WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 1 marca 2017 r. ( 1 )*
„Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2001/29/WE — Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym — Artykuł 9 — Dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych — Pojęcie „kabla” — Retransmisja przez osobę trzecią za pośrednictwem Internetu programów komercyjnych nadawców telewizyjnych — „Live streaming””
W sprawie C‑275/15
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny (Anglia i Walia) (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo] postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 czerwca 2015 r., w postępowaniu:
ITV Broadcasting Limited,
ITV2 Limited,
ITV Digital Channels Limited,
Channel Four Television Corporation,
4 Ventures Limited,
Channel 5 Broadcasting Limited,
ITV Studios Limited
przeciwko
TVCatchup Limited (pod zarządem),
TVCatchup (UK) Limited,
Media Resources Limited,
przy udziale:
The Secretary of State for Business, Innovation and Skills,
Virgin Media Limited,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: T. von Danwitz (sprawozdawca), prezes izby, E. Juhász, C. Vajda, K. Jürimäe i C. Lycourgos, sędziowie,
rzecznik generalny: H. Saugmandsgaard Øe,
sekretarz: V. Giacobbo-Peyronnel, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 maja 2016 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
|
— |
w imieniu ITV Broadcasting Limited, ITV2 Limited, ITV Digital Channels Limited, Channel Four Television Corporation, 4 Ventures Limited, Channel 5 Broadcasting Limited, ITV Studios Limited przez J. Mellora, QC, oraz Q. Cregana, barrister, upoważnionych przez P. Stevensa oraz J. Vertesa, solicitors, |
|
— |
w imieniu TVCatchup (UK) Limited oraz Media Resources Limited przez M. Howe’a, QC, upoważnionego przez L. Gilmore’a, solicitor, |
|
— |
w imieniu Virgin Media Limited przez T. de la Mare’a, QC, upoważnionego przez B. Allgrove’a, solicitor, |
|
— |
w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa początkowo przez V. Kaye, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez C. May, QC, oraz J. Riordana, barrister, a następnie przez J. Kraehling, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez A. Robertsona, QC, |
|
— |
w imieniu Komisji Europejskiej przez T. Scharfa oraz J. Samnaddę, działających w charakterze pełnomocników, |
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 8 września 2016 r.,
wydaje następujący
Wyrok
|
1 |
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10; sprostowania: Dz.U. 2007, L 216, s. 24; Dz.U. 2010, L 263, s. 15; Dz.U. 2012, L 33, s. 9). |
|
2 |
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między z jednej strony ITV Broadcasting Limited, ITV2 Limited, ITV Digital Channels Limited, Channel Four Television Corporation, 4 Ventures Limited, Channel 5 Broadcasting Limited i ITV Studios Limited, a z drugiej strony TVCatchup Limited, pod zarządem (zwaną dalej „TVC”), TVCatchup (UK) Limited (zwaną dalej „TVC UK”) i Media Resources Limited w przedmiocie nadawania przez te ostatnie spółki za pośrednictwem Internetu programów telewizyjnych powódek w postępowaniu głównym. |
Ramy prawne
Prawo Unii
|
3 |
Motywy 4, 20, 23, 32 i 60 dyrektywy 2001/29 stanowią:
[…]
[…]
[…]
[…]
|
|
4 |
Artykuł 1 dyrektywy 2001/29, zatytułowany „Zakres”, stanowi: „1. Niniejsza dyrektywa dotyczy ochrony prawnej praw autorskich i pokrewnych w ramach rynku wewnętrznego, ze szczególnym uwzględnieniem społeczeństwa informacyjnego. 2. Poza przypadkami wymienionymi w art. 11 niniejsza dyrektywa pozostawia niezmienione przepisy wspólnotowe i w żaden sposób nie narusza tych przepisów dotyczących: […]
[…]”. |
|
5 |
Zgodnie z art. 2 tej dyrektywy, zatytułowanym „Prawo do zwielokrotniania utworu”: „Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
[…]
|
|
6 |
Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”, przewiduje: „1. Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania, lub zabraniania, na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. 2. Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania, lub zabraniania, na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie: […]
[…]”. |
|
7 |
Zgodnie z art. 5 dyrektywy 2001/29, zatytułowanym „Wyjątki i ograniczenia”: „3. Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do praw określonych w art. 2 i 3 w następujących przypadkach: […] 5. Wyjątki i ograniczenia przewidziane w ust. 1, 2, 3 i 4 powinny być stosowane tylko w niektórych szczególnych przypadkach, które nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu objętego ochroną ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich”. |
|
8 |
Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Dalsze stosowanie innych przepisów prawnych”, stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie narusza przepisów dotyczących w szczególności patentów, znaków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych, wzorów użytkowych, topografii półprzewodników, czcionek drukarskich, dostępu warunkowego, dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych, ochrony narodowych skarbów kultury, wymagań prawnych w zakresie egzemplarza obowiązkowego, prawa o praktykach ograniczających i nieuczciwej konkurencji, tajemnic handlowych, bezpieczeństwa, poufności, ochrony danych i prywatności, dostępu do dokumentów publicznych i prawa o zobowiązaniach umownych”. |
Prawo Zjednoczonego Królestwa
|
9 |
Copyright, Designs and Patents Act 1988 (ustawa z 1988 r. o prawie autorskim, projektowym i patentowym), zmieniona przez Copyright and Related Rights Regulations 2003 (rozporządzenie z 2003 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych) (zwana dalej „CDPA”), która transponowała dyrektywę 2001/29, przewiduje w sekcji 73, zatytułowanej „Odbiór bezprzewodowego przekazu i jego retransmisja drogą kablową”: „1. Niniejsza sekcja ma zastosowanie w wypadku, gdy bezprzewodowy przekaz z miejsca położonego na terenie Zjednoczonego Królestwa zostaje odebrany, a następnie natychmiast retransmitowany drogą kablową. 2. Prawa autorskie do tego przekazu nie zostają naruszone:
3. Prawa autorskie do utworu zawartego w przekazie nie zostają naruszone, jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową […]”. |
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
|
10 |
Powódki w postępowaniu głównym to komercyjni nadawcy telewizyjni, posiadający przysługujące im na podstawie prawa krajowego prawa autorskie do swoich przekazów telewizyjnych oraz do filmów i innych elementów zawartych w ich przekazach. Są one finansowane z reklam pokazywanych w nadawanych przez nie przekazach. |
|
11 |
TVC oferowała usługę nadawania przekazów telewizyjnych, umożliwiającą użytkownikom odbiór „na żywo” przez Internet przekazów strumieniowych obejmujących niekodowane przekazy telewizyjne, w tym przekazy telewizyjne emitowane przez powódki w postępowaniu głównym. W następstwie objęcia TVC zarządem to TVC UK wykonuje jej działalność gospodarczą oraz jej usługi na mocy licencji udzielonej przez Media Resources Limited. |
|
12 |
Powódki w postępowaniu głównym wytoczyły przed High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski, Zjednoczone Królestwo] powództwo przeciwko TVC o naruszenie przysługujących im praw autorskich. Sąd ten skierował do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący wykładni pojęcia „publicznego udostępniania”, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. |
|
13 |
W następstwie wyroku z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in. (C‑607/11, EU:C:2013:147), High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski] stwierdził, że TVC naruszyła prawa autorskie powódek w postępowaniu głównym wskutek publicznego udostępniania. Co się tyczy trzech kanałów telewizyjnych, mianowicie ITV, Channel 4 i Channel 5, sąd ten uznał jednak, że TVC przysługuje środek obrony na mocy sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA. |
|
14 |
Powódki w postępowaniu głównym wniosły apelację do sądu odsyłającego. TVC UK i Media Resources Limited zostały dopozwane w postępowaniu przed tym sądem. |
|
15 |
Sąd odsyłający wyjaśnia, że sekcja 73 CDPA przewiduje środek obrony przeciwko powództwu o naruszenie prawa autorskiego do przekazu lub do jakiegokolwiek innego utworu objętego przekazem, który to środek obrony ma zastosowanie „gdy bezprzewodowy przekaz z miejsca położonego na terenie Zjednoczonego Królestwa zostaje odebrany, a następnie natychmiast retransmitowany drogą kablową”. Uściśla on, że rozpatrywany przez niego środek obrony dotyczy nie sekcji 73 podsekcja 2 lit. a) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA, z której wynika w szczególności, iż prawo autorskie do przekazu nie zostaje naruszone, „jeśli retransmisja drogą kablową następuje zgodnie z odpowiednim wymogiem”, lecz wyłącznie sekcji 73 podsekcja 2 lit. b i sekcji 73 podsekcja 3 tej ustawy, stanowiącej, że prawo to nie zostaje naruszone, „jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową, i stanowi część kwalifikowanej usługi”. |
|
16 |
Uznawszy, że wykładni sekcji 73 CDPA należy dokonać w świetle art. 9 dyrektywy 2001/29, Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny (Anglia i Walia) (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo] postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „[W odniesieniu do] wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29, a konkretnie sformułowania »[n]iniejsza dyrektywa nie narusza [przepisów dotyczących] w szczególności […] dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych«:
|
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania trzeciego
|
17 |
Poprzez pytanie trzecie, które należy zbadać na wstępie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 dyrektywy 2001/29, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym jest objęte i na jego podstawie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. |
|
18 |
W tym względzie należy stwierdzić, że w braku wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich pojęciu „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, ujętemu w art. 9 dyrektywy 2001/29, należy nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając brzmienie tego przepisu, kontekst, w który się on wpisuje, oraz cele uregulowania, którego przepis ten stanowi część (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 32; z dnia 10 listopada 2016 r., Private Equity Insurance Group, C‑156/15, EU:C:2016:851, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). |
|
19 |
W pierwszej kolejności z samego sformułowania „dostęp drogą kablową” wynika, że pojęcie to różni się od pojęcia „retransmisji drogą kablową”, gdyż tylko to ostatnie pojęcie oznacza w ramach dyrektywy 2001/29 transmitowanie treści audiowizualnych. |
|
20 |
Co się tyczy w drugiej kolejności kontekstu art. 9 dyrektywy 2001/29, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 55 opinii, dyrektywa ta zawiera już w art. 1 ust. 2 lit. c) przepis, który wyraźnie odnosi się do „retransmisji kablowej”, wykluczając z zakresu stosowania tej dyrektywy przepisy prawa Unii regulujące tę kwestię, w tym przypadku przepisy dyrektywy 93/83. |
|
21 |
W zakresie, w jakim jest to konieczne, należy wskazać, że przepisy dyrektywy 93/83 nie mają znaczenia dla sporu w postępowaniu głównym. Spór ten dotyczy bowiem retransmisji w jednym państwie członkowskim, podczas gdy dyrektywa 93/83 przewiduje minimalny zakres harmonizacji niektórych aspektów ochrony praw autorskich i pokrewnych wyłącznie w przypadku publicznego udostępniania programów pochodzących z innych państw członkowskich za pośrednictwem satelity lub ich retransmisji drogą kablową (wyrok z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE, C‑306/05, EU:C:2006:764, pkt 30). |
|
22 |
W trzeciej kolejności, co się tyczy celu dyrektywy 2001/29, podstawowym jej celem jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 186). |
|
23 |
Przy uwzględnieniu tego wysokiego poziomu ochrony autorów Trybunał, rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony w ramach sprawy w postępowaniu głównym w pierwszej instancji, orzekł już, że pojęcie publicznego udostępniania ujęte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy rozumieć szeroko zgodnie zresztą z wyraźnym brzmieniem motywu 23 tej dyrektywy i że retransmisja za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie, taka jak rozpatrywana w sprawie głównej, stanowi takie udostępnianie (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in., C‑607/11, EU:C:2013:147, pkt 20, 40). |
|
24 |
Wynika z tego, że w braku zezwolenia danego autora retransmisja taka nie jest co do zasady dozwolona, chyba że jest objęta art. 5 tej dyrektywy, który przewiduje wyczerpujące wyliczenie wyjątków i ograniczeń w odniesieniu do prawa do publicznego udostępniania ustanowionego w art. 3 wspomnianej dyrektywy, jak to potwierdza motyw 32 tej dyrektywy. |
|
25 |
W niniejszym przypadku jest bezsporne, że retransmisja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie jest objęta żadnym z wyjątków i ograniczeń przewidzianych w wyczerpujący sposób w art. 5 dyrektywy 2001/29. |
|
26 |
Co się tyczy art. 9 dyrektywy 2001/29, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 37 i 38 opinii, z przepisu tego w świetle motywu 60 tej dyrektywy wynika, że przepis ten ma na celu utrzymanie stosowania przepisów obowiązujących w obszarach innych niż obszar, który harmonizuje wspomniana dyrektywa. |
|
27 |
Wykładnia art. 9 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którą dyrektywa ta umożliwiałaby retransmisję taką jak rozpatrywana w postępowaniu głównym bez zezwolenia autorów w przypadkach innych niż przewidziane w art. 5 tej dyrektywy, byłaby zaś sprzeczna nie tylko z celem tego art. 9, lecz także z wyczerpującym charakterem wyliczenia ujętego w tym art. 5 i tym samym przeciwdziałałaby realizacji podstawowego celu wspomnianej dyrektywy, jakim jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony. |
|
28 |
W tym względzie bez znaczenia jest, czy pierwotne nadawanie chronionych utworów następuje czy nie następuje w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. W dyrektywie 2001/29 brak jest bowiem podstawy, która uzasadniałaby przyznanie mniejszej ochrony treściom nadawanym w tych kanałach. |
|
29 |
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 9 dyrektywy 2001/29, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym nie jest objęte ani na jego podstawie nie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. |
W przedmiocie pytań pierwszego, drugiego, czwartego i piątego
|
30 |
W związku z proponowaną odpowiedzią na pytanie trzecie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania pierwsze, drugie, czwarte i piąte. |
W przedmiocie kosztów
|
31 |
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. |
|
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje: |
|
Artykuł 9 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, a w szczególności pojęcie „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, należy interpretować w ten sposób, że przepisem tym nie jest objęte ani na jego podstawie nie jest dozwolone uregulowanie krajowe przewidujące brak naruszenia prawa autorskiego w przypadku natychmiastowej retransmisji drogą kablową, w tym ewentualnie za pośrednictwem Internetu, na obszarze pierwotnego nadawania, utworów nadawanych w kanałach telewizyjnych podlegających obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. |
|
Podpisy |
( 1 ) Język postępowania: angielski.