KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fl-20 ta’ Jannar 2022 (1)
Kawża C-617/20
T.N.,
N.N.
vs
E.G.
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Distrettwali Superjuri fi Bremen, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Regolament (UE) Nru 650/2012 – Aċċettazzjoni jew rinunzja tas-suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat – Dikjarazzjoni intiża għar-rinunzja tas-suċċessjoni prodotta quddiem il-qorti tal-Istat Membru tar-residenza abitwali tad-dikjarant – Validità”
I. Introduzzjoni
1. Bl-adozzjoni tar-Regolament Nru 650/2012 (2), il-leġiżlatur tal-Unjoni impona fuqu nnifsu l-għan li jelimina l-ostakoli għall-moviment liberu tal-persuni kkonfrontati b’diffikultajiet fl-eżerċizzju tad-drittijiet tagħhom fil-qasam tas-suċċessjoni li għandhom effetti transkonfinali. Sabiex jintlaħaq dan l-għan, huwa ddeċieda fost oħrajn li l-werrieta u l-legatarji jkunu jistgħu, bħala prinċipju, jagħmlu dikjarazzjonijiet dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja ta’ suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat jew dwar il-limitazzjoni tar-responsabbiltà għad-dejn tas-suċċessjoni (3) fil-forma prevista mid-dritt tal-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħhom. Madankollu, huwa ma introduċa ebda soluzzjoni fir-rigward tat-trażmissjoni ta’ tali dikjarazzjonijiet lill-qrati li għandhom ġurisdizzjoni ġenerali biex jiddeċiedu kawża partikolari dwar is-suċċessjoni u li jinsabu fi Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, f’waħda mill-premessi ta’ dan ir-regolament huwa indika li l-komunikazzjoni ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet lil dawn il-qrati għandha ssir mill-persuni li jkunu pproduċewhom.
2. F’dan il-kuntest, iqumu dubji dwar il-validità tad-dikjarazzjonijiet intiżi għall-aċċettazzjoni jew għar-rinunzja tas-suċċessjoni mressqa quddiem il-qrati tal-Istat tar-residenza abitwali tad-dikjarant li ma ġewx trażmessi lill-qrati li għandhom ġurisdizzjoni ġenerali biex jiddeċiedu kawża partikolari dwar is-suċċessjoni f’terminu stabbilit, f’forma xierqa jew b’lingwa partikolari. Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża għandha tikkontribwixxi għall-iżvilupp tagħhom.
3. Fil-fehma tiegħi l-kwistjoni essenzjali, li s-soluzzjoni tagħha tippermetti li jitneħħew id-dubji ta’ hawn fuq, hija li tiġi ddeterminata l-portata tal-elementi kostituttivi tal-forma ta’ dikjarazzjoni intiża għall-aċċettazzjoni jew għar-rinunzja tas-suċċessjoni. Fi kliem ieħor, qegħdin nitkellmu dwar id-delimitazzjoni, fil-kuntest tar-Regolament Nru 650/2012, tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi applikabbli għall-forma. Kif ser nuri fil-konklużjonijiet tiegħi, is-soluzzjoni ta’ din il-kwistjoni tippermetti li jiġu solvuti l-problemi ta’ interpretazzjoni li ltaqgħet magħhom il-qorti tar-rinviju.
II. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
4. Il-premessi 7, 32, u 33 tar-Regolament Nru 650/2012 jippreċiżaw:
“(7) Hemm lok li jiġi ffaċilitat it-tħaddim tajjeb tas-suq intern billi jitneħħew l-ostakoli għall-moviment liberu ta’ persuni li llum il-ġurnata jiġu affaċċjati b’diffikultajiet biex jimplimentaw id-drittijiet tagħhom fil-kuntest ta’ suċċessjoni li għandha implikazzjonijiet transkonfinali. Fiż-żona Ewropea tal-ġustizzja, iċ-ċittadini għandhom ikunu fil-pożizzjoni li jorganizzaw is-suċċessjoni tagħhom bil-quddiem. Id-drittijiet tal-werrieta u l-legatarji, tal-persuni l-oħra qrib tad-deċedut kif ukoll tal-kredituri tas-suċċessjoni għandhom ikunu garantiti b’mod effettiv.
[…]
(32) Sabiex titħaffef il-ħajja tal-eredi u l-legatarji li għandhom ir-residenza abitwali tagħhom fi Stat Membru apparti minn dak li fih is-suċċessjoni qed tiġi jew ser tiġi ttrattata, dan ir-Regolament għandu jħalli lil kwalunkwe persuna intitolata skont il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tagħmel id-dikjarazzjonijiet dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja għas-suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat jew dwar il-limitazzjoni tar-responsabbiltajiet tagħha għad-djun skont is-suċċessjoni tagħmel tali dikjarazzjonijiet fil-forma prevista mil-liġi tal-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħha quddiem il-qrati ta’ dak l-Istat Membru. Dan ma għandux jipprekludi tali dikjarazzjonijiet milli jsiru quddiem awtoritajiet oħrajn f’dak l-Istat Membru li huma kompetenti li huma kompetenti biex jirċievu dikjarazzjonijiet taħt il-liġi nazzjonali. Persuni li jagħżlu li jiddisponu ruħhom mill-possibbiltà li jagħmlu dikjarazzjonijiet fl-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħhom għandhom huma nfushom jinformaw lill qorti jew lill-awtorità li qed jew tkun ser tittratta s-suċċessjoni bl-eżistenza ta’ tali dikjarazzjonijiet fi kwalunkwe żmien stabbilit mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni.
(33) Ma għandux ikun possibbli għal persuna li tixtieq tillimita r-responsabbiltà tagħha għad-djun taħt is-suċċessjoni li tagħmel dan sempliċement b’dikjarazzjoni b’dak il-għan quddiem il-qrati jew awtoritajiet kompetenti oħrajn tal-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħha fejn il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tirrikjedi li hija tibda proċeduri legali speċifiċi, bħala eżempju, proċeduri ta’ inventarju, quddiem il-qorti kompetenti. Għalhekk, dikjarazzjoni magħmula f’ċirkostanzi bħal dawn minn persuna fl-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħha fil-forma prevista mil-liġi ta’ dak l-Istat Membru ma għandhiex għalhekk tkun formalment valida għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament. Lanqas ma għandhom id-dokumenti li jagħtu bidu għall-proċedimenti legali jitqiesu bħala dikjarazzjonijiet għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament.”
5. Skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, intitolat “Aċċettazzjoni jew rinunzja tas-suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat”:
“Minbarra l-qorti li jkollha ġuriżdizzjoni biex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni skont dan ir-Regolament, il-qrati tal-Istat Membru tar-residenza abitwali ta’ kwalunkwe persuna li, taħt il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, tista’ tagħmel, quddiem qorti, dikjarazzjoni li tirrigwarda l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat, jew dikjarazzjoni mfassla biex tillimita r-responsabbiltà tal-persuna kkonċernata fir-rigward tad-djun skont is-suċċessjoni, għandu jkollha ġuriżdizzjoni biex tirċievi dikjarazzjonijiet bħal dawn fejn, taħt il-liġi ta’ dak l-Istat Membru, dikjarazzjonijiet bħal dawn jistgħu jsiru quddiem qorti.”
6. L-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 650/2012, intitolat “Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi applikabbli”, jipprovdi b’mod partikolari:
“1. Il-liġi determinata skont l-Artikolu 21 jew l-Artikolu 22 għandha tirregola s-suċċessjoni fl-intier tagħha.
2. Dik il-liġi tirregola, b’mod partikolari:
[…]
(e) it-trasferiment lill-eredi u, skont il-każ, lil-legatarji tal-assi, id-drittijiet u l-obbligi li jagħmlu parti mill-patrimonju, inklużi l-kondizzjonijiet u l-effetti tal-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni jew tal-legat […].”
7. Skont l-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012, intitolat “Validità rigward il-forma ta’ dikjarazzjoni dwar aċċettazzjoni jew rinunzja”:
“Dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni, ta’ legat jew ta’ sehem riżervat jew ta’ dikjarazzjoni mfassla biex tillimita r-responsabbiltà tal-persuna li tagħmel id-dikjarazzjoni għandha tkun valida rigward il-forma jekk tissodisfa r-rekwiżiti ta’:
(a) il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni skont l-Artikolu 21 jew l-Artikolu 22; jew
(b) il-liġi tal-Istat fejn il-persuna li tagħmel id-dikjarazzjoni għandha r-residenza abitwali tagħha.”
B. Id-dritt Ġermaniż
8. Konformement mad-dispożizzjonijiet tal-Bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili, BGB):
“§ 1942. It-trasferiment u r-rinunzja tas-suċċessjoni.
(1) Is-suċċessjoni hija ttrasferita lill-werriet indikat bla ħsara għad-dritt li tiġi rrinunzjata (trasferiment tas-suċċessjoni) […].
§ 1943. Aċċettazzjoni u rinunzja tas-suċċessjoni.
Il-werriet ma jistax jirrinunzja s-suċċessjoni jekk ikun aċċettaha jew jekk it-terminu biex tiġi rrinunzjata jkun skada; fl-iskadenza tat-terminu, is-suċċessjoni titqies li ġiet aċċettata.
§ 1944. It-terminu għar-rinunzja tas-suċċessjoni.
(1) Is-suċċessjoni tista’ tiġi rrinunzjata esklużivament fi ħdan sitt ġimgħat.
(2) It-terminu jibda jiddekorri mill-mument li fih il-werriet ikun sar jaf bid-dritt tiegħu u bit-titolu tiegħu għas-suċċessjoni.
(3) It-terminu huwa ta’ sitt xhur jekk id-de cuius kellu l-aħħar residenza tiegħu esklużivament barra mill-pajjiż jew jekk il-werriet kien residenti barra mill-pajjiż fil-mument meta beda jiddekorri t-terminu.
§ 1945. Forma ta’ rinunzja tas-suċċessjoni.
(1) Ir-rinunzja tas-suċċessjoni ssir permezz tal-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni lill-qorti tas-suċċessjoni; id-dikjarazzjoni għandha ssir fil-proċess jew f’forma awtentikata pubblikament.”
9. L-Artikolu 184 tal-Gerichtsverfassungsgesetz (il-Liġi dwar l-Organizzazzjoni Ġudizzjarja) fil-verżjoni tagħha tad-9 ta’ Mejju 1975 (4) jipprovdi:
“Il-lingwa tal-ħidma tal-qrati hija l-Ġermaniż […].”
III. Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
10. Fil-21 ta’ Mejju 2018 fi Bremen (il-Ġermanja) miet id-de cuius W.N. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali E.G. (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti E.G.”) hija l-armla tad-de cuius u l-parteċipanti fil-kawża prinċipali T.N. u N.N. (iktar ’il quddiem il-“parteċipanti T.N u N.N.”, jew il-“parteċipanti”) huma d-dixxendenti ta’ ħu d-de cuius fejn dan tal-ewwel kien miet preċedentement.
11. Fil-21 ta’ Jannar 2019, ir-rikorrenti E. G. ressqet, permezz ta’ att notarili, applikazzjoni għal Ċertifikat tas-Suċċessjoni (Erbschein) li jikkonstata l-kisba, minnha nnifisha ta’ 3/4 mis-suċċessjoni, u mill-parteċipanti T.N. u N. N., rispettivament ta’ 1/8 mis-suċċessjoni.
12. Permezz ta’ ittra tad-19 ta’ Ġunju 2019, l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen, il-Ġermanja), li hija l-qorti tas-suċċessjoni fil-kawża, informat lill-parteċipanti T.N. u N.N. bit-talba għal Ċertifikat tas-Suċċessjoni u talbet il-produzzjoni ta’ ċerti dokumenti.
13. Fit-13 ta’ Settembru 2019, il-parteċipanti T.N. u N. N. ipproduċew dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni tad-de cuius quddiem il-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, il-Pajjiżi l-Baxxi), li ġiet irreġistrata fir-reġistru tas-suċċessjoni hemmhekk fit-30 ta’ Settembru 2019.
14. Wara li d-dokumenti kienu kkompletati mir-rikorrenti E. G., l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen), permezz ta’ ittra tat-22 ta’ Novembru 2019, għaddiet it-talba lill-parteċipanti T.N. u N.N. u stednithom jieħdu pożizzjoni dwar il-kwistjoni.
15. Permezz ta’ ittra tat-13 ta’ Diċembru 2019, redatta bl-Olandiż, il-parteċipanti T.N. u N. N. bagħtu lill-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) kopji tad-dokumenti redatti mir-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag) b’rabta mad-dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni prodotti minnhom.
16. Permezz ta’ ittra tat-3 ta’ Jannar 2020, l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) informat lill-parteċipanti T.N. u N. N. li n-noti u d-dokumenti tagħhom ma setgħux jittieħdu inkunsiderazzjoni minħabba l-assenza ta’ traduzzjoni bil-Ġermaniż.
17. Bi tweġiba għal dan, permezz ta’ ittra tal-15 ta’ Jannar 2020 redatta bil-Ġermaniż, il-parteċipant N.N. informa lill-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) li s-suċċessjoni kienet ġiet irrinunzjata u li d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni kienet ġiet irreġistrata minn qorti skont id-dritt Ewropew bil-lingwa Olandiża u għalhekk ma kinitx teħtieġ traduzzjoni. Bħala tweġiba, l-Amtsgericht Bremen (l-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) indikat l-assenza ta’ traduzzjoni tad-dokumenti u tat-termini ta’ rinunzja tas-suċċessjoni.
18. Permezz ta’ digriet tas-27 ta’ Frar 2020, l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) ikkonstatat il-fatti neċessarji għall-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ konferma tal-kisba tas-suċċessjoni skont l-Artikolu 352e(1) tal-Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit (il-Liġi dwar il-Proċedura Bonarja fil-Qasam tal-Familja) tas-17 ta’ Diċembru 2008 (5). Hija ddeċidiet li anki l-parteċipanti T.N. u N.N. kienu kisbu s-suċċessjoni tad-de cuius.
19. Il-parteċipanti ressqu lment kontra dan id-digriet permezz ta’ ittra tad-19 ta’ Marzu 2020. Permezz tiegħu huma talbu estensjoni tat-terminu għall-produzzjoni ta’ provi addizzjonali. Fit-30 ta’ Lulju 2020, huma pproduċew kopji bil-kulur tad-dokumenti redatti mir-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag) kif ukoll traduzzjonijiet tagħhom lejn il-Ġermaniż. Sussegwentement, fis-17 ta’ Awwissu 2020, huma pproduċew id-dokumenti oriġinali.
20. Permezz ta’ digriet tat-2 ta’ Settembru 2020, l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) irrinvijat il-kawża quddiem il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen, il-Ġermanja) – il-qorti tar-rinviju. Bħala ġustifikazzjoni, l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) indikat li l-parteċipanti T.N u N.N. saru (ko)werrieta tad-de cuius peress li huma ma kinux osservaw it-terminu ta’ rinunzja tas-suċċessjoni. Sabiex is-suċċessjoni tiġi rrinunzjata b’mod validu, la huwa biżżejjed sempliċi riferiment għar-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem il-qorti tal-Pajjiżi l-Baxxi u lanqas it-trażmissjoni ta’ kopja tad-dokumenti. Din id-dikjarazzjoni ssir valida biss minn meta jiġu rċevuti d-dokumenti oriġinali mill-qorti tas-suċċessjoni. Huma ġew prodotti lilha biss wara l-iskadenza tat-terminu ta’ rinunzja tas-suċċessjoni ta’ sitt xhur.
21. Il-qorti tar-rinviju tirrileva li teżisti tilwima dwar il-validità tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni prodotta quddiem qorti ta’ Stat Membru li ma huwiex dak li fih tinsab il-qorti tas-suċċessjoni. Skont approċċ wieħed, is-sempliċi produzzjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem il-qorti tar-residenza abitwali tad-dikjarant tfisser li d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni hija valida fir-rigward tal-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri sseħħ l-hekk imsejħa sostituzzjoni. Skont l-approċċ li jopponi l-validità tad-dikjarazzjoni, huwa meħtieġ li din tiġi prodotta fil-forma debita lill-qorti tas-suċċessjoni jew, fi kwalunkwe każ, tkun ġiet ikkomunikata lil din il-qorti. Dan it-tieni approċċ jista’ jiġi bbażat fuq il-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012, li minnha jista’ jiġi dedott li l-leġiżlatur assuma li d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni prodotta quddiem il-qorti tar-residenza abitwali tad-dikjarant għandha tipproduċi effetti legali biss jekk il-qorti tas-suċċessjoni tkun ġiet informata b’dan. Dan huwa kkonfermat b’mod partikolari mill-fatt li l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, kuntrarjament għad-dispożizzjoni tad-dritt Ġermaniż, ma jipprevedix obbligu għall-qorti tar-residenza tad-dikjarant li tinforma lill-qorti tas-suċċessjoni bil-fatt li tkun irċeviet dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni.
22. Il-qorti tar-rinviju tindika li jekk tiġi aċċettata l-opinjoni predominanti tad-duttrina li tippreżupponi s-sostituzzjoni tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni, id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni ssir valida sa mill-produzzjoni tagħha quddiem ir-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag) fit-13 ta’ Settembru 2019. It-terminu legali previst fl-Artikolu 1944(3) BGB ikun ġie osservat u l-parteċipanti ma jkunux werrieta. Madankollu, jekk, fuq il-bażi tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012, jiġi aċċettat li ma kienx hemm sostituzzjoni sħiħa, il-validità tar-rinunzja tas-suċċessjoni tista’ tkun suġġetta wkoll għat-teħid ta’ konjizzjoni mill-qorti tas-suċċessjoni tad-dikjarazzjoni prodotta. F’każ bħal dan tqum madankollu l-kwistjoni dwar liema rekwiżiti formali għandhom jiġu ssodisfatti sabiex ir-rinunzja tas-suċċessjoni titqies valida, inkluż jekk huwiex biżżejjed li tiġi indirizzata sempliċi komunikazzjoni lill-qorti tas-suċċessjoni, li jiġu alternattivament prodotti quddiemha sempliċi kopji ta’ dokumenti, li alternattivament ukoll tingħata informazzjoni fil-lingwa tal-qorti tas-suċċessjoni, jew jekk ikunx neċessarju wkoll li jiġu prodotti dokumenti oriġinali flimkien mat-traduzzjoni tagħhom fil-lingwa tal-qorti tas-suċċessjoni.
23. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Bremen) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin dwar l-interpretazzjoni tal-Artikoli 13 u 28 tar-Regolament Nru 650/2012:
“1. Id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja magħmula minn werriet quddiem il-qorti ta’ Stat Membru li għandha ġurisdizzjoni għar-residenza abitwali tiegħu, li tosserva r-rekwiżiti formali applikabbli quddiem din il-qorti, tissostitwixxi d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja li għandha ssir quddiem il-qorti ta’ Stat Membru ieħor, li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni wara mewt, b’tali mod li l-validità ta’ din id-dikjarazzjoni titqies li ġiet fis-seħħ fid-data li fiha saret l-imsemmija [l-ewwel] dikjarazzjoni (sostituzzjoni)?
2. Fil-każ li l-ewwel domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv:
Il-werriet li jirrinunzja u li, b’osservanza tar-rekwiżiti formali, jagħmel dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni għar-residenza abitwali tiegħu għandu, barra minn hekk, sabiex din id-dikjarazzjoni tkun valida, jinforma b’dan lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni wara mewt?
3. Fil-każ li l-ewwel domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv, u t-tieni domanda, risposta fl-affermattiv:
a) Il-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni wara mewt għandha tiġi indirizzata fil-lingwa tal-forum sabiex id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tkun valida, b’mod partikolari fir-rigward tal-osservanza tat-termini stabbiliti għar-rinunzja mis-suċċessjoni quddiem dik il-qorti?
b) L-oriġinali kif ukoll traduzzjoni tal-atti dwar ir-rinunzja maħruġa mill-qorti li għandha ġurisdizzjoni għar-residenza abitwali tal-werriet li jirrinunzja għandhom jiġu sottomessi lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar is-suċċessjoni wara mewt sabiex id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tkun valida, b’mod partikolari fir-rigward tal-osservanza tat-termini stabbiliti għar-rinunzja mis-suċċessjoni quddiem dik il-qorti?”
24. Fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tressqu osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Spanjol, mill-Gvern Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ma nżammitx seduta.
IV. Analiżi
A. Id-domandi preliminari
25. Kif jirriżulta mill-osservazzjonijiet bil-miktub imressqa mill-Gvern Spanjol u mill-Gvern Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea, id-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju jistgħu jinqraw b’mod differenti.
26. Il-Gvern Spanjol jidher li jikkunsidrahom mhux tant bħala li jirrigwardaw il-validità tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni nnifisha, iżda fuq il-konsegwenza li dawn jipproduċu ċerti effetti fil-proċedura quddiem il-qorti adita fil-qasam tas-suċċessjoni; tali dikjarazzjoni, anki jekk valida, fil-fatt ma jkollhiex effett jekk il-qorti adita fil-qasam tas-suċċessjoni ma tiġix informata dwarha fi żmien raġonevoli u debitament.
27. Skont il-Gvern Taljan, id-domandi tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw il-validità formali tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni u, b’mod iktar preċiż, dwar jekk din hijiex valida jekk tkun redatta bil-lingwa uffiċjali tal-post fejn tkun infetħet is-suċċessjoni.
28. Madankollu, il-Kummissjoni, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatti tal-kawża prinċipali, tinterpreta l-ewwel u t-tieni domandi tal-qorti tar-rinviju fis-sens li huma intiżi għall-konstatazzjoni dwar jekk, fil-każ fejn il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tistabbilixxi terminu għall-produzzjoni tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni, dan it-terminu għandux jitqies li ġie osservat fid-data tal-produzzjoni tad-dikjarazzjoni quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 jew anki fid-data li fiha din id-dikjarazzjoni ġiet ikkomunikata lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni ġenerali f’kawżi partikolari dwar suċċessjoni fir-rigward tal-produzzjoni ta’ tali dikjarazzjoni.
29. Fil-kuntest tal-proċedura msemmija fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa li tagħti risposta dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tkun utli għall-qorti tar-rinviju fil-kawża li fiha din il-qorti tkun tat lok għar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
30. Mill-ġustifikazzjoni għad-domanda preliminari jirriżulta li l-eżitu tal-proċedura quddiem il-qorti tar-rinviju jiddependi mill-punt dwar jekk il-parteċipanti osservawx it-terminu ta’ rinunzja tas-suċċessjoni previst mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni: a) mal-mument ta’ produzzjoni tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem ir-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag), jew b) biss mal-mument tal-komunikazzjoni tad-dikjarazzjonijiet magħmula lill-qorti tas-suċċessjoni ta’ Bremen jew c) biss mal-mument ta’ produzzjoni quddiem din l-aħħar qorti kopji ta’ dokumenti li jikkonfermaw il-produzzjoni tad-dikjarazzjonijiet, jew d) biss mal-mument ta’ produzzjoni quddiem din l-aħħar qorti tal-oriġinal ta’ dawn l-aħħar dokumenti flimkien ma’ traduzzjoni tagħhom bil-Ġermaniż. Il-qorti tar-rinviju tikklassifika l-kwistjoni ġuridika li hija s-suġġett tad-domandi preliminari bħala problema dwar il-validità tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni u titlaq mill-premessa li s-soluzzjoni għal din il-kwistjoni tinsab fl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 13 u 28(b) tar-Regolament Nru 650/2012 u f’li jiġi ddeterminat jekk, fil-każ imsemmi fl-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, hemmx sostituzzjoni.
31. Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat, kif tagħmel il-Kummissjoni, li skont id-dritt Ġermaniż, id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni hija dikjarazzjoni ta’ rieda li teħtieġ li tiġi aċċettata mid-destinatarju tagħha (jiġifieri “empfangsbedürftig” jew “amtsempfangsbedürftig”). Għaldaqstant, id-duttrina Ġermaniża tidher li taċċetta li, sabiex tkun valida, din id-dikjarazzjoni għandha tiġi prodotta fit-terminu legali lill-qorti tas-suċċessjoni (6), jiġifieri l-qorti fil-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt, u li r-rekwiżit tal-produzzjoni tagħha lill-qorti tas-suċċessjoni huwa kkwalifikat bħala rekwiżit ta’ validità materjali u mhux formali ta’ dan l-att ġuridiku (7).
32. Huwa f’dan il-kuntest li ser nanalizza d-domandi preliminari. Għalhekk inqis li dawn ma jirrigwardawx il-mod kif jintwera l-fatt li ġiet prodotta dikjarazzjoni valida dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni fi kwalunkwe proċedura ġudizzjarja (8). Jien tal-fehma li dawn jirreferu għall-validità tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni prodotta quddiem il-qorti tal-Istat tar-residenza abitwali tal-werriet, f’sitwazzjoni fejn il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tipprevedi li l-kundizzjoni għall-validità materjali ta’ tali dikjarazzjoni hija l-produzzjoni tagħha fi żmien utli lill-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri l-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt (9).
33. Minn kif il-qorti tar-rinviju għamlet il-kwistjoni tas-sostituzzjoni bħala l-punt ċentrali tal-ewwel domanda, nikkonkludi li din il-qorti titlaq mill-preżunzjoni li r-rekwiżit previst mid-dritt Ġermaniż tal-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni għar-rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċessjoni ma jikkostitwixxix rekwiżit dwar il-validità formali tad-dikjarazzjoni fis-sens tal-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012. Il-kwistjoni ta’ sostituzzjoni eventwali hija madankollu ġġustifikata biss fil-każ ta’ konferma ta’ din il-preżunzjoni. Fil-fatt, l-ewwel għandu jiġi eżaminat jekk dan ir-rekwiżit huwiex kundizzjoni għall-validità formali jew materjali ta’ dan l-att (10).
34. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tifformula mill-ġdid id-domandi u tiddetermina, qabel kollox, jekk l-Artikolu 13 u l-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li r-rekwiżit, li jirriżulta mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, ta’ produzzjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri l-qorti tal-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt, għandux jiġi kklassifikat bħala kundizzjoni għall-validità formali ta’ din id-dikjarazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012.
B. Kunsiderazzjonijiet ġenerali dwar il-validità tad-dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni abbażi tar-Regolament Nru 650/2012
1. Dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni
35. Diġà ġie osservat żmien ilu li s-sistemi legali kollha tad-dinja jaqblu fuq il-fatt li l-werriet jista’ jkun persuna li baqgħet ħajja wara d-de cuius, iżda abbażi ta’ dan l-armonija ta’ fehmiet dwar is-suċċessjoni tiġi eżawrita (11). Huwa għalhekk li, bi prudenza, għandhom jiġu ddefiniti l-kunċetti tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tad-dritt tas-suċċessjoni li ma ġewx espressament iddefiniti mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Kunċetti tali huma l-aċċettazzjoni u r-rinunzja tas-suċċessjoni.
36. Bħala regola ġenerali, id-dikjarazzjoni tal-werriet dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni hija att ġuridiku unilaterali li bis-saħħa tiegħu d-detentur ta’ dritt speċifiku għal suċċessjoni mid-de cuius jiddeċiedi jekk huwa jsirx suġġett għad-drittijiet u għall-obbligi li jinsiltu mis-suċċessjoni jew le, jew alternattivament jekk isirx suġġett għal dawn id-drittijiet bil-limitazzjoni tar-responsabbiltà għall-obbligi tad-de cuius (12).
37. Peress li dawn id-dikjarazzjonijiet huma importanti mhux biss għall-persuni li kisbu ċerti drittijiet wara l-ftuħ tas-suċċessjoni, iżda wkoll għall-kredituri tad-de cuius, l-ordinamenti ġuridiċi individwali jipprevedu ċerti kundizzjonijiet ta’ validità ta’ tali dikjarazzjonijiet. Billi raġunijiet ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-kredituri jiġġustifikaw qabel kollox l-iffissar tat-terminu legali li fih dawn id-dikjarazzjonijiet jistgħu jsiru mill-werrieta, in-nuqqas ta’ komunikazzjoni tagħhom f’dan it-terminu ġeneralment iwassal għal akkwist definittiv tas-suċċessjoni. Huma jimmilitaw ukoll favur l-introduzzjoni ta’ rekwiżiti partikolari fir-rigward tal-forma ta’ tali dikjarazzjonijiet, inkluż l-intervent ta’ qorti jew ta’ nutar.
38. Id-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw id-dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni prodotti quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, li għalihom japplika wkoll l-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament. Inqis li wieħed għandu jaqbel mal-argumenti tad-duttrina li skonthom l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 għandu jiġu interpretati fis-sens li japplikaw biss għad-dikjarazzjonijiet magħmula wara l-ftuħ tas-suċċessjoni (13) u wkoll li ma japplikawx meta, sabiex jinħolqu ċerti effetti legali previsti mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, huwa neċessarju li l-qorti tieħu miżuri li jmorru lil hinn mis-sempliċi aċċettazzjoni ta’ dikjarazzjoni, bħal, pereżempju, l-għoti ta’ deċiżjoni jew il-bidu ta’ proċedura oħra (14).
39. Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 japplika għad-dikjarazzjonijiet ta’ aċċettazzjoni jew ta’ rinunzja ta’ suċċessjoni li bis-saħħa tagħhom persuna li għandha dritt speċifiku għal suċċessjoni, skont il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, permezz tad-dikjarazzjoni unilaterali ta’ volontà tagħha, li la teżiġi l-approvazzjoni ġudizzjarja u lanqas il-ftuħ ta’ proċedura ulterjuri, b’mod definittiv issir is-suġġett (15), (jew b’mod definittiv tirrinunzja milli ssir is-suġġett) tad-drittijiet u tal-obbligi tiegħu fir-rigward tas-suċċessjoni, jew alternattivament issir is-suġġett ta’ dawn id-drittijiet bil-limitazzjoni tar-responsabbiltà għall-obbligi tad-de cuius.
2. Validità tad-dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni
40. L-osservanza tal-kundizzjonijiet neċessarji sabiex jiġu prodotti l-effetti indikati fil-punt preċedenti tista’ tiġi kklassifikata b’mod differenti f’ordinamenti ġuridiċi differenti. Wieħed jista’ jistaqsi dwar jekk l-azzjoni intiża għat-twettiq ta’ dawn l-effetti seħħitx, jekk hijiex valida jew jekk hijiex effikaċji. Sabiex tiġi evitata l-konfużjoni terminoloġika, ser inkompli nuża l-kunċett ta’ validità. Ser nifhem il-kunċett ta’ validità tad-dikjarazzjoni ta’ aċċettazzjoni jew ta’ rinunzja tas-suċċessjoni bħala l-osservanza tal-kundizzjonijiet previsti mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni sabiex, permezz ta’ dikjarazzjoni unilaterali ta’ rieda, jiskattaw l-effetti indikati fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet taħt il-forma ta’ akkwist definittiv, jew rinunzja definittiva minnhom, tad-drittijiet u l-obbligi mogħtija mis-suċċessjoni, alternattivament flimkien ma’ limitazzjoni tar-responsabbiltà tal-obbligi tad-de cuius.
41. Fost dawn il-kundizzjonijiet hemm ir-rekwiżit tad-dritt Ġermaniż li d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni tiġi prodotta lill-qorti tas-suċċessjoni.
42. Fost il-kundizzjonijiet ta’ validità tad-dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni tista’ ssir distinzjoni bejn il-kundizzjonijiet ta’ validità materjali u l-kundizzjonijiet ta’ validità formali previsti mil-liġi tas-suċċessjoni. Fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ validità materjali, dawn huma biss dawk previsti mid-dispożizzjonijiet tal-liġi tas-suċċessjoni u mhux dawk li jaqgħu taħt liġijiet applikabbli oħra, pereżempju dawk marbuta mal-istatus personali (16).
43. Jekk kemm il-validità materjali kif ukoll dik formali hija ddeterminata mill-istess ordinament ġuridiku, il-kwistjoni dwar liema huma l-kundizzjonijiet ta’ tali dikjarazzjoni li jikkostitwixxu kundizzjonijiet ta’ validità materjali u liema jikkostitwixxu kundizzjonijiet ta’ validità formali ma għandhiex importanza prattika kbira. Ikun mod ieħor meta mill-fatti jidher element barrani, u meta r-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet tad-dritt internazzjonali privat applikabbli jipprevedu li l-kundizzjonijiet ta’ validità materjali u l-kundizzjonijiet ta’ validità formali ta’ dan l-att ġuridiku jkunu ddeterminati mid-diversi ordinamenti ġuridiċi (liġijiet applikabbli).
44. Fil-każ fejn il-validità materjali ta’ dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni taqa’ taħt liġi applikabbli speċifika (liġi tas-suċċessjonijiet) u l-validità formali tagħhom tiġi suġġetta għal liġi applikabbli oħra (liġi li tapplika għal kwistjonijiet formali), l-att ġuridiku mwettaq għandu jkun validu jekk il-kundizzjonijiet ta’ validità materjali previsti mill-ewwel liġi applikabbli u l-kundizzjonijiet ta’ validità formali previsti fit-tieni waħda jiġu ssodisfatti.
3. Liġi applikabbli għal kwistjonijiet formali alternattiva ta’ dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja ta’ suċċessjoni fil-kuntest tar-Regolament Nru 650/2012
45. Skont l-Artikolu 23(1) u (2)(e) tar-Regolament Nru 650/2012, it-trasferiment tas-suċċessjoni kif ukoll il-kundizzjonijiet u l-effetti tal-aċċettazzjoni jew tar-rinunzja tas-suċċessjoni jew tal-legat huma rregolati mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, iddeterminata skont l-Artikoli 21 u 22 tar-Regolament Nru 650/2012.
46. Fl-istess waqt, skont l-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012, dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni tkun valida f’termini ta’ forma meta tkun tissodisfa, alternattivament: a) ir-rekwiżiti legali tal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni (lex successionis) jew b) ir-rekwiżiti legali tal-Istat li fih id-dikjarant għandu r-residenza abitwali tiegħu.
47. Barra minn hekk, l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 jistabbilixxi ġurisdizzjoni addizzjonali għall-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni għall-qrati tar-residenza abitwali tal-werriet.
48. L-għaqda tal-Artikolu 23(1) u (2)(e) tar-Regolament Nru 650/2012 minn naħa waħda u l-Artikoli 13 u 28(b) ta’ dan ir-regolament min-naħa l-oħra tfisser li fil-każ ta’ dikjarazzjonijiet prodotti quddiem il-qrati li għandhom ġurisdizzjoni bis-saħħa tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, bħala prinċipju jkun meħtieġ li tiġi evalwata l-validità materjali ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet fid-dawl tal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni u li tiġi evalwata l-validità formali tagħhom fid-dawl tal-liġi tar-residenza abitwali tal-werriet, li fl-istess waqt tkun ukoll il-liġi tal-qorti li tirċievi d-dikjarazzjoni tiegħu.
4. Demarkazzjoni bejn l-elementi relatati mal-validità materjali u mal-validità formali tad-dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni
49. Skont id-dritt internazzjonali privat, id-determinazzjoni ta’ fruntiera bejn il-forma ta’ att ġuridiku u l-lat materjali ta’ att ġuridiku ma hijiex sempliċi, peress li sistemi legali differenti jħarsu lejn din il-kwistjoni b’mod differenti (17).
50. Fil-każ tar-regoli tad-dritt internazzjonali privat armonizzati fid-dritt tal-Unjoni, din il-kwistjoni għandha tiġi deċiża b’mod awtonomu. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li l-kontenut ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma tagħmel ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tagħha għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tiġi ddeterminata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem iżda wkoll il-kuntest tad-dispożizzjoni u l-għan tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni (18).
51. Fin-nuqqas ta’ riferiment espliċitu għad-dritt ta’ Stat Membru, għandha għalhekk issir klassifikazzjoni awtonoma u għandha tiġi ddeterminata b’mod uniformi l-portata tal-elementi relatati mal-validità materjali u tal-elementi relatati mal-validità formali tal-att ġuridiku inkwistjoni (19). Il-klassifikazzjoni magħmula mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, bħal fil-każ ta’ dan ir-rinviju, fid-dritt Ġermaniż, ma hijiex rilevanti f’dan ir-rigward.
52. Il-konstatazzjoni eventwali li l-kundizzjoni ta’ validità inkwistjoni tirrigwarda l-forma ta’ att twassal awtomatikament għall-esklużjoni tagħha mis-sett ta’ kundizzjonijiet ta’ validità materjali. Fil-fatt, l-istess element ma jistax jiġi evalwat fl-istess waqt fid-dawl ta’ żewġ liġijiet applikabbli differenti (f’dan il-każ il-liġi applikabbli għas-suċċessjonijiet u l-liġi applikabbli għal kwistjonijiet formali).
C. Rekwiżit ta’ produzzjoni lill-qorti tas-suċċessjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni bħala kundizzjoni tal-validità tagħha
1. Portata ta’ dawn il-konklużjonijiet
53. Il-portata ta’ dawn il-konklużjonijiet hija ddeterminata mill-portata tad-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju u mis-suġġett tal-kawża prinċipali. Il-fruntieri tal-kwistjoni ġuridika li hija s-suġġett tal-konklużjonijiet huma ddefiniti minn żewġ kwistjonijiet: it-tip tad-dikjarazzjoni prodotta u l-kundizzjoni tal-validità tagħha prevista mid-dritt Ġermaniż. B’mod iktar preċiż, id-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw id-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni prodotta mill-werrieta u r-rekwiżit ta’ validità tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni li tirriżulta mid-dritt Ġermaniż, jiġifieri l-produzzjoni ta’ tali dikjarazzjoni fit-terminu legali lill-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri l-qorti tal-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt.
54. Huwa għalhekk li ser nillimita ruħi, fil-kumplament tal-analiżi tiegħi, għal kunsiderazzjonijiet dwar id-dikjarazzjoni tal-werriet dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni u dwar il-kundizzjoni ta’ validità tagħha, li tirriżulta mid-dritt nazzjonali, li tikkonsisti fl-obbligu li tiġi prodotta dikjarazzjoni lill-qorti tas-suċċessjoni (20).
55. Ir-risposta għad-domandi preliminari tiddependi għalhekk fuq interpretazzjoni awtonoma tal-kunċett ta’ “forma” użat mil-leġiżlatur fl-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012 u, b’mod iktar preċiż, fuq id-determinazzjoni ta’ jekk ir-rekwiżit ta’ dikjarazzjoni ta’ rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċċessjoni jikkostitwixxix kundizzjoni ta’ validità formali ta’ dan l-att ġuridiku.
56. Fir-Regolament Nru 650/2012, il-leġiżlatur għamel espressament tali klassifikazzjoni awtonoma tal-kundizzjonijiet ta’ validità fl-Artikoli 26(1) u 27(3) tiegħu billi ddeċieda, f’dak li jikkonċerna d-dispożizzjonijiet causa mortis, liema huma l-elementi ta’ dawn l-atti jikkonċernaw il-validità materjali u liema jikkonċernaw il-validità formali. Madankollu, ir-Regolament Nru 650/2012 ma jinkludix dispożizzjoni li tirregola liema elementi huma relatati mal-validità materjali tad-dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni, u liema jikkonċernaw il-validità formali tagħha. Din hija għalhekk kwistjoni li għandha tiġi ddeterminata permezz ta’ interpretazzjoni ta’ dan ir-regolament.
2. Klassifikazzjoni tar-rekwiżit ta’ produzzjoni, lill-qorti tas-suċċessjoni, ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni bħala kundizzjoni ta’ validità formali ta’ din id-dikjarazzjoni
57. Bħala regola ġenerali, il-kunċett ta’ “forma” ta’ att ġuridiku jinftiehem bħala l-manifestazzjoni, suffiċjentement skont il-liġi, mill-persuna kkonċernata tar-rieda tagħha li tipproduċi effetti legali, li n-nuqqas ta’ osservanza tagħha jimplika li dawn l-effetti ma jiġux prodotti (21). Il-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni quddiem qorti tikkostitwixxi mezz li juri r-rieda tad-dikjarant. Madankollu, bħala regola ġenerali, huwa rrikonoxxut li s-sempliċi rekwiżit dwar it-trażmissjoni ta’ dikjarazzjoni lid-destinatarju ma huwiex element formali (22). Dan ikun argument kontra l-klassifikazzjoni tal-imsemmi rekwiżit tad-dritt Ġermaniż bħala kundizzjoni tal-validità formali ta’ dikjarazzjoni.
58. Il-punt tat-tluq għat-twettiq ta’ interpretazzjoni awtonoma huwa l-formulazzjoni tad-dispożizzjoni, il-kuntest tagħha u l-għan tagħha. Il-formulazzjoni tal-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012 ma jagħtix soluzzjoni ċara għall-kwistjoni dwar il-klassifikazzjoni ta’ dan ir-rekwiżit. L-Artikolu 28 ta’ dan ir-regolament huwa madankollu kkorrelatat mill-qrib mal-Artikolu 13 tiegħu, anki jekk il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu ma huwiex limitat għad-dikjarazzjonijiet prodotti quddiem il-qrati li għandhom ġurisdizzjoni skont din l-aħħar dispożizzjoni. L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 jindika li l-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Istat tar-residenza abitwali tal-werriet hija li l-liġi tas-suċċessjoni fis-seħħ fl-Istat ta’ residenza abitwali tkun tipprovdi l-possibbiltà li ssir dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem qorti. Minn dan isegwi li l-kundizzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 tippreżupponi l-eżistenza parallela ta’ żewġ ordinamenti ġuridiċi li jinkludu, essenzjalment, l-istess soluzzjoni li tikkonsisti f’li jiġi fdat lill-qrati li jirċievu d-dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni.
59. L-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 għalhekk jirreferi espressament, anki jekk huwa jagħmel hekk biss sabiex jiddetermina l-bażijiet ta’ ġurisdizzjoni tal-qorti, għal-liġi tal-Istat tar-residenza abitwali tal-werriet. Dan jikkostitwixxi indizju li d-determinazzjoni tal-portata tal-atti li għandhom isiru quddiem qorti għandha tiġi stabbilita skont il-liġi tal-Istat tal-qorti tar-residenza abitwali tal-werriet. Ma’ dan hija konsistenti s-soluzzjoni adottata fl-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012, li minnha jirriżulta li l-portata tal-atti li għandhom jitwettqu quddiem qorti b’rabta mal-produzzjoni tad-dikjarazzjoni tiddetermina, alternattivament, jew il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, jew il-liġi tar-residenza abitwali tal-werriet. Minn dan isegwi li l-atti kollha li għandhom jitwettqu quddiem qorti għandhom jiġu ddeterminati mill-ewwel jew mit-tieni ordinament ġuridiku. Sa fejn dawn l-attivitajiet jirrigwardaw il-mod ta’ esternalizzazzjoni u konsolidazzjoni tal-intenzjoni ta’ rinunzja tas-suċċessjoni mill-werriet, huma jiddeterminaw il-forma ta’ dikjarazzjoni għar-rinunzja tas-suċċessjoni. L-intervent tal-qorti f’dawn l-azzjonijiet għandu jiġi ttrattat bħala element ta’ din il-forma.
60. Fir-rigward tal-għan tal-leġiżlazzjoni, dan jirriżulta espressament mill-ewwel parti tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012. Dan l-għan huwa li tiġi ffaċilitata l-ħajja tal-werrieta u l-legatarji billi jippermettilhom jagħmlu dikjarazzjonijiet dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni fil-forma prevista mid-dritt tal-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħhom quddiem il-qrati ta’ dan l-Istat Membru.
61. Sabiex jintlaħaq dan l-għan il-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda, fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, ġurisdizzjoni addizzjonali għall-qrati tal-Istat tar-residenza abitwali ta’ persuna li kienet indikata għas-suċċessjoni sabiex tiġi aċċettata dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni. Sussegwentement, fl-Artikolu 28(b) ta’ dan ir-regolament, huwa ddeċieda li dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni hija valida anki jekk tissodisfa r-rekwiżiti tad-dritt tal-Istat li fih id-dikjarant għandu r-residenza abitwali tiegħu (23).
62. Fil-każ ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni bis-saħħa tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 28(b) ta’ dan ir-regolament jiggarantixxu li l-possibbiltà speċifika li għandha l-persuna li hija intitolata tagħmel id-dikjarazzjoni prevista fil-premessa 32 tar-Regolament u mwettqa bl-attribuzzjoni ta’ ġurisdizzjoni speċjali skont l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament ma tkunx illużorja. Billi titlob lill-qorti tal-Istat tar-residenza abitwali tagħha taċċetta dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni, il-persuna indikata għas-suċċessjoni tikseb iċ-ċertezza li l-validità formali ta’ att imwettqa quddiem din il-qorti ma hijiex ser tkun suġġetta għal rekwiżiti formali għal tali dikjarazzjoni previsti mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni (24).
63. Għandha tiġi nnotata s-sitwazzjoni partikolari tal-persuni li jirrinunzjaw is-suċċessjoni. Kuntrarjament għall-aċċettazzjoni tas-suċċessjoni, dawn il-persuni ma għandhomx, bħala prinċipju, jieħdu inkunsiderazzjoni n-neċessità li fil-futur iwettqu atti addizzjonali. Permezz tal-produzzjoni tad-dikjarazzjoni tagħhom, huma jipprovaw jirrinunzjaw definittivament għad-drittijiet tagħhom ta’ suċċessjoni u jevitaw l-obbligi tagħhom f’dan ir-rigward. Ħafna drabi dawn ikunu persuni li ma kellhomx kuntatt mal-mejjet matul ħajtu u għalhekk ma jridux jirtuh, filwaqt li jagħtu prijorità liċ-ċertezza legali tagħhom (nuqqas ta’ riskju ta’ responsabbiltà għad-djun eventwali tad-de cuius) fuq vantaġġi materjali eventwali (li jirriżultaw mill-akkwist tal-patrimonju li ntiret) (25).
64. L-għan tar-Regolament Nru 650/2012, li jikkonsisti f’li jippermetti lill-werrieta jagħmlu dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni fl-Istat tar-residenza abitwali tagħhom, jeżiġi li dawn, billi jindirizzaw lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni speċjali sabiex tirċevihom, billi jaġixxu quddiem din il-qorti u jissodisfaw għalhekk ir-rekwiżiti formali previsti mil-liġi applikabbli fil-post tat-twettiq tal-azzjoni, ma għandhomx jintervjenu b’mod ulterjuri quddiem il-qrati ta’ Stati oħra sabiex dan l-att ikun validu.
65. Interpretazzjoni kuntrarja tkun tfisser li persuna li tirrinunzja s-suċċessjoni għandha twettaq sensiela ta’ atti sabiex tiġi ddeterminata l-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, inkluż billi tiġi stabbilita l-aħħar residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt (Artikolu 21 tar-Regolament Nru 650/2012) (26), u jekk dan tal-aħħar għażilx il-liġi applikabbli għas-suċċessjoni (Artikolu 22 tar-Regolament Nru 650/2012). Sussegwentement, ikun neċessarju li jiġi ddeterminat liema mill-qrati ta’ Stat Membru partikolari għandha ġurisdizzjoni territorjali sabiex tilqa’ dikjarazzjoni, twettaq traduzzjoni tal-atti rilevanti fil-lingwa uffiċjali tal-qorti tas-suċċessjoni u tittrażmettihom lil dik il-qorti. Dawn l-atti kollha għandhom ikunu seħħew qabel l-iskadenza tat-terminu previst mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni. L-oneru f’dan ir-rigward ikun totalment sproporzjonat fil-każ ta’ persuna li ma tixtieqx tiret lid-de cuius, irrispettivament minn liema liġi hija dik applikabbli għas-suċċessjoni (27).
66. Huwa impossibbli li wieħed ma jaqbilx mal-Kummissjoni li, fid-dawl tal-portata limitata tal-ġurisdizzjoni tal-qorti msemmija fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, konklużjoni li l-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni quddiemha ma hijiex suffiċjenti tfisser li l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 ma għandu ebda utilità għall-werrieta. Jidhirli tabilħaqq li minflok iqassar iż-żmien għall-għeluq ta’ kawża ta’ suċċessjoni minn werriet li jkun irrinunzja suċċessjoni, l-użu tal-possibbiltà prevista f’din id-dispożizzjoni pjuttost itawlu. Jeżisti wkoll ir-riskju li l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 jagħti lok għal idea żbaljata min-naħa tal-werriet fir-rigward tal-validità tal-atti prodotti quddiem il-qorti tal-residenza abitwali u minħabba f’hekk ikun jesponih għal dannu. Konsegwentement, mhux biss l-għanijiet tar-Regolament Nru 650/2012 imsemmija fil-premessi 7 u 32 tiegħu ma jintlaħqux, iżda, għall-kuntrarju: dan ir-regolament jikkontribwixxi sabiex tissaħħaħ l-inċertezza fir-rigward tas-sitwazzjoni ġuridika tal-werriet.
67. Fid-dawl tal-għan tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jiffaċilita l-ħajja tal-werrieta, hemm lok li jitqies li mill-attribuzzjoni, fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012, ta’ ġurisdizzjoni addizzjonali lill-qrati tar-residenza abitwali tal-werriet jirriżulta li dan il-werriet għandu jkollu l-possibbiltà li jirrinunzja b’mod definittiv għad-drittijiet li huwa jislet mis-suċċessjoni tiegħu billi jwettaq att esklużivament quddiem il-qorti tar-residenza abitwali tiegħu. Għaldaqstant, il-kundizzjoni ta’ ksib tal-effett li wieħed jirrinunzja għad-dritt tas-suċċessjoni tal-werriet ma tistax tkun it-twettiq, minnu, ta’ atti oħra quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor.
68. Iċ-ċirkustanzi ta’ hawn fuq jimmilitaw favur li jiġi kkunsidrat li r-rekwiżit ta’ produzzjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir- rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċċessjoni, previst mid-dritt applikabbli għas-suċċessjoni, għandu jiġi kklassifikat bħala kundizzjoni għall-validità formali ta’ din id-dikjarazzjoni. L-effett utli tad-dispożizzjonijiet li jipprevedu l-possibbiltà li jsiru dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem il-qorti tal-post ta’ residenza abitwali tal-werriet jeżiġi dan (28).
69. F’tali arranġament, it-terminu għall-produzzjoni tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni stabbilit mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni jiġi osservat jekk, qabel l-iskadenza tiegħu, jitwettqu quddiem il-qorti tal-Istat tar-residenza abitwali tal-werriet l-atti kollha meħtieġa li jitwettqu quddiem qorti skont id-dritt ta’ dan l-Istat sabiex dikjarazzjoni titqies li ġiet prodotta. Sabiex jiġi osservat, ma huwiex neċessarju li tiġi prodotta dikjarazzjoni lill-qorti tas-suċċessjoni li tinsab fi Stat Membru ieħor, sakemm tali rekwiżit jirriżulta biss mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni.
3. Tifsira tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012
70. F’dan il-kuntest iqum dubju li barra minn hekk huwa fl-oriġini tad-domandi tal-qorti tar-rinviju, dwar kif għandha tinftiehem l-aħħar sentenza tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012. Minn dan jirriżulta espressament li l-persuni li jipproduċu dikjarazzjoni dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni fl-Istat Membru tar-residenza abitwali tagħhom għandhom huma stess jinformaw lill-qorti jew lill-awtorità adita bil-kawża jew li tkun ser tittratta s-suċċessjoni bl-eżistenza ta’ tali dikjarazzjonijiet fi kwalunkwe żmien stabbilit mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni.
71. It-tifsira tal-aħħar sentenza tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012 hija s-suġġett ta’ nuqqas ta’ qbil fid-duttrina. Huwa indikat li d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament, fosthom b’mod partikolari l-Artikolu 13 u l-Artikolu 28 tiegħu, ma jimponu l-obbligu li l-qrati ta’ Stat Membru ieħor jiġu informati bid-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni, u lanqas l-obbligu li jittrażmettu tali dikjarazzjonijiet. Tali obbligu, iktar u iktar jekk l-eżekuzzjoni tiegħu kellha tkun kundizzjoni ta’ validità tad-dikjarazzjoni, ma jistax jirriżulta mill-premessa stess tar-Regolament (29).
72. Fil-fatt, il-premessi tar-Regolament ma jikkostitwixxux fihom infushom sors ta’ drittijiet u obbligi għall-individwi (30). Huma għandhom rwol importanti fil-proċess ta’ interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet li jinsabu fid-dispożittiv, fejn jindikaw l-għanijiet li l-leġiżlatur għandu l-intenzjoni li jilħaq kif ukoll, fl-isfond, il-mezzi sabiex dawn jintlaħqu. Bħala tali, dawn il-miżuri huma ddeterminati mid-dispożittiv tar-Regolament.
73. Il-fatt li l-obbligu li l-qorti msemmija fl-aħħar sentenza tal-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012 tiġi informata ma huwiex espressament imsemmi fid-dispożittiv ta’ dan ir-regolament ma jfissirx madankollu li tali obbligu ma jeżistix. L-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012 jinsab fil-Kapitolu III ta’ dan ir-regolament intitolat “Il-Liġi Applikabbli”, li jinkludi r-regoli ta’ kunflitt: Skont l-Artikolu 23(1) u (2)(e) tar-Regolament Nru 650/2012, it-trasferiment tas-suċċessjoni kif ukoll il-kundizzjonijiet u l-effetti tal-aċċettazzjoni jew tar-rinunzja tas-suċċessjoni jew tal-legat huma rregolati mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, iddeterminata skont l-Artikoli 21 u 22 ta’ dan ir-regolament. Il-validità materjali tad-dikjarazzjoni ta’ rinunzja tas-suċċessjoni hija għalhekk suġġetta għal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni. Jekk, f’din il-liġi, l-obbligu ta’ notifika lill-qorti tas-suċċessjoni dwar il-produzzjoni tad-dikjarazzjoni kellu jikkostitwixxi kundizzjoni ta’ validità materjali tad-dikjarazzjoni, jista’ jiġi sostnut li l-aħħar sentenza tal-premessa 32 tirreferi għall-obbligu li jirriżulta mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni msemmija fl-Artikoli 21 u 22 tar-Regolament Nru 650/2012. Dan ikun il-każ li kieku tiġi applikata l-klassifikazzjoni tal-forma tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni mwettqa fid-dritt Ġermaniż - is-sors tal-obbligu mbagħad ikun l-Artikolu 21 tar-Regolament Nru 650/2012 moqri flimkien mal-Artikolu 1945 tal-BGB (31).
74. Madankollu, l-applikazzjoni ta’ din il-klassifikazzjoni tipprekludi, kif jirriżulta minn dawn il-konklużjonijiet, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 650/2012. F’sitwazzjoni bħal din, fin-nuqqas ta’ sistema uniformi tal-Unjoni għar-riċeviment tad-dikjarazzjonijiet dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni li jipprevedi għat-trasferiment tad-dikjarazzjonijiet tas-suċċessjoni tad-de cuius ikkonċernat lejn qorti waħda tas-suċċessjoni, l-aħħar sentenza tal-premessa 32 għandha tinftiehem bħala li tindika n-neċessità, għall-persuna li tkun għamlet id-dikjarazzjoni tas-suċċessjoni, li twettaq atti li permezz tagħhom il-qorti adita b’kawża ta’ suċċessjoni tkun tista’ tieħu konjizzjoni dwar il-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni valida. It-twettiq ta’ dawn l-atti jippermetti li jiġi evitat ir-riskju li tingħata deċiżjoni bbażata fuq il-konstatazzjoni żbaljata li d-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni ma saritx. In-nuqqas ta’ twettiq ta’ dawn l-atti u n-nuqqas ta’ komunikazzjoni lill-qorti li quddiemha tressqet il-kawża ta’ suċċessjoni ma jistgħux madankollu jwasslu għall-invalidità tad-dikjarazzjoni prodotta.
4. Proposta għal risposta
75. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, inqis li l-Artikoli 13 u 28 tar-Regolament Nru 650/2012 għandhom jiġu interpretati fis-sens li r-rekwiżit, previst mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni, ta’ produzzjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri l-qorti tal-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt, huwa kundizzjoni għall-validità formali tad-dikjarazzjoni. Għalhekk, f’sitwazzjoni fejn il-validità tad-dikjarazzjoni prodotta, fir-rigward tal-forma, tiġi evalwata fid-dawl tad-dritt imsemmi fl-Artikolu 28(b) tar-Regolament Nru 650/2012, in-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan ir-rekwiżit ma jwassalx minnu nnifsu għall-invalidità tad-dikjarazzjoni prodotta quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament.
D. Prova tal-produzzjoni tad-dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor
76. Id-domanda preliminari tal-qorti tar-rinviju tista’ wkoll tinftiehem bħala li tirrigwarda n-neċessità u l-mod ta’ prova, fil-proċeduri ġudizzjarji mwettqa fi Stat Membru ieħor, tal-fatt tal-produzzjoni ta’ dikjarazzjoni valida dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012. Parti kbira mill-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Spanjol jirrigwardaw din il-kwistjoni.
77. Dan jikkostitwixxi problema sinjifikattiva ta’ importanza prattika kbira. X’jiswa li l-werriet ikun ipproduċa dikjarazzjoni valida dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni, jekk din ma titteħidx inkunsiderazzjoni meta tingħata deċiżjoni minn qorti fi Stat Membru ieħor minħabba n-nuqqas ta’ osservanza tar-rekwiżiti proċedurali applikabbli, u b’mod partikolari l-għoti tal-prova ta’ fatt partikolari?
78. Madankollu, fid-dawl tal-motivazzjoni tal-formulazzjoni tad-domanda preliminari, għandu jiġi kkunsidrat li, skont il-qorti tar-rinviju, il-problema tan-nuqqas ta’ osservanza tar-rekwiżiti proċedurali mill-parteċipanti T.N. u N.N. fil-kawża prinċipali ma tqumx f’din il-kawża. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju ma għandhiex dubju li l-parteċipanti wettqu, fit-termini kollha previsti mid-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi, l-atti kollha ta’ rinunzja tas-suċċessjoni. Lanqas ma hemm dubju li d-dokumenti kollha mitluba mill-qorti tas-suċċessjoni ġew finalment prodotti lilha, flimkien ma’ traduzzjoni fil-lingwa uffiċjali ta’ din il-qorti. Fl-aħħar nett, fid-dawl tal-kontenut tad-deċiżjoni tar-rinviju, għandu jitqies li l-Amtsgericht Bremen (il-Qorti Distrettwali ta’ Bremen) tat id-digriet ikkontestat mhux minħabba l-assenza ta’ prova adegwata, prodotta mill-parteċipanti T.N. u N.N. waqt l-iżvolġiment tal-proċedura, tar-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem ir-Rechtbank Den Haag (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag) jew tan-nuqqas ta’ twettiq min-naħa tagħhom fil-konfront tal-qorti tas-suċċessjoni fit-terminu previst fl-Artikolu 1944 tal-BGB tal-atti li jikkundizzjonaw il-validità tad-dikjarazzjonijiet tagħhom għar-rinunzja tas-suċċessjoni.
79. F’din is-sitwazzjoni, inqis li d-deliberazzjoni dwar iċ-ċirkustanzi relatati man-neċessità li fi proċedura ġudizzjarja fi Stat Membru speċifiku jiġu prodotti l-kopji, l-oriġinali u t-traduzzjonijiet ta’ dokumenti ppreparati fi Stat Membru ieħor bil-għan li jintwera li ġiet prodotta dikjarazzjoni valida għar-rinunzja tas-suċċessjoni ma hijiex neċessarja sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata risposta utli sabiex taqta’ l-kawża.
V. Konklużjoni
80. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-Hanseatisches Oberlandesgericht in Bremen (il-Qorti Distrettwali Superjuri ta’ Bremen, il-Ġermanja):
L-Artikoli 13 u 28 tar-Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-4 ta’ Lulju 2012 dwar il-ġuriżdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni, għandhom jiġu interpretati fis-sens li r-rekwiżit previst fil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni li tiġi prodotta dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni lill-qorti tas-suċċessjoni, jiġifieri l-post ta’ residenza abitwali tad-de cuius fil-mument tal-mewt, huwa rekwiżit għall-validità formali ta’ dik id-dikjarazzjoni. Għalhekk, f’sitwazzjoni fejn il-validità tad-dikjarazzjoni prodotta, fir-rigward tal-forma, tiġi evalwata fid-dawl tad-dritt imsemmi fl-Artikolu 28(b) ta’ dan ir-regolament, in-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan ir-rekwiżit ma jwassalx minnu nnifsu għall-invalidità tad-dikjarazzjoni prodotta quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni bis-saħħa tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012.
1 Lingwa oriġinali: il-Pollakk.
2 Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-4 ta’ Lulju 2012 dwar il-ġuriżdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni (ĠU 2012, L 201, p. 107, rettifiki fil-ĠU 2012, L 344, p. 3 u fil-ĠU 2013, L 60, p. 140).
3 Għal raġunijiet ta’ semplifikazzjoni, fil-kumplament tal-konklużjonijiet ser nuża t-terminu “dikjarazzjonijiet dwar l-aċċettazzjoni jew ir-rinunzja tas-suċċessjoni” biex nirreferi għal dawn id-dikjarazzjonijiet kollha flimkien.
4 BGB1. I, p. 1077.
5 BGB1. I, p. 2586.
6 Najdecki, D. W., BGB § 1945 Form der Ausschlagung, fi: Burandt, W., Rojahn, D. (edituri), Erbrecht, edizzjoni 3, C.H. Beck, München, 2019, Nru 2; Heinemann, J., BGB § 1945 Form der Ausschlagung, fi: beck-online.GROSSKOMMENTAR, C.H. Beck, München, aċċessat fi: 15.07.2021, Numru 10.
7 Ara pereżempju. Dutta, A., EuErbVO Artikel 28 Formgültigkeit einer Annahme- oder Ausschlagungserklärung, fi: Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Edizzjoni 8, C.H. Beck, München, 2020, Nru 5; Schmidt, J. P., EuErbVO Art. 28 Formgültigkeit einer Annahme- oder Ausschlagungserklärung, fi: Dutta, A., Weber, J. (edituri), Internationales Erbrecht, edizzjoni 2, C.H. Beck, München, 2021, Nru 16. Sabiex jiġu enfasizzati l-ispeċifitajiet imsemmija hawn fuq, iktar ’il quddiem fil-konklużjonijiet, b’riferiment għar-rekwiżit tad-dritt Ġermaniż ser nindika li din hija dikjarazzjoni għar-rinunzja ta’ suċċessjoni prodotta lill-qorti (skond l-Artikolu 1945 BGB), u mhux quddiem il-qorti (konformement mal-formulazzjoni tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012).
8 Ser nerġa’ lura għal dan il-punt fil-parti D ta’ din l-analiżi.
9 Jidher li, fis-sitwazzjoni legali applikabbli għall-kawża prinċipali, id-dikjarazzjoni ta’ rinunzja tas-suċċessjoni setgħet tiġi ppreżentata mhux biss quddiem il-qorti tas-suċċessjoni li għandha ġurisdizzjoni territorjali minħabba r-residenza abitwali tad-de cuius fil-Ġermanja fil-mument tal-mewt, iżda wkoll quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni għar-residenza abitwali tad-dikjarant fil-Ġermanja. Din il-qorti tal-aħħar tkun madankollu obbligata għat-trażmissjoni tad-dikjarazzjoni lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni territorjali minħabba r-residenza abitwalitad-de cuius fil-mument tal-mewt. Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 344(7) tal-Liġi dwar il-Proċedura Bonarja fil-Qasam tal-Familja.
10 Ikkompara, Lagarde, P., Article 28, fi: Bergquist, U., Damascelli, D., Frimston, R., Lagarde, P., Odersky, F., Reinhartz, B., Commentaire du règlement européen sur les successions, Dalloz, Pariġi, 2015, punt 4, p. 140.
11 Ludwiczak, W., Międzynarodowe prawo prywatne, Edizjoni 5, Ars boni et aequi, Poznań 1996, p. 280.
12 Fil-letteratura bil-lingwa Franċiża, is-setgħa kklassifikata bħala “option de l’héritier” [“għażla tal-werriet”]. Ara Wautelet, P., Article 28. - Validité quant à la forme de la déclaration concernant l’acceptation ou la renonciation, fi: Bonomi, A., Wautelet, P., Le droit européen des successions, it-tieni edizzjoni, Brussell, Bruylant, 2016, punt 5, p. 478.
13 Bħal pereżempju, P. WAutelet, Article 13. - Acceptation de la succession, d’un legs ou d’une réserve héréditaire, ou renonciation à ceux-ci, fi: A. Bonomi, P. Wautelet, Le droit européen des successions, it-tieni edizzjoni, Brussell, Bruylant, 2016, punt 3, p. 258; E. Lein, EuErbVO Art. 13 Annahme oder Ausschlagung der Erbschaft, eines Vermächtnisses oder eines Pflichtteils, fi: A. Dutta, J. Weber (edituri), Internationales Erbrecht, it-tieni edizzjoni C.H. Beck, München, 2021, Nru 9.
14 Bħal pereżempju, Wautelet, P., Artikel 13..., op.cit., p. 258-259; Lein, E., EuErbVO Art. 13…, op.cit., Numru 5. Dan huwa kkonfermat ukoll mill-premessa 33 tar-Regolament Nru 650/2012.
15 Mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li jiġu evitati l-effetti tal-produzzjoni tad-dikjarazzjoni, meta l-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tkun tipprovdi hekk.
16 Pereżempju l-validità tal-att tiddependi mill-età tad-dikjarant.
17 Ludwiczak, W., op. cit., p. 175.
18 Ara s-sentenza tat-23 ta’ Mejju 2019, WB (C-658/17, EU:C:2019:444, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
19 Dan huwa l-każ anki fir-rigward tal-Artikolu 11 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87), Loacker, L. D., The Rome I Regulation. Article 11 Formal validity, fi: Calliess, G.-P., Renner, M. (edituri), Rome Regulations:: Commentary, it-tielet edizzjoni, Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2020, Numru 29, p. 302.
20 Ma neskludix li l-kunsiderazzjonijiet u l-konklużjonijiet segwenti japplikaw ukoll għal tipi oħra ta’ dikjarazzjonijiet. Madankollu, miniex ser nieħu pożizzjoni deċiżiva dwar dan f’dawn il-konklużjonijiet.
21 Ara pereżempju r-Rapport dwar il-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, stabbilit minn Mario Giuliano, professur fl-Università ta’ Milan, u Paul Lagarde, professur fl-Università ta’ Pariġi I (ĠU 1980, C 282, p. 1), kif ukoll l-osservazzjonijiet dwar l-Artikolu 9 ta’ din il-konvenzjoni.
22 Ara Loacker, L. D., op. cit., Numru 30, p. 303.
23 Niġbed l-attenzjoni, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 28 tar-Regolament Nru 650/2012 ma japplikax biss għad-dikjarazzjonijiet prodotti quddiem il-qorti li għandha ġurisdizzjoni skont l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament.
24 Bħala prinċipju, in-nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjonijiet formali jista’ jeżisti biss f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza, min-naħa tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni bis-saħħa tal-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012 tar-regoli proċedurali tagħha stess.
25 Ir-raġunijiet jistgħu evidentement ikunu ta’ tipi differenti, ukoll ta’ natura purament morali, bħall-konvinzjoni li s-suċċessjoni għandha tinkiseb kompletament minn werriet ieħor.
26 Li ma hijiex neċessarjament evidenti, anki għall-werrieta li għandhom konoxxenza ikbar tad-de cuius. Huwa biżżejjed li wieħed jirreferi għall-premessa 23 tar-Regolament Nru 650/2012, premessa elaborata dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ residenza abitwali, li skontha, sabiex tiġi stabbilita r-residenza abitwali, l-awtorità li tkun qed tittratta s-suċċessjoni għandha twettaq evalwazzjoni ġenerali taċ-ċirkostanzi tal-ħajja tad-defunt fis-snin qabel mewtu u fil-mument ta’ mewtu, filwaqt li tieħu kont tal-elementi fattwali rilevanti kollha, b’mod partikolari t-tul ta’ żmien u r-regolarità tal-preżenza tad-defunt fl-Istat ikkonċernat kif ukoll il-kundizzjonijiet u r-raġunijiet għal dik il-preżenza. Ir-residenza abitwali hekk iddeterminata għandha tiżvela rabta mill-qrib u stabbli mal-Istat ikkonċernat, b’kont meħud tal-għanijiet speċifiċi ta’ dan ir-regolament.
27 Ċertament, l-eżistenza ta’ possibbiltà ta’ rinunzja ta’ suċċessjoni fis-sens tal-Artikoli 13 u 28 tar-Regolament Nru 650/2012 hija ddeterminata mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni. Għaldaqstant, anki l-persuna li tirrinunzja s-suċċessjoni għandha tagħmel ċerti presuppożizzjonijiet fir-rigward tal-liġi applikabbli għas-suċċessjoni tad-de cuius. Dan huwa wkoll fid-dawl tal-fatt li l-possibbiltà ta’ produzzjoni ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja tas-suċċessjoni quddiem il-qorti li tirriżulta mil-liġi applikabbli għas-suċċessjoni hija kundizzjoni għal ġurisdizzjoni addizzjonali prevista fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 650/2012. Il-validità tad-dikjarazzjoni quddiem il-qorti madankollu ma tiġix iddeterminata minn jekk il-konvinzjoni tad-dikjarant kinitx fondata, iżda minn jekk il-liġi finalment indikata bħala applikabbli għas-suċċessjoni tipprevedix il-possibbiltà li s-suċċessjoni tiġi rrinunzjata permezz ta’ dikjarazzjoni quddiem qorti. Barra minn hekk, fil-każ ta’ dikjarazzjoni dwar ir-rinunzja ta’ suċċessjoni, teżisti probabbiltà kbira li d-dikjarazzjoni ta’ kontenut partikolari jista’ jkollha l-istess effett taħt diversi ordinamenti ġuridiċi.
28 Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Mahnkopf (C‑558/16, EU:C:2017:965, punt 114).
29 Madankollu, l-opinjonijiet fid-duttrina huma maqsuma. Jopponu l-eżistenza tal-obbligu awturi Ġermaniżi bħal Dutta, A., EuErbVO, Artikel 28 Formgültigkeit einer Annahme- oder Ausschlagungserklärung, fi: Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Edizzjoni 8, C.H. Beck, München, 2020, Nru. 13, li jitkellem dwar “dmirijiet” (Sollerfordernis); Schmidt, J. P., Der Erwerb der Erbschaft in grenzüberschreitenden Sachverhalten unter besonderer Berücksichtigung der EuErbVO, Zeitschrift für Erbrecht und Vermögensnachfolge, 2014, 455, p. 460. Jidher li jqis b’mod iktar favorevoli l-eżistenza ta’ tali obbligu ta’ preżentata ta’ dikjarazzjoni Wautelet, P., Article 13..., op.cit., punt 20, p. 264, bla ħsara għall-fatt, madankollu, li n-nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu ma jistax iwassal għas-sanzjoni tal-invalidità tad-dikjarazzjoni. Favur is-sanzjoni ta’ invalidità fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu jitkellem Odersky, F., Article 13, fi: Bergquist, U., Damascelli, D., Frimston, R., Lagarde, P., Odersky, F., Reinhartz, B., Commentaire du règlement européen sur les successions, Dalloz, Pariġi, 2015, Nru. 2, p. 84.
30 Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2015, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Kummissjoni (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punti 64 sa 67).
31 Bid-differenza li l-premessa 32 tar-Regolament Nru 650/2012 issemmi n-notifika tad-dikjarazzjoni prodotta u mhux il-komunikazzjoni ta’ din id-dikjarazzjoni lill-qorti li għandha ġurisdizzjoni fil-qasam tas-suċċessjoni.