczność, iż ze względu na rozpatrywany próg jedynie określeni producenci podlegają środkowi w postaci opłaty, nie może sama w sobie podważyć rozsądnego charakteru progu wynoszącego 1 MW. Z definicji, istnienie takiego progu może prowadzić do sytuacji, w których operatorzy, na których nałożono opłatę są odmiennie traktowani (w szczególności co do stosowania lub niestosowania środka w postaci pułapu dochodów), pomimo że sytuacje, w których się znajdują, chociaż obiektywnie odmienne, mogą w praktyce wydawać się bardzo zbliżone, a nawet niemal identyczne. Taki skutek jest nieodłącznie związany, jeśli nie wręcz nieodzowny, z każdym mechanizmem opartym na obiektywnym kryterium rozgraniczenia pewnych sytuacji, ponieważ niemożliwe jest uwzględnienie wszystkich szczególnych cech właściwych dla każdego indywidualnego przypadku.

62.      W konsekwencji, uwzględniając szeroki zakres uznania przysługujący prawodawcy Unii, uważam, że nie dopuścił się on oczywistego błędu w ocenie pozwalając państwom członkowskim na zastosowanie progu de minimis i ustalając maksymalną wysokość tego progu na poziomie 1 MW, nie zapewniając przy tym większej elastyczności.

63.      W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie narusza on art. 20 i 21 Karty zezwalając państwom członkowskim na niestosowanie przewidzianego w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułapu dochodów rynkowych w odniesieniu do producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, nie przewidując przy tym możliwości przyjęcia progresywnej stawki opłaty bądź wprowadzenia odstępstwa lub wyjątku opartych na zainstalowanej mocy danej instalacji.

C.      W przedmiocie czwartego pytania prejudycjalnego

64.      Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 jest ważny w świetle art. 17 Karty w zakresie, w jakim przewiduje on stuprocentową stawkę opłaty od nadwyżki dochodów rynkowych.

65.      Pragnę przypomnieć, że art. 17 Karty ustanawia zasadę ochrony prawa własności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ochrona przyznana w tym przepisie nie dotyczy interesów czy oczekiwań handlowych, których niepewny charakter należy do samej istoty działalności gospodarczej, lecz praw o charakterze majątkowym, z których w porządku prawnym wynika ustalona sytuacja prawna, pozwalająca podmiotowi tych praw na samodzielne korzystanie z nich we własnym interesie(34). Jak orzekł Trybunał, z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) dotyczącego art. 1 Protokołu dodatkowego nr 1 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), podpisanego w Paryżu w dniu 20 marca 1952 r., wynika, że zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty w zakresie minimalnego progu ochrony należy stwierdzić – podobnie jak to uczynił EKPC – iż pojęcie „mienia” może obejmować zarówno „mienie aktualne”, jak i „wartości majątkowe”, w tym wierzytelności, na podstawie których zainteresowany może twierdzić, że ma co najmniej „uzasadnione oczekiwania” co do powstania możliwości skutecznego skorzystania z prawa własności(35). Trybunał uznał jednak również – jak wynika z tegoż orzecznictwa – że przyszłe dochody mogą być uznane za „mienie” chronione na mocy tego artykułu jedynie wówczas, gdy zostały już zarobione, są przedmiotem pewnej wierzytelności lub jeżeli wystąpiły szczególne okoliczności mogące wzbudzić u zainteresowanego uzasadnione oczekiwania co do uzyskania wartości stanowiącej własność(36).

66.      Przed przejściem do zbadania ważności art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 w świetle art. 17 Karty należy ustalić, czy nadwyżki dochodów, o których mowa w tym przepisie, spełniają kryteria stosowane w wyżej wymienionym orzecznictwie, aby można je było uznać za „mienie” w rozumieniu tego orzecznictwa, a w konsekwencji za wchodzące w zakres stosowania art. 17 Karty. Moim zdaniem wniosek ten nasuwa się sam. Skoro bowiem bezsporne jest, że odnośni producenci rzeczywiście uzyskali dochody objęte środkiem w postaci pułapu, a dopiero później zostały one im odebrane, dochody te należy uznać za „mienie” w rozumieniu wspomnianego orzecznictwa, niezależnie od ich wyjątkowego i niepewnego charakteru. Są to bowiem dochody, w odniesieniu do których odnośne przedsiębiorstwa mogły żywić „uzasadnione oczekiwania” w ekonomicznym znaczeniu tego terminu, ponieważ rzeczone dochody odzwierciedlały cenę, a w konsekwencji istniejącą w danym czasie rzeczywistą sytuację gospodarczą(37).

67.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, zagwarantowane w art. 17 Karty prawo własności nie jest prerogatywą absolutną i korzystanie z niego może być przedmiotem ograniczeń uzasadnionych celami związanymi z interesem ogólnym, do których dąży Unia(38). W tym względzie, zgodnie z art. 52 ust. 1 Karty, wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności w niej uznanych muszą być przewidziane ustawą, szanować istotę tych praw i wolności oraz – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – muszą być konieczne i rzeczywiście odpowiadać celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób. Z orzecznictwa ETPC wynika również, że opodatkowanie co do zasady stanowi naruszenie prawa gwarantowanego w art. 1 akapit pierwszy protokołu dodatkowego nr 1 do EKPC, ponieważ pozbawia daną osobę kwoty, którą musi ona zapłacić(39). Z tego ostatniego orzecznictwa wynika ponadto, że każda ingerencja w prawo własności, w tym ta wynikająca ze środka mającego na celu zapewnienie zapłaty podatków, musi odbywać się z zachowaniem „właściwej równowagi” między wymogami interesu ogólnego wspólnoty a wymogami ochrony praw podstawowych jednostki(40). W konsekwencji zobowiązanie finansowe wynikające z poboru podatków lub opłat może naruszać prawo własności, jeśli nakłada na daną osobę lub podmiot „nadmierne obciążenie” lub „znacząco pogarsza ich sytuację finansową”(41).

68.      Chociaż bezsporne jest, że wprowadzony w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 środek w postaci pułapu stanowi ingerencję w prawo własności odnośnych producentów, uważam jednak, że warunki, w których taka ingerencja może być dopuszczalna, zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione.

69.      Po pierwsze, pragnę zauważyć, że zarówno kwota pułapu, jak i warunki stosowania stawki opłaty w wysokości 100 % dochodów przekraczających ów pułap wyraźnie przewidziano w tym rozporządzeniu i wynikają one z jego przepisów w sposób jasny, precyzyjny i szczegółowy(42).

70.      Po drugie, pragnę stwierdzić, że nawet jeśli stawka opłaty została ustalona na poziomie 100 %, istota prawa własności przysługującego zainteresowanym producentom pozostaje zachowana, ponieważ opłacie podlega wyłącznie nadwyżka dochodów w rozumieniu wspomnianego rozporządzenia, a pułap ustalono na poziomie znacznie wyższym od początkowych oczekiwań rynku, pozostawiając w ten sposób rozsądny margines na korzyść odnośnych operatorów(43). W tym względzie pragnę przypomnieć, że środki nadzwyczajne przyjęte na podstawie tego samego rozporządzenia nie dotyczą ani aktywów zainteresowanych przedsiębiorstw, ani ich „zwykłych” dochodów, lecz ograniczają się do nadzwyczajnych zysków wygenerowanych przez kryzys energetyczny, których odnośni producenci nie mogli racjonalnie oczekiwać(44).

71.      Po trzecie, pragnę zauważyć, że środek w postaci pułapu realizuje cel interesu ogólnego Unii. Z art. 1 i 10 oraz z motywów 6 i 46 rozporządzenia 2022/1854 wynika w szczególności, że opłatę od nadwyżki dochodów wprowadzono, aby umożliwić ich ukierunkowaną redystrybucję na rzecz odbiorców końcowych energii elektrycznej, w celu finansowania środków wsparcia mających złagodzić skutki rażąco wysokich cen energii elektrycznej dla tychże odbiorców końcowych w kontekście naznaczonym w szczególności rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie. Opłata ta wykazuje zatem bezpośredni i oczywisty związek z podstawowym celem wytyczonym przez to rozporządzenie. Ponadto nic w postanowieniu odsyłającym nie pozwala na uznanie, że stawka opłaty w wysokości 100 % nadwyżki dochodów nie byłaby w stanie zapewnić finansowania środków wsparcia na rzecz odbiorców końcowych energii elektrycznej przewidzianych w rzeczonym rozporządzeniu.

72.      Po czwarte, jeżeli chodzi o zasadę proporcjonalności, pragnę przypomnieć, że wymaga ona, aby akty instytucji Unii nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym gdy istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich rozwiązań, należy stosować te najmniej restrykcyjne, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów(45).

73.      Tymczasem nadzwyczajne środki wprowadzone przez prawodawcę Unii w ramach rozporządzenia 2022/1854 mają zastosowanie wyłącznie w sposób ściśle ograniczony w czasie(46). Bez uszczerbku dla przyznanej państwom członkowskim możliwości przyjęcia środków krajowych poza okresem tymczasowego stosowania przewidzianym w tym rozporządzeniu, jego art. 6 i 8 miały zastosowanie wyłącznie między dniem 1 grudnia 2022 r. a dniem 30 czerwca 2023 r.

74.      Ponadto, w odniesieniu do stopnia ingerencji w prawo własności w świetle realizowanego celu, pragnę wyjaśnić – jak wskazano w pkt 70 niniejszej opinii – że chociaż stawkę opłaty od nadwyżki dochodów ustalono na poziomie 100 %, stawka ta dotyczy wyłącznie dochodów przekraczających pułap określony przez prawodawcę Unii oraz, w stosownym przypadku, przez państwa członkowskie. Na dochody pozostające poniżej tego progu środek w postaci pułapu nie ma natomiast wpływu. Należy zauważyć, że rozporządzenie 2022/1854 pozostawia ponadto państwom członkowskim duży zakres uznania, umożliwiając im z jednej strony ograniczenie opłaty do 90 % nadwyżki dochodów lub ustanowienie wyższego pułapu dla producentów ponoszących koszty inwestycji i koszty operacyjne wyższe niż pułap określony w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, a z drugiej strony wyłączenie z tego pułapu określonych konkretnych kategorii producentów.

75.      Wynika stąd, że przewidując, iż realizowany przez rozporządzenie 2022/1854 cel interesu ogólnego polegający na złagodzeniu skutków rażąco wysokich cen energii ma zostać osiągnięty za pomocą środków nadzwyczajnych, ukierunkowanych i ograniczonych w czasie, prawodawca Unii zapewnił ograniczenie skutków ingerencji w prawo własności zainteresowanych przedsiębiorstw oraz uniknięcie sytuacji, w której wynikające z tego obciążenie finansowe miałoby charakter nadmierny.

76.      W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie narusza on art. 17 Karty przewidując, że nadwyżka dochodów rynkowych producentów energii elektrycznej, o których mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, podlega opłacie według stuprocentowej stawki.

D.      W przedmiocie piątego pytania prejudycjalnego

77.      Poprzez pytanie piąte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywane w świetle jego motywu 40 należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie środka, na mocy którego pułap dochodów rynkowych zostaje ustalony na poziomie 130 EUR/MWh, i który jest uzasadniony wzrostem cen na belgijskim rynku energii elektrycznej.

78.      Na wstępie pragnę wyjaśnić, że u źródła pytań podniesionych przez sąd odsyłający leży okoliczność, iż art. 8 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854, zatytułowany „Krajowe środki kryzysowe”, wymienia środki, które mogą przyjąć państwa członkowskie. Sąd ten zastanawia się zatem, czy – jak podnoszą niektórzy skarżący w postępowaniu głównym – wprowadzenie lub utrzymanie przez państwo członkowskie jednego ze środków, o których mowa w tym przepisie, jest uzależnione od istnienia cech charakterystycznych lub okoliczności swoistych dla danego państwa członkowskiego, odrębnych od ogólnej okoliczności uzasadniającej ustanowienie w tym rozporządzeniu pułapu przewidzianego w jego art. 6 ust. 1, a mianowicie, zasadniczo, wzrostu cen na rynku energii elektrycznej. Innymi słowy sąd ten zastanawia się, czy państwa członkowskie są zobowiązane do wykazania istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających przyjęcie środków krajowych stanowiących odstępstwo od pułapu przewidzianego w art. 6 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia.

79.      W pierwszej kolejności przypominam, że chociaż art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 przewiduje, iż dochody rynkowe producentów uzyskane z wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł, o których mowa w jego art. 7 ust. 1, są ograniczone do maksymalnej kwoty 180 EUR/MWh wyprodukowanej energii elektrycznej, to art. 8 tegoż rozporządzenia stanowi w szczególności w ust. 1 lit. a), że państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić „środki, które dodatkowo ograniczają dochody rynkowe” producentów wytwarzających energię elektryczną z tych źródeł.

80.      W świetle brzmienia owych przepisów oraz szerokiego zakresu uznania, jaki rozporządzenie 2022/1854 przyznaje w sposób ogólny państwom członkowskim w zakresie wdrażania tego rozporządzenia, nie ulega moim zdaniem wątpliwości, że zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie mającego zastosowanie do rozpatrywanych dochodów pułapu na poziomie niższym niż przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia maksymalny pułap 180 EUR/MWh, jak słusznie utrzymują rządy belgijski i austriacki oraz Rada i Komisja(47).

81.      Wykładnię tę Trybunał potwierdził już zresztą w niedawnych sprawach, w których zapadły wyroki Secab(48) oraz Electrabel i in.(49), dotyczące zgodności z rozporządzeniem 2022/1854 określonych aspektów systemów przyjętych na podstawie tego rozporządzenia odpowiednio przez Republikę Włoską i Królestwo Belgii.

82.      W drugiej kolejności pragnę zauważyć, że wykładnia zalecana przez niektóre strony skarżące w postępowaniu głównym, zgodnie z którą pułap niższy niż ten ustalony w prawie Unii byłoby możliwe jedynie w przypadku zaistnienia okoliczności właściwych dla danego państwa członkowskiego, uzasadniających przyjęcie środków krajowych stanowiących odstępstwo od tych przewidzianych w tym rozporządzeniu, nie znajduje żadnego poparcia w samym tekście tego rozporządzenia i okazuje się trudna do pogodzenia z zawartymi w tym rozporządzeniu wytycznymi oraz celami, które ono realizuje.

83.      Dokładniej rzecz ujmując, w odniesieniu do motywu 40 wspomnianego rozporządzenia(50), do którego odwołuje się sąd odsyłający w piątym pytaniu prejudycjalnym, uważam, że wyrażenia „określone warunki” nie można interpretować w ten sposób, że nakłada ono wymóg istnienia szczególnych okoliczności, odrębnych od tych, które uzasadniały przyjęcie środka w postaci pułapu na poziomie Unii, ani też, że uzależnia ono przyjęcie środków krajowych od dodatkowych wymogów po stronie państw członkowskich. Artykuł 8 ust. 1 tego rozporządzenia 2022/1584 nie zawiera bowiem żadnego elementu pozwalającego na uznanie, że wymienione w nim środki mogłyby zostać przyjęte przez państwa członkowskie wyłącznie pod warunkiem wykazania istnienia szczególnych okoliczności właściwych dla ich rynków krajowych, odrębnych od okoliczności przyjętych przez prawodawcę Unii w celu uzasadnienia wprowadzenia pułapu dochodów przewidzianego w art. 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia(51). Wynika stąd, że w zakresie, w jakim motyw 40 tego rozporządzenia odwołuje się do „określonych warunków”, warunki te należy rozumieć jako odsyłające do warunków określonych w art. 8 ust. 2 rzeczonego rozporządzenia.

84.      Taka interpretacja wydaje się zresztą trudna do pogodzenia, po pierwsze, z okolicznością, że motyw aktu prawa Unii, chociaż może wprawdzie wyjaśniać jego wykładnię, ale w żadnym razie nie może dodawać warunków odmiennych lub dodatkowych w stosunku do tych, w świetle których należy oceniać działania państw członkowskich(52), a po drugie, z szerokim zakresem uznania, jaki rozporządzenie 2022/1854 zdaje się przyznawać państwom członkowskim w zakresie jego wdrażania.

85.      W trzeciej i ostatniej kolejności pragnę podkreślić, że sąd odsyłający żywi wątpliwości w odniesieniu do ustalonej przez rząd belgijski kwoty pułapu w wysokości 130 EUR/MWh. Sąd ten zastanawia się w szczególności, czy okoliczność, że ów pułap jest o 50 EUR/MWh niższy od pułapu przewidzianego w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854, może zagrozić realizacji celów zamierzonych przez to rozporządzenie, w szczególności celu polegającego na ochronie interesów producentów energii elektrycznej.

86.      W tym względzie chciałbym przypomnieć, że chociaż art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie lub utrzymanie pułapu niższego niż przewidziany w jego art. 6 ust. 1 pułap wynoszący 180 EUR/MWh, to przysługujący im zakres uznania jest ograniczony wymogami ustanowionymi w art. 8 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia (który przewiduje określone ograniczenia krajowych uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie wprowadzania w życie pułapu dochodów). Przewidując szereg warunków, które należy spełnić, przepis ten ma konkretnie na celu zapewnienie, że w przypadku skorzystania przez państwo członkowskie z tej możliwości przyjęty pułap nie zostanie ustalony w sposób arbitralny (oraz że określone podstawowe zasady prawa energetycznego Unii nie zostaną naruszone).

87.      Należy jednak stwierdzić, że spełnienie tych warunków ocenia się konkretnie w oparciu o stan faktyczny, a nie w sposób abstrakcyjny. W konsekwencji do sądu odsyłającego należy sprawdzenie, czy w sporze w postępowaniu głównym spełniono owe warunki. W tym względzie na owym sądzie spoczywa obowiązek zbadania, czy pułap ustalono na poziomie umożliwiającym z jednej strony pokrycie kosztów operacyjnych poniesionych przez odnośnych producentów, a z drugiej strony spełnienie oczekiwań rozsądnego inwestora w celu uniknięcia ewentualnych niekorzystnych skutków w zakresie inwestycji. Badanie to doprowadzi zatem ów sąd do dokonania oceny, czy pułap w wysokości 130 EUR/MWh jest zgodny z wymogami określonymi w art. 8 ust. 2 rozporządzenia 2022/1854 w świetle przedstawionych przez rząd belgijski okoliczności faktycznych(53) oraz zarzutów wysuniętych przez skarżących w postępowaniu głównym. Motywy 27–29 tego rozporządzenia dostarczają w tym względzie użytecznych wskazówek(54).

88.      W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie piąte należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywane w świetle jego motywu 40, należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie środka, na mocy którego pułap dochodów rynkowych zostaje ustalony na poziomie 130 EUR/MWh, z zastrzeżeniem poszanowania warunków określonych w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia.

E.       W przedmiocie szóstego pytania prejudycjalnego

89.      Poprzez pytanie szóste, skierowane na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na piąte pytanie prejudycjalne, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 są ważne w świetle art. 16 i 17 Karty oraz zasady solidarności energetycznej(55).

90.      Na wstępie pragnę wyjaśnić, że o ile czwarte pytanie prejudycjalne odnosi się do ważności, w świetle prawa Unii, pułapu wprowadzonego rozporządzeniem 2022/1854, o tyle szóste pytanie prejudycjalne dotyczy ważności, w świetle postanowień Karty, pułapu przewidzianego w prawie belgijskim i ustalonego na poziomie 130 EUR/MWh. W tym względzie oraz z uwagi na to, że owo rozporządzenie samo w sobie nie określa kwestionowanego w postępowaniu głównym pułapu w wysokości 130 EUR/MWh, analizę, którą przedstawię w kolejnych punktach niniejszej opinii, ograniczę do oceny ważności przepisów wspomnianego rozporządzenia, do których odwołuje się sąd odsyłający, w zakresie, w jakim umożliwiają one państwu członkowskiemu, z zachowaniem warunków określonych w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia, ustalenie pułapu dochodów niższego niż przewidziany w art. 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh. Pragnę w tym względzie przypomnieć, że wśród warunków zawartych w art. 8 ust. 2 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 znajduje się obowiązek zapewnienia przez państwa członkowskie, aby środki krajowe przyjęte na podstawie tego art. 8 ust. 1 były „zgodne z prawem” Unii, w tym z Kartą(56).

1.      W przedmiocie ważności art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 w świetle art. 16 i 17 Karty 

91.      Jeżeli chodzi o art. 16 Karty, poświęcony wolności prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi on, że uznaje się tę wolność zgodnie z prawem Unii oraz ustawodawstwami i praktykami krajowymi. Zgodnie ze utrwalonym orzecznictwem Trybunału ochrona przyznana w tym artykule obejmuje w szczególności wolność prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, swobodę zawierania umów i wolność konkurencji, a także prawo każdego przedsiębiorstwa, by dysponować swobodnie, w granicach odpowiedzialności za własne działania, należącymi do niego zasobami gospodarczymi, technicznymi i finansowymi(57). Ponadto wspomniana wolność, która nie stanowi prerogatywy absolutnej, może podlegać różnorodnym ingerencjom władz publicznych, które mają prawo ustanowić w interesie ogólnym ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej. Okoliczność ta znajduje zaś odzwierciedlenie w szczególności w sposobie, w jaki należy oceniać regulacje Unii w świetle zasady proporcjonalności na podstawie art. 52 ust. 1 Karty(58).

92.      Wydaje mi się istotne, aby przypomnieć, że kwestia, czy ustanowiony przez rząd belgijski pułap może w praktyce stanowić naruszenie art. 16 Karty, nie może być oceniana w sposób abstrakcyjny. Przeciwnie, taka ocena wymaga konkretnego zbadania okoliczności rozpoznawanej sprawy objętej wyłączną właściwością sądu odsyłającego.

93.      W każdym razie pragnę zauważyć, że nie wydaje się, aby przyznana państwom członkowskim w art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 2022/1854 możliwość ustalenia pułapu dochodów poniżej 180 EUR/MWh ani opłata od „nadwyżki” dochodów uzyskanej na skutek wyjątkowych okoliczności – o ile są stosowane z zachowaniem warunków przewidzianych w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia – mogły same w sobie naruszać zdolność inwestowania zainteresowanych producentów ani ich wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Wyłącznie w przypadku ustalenia, że nałożony przez prawo krajowe pułap jest niezgodny z tym przepisem, w szczególności w zakresie, w jakim zagrażałby sygnałom inwestycyjnym lub nie pozwalałby na pokrycie kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych tych producentów, można by uznać ewentualne naruszenie art. 16 Karty. Do sądu odsyłającego należy zatem ocena, czy w świetle wszystkich dostępnych mu informacji pułap dochodów przewidziany w art. 22ter ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. rzeczywiście spełnia warunki określone w art. 8 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia(59).

94.      W każdym razie, nawet przy założeniu, że Trybunał stwierdzi, iż opłata od nadwyżki dochodów – w przypadku jej zastosowania według zasad bardziej rygorystycznych niż ustanowione przez przewidziany w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 pułap wynoszący 180 EUR/MWh – może ograniczać korzystanie z wolności prowadzenia działalności gospodarczej, to takie ograniczenie wydaje mi się uzasadnione z tych samych powodów, co powody przedstawione w pkt 69–74 niniejszej opinii. Ewentualne ograniczenie wolności prowadzenia działalności gospodarczej, które byłoby spowodowane opłatą od nadwyżki dochodów w zakresie bardziej rygorystycznym niż ustanowiony w przewidzianym w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułapie w wysokości 180 EUR/MWh, wydaje się bowiem być zgodne z istotą tej wolności, biorąc pod uwagę warunki określone w art. 8 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, okoliczność, że owa opłata miała zastosowanie jedynie przez krótki czas oraz fakt, iż nie uniemożliwiała ona prowadzenia działalności gospodarczej przez zainteresowanych producentów.

95.      Powyższą analizę można również przenieść na grunt tej części szóstego pytania prejudycjalnego, która dotyczy ważności wskazanych przez sąd odsyłający przepisów rozporządzenia 2022/1854 w świetle art. 17 Karty(60).

2.      W przedmiocie ważności art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 w świetle zasady solidarności energetycznej

96.      W odniesieniu do zasady solidarności energetycznej przypominam, że art. 194 ust. 1 TFUE stanowi, że w ramach ustanawiania lub funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz z uwzględnieniem potrzeby zachowania i poprawy stanu środowiska, polityka Unii w dziedzinie energetyki ma na celu, w duchu solidarności między państwami członkowskimi, zapewnienie funkcjonowania rynku energii, zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii w Unii, wspieranie efektywności energetycznej i oszczędności energii, jak również rozwoju nowych i odnawialnych form energii oraz wspieranie wzajemnych połączeń między sieciami energii. A zatem wspomniany w tym postanowieniu duch solidarności między państwami członkowskimi stanowi w dziedzinie energetyki szczególny wyraz zasady solidarności, która z kolei stanowi jedną z podstawowych zasad prawa Unii i która jest ściśle związana z zasadą lojalnej współpracy, ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE(61). Ponadto nic nie pozwala na uznanie, że zasada solidarności zawarta w art. 194 ust. 1 TFUE nie może jako taka wywoływać wiążącego skutku prawnego dla państw członkowskich i instytucji Unii. Wręcz przeciwnie – zasada ta, jak wynika z samego brzmienia i samej struktury tego postanowienia, leży u podstaw wszystkich celów polityki Unii w dziedzinie energetyki, czyniąc z nich spójną całość(62). Wynika stąd w szczególności, że akty przyjmowane przez instytucje Unii w ramach tej polityki, należy interpretować, oraz oceniać ich legalność, w świetle rzeczonej zasady(63).

97.      Należy również przypomnieć, że zasada solidarności energetycznej musi być uwzględniana przez instytucje Unii i państwa członkowskie w ramach ustanawiania lub funkcjonowania rynku wewnętrznego, a w szczególności rynku gazu ziemnego, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw energii w Unii, co oznacza nie tylko stawianie czoła nagłym nadzwyczajnym sytuacjom, gdy one wystąpią, ale także podejmowanie środków mających na celu zapobieganie sytuacjom kryzysowym. W tym celu konieczne jest przeprowadzenie oceny ryzyka dla interesów energetycznych państw członkowskich i Unii, a w szczególności dla bezpieczeństwa dostaw energii, aby dokonać wyważenia wchodzących w grę interesów w świetle tej zasady, uwzględniając przy tym zarówno interesy państw członkowskich, jak i Unii jako całości. Stosowanie wspomnianej zasady nie oznacza jednak, że polityka Unii w dziedzinie energetyki nie może w żadnym wypadku mieć negatywnych skutków dla szczególnych interesów danego państwa członkowskiego w tej dziedzinie(64). Niemniej, jak podkreśliłem w poprzednim punkcie niniejszej opinii, instytucje Unii i państwa członkowskie w ramach stosowania tej polityki są zobowiązane uwzględniać zarówno interesy Unii, jak i interesy poszczególnych ewentualnie zainteresowanych państw członkowskich oraz wyważać te interesy w przypadku sprzeczności(65).

98.      W rozpoznawanej sprawie rozporządzenie 2022/1854 przyjęto na podstawie art. 122 ust. 1 TFUE, który wchodzi w zakres rozdziału 1, zatytułowanego „Polityka gospodarcza”, tytułu VIII części trzeciej traktatu FUE. Nie można jednak wywodzić z dokonanego przez prawodawcę Unii wyboru owej podstawy prawnej, że ów akt nie wchodzi w zakres polityki Unii w dziedzinie energetyki, ani że z tego względu nie można oceniać jego zgodności z prawem w świetle zasady solidarności energetycznej(66).

99.      W konsekwencji, ponieważ z przywołanego w poprzednim punkcie niniejszej opinii orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada solidarności energetycznej powinna stanowić wytyczną dla wszelkich działań w ramach polityki Unii w dziedzinie energetyki, w tym w sytuacjach kryzysowych, oraz że obowiązuje ona zarówno instytucje Unii, jak i państwa członkowskie, co oznacza przyjmowanie środków mających na celu zaradzenie nagłym nadzwyczajnym sytuacjom oraz zapobieganie kryzysom, moim zdaniem nie ma wątpliwości, że rozporządzenie 2022/1854 stanowi odzwierciedlenie „ducha solidarności”, do którego odwołano się w art. 194 ust. 1 TFUE. Jako skoordynowana na szczeblu Unii reakcja na gwałtowny wzrost cen energii elektrycznej oraz jego skutki dla gospodarstw domowych i przemysłu i podjęta w szczególności w celu uniknięcia podjęcia nieskoordynowanych środków krajowych, które mogłyby zaszkodzić wewnętrznemu rynkowi energii i zagrozić bezpieczeństwu dostaw, owo rozporządzenie samo w sobie opiera się na zasadzie solidarności, a nawet stanowi jej konkretny przejaw(67).

100. Ponadto pragnę stwierdzić, że wbrew temu, co utrzymują niektórzy skarżący w postępowaniu głównym, okoliczność, iż rozporządzenie 2022/1854 zezwala na ustanowienie odmiennych pułapów w poszczególnych państwach członkowskich, czy też fakt, że niektóre z tych państw skorzystały z owej możliwości w celu ustalenia pułapów niższych niż ten przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, nie mogą same w sobie być uznane za naruszenie zasady solidarności energetycznej. Niewątpliwie działanie prawodawcy Unii miało na celu uniknięcie fragmentacji unijnego rynku energii elektrycznej poprzez ustanowienie zestawu wspólnych zasad, w szczególności – jak wynika z motywu 27 rzeczonego rozporządzenia – poprzez wprowadzenie „pułapu jednolitego w całej Unii”. Jednak harmonizacja, do której osiągnięcia w ten sposób dążono, nie miała charakteru ani maksymalnego, ani wyczerpującego. Prawodawca Unii uwzględnił natomiast specyfikę rynków energii elektrycznej w poszczególnych państwach członkowskich. Zamierzony cel nie polegał zatem na narzuceniu jednolitego pułapu w całej Unii, lecz na zapewnieniu wprowadzenia we wszystkich państwach członkowskich mechanizmu ograniczenia nadwyżki dochodów z poszanowaniem wspólnego maksymalnego pułapu.

101. Z powyższych okoliczności wynika, że zezwalając państwom członkowskim na ustalenie, na warunkach określonych w art. 8 rozporządzenia 2022/1854, pułapu dochodów rynkowych niższego niż ten przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, prawodawca Unii nie naruszył tej zasady.

102. W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie szóste należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie pułapu niższego niż pułap przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia i nie naruszają one art. 16 i 17 Karty ani zasady solidarności energetycznej.

F.      W przedmiocie siódmego pytania prejudycjalnego

103. Poprzez pytanie siódme sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 naruszają art. 20 i 21 Karty, zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz przewidziany w art. 296 TFUE obowiązek uzasadnienia w zakresie, w jakim na ich podstawie obowiązkowym pułapem dochodów rynkowych w wysokości 180 EUR/MWh jest objęta także sprzedaż energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy (stałych lub gazowych paliw z biomasy).

1.      W przedmiocie ważności pułapu w świetle art. 20 i 21 Karty

104. W pierwszej kolejności, w odniesieniu do tej części pytania, która dotyczy ważności art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 w świetle art. 20 i 21 Karty, sąd odsyłający uważa, że należy zbadać tę kwestię, ponieważ na podstawie kwestionowanych przepisów pułapowi w wysokości 180 EUR/MWh podlegają wszystkie przedsiębiorstwa produkujące energię elektryczną z biomasy, pomimo że istnieją istotne różnice między tymi przedsiębiorstwami a przedsiębiorstwami produkującymi energię elektryczną przy użyciu innych technologii, w szczególności w odniesieniu do ponoszonych przez nich kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych, co mogłoby prowadzić do nieuzasadnionej różnicy w traktowania tych różnych kategorii producentów.

105. Pragnę przypomnieć, że z łącznej lektury art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 wynika, że dochody uzyskane z produkcji energii elektrycznej ze stałych lub gazowych paliw z biomasy, z wyłączeniem biometanu, powinny – podobnie jak dochody z innych źródeł energii wymienionych w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia – zostać objęte pułapem w wysokości 180 EUR/MWh. W ten sposób prawodawca Unii uznał, że wykorzystanie stałych lub gazowych paliw z biomasy nie naraża odnośnych producentów energii elektrycznej na koszty produkcji porównywalne z kosztami, jakie ponoszą producenci szczególnie dotknięci rażącym wzrostem wysokich cen gazu jako surowca, wobec czego ci pierwsi mogli zasadniczo należeć do kategorii „wytwórców inframarginalnych”, których dotyczy środek w postaci pułapu(68).

106. Pragnę również zwrócić uwagę, iż jeden z głównych celów rozporządzenia 2022/1854 polegał na ograniczeniu dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej przez wytwórców o najniższych kosztach krańcowych, którzy mogli uzyskać znaczącą nadwyżkę dochodów. Opłata od tych dochodów miała na celu umożliwienie państwom członkowskim finansowania środków wsparcia dla końcowych odbiorców energii elektrycznej(69).

107. Ponadto uważam, że szeroki zakres uznania, jakim dysponuje prawodawca Unii w ramach przyjmowania środków nadzwyczajnych, takich jak te przewidziane w rozporządzeniu 2022/1854, pozwala mu na zgrupowanie producentów energii elektrycznej podlegających pułapowi w ramach jednej kategorii ogólnej opartej na źródle energii wykorzystywanym do produkcji energii elektrycznej, a w konsekwencji na traktowanie w sposób jednolity różnych rodzajów paliw stałych lub gazowych, bez konieczności dokonywania bardziej szczegółowego rozróżnienia między różnymi formami biomasy, o których mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia. Niewątpliwie bezsporne jest, że niektórzy spośród podlegających pułapowi producentów ponoszą wyższe koszty produkcji niż inni. Taka okoliczność nie może jednak sama w sobie podważać przyjętego przez prawodawcę Unii podziału na różne kategorie producentów energii elektrycznej. Określenie kategorii wymaga siłą rzeczy pewnego stopnia uogólnienia, co nie pozwala na uwzględnienie wszystkich szczególnych sytuacji. Skoro jednak owe kategorie ustanowiono na podstawie obiektywnych kryteriów, nie można zarzucać prawodawcy Unii, że postąpił w ten sposób. Moim zdaniem przychylenie się do argumentacji skarżących w postępowaniu głównym oznaczałoby wymóg ustanowienia odrębnych pułapów dla każdego źródła energii, które to rozwiązanie można wprawdzie rozważyć, ale w praktyce oznaczałoby ryzyko komplikacji w zakresie stosowania mechanizmu w postaci pułapu i mogłoby zagrozić jego skuteczności.

108. Uwzględniając realizowany przez rozporządzenie 2022/1854 cel przywołany w pkt 107 niniejszej opinii, a także szczególny kontekst gospodarczy i polityczny, w którym zostało ono przyjęte, prawodawca Unii nie dopuścił się oczywistego błędu w ocenie, uznając, że pomimo różnic między źródłami energii, o których mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, źródła te powinny podlegać temu samemu pułapowi, ponieważ wszystkie one zostały uznane za należące do technologii inframarginalnych.

2.      W przedmiocie obowiązku uzasadnienia 

109. W drugiej kolejności, co się tyczy przewidzianego w art. 296 akapit drugi TFUE obowiązku uzasadnienia, pragnę przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, iż uzasadnienie to powinno być dostosowane do charakteru danego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Nie ma ponadto wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi tego postanowienia, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego daną dziedzinę(70). Ponadto zakres wspomnianego obowiązku uzasadnienia zależy od charakteru danego aktu, a w przypadku aktów o zasięgu ogólnym uzasadnienie może ograniczać się do wskazania: po pierwsze – całokształtu sytuacji, która doprowadziła do jego przyjęcia, i – po drugie – ogólnych celów, które zamierza się osiągnąć. W tym kontekście Trybunał wyjaśnił w szczególności, że nadmierne byłoby wymaganie szczególnego uzasadnienia dla poszczególnych zastosowanych wyborów technicznych, jeżeli z zaskarżonego aktu wynika istota zamierzonego przez daną instytucję celu(71).

110. Z powodów przedstawionych w kolejnym punkcie niniejszej opinii uważam, że w rozpoznawanej sprawie prawodawca Unii wywiązał się ze spoczywającego na nim obowiązku uzasadnienia.

111. Przede wszystkim, jeżeli chodzi o decyzję prawodawcy Unii, że pułap zostanie ustalony na poziomie 180 EUR/MWh, pragnę zauważyć, że powody, które doprowadziły do wyboru tej kwoty, oraz konkretne elementy, na których opiera się ów wybór, wynikają jasno i wystarczająco precyzyjnie z samej treści rozporządzenia 2022/1854, w szczególności z jego motywów 27–30. Następnie, jeżeli chodzi o wykaz źródeł energii, o których mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia i które podlegają środkowi w postaci pułapu, motywy 11 i 32–34 tego rozporządzenia również dostarczają wystarczających wyjaśnień w tym zakresie. Wreszcie, chociaż prawdą jest, że wspomniane rozporządzenie nie zawiera szczególnego uzasadnienia dla każdego z odnośnych źródeł energii dotyczącego powodów zastosowania pułapu, to decydujące kryterium przyjęte do zastosowania tego środka, a mianowicie rozróżnienie między podlegającymi pułapowi technologiami inframarginalnymi a wyłączonymi z tego pułapu technologiami generującymi wyższe koszty, wynika jednak w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny z samego rozporządzenia. Bardziej szczegółowa analiza kwestii, czy w niniejszym przypadku niektóre technologie wchodzą w zakres pojęcia „technologii inframarginalnych”, wykraczałaby poza wymogi wynikające z obowiązku uzasadnienia ze względu na swój wysoce techniczny charakter.

3.      W przedmiocie zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań

112. Jeżeli chodzi, w trzeciej i ostatniej kolejności, o zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, przypominam, że pierwsza z tych zasad wymaga, by normy prawa były jasne i precyzyjne, oraz aby ich stosowanie było przewidywalne dla jednostek, w szczególności gdy normy te mogą mieć dla nich niekorzystne skutki. Zasada pewności prawa wymaga w szczególności, aby dane uregulowanie umożliwiało zainteresowanym dokładne zapoznanie się z zakresem obowiązków, jakie ono na nich nakłada, oraz aby mogli oni poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki i podjąć w związku z tym odpowiednie działania(72). Wymogów tych nie można jednak rozumieć jako przeszkody dla tego, by prawodawca Unii w ramach przyjmowanej przez siebie normy zastosował abstrakcyjne pojęcie prawne. Wydaje się, że jest to oczywiste, ponieważ nie jest możliwe dokładne i konkretne określenie z góry wszystkich sytuacji, które mogą wystąpić. Zasada pewności prawa nie obejmuje również obowiązku utrzymania niezmienionego w czasie porządku prawnego, ponieważ prawodawca Unii może w granicach przysługującego mu zakresu uznania zmienić istniejącą sytuację legislacyjną(73). Nadmierna sztywność legislacyjna uniemożliwiłaby zatem jakiekolwiek dostosowanie nowych okoliczności, które mogą się pojawić.

113. W odniesieniu do zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, prawo do powoływania się na nią zakłada, że właściwe organy Unii udzieliły zainteresowanemu dokładnych, bezwarunkowych i spójnych zapewnień, pochodzących z uprawnionych i wiarygodnych źródeł. Natomiast nie może powoływać się na naruszenie tej zasady ten, komu administracja nie udzieliła precyzyjnych zapewnień. Podmiot gospodarczy nie może również mieć podstaw do uzasadnionych oczekiwań co do całkowitego braku zmiany przez prawodawcę Unii istniejącej sytuacji(74).

114. Z powodów przedstawionych w kolejnych punktach niniejszej opinii uważam, że nie można stwierdzić żadnego naruszenia tych zasad przez art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854.

115. Po pierwsze, jeżeli chodzi o zasadę pewności prawa stwierdzam, że oba te przepisy określają w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny zarówno zakres stosowania środka w postaci pułapu, jak i warunki jego stosowania(75). Umożliwiają one zatem zainteresowanym producentom określenie z wystarczającą precyzją zakresu spoczywających na nich obowiązków, zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 112 niniejszej opinii(76). Ponadto, skoro zgodnie z tym orzecznictwem zasada pewności prawa nie oznacza utrzymania niezmienionego porządku prawnego, nie można zarzucać prawodawcy Unii, że w sytuacji nadzwyczajnej przyjął wyjątkowe środki mające na celu zaradzenie kryzysowi energetycznemu.

116. Po drugie, jeżeli chodzi o zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, jak wynika z przytoczonego w pkt 113 niniejszej opinii orzecznictwa Trybunału, każdy podmiot gospodarczy może powołać się na tę zasadę w sytuacji, gdy właściwy organ Unii wzbudził u niego uzasadnione oczekiwania poprzez dokładne, bezwarunkowe i spójne zapewnienia. W rozpoznawanej sprawie należy jednak stwierdzić, że żaden ze skarżących w postępowaniu głównym nie podnosi, iż prawodawca Unii udzielił takich zapewnień co do wyłączenia z zakresu stosowania środka w postaci pułapu dochodów rynkowych uzyskanych ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej ze stałych lub gazowych paliw z biomasy (z wyjątkiem biometanu)(77).

117. Wynika stąd, że ani zasada pewności prawa, ani zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań nie mogą być interpretowane jako stanowiące przeszkodę dla każdej interwencji ze strony organów publicznych mającej na celu zaradzenie niedoskonałościom rynku, w szczególności gdy ta interwencja ma charakter interwencji w sytuacjach nadzwyczajnych w odpowiedzi na wyjątkowe, a zatem z definicji nieprzewidywalne zdarzenie. Ponadto zainteresowane przedsiębiorstwa nie mogą zasadnie powoływać się na utrzymanie istniejącej sytuacji prawnej lub gospodarczej, ponieważ może ona zostać zmieniona w ramach wykonywania uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących właściwym organom Unii.

118. W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie siódme należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie naruszają one art. 20 i 21 Karty, zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań ani przewidzianego w art. 296 TFUE obowiązku uzasadnienia w zakresie, w jakim na ich podstawie pułapem w wysokości 180 EUR/MWh objęte są również dochody uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy.

G.      W przedmiocie ósmego pytania prejudycjalnego

119. Poprzez pytanie ósme sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 2 rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że zobowiązują one państwa członkowskie do tego, by w odniesieniu do instalacji produkujących energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy ustaliły pułap dochodów rynkowych wyższy niż przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh.

120. Na wstępie pragnę zauważyć, że chociaż rząd belgijski ustanowił pułap wynoszący 130 EUR/MWh dla wszystkich operatorów produkujących energię elektryczną przy użyciu jednego ze źródeł wymienionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854, to jednak uznał on za konieczne podwyższenie do wysokości 180 EUR/MWh pułapu mającego zastosowanie do energii elektrycznej wytwarzanej ze stałych lub gazowych paliw z biomasy, biorąc pod uwagę jego wyższe koszty produkcji w porównaniu z produkcją z innych źródeł energii objętych tym pułapem(78). Skarżący w postępowaniu głównym utrzymują jednak, że jednolite stosowanie pułapu w wysokości 180 EUR/MWh w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw produkujących energię elektryczną z biomasy nie jest uzasadnione. W tym względzie argumentują oni, po pierwsze, że istnieją istotne różnice między tymi producentami pod względem ponoszonych przez nich kosztów inwestycji i kosztów operacyjnych, a po drugie, że taki środek wywiera nieproporcjonalny wpływ na zdolność pokrycia tych kosztów przez producentów wykorzystujących odpady z biomasy. Ich zdaniem prawodawca Unii powinien był zatem ustalić pułap wynoszący więcej niż 180 EUR/MWh.

121. W tym względzie pragnę zauważyć, że chociaż art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2022/1854 rzeczywiście zezwala państwom członkowskim na odstępstwo od przewidzianego w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia „maksimum” wynoszącego 180 EUR/MWh poprzez ustalenie wyższego pułapu, to owo uprawnienie nie ma bynajmniej obowiązkowego charakteru. Należy bowiem stwierdzić, że skorzystanie ze wspomnianej możliwości pozostaje uzależnione od spełnienia warunku, zgodnie z którym inwestycje i koszty operacyjne danych producentów przekraczają określony w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh. W motywie 42 wspomnianego rozporządzenia uściślono ponadto, że ta możliwość ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw.

122. W konsekwencji do państw członkowskich należy ustalenie, z uwzględnieniem cech charakterystycznych ich rynków krajowych oraz na podstawie obiektywnych danych dotyczących kosztów produkcji generowanych przez odnośne instalacje, czy należy skorzystać z tej możliwości. Należy w tym względzie stwierdzić, że chociaż zainteresowani producenci zarzucają rządowi belgijskiemu ustalenie pułapu, który nie pozwala na pokrycie ich kosztów inwestycji oraz kosztów operacyjnych, to tego stwierdzenia – opartego na ocenie faktycznej, która nie podlega kompetencji Trybunału – nie wykazano lub, w każdym razie, nie wynika ono wyraźnie z postanowienia odsyłającego(79).

123. W odniesieniu do art. 8 ust. 2 rozporządzenia 2022/1854, którego również dotyczy ósme pytanie prejudycjalne, przepis ten zmierza do ograniczenia przysługujących państwom członkowskim uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie przyjmowania krajowych środków w postaci pułapu, poprzez określenie kryteriów, jakie owe środki muszą spełniać, aby były zgodne z tym rozporządzeniem. W tej kwestii pragnę uściślić, że o ile art. 8 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia rzeczywiście wymaga, aby przyjęte przez państwa członkowskie środki krajowe zapewniały w szczególności pokrycie kosztów inwestycji i kosztów eksploatacyjnych, o tyle ocena rozsądnego charakteru pułapu ustalonego przez rząd belgijski dla producentów energii elektrycznej, którzy wykorzystują paliwa z biomasy wchodzi w zakres analizy stanu faktycznego, która nie podlega kompetencji Trybunału(80).

124. W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie ósme należy odpowiedzieć, iż art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie zobowiązuje on państw członkowskich do tego, by w odniesieniu do instalacji produkujących energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy ustaliły pułap dochodów rynkowych wyższy niż przewidziany w art. 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh, o ile spełnione są warunki określone w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia.

H.      W przedmiocie pytań prejudycjalnych dziesiątego i dwunastego

125. Poprzez pytanie dziesiąte sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 2 ust. 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywane w świetle motywu 30 tego rozporządzenia zezwalają, w odniesieniu do stosowania domniemań, na wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej a producentami wytwarzającymi energię elektryczną z innych źródeł energii. Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej sąd ten dąży do ustalenia, poprzez dwunaste pytanie prejudycjalne, czy przepisy te naruszają art. 20 i 21 Karty.

126. W pierwszej kolejności pragnę zauważyć, że dziesiąte pytanie prejudycjalne odpowiada w istocie drugiemu pytaniu prejudycjalnemu, które zostało zadane przez cour d’appel de Bruxelles (sąd apelacyjny w Brukseli, Belgia) w sprawie, w której zapadł wyrok Electrabel i in.(81). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 6–8 rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z którymi kwotę dochodów, do której ma zastosowanie pułap dochodów rynkowych określony na podstawie tego art. 8, ustala się, w zależności od wskazanych instalacji wytwarzających energię elektryczną, albo na podstawie domniemań niewzruszalnych, albo na podstawie domniemań wzruszalnych, które mogą zostać obalone jedynie, po pierwsze, poprzez uzasadnienie rzeczywistych dochodów osiągniętych przez wszystkie instalacje danego operatora, i po drugie, za pomocą innych domniemań, o ile domniemania te pozwalają na uzyskanie racjonalnych szacunków tych dochodów, które to szacunki odzwierciedlają realia rynkowe w rozpatrywanym okresie(82).

127. W tym względzie Trybunał uznał, że ponieważ kwestia, czy dane domniemanie spełnia ten warunek, ma charakter faktyczny, należy ona do kompetencji organów krajowych, które działają pod kontrolą sądów krajowych. Sąd ten wskazał jednak, w celu udzielenia sądowi odsyłającemu wskazówek pomocnych przy dokonywaniu przez niego oceny, że aby dokonać tej oceny należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i techniczne charakteryzujące nie tylko sytuację danych operatorów i instalacji, lecz również krajowy rynek energii elektrycznej(83). W tym względzie istotne mogą być zatem w szczególności, biorąc pod uwagę te szczególne cechy, skala przeszkód w gromadzeniu i kontroli danych, które pozwoliłyby ustalić, w terminie zgodnym z pilną potrzebą osiągnięcia celu ochrony końcowych odbiorców energii elektrycznej, dokładne dochody instalacji lub operatorów objętych spornym środkiem w postaci pułapu, podobnie jak kwestia, czy wprowadzone domniemania są wystarczająco precyzyjne, aby uniknąć znacznego zawyżenia lub zaniżenia dochodów osiągniętych przez zainteresowanych operatorów, jak również to, czy istnieje mechanizm korygujący umożliwiający, w stosownych przypadkach, operatorom lub organom krajowym wykazanie rzeczywistych dochodów w celu skorygowania wyniku tych domniemań, jeżeli nie prowadzą one do racjonalnych szacunków odzwierciedlających realia rynkowe w rozpatrywanych okresie(84).

128. W wyroku Electrabel i in. Trybunał wyjaśnił również, iż okoliczność, że państwo członkowskie zdecydowało się w danym wypadku na wprowadzenie, na podstawie obiektywnych elementów rozróżnienia, domniemań zmiennych w zależności od danych operatorów, instalacji lub technologii bądź też ciągu domniemań, nie może oznaczać, że warunek przypomniany w poprzednim punkcie niniejszej opinii nie został spełniony, o ile w odniesieniu do każdej z kategorii operatorów, instalacji lub technologii, których ewentualnie dotyczy to domniemanie, ustanowione domniemanie umożliwia uzyskanie racjonalnego szacunku dochodów właściwych dla tej kategorii.

129. Orzecznictwo Trybunału przytoczone w poprzednich punktach niniejszej opinii prowadzi zatem do udzielenia odpowiedzi twierdzącej na dziesiąte pytanie prejudycjalne. Artykuł 2 ust. 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywane w świetle jego motywu 30 nie stoją bowiem na przeszkodzie, w odniesieniu do stosowania domniemań, wprowadzeniu rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej a producentami wytwarzającymi energię elektryczną z innych źródeł energii. Do sądu odsyłającego należy jednak sprawdzenie, czy owo rozróżnienie opiera się na obiektywnych elementach pozwalających na uzyskanie racjonalnego szacunku dochodów właściwych dla każdej z rozpatrywanych kategorii.

130. W drugiej kolejności, w odniesieniu ważności art. 2 ust. 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 w świetle art. 20 i 21 Karty pragnę przypomnieć, że zasady równego traktowania i niedyskryminacji, ustanowione, odpowiednio, w tych dwóch ostatnich postanowieniach, wymagają, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmienne sytuacje nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione(85).

131. Nawet przy założeniu, jak podnoszą niektórzy skarżący w postępowaniu głównym, że producenci wytwarzający energię elektryczną z energii jądrowej oraz producenci wytwarzający energię elektryczną z innych źródeł energii znajdują się w porównywalnej sytuacji pod względem celu polegającego na uzyskaniu nadwyżki dochodów przez producentów stosujących tzw. technologie „inframarginalne”, to sama ta okoliczność moim zdaniem nie może przeszkodzić właściwym organom krajowym w stosowaniu – w szczególności w świetle przysługującego im szerokiego zakresu uznania – różnych metod obliczania w celu ustalenia dochodów podlegających pułapowi oraz dla stosowania w tym celu różnych domniemań w zależności od kategorii danych instalacji. Tak jest w szczególności w przypadku, gdy takie rozróżnienie opiera się na obiektywnych względach praktycznych oraz na konieczności zapewnienia skutecznego stosowania środka w postaci pułapu, w szczególności poprzez uproszczenie zasad jego stosowania oraz zmniejszenie obciążenia administracyjnego spoczywającego na właściwych organach krajowych(86). Pragnę przypomnieć, że w rozpoznawanej sprawie wprowadzone przez belgijskiego ustawodawcę rozróżnienie pomiędzy energią jądrową a energią produkowaną z innych źródeł energii opiera się na okoliczności, że w odniesieniu do pierwszej kategorii strategia sprzedaży odnośnych producentów została określona w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r.

132. W świetle powyższych rozważań uważam, że na pytanie dwunaste należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywane w świetle motywu 30 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że przepisy te nie naruszają art. 20 i 21 Karty zezwalając państwu członkowskiemu stosującemu domniemania w celu ustalenia dochodów rynkowych podlegających pułapowi na wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej a producentami wytwarzającymi energię elektryczną z innych źródeł energii.

I.      W przedmiocie pytań prejudycjalnych trzynastego i czternastego

133. Poprzez pytanie trzynaste sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one na ustanowienie przez państwa członkowskie środka krajowego w postaci pułapu dochodów rynkowych ze skutkiem od dnia 1 sierpnia 2022 r. Poprzez pytanie czternaste, zadane na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na trzynaste pytanie prejudycjalne, sąd ten dąży do ustalenia, czy wyżej wymienione przepisy tego rozporządzenia są ważne w świetle zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania wstecz przepisów prawa i solidarności energetycznej oraz art. 17 Karty.

134. Z postanowienia odsyłającego wynika, że źródłem tych pytań jest okoliczność, iż opłatę wprowadzoną w ustawie z dnia 16 grudnia 2022 r. zastosowano do nadwyżek dochodów uzyskanych w Belgii w okresie od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., podczas gdy rozporządzenie 2022/1854 weszło w życie dopiero w dniu 8 października 2022 r., a ustalony w nim pułap miał zastosowanie wyłącznie w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. oraz że rozporządzenie to nie przewidywało wyraźnie możliwości stosowania owego pułapu przez państwa członkowskie przed dniem 1 grudnia 2022 r., chociaż taką możliwość uwzględniono we wniosku, który doprowadził do przyjęcia rzeczonego rozporządzenia.

135. Na wstępie pragnę zauważyć, że problematykę tę rozpatrywano w sprawie, w której zapadł wyrok Electrabel i in.(87). Trybunał orzekł, że przepisy, o których mowa w trzynastym pytaniu prejudycjalnym w związku z art. 288 TFUE oraz zasadami pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii, a także lojalnej współpracy należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym przyjętym po wejściu w życie rozporządzenia 2022/1584, które przewidują stosowanie środka w postaci pułapu dochodów rynkowych podobnego do środka, który został wprowadzony przez to rozporządzenie, lecz w okresie poprzedzającym okres określony w tym rozporządzeniu(88). W tym względzie Trybunał zauważył w szczególności, że z żadnego przepisu rozporządzenia 2022/1854 nie wynika, że miałoby ono mieć zastosowanie do takiego uregulowania ani że uzależniałoby ono przyjęcie takiego uregulowania od warunków przewidzianych w tym rozporządzeniu(89). Trybunał zauważył również, że państwa członkowskie powinny wykonywać swoje kompetencje z poszanowaniem prawa Unii, ale że z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika, by sąd odsyłający w owej sprawie miał wątpliwości co do materialnej zgodności uregulowań krajowych leżących u podstaw sporów w postępowaniach głównych z innymi przepisami prawa Unii, które mogłyby mieć zastosowanie ratione temporis(90).

136. Uściśliwszy powyższe, należy zatem przenieść na grunt niniejszej sprawy analizę oraz odpowiedź przyjętą przez Trybunał w wyroku Electrabel i in., streszczone w poprzednim punkcie niniejszej opinii, i na trzynaste pytanie prejudycjalne udzielić odpowiedzi twierdzącej.

137. Mając na uwadze odpowiedź, jakiej proponuję udzielić na trzynaste pytanie prejudycjalne, należy również udzielić odpowiedzi na czternaste pytanie prejudycjalne. Z tych samych powodów, które zostały przedstawione w pkt 112–118 niniejszej opinii, jestem zdania, że art. 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854 nie można uznać za naruszające zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań. To samo dotyczy art. 17 Karty i zasady solidarności energetycznej z powodów analogicznych do tych, które zostały przedstawione w pkt 69–75, 99 i 100 niniejszej opinii.

138. W świetle powyższych rozważań jestem zdania, że na pytanie czternaste należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854 należy interpretować w ten sposób, że nie naruszają one zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania przepisów prawa wstecz i solidarności energetycznej, a także art. 17 Karty.

J.      W przedmiocie piętnastego pytania prejudycjalnego

139. Poprzez piętnaste pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd ten utrzymał w mocy skutki ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. w sytuacji, gdyby ustalił, w świetle udzielonych przez Trybunał odpowiedzi, że ustawa ta narusza obowiązki wynikające z rozporządzenia 2022/1854.

140. W świetle odpowiedzi, jakich sugeruję udzielić na powyższe pytania prejudycjalne, nie ma konieczności udzielenia odpowiedzi na owo pytanie piętnaste. Poniższe rozważania zostaną zatem przedstawione tytułem uzupełniającym, na wypadek gdyby Trybunał uznał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie tego pytania jest przydatne.

141. Na wstępie chciałbym podkreślić fakt, że sąd odsyłający nie zwraca się o ograniczenie w czasie skutków wyroku, jaki zostanie wydany, lecz zastanawia się nad możliwością utrzymania w mocy w swoim krajowym porządku prawnym skutków ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r., nawet gdyby orzekł, że narusza ona rozporządzenie 2022/1854.

142. W tym względzie pragnę podkreślić, że do organów danego państwa członkowskiego należy podjęcie wszelkich ogólnych lub szczególnych środków w celu zapewnienia na ich terytorium przestrzegania prawa Unii(91). Trybunał wielokrotnie orzekał zatem, że zgodnie z zasadą lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE państwa członkowskie są zobowiązane do usuwania bezprawnych skutków naruszenia prawa Unii, przy czym taki obowiązek ciąży, w ramach ich kompetencji, na każdym organie danego państwa członkowskiego, w tym na sądach krajowych rozpoznających skargę na akt krajowy skutkujący takim naruszeniem(92). W konsekwencji, jeżeli organy danego państwa członkowskiego stwierdzą, że uregulowanie krajowe jest sprzeczne z prawem Unii, powinny one z jednoczesnym zachowaniem prawa wyboru środków, jakie mają zostać przyjęte, czuwać nad tym, aby w jak najkrótszym czasie prawo krajowe zostało dostosowane do prawa Unii oraz aby nadać pełną skuteczność prawom, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii(93). Gdyby bowiem sądy krajowe były uprawnione do przyznania, choćby tymczasowo, przepisom krajowym pierwszeństwa przed prawem Unii, z którym te przepisy są sprzeczne doszłoby do naruszenia jednolitego stosowania prawa Unii(94).

143. Wyłącznie w drodze wyjątku oraz kierując się nadrzędnymi względami pewności prawa Trybunał uznał możliwość tymczasowego zawieszenia wywieranego przez prawo Unii skutku w postaci uchylenia przepisów prawa krajowego sprzecznych z prawem Unii. Takie ograniczenie w czasie skutków wykładni tego prawa dokonanej przez Trybunał może zostać orzeczone jedynie w samym wyroku, w którym Trybunał rozstrzyga w przedmiocie wykładni, o którą się do niego zwrócono(95).

144. Trybunał uznał zatem, że sąd krajowy może, o ile zezwala na to prawo krajowe, utrzymać w mocy skutki środków, które zostały uznane za sprzeczne z prawem Unii, jeżeli to utrzymanie w mocy jest uzasadnione nadrzędnymi względami związanymi z koniecznością uniknięcia rzeczywistego i poważnego zagrożenia polegającego na przerwaniu dostaw energii elektrycznej w danym państwie członkowskim, któremu nie można zaradzić za pomocą innych środków i rozwiązań alternatywnych, w szczególności w ramach rynku wewnętrznego, przy czym wspomniane utrzymanie w mocy może obejmować jedynie okres ściśle niezbędny do usunięcia tej niezgodności z prawem(96). Trybunał przyznał również, iż zasadniczo, uwzględniając istnienie nadrzędnej przesłanki związanej z ochroną środowiska, sąd krajowy może, w drodze wyjątku, posłużyć się przepisem prawa krajowego pozwalającym na utrzymanie w mocy niektórych skutków krajowego aktu prawnego, którego procedura przyjęcia nie była zgodna z dyrektywą w dziedzinie środowiska, w przypadku gdy istnieje ryzyko, że stwierdzenie nieważności tego aktu spowodowałoby lukę prawną niezgodną z obowiązkiem przyjęcia przez dane państwo członkowskie środków podjętych w celu transpozycji innego akt prawa Unii mającego na celu ochronę środowiska(97).

145. W rozpoznawanej sprawie zarówno z postanowienia odsyłającego, jak i z przedstawionych przez rząd belgijski uwag na piśmie wynika, że to państwo członkowskie, na poparcie swojego wniosku zmierzającego do utrzymania w mocy skutków spornej ustawy, powołuje się, po pierwsze, na trudności budżetowe i administracyjne, jakie pociągnęłoby za sobą stwierdzenie nieważności tej ustawy w nieograniczony sposób(98). Po drugie, rząd ten podnosi, że takie stwierdzenie nieważności mogłoby spowodować – w braku obowiązującego mechanizmu pułapu – powstanie próżni prawnej, zagrażając tym samym realizacji celów zamierzonych przez rozporządzenie 2022/1854.

146. Należy jednak zauważyć, że samych trudności budżetowych i administracyjnych, na które powołuje się wspomniany rząd, nie można uznać za nadrzędne względy w rozumieniu wyżej przytoczonego orzecznictwa. Trybunał orzekł już bowiem, że samo powołanie się na trudności budżetowe i administracyjne, jakie mogłyby wyniknąć ze stwierdzenia nieważności zaskarżonych przepisów, nie jest wystarczające do określenia nadrzędnych względów pewności prawa(99). W tym samym duchu Trybunał orzekł również, że istnienie konsekwencji finansowych wynikających dla państwa członkowskiego z wyroku wydanego w trybie prejudycjalnym, nie stanowi samo w sobie uzasadnienia dla ograniczenia skutków tego wyroku w czasie(100).

147. W konsekwencji żaden z przedstawionych przez rząd belgijski powodów nie uzasadnia utrzymania w mocy skutków ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r.(101) Co więcej, jak podnoszą niektóre strony skarżące w postępowaniu głównym, takie utrzymanie w mocy skutków ustawy prowadziłoby do przedłużenia stosowania przepisów krajowych niezgodnych z prawem Unii i mogłoby skutkować poważnymi naruszeniami przyznanych zainteresowanym przedsiębiorstwom praw, w szczególności naruszeniem przysługującego im prawa do skutecznej ochrony prawnej(102).

V.      Wnioski

148. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:

1)      Artykuł 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii

należy interpretować w ten sposób, że:

z zakresu stosowania pułapu przewidzianego w art. 6 tego rozporządzenia wyłączeniu podlegają jedynie dochody uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej produkowanej z biometanu, z wykluczeniem energii elektrycznej produkowanej z biogazu pochodzącego z takiego procesu, przy pomocy instalacji kogeneracyjnej. Taka interpretacja nie jest sprzeczna z art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

2)      Artykuł 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie narusza on art. 20 i 21 Karty praw podstawowych w zakresie, w jakim zezwala państwom członkowskim na niestosowanie przewidzianego w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia pułapu dochodów rynkowych w odniesieniu do producentów wytwarzających energię elektryczną przy pomocy instalacji wytwarzania o zainstalowanej mocy nieprzekraczającej 1 MW, nie przewidując przy tym możliwości przyjęcia progresywnej stawki opłaty bądź wprowadzenia odstępstwa lub wyjątku opartych na zainstalowanej mocy danej instalacji.

3)      Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie narusza on art. 17 Karty praw podstawowych w zakresie, w jakim przewiduje, że nadwyżka dochodów rynkowych producentów energii elektrycznej, o których mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, podlega opłacie według stuprocentowej stawki.

4)      Artykuł 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie pułapu dochodów rynkowych na poziomie 130 EUR/MWh z zastrzeżeniem poszanowania warunków określonych w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia.

5)      Artykuł 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

zezwalają one państwom członkowskim na ustanowienie pułapu niższego niż pułap przewidziany w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia i nie naruszają one art. 16 i 17 Karty praw podstawowych ani zasady solidarności energetycznej.

6)      Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 lit. e) rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie naruszają one art. 20 i 21 Karty praw podstawowych, zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań ani przewidzianego w art. 296 TFUE obowiązku uzasadnienia w zakresie, w jakim na ich podstawie pułapem w wysokości 180 EUR/MWh objęte są również dochody uzyskane ze sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej z paliw z biomasy.

7)      Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie zobowiązuje on państw członkowskich do tego, by w odniesieniu do instalacji produkujących energię elektryczną ze stałych lub gazowych paliw z biomasy ustaliły pułap dochodów rynkowych wyższy niż przewidziany w art. 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia pułap wynoszący 180 EUR/MWh, o ile spełnione są warunki określone w art. 8 ust. 2 tego rozporządzenia.

8)      Artykuł 2 pkt 5 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie naruszają art. 20 i 21 Karty praw podstawowych zezwalając państwu członkowskiemu stosującemu domniemania w celu ustalenia dochodów rynkowych podlegających pułapowi na wprowadzenie rozróżnienia pomiędzy producentami wytwarzającymi energię elektryczną z energii jądrowej a producentami wytwarzającymi energię elektryczną z innych źródeł energii.

9)      Artykuł 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854

należy interpretować w ten sposób, że:

nie naruszają one zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, niedziałania przepisów prawa wstecz i solidarności energetycznej, a także art. 17 Karty praw podstawowych.


1      Język oryginału: francuski.


2      Rozporządzenie Rady z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (Dz.U. 2022, L 261 I, s. 1). Dokładniej rzecz ujmując dotyczy on art. 2 pkt 5, art. 6 ust. 1, art. 7 i 8 oraz art. 22 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2022/1854 rozpatrywanych w związku, w stosownym przypadku, z jego motywami 30 i 40.


3      Chodzi o, odpowiednio, 2Valorise Ham NV, 2Valorise Amel NV i 2 Valorise NV (zwanych dalej łącznie „2Valorise i in.”); Luminus NV, EDF Belgium NV, ActiVent Wallonie NV, e-NosVents NV, CVLumiwind i Luminus Wind Together cv (zwanych dalej łącznie „Luminus i in.”); Rouge Lux BVBA i Biospace CV; Federatie van de Belgische Elektriciteits-en Gasbedrijven, Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen VZW i Wind4wallonia 2 NV (zwanych dalej łącznie „FEBEG i in.”); Eletrabel NV oraz Eoly Energy NV (zwaną dalej „Eoly”).


4      Zobacz w tym względzie wyroki: z dnia 18 grudnia 2025 r., Electrabel i.in. (C‑633/23, zwany dalej „wyrokiem Electrabel i in.”, EU:C:2025:991); z dnia 22 stycznia 2026 r., Secab (C‑423/23, zwany dalej „wyrokiem Secab”, EU:C:2026:32) w sprawach, w których sporządziłem opinie. Zobacz także moja opinia przedstawiona w dniu 25 czerwca 2026 r. w sprawach Axpo Energy Romania i PPC Renewables Romania (C‑251/24 i C‑392/24). Ponadto pragnę zasygnalizować, iż przed Trybunałem wciąż w toku są również inne sprawy, w szczególności sprawy Varo Energy Belgium i in. (C‑358/24), Vermilion Energy Ireland i in. (C‑533/24) oraz Acea Produzione i in. (C‑153/25), w których opinie przedstawię w dniu 22 października 2026 r. Rozporządzenie to jest ponadto przedmiotem szeregu skarg o stwierdzenie nieważności toczących się obecnie przed Sądem. Zobacz w tym względzie wyroki: Electrawinds Shabla South/Rada (T‑759/22), Vermilion Energy Netherlands i in./Rada (T‑775/22), Vermilion Exploration and Production Ireland i Vermilion Energy Ireland/Rada (T‑795/22), ExxonMobil Producing Netherlands i Mobil Erdgas Erdöl/Rada (T‑802/22) oraz Petrogas E&P Netherlands/Rada (T‑803/22).


5      Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno–Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 18 maja 2022 r., zatytułowany „Plan RePowerEU” [COM(2022) 230 final, zwany dalej „planem REPowerEU”].


6      Moniteur belge z dnia 11 maja 1999 r., s. 16264.


7      Moniteur belge z dnia 22 grudnia 2022 r., s. 98819.


8      Moniteur belge z dnia 28 lutego 2003 r., s. 9879.


9      Na potrzeby niniejszej opinii, w której kwestia domniemań badana jest jedynie incydentalnie, przedstawiono streszczenie art. 22 ter ust. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. W zakresie jego pełnego tekstu zob. Moniteur belge z dnia 22 grudnia 2022 r., s. 98819 lub wyrok Electrabel i in. (pkt 13).


10      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz.U. 2018, L 328, s. 82).


11      Sąd odsyłający powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Niemcy/Polska (C‑848/19 P, zwany dalej „wyrokiem Niemcy/Polska”, EU:C:2021:598, pkt 37–53).


12      Trzynaste pytanie prejudycjalne, które nie jest przedmiotem niniejszej opinii, ma następujące brzmienie: „Czy art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8 i art. 22 ust. 2 lit. c) [rozporządzenia 2022/1854] należy interpretować w ten sposób, że zezwalają one państwom członkowskim na wprowadzenie środka krajowego, na mocy którego – jak ma to miejsce w przypadku art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. – pułap dochodów rynkowych zaczyna mieć zastosowanie jeszcze przed dniem 1 grudnia 2022 r., a konkretnie począwszy od dnia 1 sierpnia 2022 r.?”.


13      Z postanowienia odsyłającego wynika, że pytanie to rodzi się w świetle szczególnej sytuacji wyłącznie tych producentów będących skarżącymi w postępowaniu głównym, którzy wytwarzają energię elektryczną z biogazu, a mianowicie Rouge Lux i Biospace. Producenci ci wskazują, że ich działalność w zakresie produkcji energii elektrycznej ma charakter uboczny w stosunku do ich działalności głównej, wchodzącej w zakres dziedziny rolnictwa. W tym względzie wyjaśniają oni, że nie poddają biogazu procesowi oczyszczania przed wykorzystaniem go do zasilania swoich instalacji wytwarzania energii elektrycznej, i to z dwóch powodów, a mianowicie, po pierwsze, silniki kogeneracyjne umożliwiają bezpośrednie wykorzystanie biogazu w stanie nieprzetworzonym, a po drugie, w pobliżu ich zakładów produkcyjnych nie ma infrastruktury niezbędnej do wprowadzenia oczyszczonego biogazu (tj. biometanu) do sieci gazu ziemnego pochodzenia kopalnego.


14      Podobnie, definicje zawarte w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 2019, L 158, s. 54) oraz dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającej dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. 2019, L 158, s. 125), znajdują zastosowanie również do celów rozporządzenia 2022/1854.


15      Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli (C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 91 i przytoczone tam orzecznictwo).


16      W art. 2 pkt 24 dyrektywy 2018/2001 „biomasę” zdefiniowano jako „ulegającą biodegradacji frakcję produktów, odpadów lub pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa, łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi, z leśnictwa i powiązanych działów przemysłu, w tym rybołówstwa i akwakultury, a także ulegającą biodegradacji frakcję odpadów, w tym odpadów przemysłowych i miejskich pochodzenia biologicznego”. Definicja ta zasadniczo powtarza definicję zawartą w art. 2 lit. b) dyrektywy 2001/77/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (Dz.U. 2001, L 283, s. 33).


17      Wydaje się zatem, że w zamyśle prawodawcy Unii „biogaz” stanowi pojęcie rodzajowe, obejmujące wszelkie paliwa gazowe z biomasy.


18      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1788 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad rynków wewnętrznych gazu odnawialnego, gazu ziemnego i wodoru, zmieniająca dyrektywę (UE) 2023/1791 i uchylająca dyrektywę 2009/73/WE (Dz.U. L, 2024/1788) definiuje obecnie w art. 2 pkt 1 pojęcie „gazu ziemnego” jako „gaz składający się w głównej mierze z metanu, w tym biometanu […], które technicznie i bezpiecznie mogą zostać wprowadzone do systemu gazu ziemnego i być w nim transportowane”, a w pkt 2 tegoż art. 2 pojęcie „gazu odnawialnego” jako oznaczające „biogaz zdefiniowany w art. 2 pkt 28 [dyrektywy 2018/2001], w tym biogaz przerobiony na biometan oraz odnawialne paliwa pochodzenia niebiologicznego zdefiniowane w art. 2 pkt 36 tej dyrektywy”. Z tych definicji wynika, że prawodawca Unii uznaje, iż pojęcie „gazu ziemnego” obejmuje również biometan. Ponadto rzeczone definicje świadczą również o tym, że biogaz może być „przerobiony na biometan”. Przerobienie to zależy od dodatkowego procesu oczyszczania i sprężania.


19      Zobacz w tym względzie motyw 33 rozporządzenia 2022/1854.


20      Pragnę ponadto zauważyć, że wniosek leżący u podstaw rozporządzenia 202271854 zmierza w tym samym kierunku, uściślając, że „pułap nie powinien mieć zastosowania do elektrowni wykorzystujących biometan. Jest to konieczne, by utrzymać zachęty dotyczące tych technologii i rodzajów wytwarzania, pozwalających zmniejszyć zużycie gazu, jak podkreślono w [planie REPowerEU]”. Zobacz w szczególności s. 10 tego planu.


21      Ten sposób przerabiania charakteryzuje się lokalnym i bezpośrednim wykorzystaniem biogazu, zazwyczaj za pomocą instalacji kogeneracyjnych, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.


22      Zobacz wyrok z dnia 12 lipca 2018 r., Spika i in. (C‑540/16, EU:C:2018:565, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).


23      Zobacz wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in. (C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).


24      Zobacz wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in. (C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).


25      Zobacz wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in. (C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).


26      Jak wskazano w pkt 50 niniejszej opinii, mechanizm pułapu nie ma zastosowania ani do gazu ziemnego, ani do technologii opartych na paliwach, które mogą go zastąpić, takich jak biometan.


27      Ponadto żadna z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym nie pozwala na uznanie, że decyzja prawodawcy Unii o wprowadzeniu rozróżnienia między dwiema rozpatrywanymi technologiami jest oczywiście błędna.


28      Podobnie jak w przypadku dwóch pierwszych pytań prejudycjalnych, owo pytanie trzecie znajduje swą podstawę w szczególnej sytuacji Rouge Lux i Biospace, których działalność w zakresie produkcji energii elektrycznej ma charakter uboczny w stosunku do ich działalności głównej, wchodzącej w zakres dziedziny rolnictwa. Z postanowienia odsyłającego wynika, że instalacja jednej z nich jedynie nieznacznie przekracza próg 1 MW maksymalnej zainstalowanej mocy, przy czym jej całkowita zainstalowana moc wynosi 1,004 MW. Zdaniem tych stron brak możliwości ustanowienia przez państwa członkowskie progresywnej stawki opłaty w zależności od zainstalowanej mocy instalacji objętych środkiem w postaci pułapu stanowi naruszenie art. 20 i 21 Karty. W tym względzie podnoszą one, że producenci znajdujący się w praktycznie identycznych sytuacjach, a mianowicie w zależności od tego, czy ich instalacja ma zainstalowaną moc nieco niższą czy wyższą od tego progu, są jednak traktowani w odmienny sposób.


29      Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 marca 2011 r., Komisja/Hiszpania (C‑400/08, EU:C:2011:172, pkt 124 i przytoczone tam orzecznictwo).


30      Zobacz analogicznie motyw 37 rozporządzenia 2022/1854 oraz wyrok Electrabel i in. (pkt 42).


31      Dla pełności wywodu pragnę zaznaczyć, że w uzasadnieniu wniosku, który doprowadził do przyjęcia rozporządzenia 2022/1854, odwołano się zarówno do celu polegającego na zapobieganiu nadmiernym obciążeniom administracyjnym, jak i do celu zmierzającego do zapewnienia skutecznego stosowania planowanego środka. Zobacz w tym względzie wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii [COM(2022) 473 final].


32      Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., Arcelor Atlantique et Lorraine i in. (C‑127/07, EU:C:2008:728, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).


33      Co się tyczy wykonywania uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących prawodawcy Unii, z orzecznictwa Trybunału wynika – jak przypomniałem w pkt 53 niniejszej opinii – że można uznać, iż doszło do naruszenia zasady równego traktowania jedynie wówczas, gdy dana instytucja dokonała arbitralnego lub w sposób oczywisty niewłaściwego zróżnicowania w świetle realizowanego przez dany system celu. W sposób oczywisty nie ma to jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. W tym względzie pragnę zaznaczyć, że postanowienie odsyłające nie zawiera żadnych informacji, które mogłyby podważyć rozsądny charakter przyjętego progu ani wykazać, że prawodawca Unii w rozpoznawanej sprawie przekroczył granice przysługującego mu zakresu uznania. Ponadto, biorąc pod uwagę wielkość tego zakresu uznania, ustalenia progu na poziomie 1 MW nie można uznać za nierozsądne, a tym bardziej za oczywiście nierozsądne, wyłącznie na tej podstawie, że można było również rozważyć przyjęcie innych środków.


34      Zobacz wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in. (C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 145 i przytoczone tam orzecznictwo).


35      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 15 kwietnia 2021 r., Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) i in. (C‑798/18 i C‑799/18, EU:C:2021:280, pkt 35 i 36); a także z dnia 5 września 2024 r., Novo Banco i in. (od C‑498/22 do C‑500/22, EU:C:2024:686, pkt 112).


36      Zobacz wyrok z dnia 3 września 2015 r., Inuit Tapiriit Kanatami i in./Komisja (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, pkt 61).


37      W tym względzie pragnę przypomnieć, że ceny energii elektrycznej na rynku Unii są ustalane zgodnie z mechanizmem taryfikacji na podstawie kosztów krańcowych (lub ceny krańcowej), w ramach którego instalacje są uruchamiane w porządku według rosnących kosztów produkcji: elektrownie o najniższych kosztach krańcowych są uruchamiane jako pierwsze, natomiast wszyscy producenci otrzymują wynagrodzenie w wysokości ceny określonej przez ostatnią elektrownię niezbędną do zaspokojenia zapotrzebowania. Zobacz w tym względzie także motywy 23 i 24 rozporządzenia 2022/1854.


38      Zobacz wyrok z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo).


39      Zobacz w szczególności wyrok ETPC z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie Burden przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, CE:ECHR:2008:0429JUD001337805, § 59.


40      Zobacz w szczególności wyrok ETPC z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie „Bulves” AD przeciwko Bułgarii, CE:ECHR:2009:0122JUD000399103, § 62.


41      Zobacz w szczególności wyrok ETPC z dnia 3 lipca 2003 r., Buffalo Srl w likwidacji przeciwko Włochom, CE:ECHR:2003:0703JUD003874697, § 32. Zobacz także wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in. (C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 153).


42      Zobacz pkt 111 niniejszej opinii.


43      Zobacz motywy 28 i 29 rozporządzenia 2022/1854.


44      Jak wynika z motywu 28 rozporządzenia 2022/1854, ów pułap ustanowiono na poziomie przekraczającym zarówno uzasadnione oczekiwania rynku, jak i ceny, których można zwykle oczekiwać w braku rozpatrywanych wyjątkowych okoliczności, skoro hurtowe ceny energii elektrycznej w poprzednich latach nie przekraczały średnio 80 euro za MWh.


45      Zobacz wyrok z dnia 22 stycznia 2013 r., Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).


46      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in. (C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 55).


47      Zobacz w tym względzie motyw 41 rozporządzenia 2022/1854, w którym stwierdza się, że „państwa członkowskie powinny zachować możliwość dalszego ograniczania dochodów producentów, do których ma zastosowanie pułap dochodów rynkowych”. Ponadto należy zauważyć, że co najmniej 17 państw członkowskich przyjęło pułap poniżej 180 EUR/MWh, jak wynika ze sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przeglądu interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii zgodnie z rozporządzeniem [2022/1854] z dnia 5 czerwca 2023 r. [COM(2023) 302 final].


48      Zobacz wyrok Secab (pkt 42, 68).


49      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 29, 30).


50      Pragnę przypomnieć, że motyw ten stanowi, iż biorąc pod uwagę, że koszyk energetyczny i struktura kosztów zakładów wytwarzania energii znacznie się różnią w poszczególnych państwach członkowskich, należy zezwolić im na utrzymanie lub wprowadzenie krajowych środków kryzysowych na określonych warunkach.


51      Ponadto motyw 41 rozporządzenia 2022/1854, który mówi o możliwości dalszego ograniczania dochodów producentów przez państwa członkowskie, do których ma zastosowanie pułap, w żaden sposób nie wspomina o „określonych warunkach”.


52      Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 2 czerwca 2022 r., Skeyes (C‑353/20, EU:C:2022:423, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).


53      Z postanowienia odsyłającego oraz przedstawionych przez rząd belgijski uwag na piśmie wynika, że Rada Ministrów wskazuje, iż przyjęta cena referencyjna w wysokości 130 EUR/MWh opiera się, po pierwsze, na maksymalnej cenie energii elektrycznej, jakiej można było się spodziewać przed kryzysem związanym z COVID-19 i kryzysem energetycznym, a mianowicie na kwocie 80 EUR/MWh, a po drugie, na marży w wysokości 50 EUR/MWh, mającej na celu pokrycie ryzyka handlowego oraz strat ponoszonych przez producentów energii elektrycznej, z uwzględnieniem w szczególności inflacji i wzrostu kosztów dostawy energii elektrycznej.


54      Sąd odsyłający będzie zatem musiał sprawdzić, czy ustalając pułap na taką kwotę, organy belgijskie oparły się nie tylko na średnich cenach odnotowanych w przeszłości, lecz również na stawkach szczytowych. W motywie 28 rozporządzenia 2022/1854 wyjaśniono w tym względzie, że pułap dochodów nie powinien być ustalany na podstawie cen średnich, lecz powinien pozostawiać margines i być ustalony na poziomie odzwierciedlającym taryfę szczytową, ponieważ inwestorzy uwzględniają również dochody uzyskiwane w okresach wysokich cen. Ponadto, w celu dokonania oceny potencjalnego wpływu tego pułapu na inwestycje w odnawialne źródła energii, w motywie 29 tego rozporządzenia pokreślono, że należy odwołać się do LCOE danej technologii, które określają koszty netto produkowania energii elektrycznej ponoszone przez producenta w całym okresie eksploatacji instalacji.


55      Rząd austriacki kwestionuje dopuszczalność tego szóstego pytania prejudycjalnego w zakresie, w jakim dotyczy ono zasady solidarności energetycznej, ze względu na to, że sąd odsyłający nie przedstawia przyczyn, z powodu których uważa, że art. 6 ust. 1 i art. 8 rozporządzenia 2022/1854 mogłyby naruszać tę zasadę. Jednakże, w świetle domniemania istotnego znaczenia dla sprawy, z którego korzystają pytania prejudycjalne, a także informacji przekazanych przez ów sąd, w szczególności jego wątpliwości co do kwestii, czy prawodawca Unii dokonał odpowiedniego wyważenia interesów Unii i interesów poszczególnych państw członkowskich, uważam, że ten zarzut należy oddalić.


56      Niewątpliwie obowiązek ten wiąże się również, w odniesieniu do państw członkowskich, z poszanowaniem praw podstawowych i zasad ogólnych ustanowionych w prawie Unii. W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że prawa podstawowe zagwarantowane w porządku prawnym Unii mają być stosowane we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii (zob. wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., TSN i AKT, C‑609/17 i C‑610/17, EU:C:2019:981, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).


57      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in. (C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 140 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 13 listopada 2025 r., PB Vi Goods (C‑563/24, EU:C:2025:887, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).


58      Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in. (C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 141 i przytoczone tam orzecznictwo).


59      Zobacz w tym względzie pkt 87 niniejszej opinii.


60      Odpowiedź na to pytanie wymaga transpozycji elementów analizy dotyczących ograniczenia prawa własności, które jest przedmiotem czwartego pytania prejudycjalnego. Zobacz w tym względzie pkt 69–75niniejszej opinii.


61      Zobacz wyrok Niemcy/Polska (pkt 38, 41 i przytoczone tam orzecznictwo).


62      Zobacz podobnie wyroki: Niemcy/Polska (pkt 38, 41 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 26 września 2024 r., Orlen/Komisja (C‑255/22 P, EU:C:2024:790, pkt 91).


63      Zobacz podobnie wyroki: Niemcy/Polska (pkt 44 i 45); z dnia 26 września 2024 r., Orlen/Komisja (C‑255/22 P, EU:C:2024:790, pkt 92). Zobacz także moja opinia w sprawie Orlen/Komisja (C‑255/22 P, EU:C:2024:466, pkt 48, 49).


64      Zobacz wyrok Niemcy/Polska (pkt 53, 69).


65      Zobacz wyrok Niemcy/Polska (pkt 73).


66      Postanowienie to przewiduje bowiem, że „[b]ez uszczerbku dla innych procedur przewidzianych w traktatach, Rada, na wniosek Komisji, może postanowić, w duchu solidarności między państwami członkowskimi, o środkach stosownych do sytuacji gospodarczej, w szczególności w przypadku wystąpienia poważnych trudności w zaopatrzeniu w niektóre produkty, zwłaszcza w obszarze energii” (wyróżnienie moje).


67      Zobacz motyw 9 rozporządzenia 2022/1854.


68      Zobacz także pkt 50, 51 niniejszej opinii.


69      Zobacz motywy 6 i 46 rozporządzenia 2022/1854.


70      Zobacz wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., Ligue royale belge pour la protection des oiseaux (C‑287/24, EU:C:2025:550, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).


71      Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 listopada 2018 r., Swedish Match (C‑151/17, EU:C:2018:938, pkt 78, 79 i przytoczone tam orzecznictwo).


72      Zobacz podobnie wyrok z dnia 26 marca 2026 r., Pumpyanskiy i in./Rada (C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P i C‑111/24 P, EU:C:2026:245, pkt 188 i przytoczone tam orzecznictwo).


73      Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Litwa i in./Parlament i Rada (Pakiet mobilności) (od C‑541/20 do C‑555/20, EU:C:2024:818, pkt 158, 159 i 162 i przytoczone tam orzecznictwo).


74      Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Litwa i in./Parlament i Rada (Pakiet mobilności) (od C‑541/20 do C‑555/20, EU:C:2024:818, pkt 616, 617 i przytoczone tam orzecznictwo).


75      Obejmuje to w szczególności kwotę pułapu i technologie, do których ma on zastosowanie.


76      Ponadto okoliczność, że prawodawca Unii przyjął wspólne kryterium w celu dokonania tej kategoryzacji, nie wyjaśniając jednak jego zastosowania w odniesieniu do każdej odnośnej technologii, nie może naruszać zasady pewności prawa.


77      Pragnę ponadto uściślić, że ustanowiony w rozporządzeniu 2022/1854 środek w postaci pułapu dotyczy „nadwyżek dochodów” odpowiadających wyjątkowym zyskom, których zainteresowane przedsiębiorstwa nie mogłyby przewidzieć, gdyby nie wystąpiły nieprzewidywalne okoliczności, które wpłynęły na rynki energii. Zobacz podobnie moja opinia w sprawie Secab (C‑423/23, EU:C:2025:63, pkt 52, 53).


78      Zobacz pkt 12 niniejszej opinii.


79      Ponadto określenie progów liczbowych, jeżeli następuje w ramach wyznaczonych przez prawodawcę, nie wymaga co do zasady szczególnego uzasadnienia. Każdy próg liczbowy może bowiem zostać zastąpiony korzystniejszym progiem, przy czym sama ta okoliczność nie powoduje powstania szczególnego obowiązku uzasadnienia. Zobacz w tym względzie pkt 61 niniejszej opinii.


80      W odniesieniu do kryteriów, które sąd odsyłający może uwzględnić w ramach tej analizy, odsyłam w szczególności do pkt 87 niniejszej opinii.


81      Dziewiąte pytanie prejudycjalne w niniejszej sprawie, które również dotyczy stosowania domniemań przez rząd belgijski, odpowiada pierwszemu pytaniu prejudycjalnemu zadanemu w sprawie, w której zapadł wyrok Electrabel i in.


82      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 48).


83      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 53).


84      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 51–55).


85      Zobacz pkt 52 i 53 niniejszej opinii.


86      W każdym razie i uwzględniając duży zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie w rozpoznawanej sprawie – jak przypomniano w pkt 53 niniejszej opinii – sankcjonowany mógłby być wyłącznie oczywisty błąd w ocenie. Tymczasem żadna z informacji, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwala na stwierdzenie zaistnienia takiego błędu.


87      Trzecie pytanie prejudycjalne zadane przez cour d’appel de Bruxelles (sąd apelacyjny w Brukseli) w tej sprawie zostało sformułowane w sposób niemal identyczny. We wspomnianej sprawie rozpatrywano ten sam przepis prawa krajowego regulujący czasowy zakres stosowania ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r., a mianowicie jej art. 22ter.


88      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 57–65).


89      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 58).


90      Zobacz wyrok Electrabel i in. (pkt 64).


91      Zobacz wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., UFC – Que choisir i CLCV (C‑407/21, EU:C:2023:449, pkt 78  i przytoczone tam orzecznictwo).


92      Zobacz wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., UFC – Que choisir i CLCV (C‑407/21, EU:C:2023:449, pkt 79 i przytoczone tam orzecznictwo).


93      Zobacz wyrok z dnia 12 września 2024 r., Chaudfontaine Loisirs (C‑73/23, EU:C:2024:734, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).


94      Zobacz wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne) (C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 135 i przytoczone tam orzecznictwo).


95      Zobacz wyrok z dnia 12 września 2024 r., Chaudfontaine Loisirs (C‑73/23, EU:C:2024:734, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).


96      Zobacz podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Inter-Environnement Wallonie i Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, pkt 178–180). W tej sprawie rozpatrywano zgodność z prawem środków przyjętych z naruszeniem przewidzianego w prawie Unii obowiązku przeprowadzenia uprzedniej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W tejże sprawie Trybunał potwierdził prawo sądów krajowych do dostosowania skutków uchylenia przepisu krajowego, który został uznany za sprzeczny z prawem Unii, ze względu na nadrzędne przesłanki związane z ochroną środowiska. Trybunał wyjaśnił jednak, że w przypadku, gdy takie względy dotyczą bezpieczeństwa dostaw, uchylenie lub zawieszenie skutków spornych środków krajowych jest uzależnione od istnienia rzeczywistego i poważnego zagrożenia przerwania dostaw energii elektrycznej, któremu nie można zaradzić za pomocą innych środków i rozwiązań alternatywnych. Zobacz także wyroki: z dnia 25 czerwca 2020 r., A i in. (Turbiny wiatrowe w Aalter i w Nevele) (C‑24/19, EU:C:2020:503, pkt 92, 94 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in. (C‑511/18, C‑512/18 i C‑520/18, EU:C:2020:791, pkt 218).


97      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 29 lipca 2019 r., Inter-Environnement Wallonie i Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, pkt 178, 179 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 8 czerwca 2023 r., UFC – Que choisir i CLCV (C‑407/21, EU:C:2023:449, pkt 82  i przytoczone tam orzecznictwo).


98      Dochody uzyskane z tytułu rozpatrywanej opłaty zostały bowiem już przeznaczone na sfinansowanie różnych środków przyjętych w ramach kryzysu energetycznego, wobec czego stwierdzenie nieważności ex tunc spornej ustawy wiązałoby się z obowiązkiem ich zwrotu, co skutkowałoby poważnym sporem sądowym oraz znaczne straty podatkowe dla Królestwa Belgii. Rząd belgijski w swoich uwagach na piśmie wskazuje w tym względzie, że straty te mogą przekraczać miliard EUR, co stanowi 0,2 % jego PKB.


99      Zobacz wyrok z dnia 5 października 2023 r., Osteopathie Van Hauwermeiren (C‑355/22, EU:C:2023:737, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).


100      Zobacz wyrok z dnia 14 kwietnia 2015 r., Manea (C‑76/14, EU:C:2015:216, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie Tjebbes i in. (C‑221/17, EU:C:2018:572, pkt 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo) i rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie UFC – Que choisir i CLCV (C‑407/21, EU:C:2022:690, pkt 102 i przytoczone tam orzecznictwo). Dla uzupełnienia wywodu pragnę zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ryzyko wystąpienia poważnych reperkusji gospodarczych można uznać wyłącznie pod warunkiem zaistnienia znacznej liczby stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze na podstawie przepisów uważanych za skuteczne i obowiązujące i gdy okaże się, że osoby prywatne oraz organy krajowe dopuściły się zachowań niezgodnych z prawem Unii ze względu na istnienie obiektywnej i istotnej niepewności co do znaczenia przepisów prawa Unii, do której to niepewności przyczyniło się ewentualnie również samo zachowanie innych państw członkowskich bądź Komisji. Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 28 października 2020 r., Bundesrepublik Deutschland (Określanie stawek opłat za przejazd z tytułu użytkowania autostrad) (C‑321/19, EU:C:2020:866, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).


101      Niewątpliwie przyjęcie ustawy z dnia 16 grudnia 2022 r. na podstawie rozporządzenia 2022/1854 wpisuje się w kontekst wyjątkowych okoliczności, naznaczonych bezprecedensową sytuacją nadzwyczajną. W tym względzie należy wziąć pod uwagę kilka elementów, wśród których znajdują się, po pierwsze, przyznany państwom członkowskim szeroki zakres uznania przy wdrażaniu tego rozporządzenia, obejmujący możliwość przyjęcia środków bardziej lub mniej rygorystycznych niż środki wyraźnie przewidziane w tym rozporządzeniu, a po drugie, brak konkretnych wytycznych ze strony Komisji, bez uszczerbku dla przepisów wspomnianego rozporządzenia w tej kwestii. Ponadto szczególną wagę mają uzasadnione cele realizowane przez to samo rozporządzenie, w szczególności ochrona konsumentów. Te elementy pozwalają na umieszczenie działań ustawodawcy krajowego w odpowiednim kontekście i mogą uzasadniać pewną elastyczność w ocenie przyjętych przez państwa członkowskie środków. Nie mogą one jednak same w sobie uzasadniać złagodzenia wymogów wynikających z prawa Unii ani być interpretowane jako przyznające państwom członkowskim jakikolwiek immunitet w tym zakresie. Przypominam, że orzecznictwo Trybunału dotyczące możliwości dostosowania przez sądy krajowe skutków uchylenia przepisu krajowego, który został uznany za niezgodny z prawem Unii, ma charakter absolutnie wyjątkowy. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 144 niniejszej opinii, sama okoliczność zaistnienia sytuacji kryzysowej, nawet o charakterze wyjątkowym, nie może sama w sobie uzasadniać odstępstwa od tej zasady.


102      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in. (C‑511/18, C‑512/18 i C‑520/18, EU:C:2020:791, pkt 219), w którym Trybunał orzekł, że utrzymanie w mocy skutków rozpatrywanych przepisów krajowych skutkowałoby tym, że owe przepisy w dalszym ciągu nakładałyby na dostawców usług łączności elektronicznej sprzeczne z prawem Unii obowiązki powodujące poważną ingerencję w prawa podstawowe osób, których dane są zatrzymywane.