I.

Introduzzjoni

1.

“Tajjeb jew ħażin, ftit hemm passjonijiet li huma kondiviżi daqshekk fil-fond u fil-wisa’ mad-dinja kollha daqs il-passjoni għall-isport. Is-simboliżmu tiegħu ħafna drabi huwa tal-iskantament. Joħroġ l-iktar kwalitajiet nobbli tal-bniedem (l-isportività tajba, it-tfittxija tal-eċċellenza, is-sens ta’ komunità) u l-iktar baxxi (imbrolji u vjolenza tal-folla). Huwa wkoll attività internazzjonali kbira ta’ negozju. Il-kapaċità tiegħu li jimmotiva popolazzjonijiet kbar ma hijiex inqas minn favoluża, b’tali mod li naturalment jeżerċita attrazzjoni qawwija fuq dawk li jużaw il-maġija tiegħu għall-finijiet tagħhom stess. L-attrazzjoni għall-influwenza politika u għall-flus tħabbat il-qalb ġewwa l-libsa formali b’forza daqshekk primordjali daqs ħolm ta’ glorja li jonfoħ il-kit tal-ġerrej fit-tul. […] U fil-qalba tal-kwistjoni tal-kontroll hija dik tal-ogħla awtorità li tistabbilixxi standards u li ssolvi t-tilwim.  ( 2 )”

2.

Dan il-kliem jgħodd għal-lum daqs kemm kien jgħodd fl‑1993 meta ġie ippubblikat għall-ewwel darba. F’dan il-każ, il-kwistjoni tirrigwarda l-istħarriġ: b’mod iktar preċiż, ir-relazzjoni bejn is-sistema ta’ soluzzjoni tat-tilwim tal-Fédération Internationale de Football Association (FIFA) quddiem il-Court of Arbitration for Sport (it-Tribunal tal-Arbitraġġ għall-Isport (iktar ’il quddiem il-“CAS”)) u l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva skont id-dritt tal-Unjoni.

II.

Il‑fatti tal‑kawża prinċipali

A.

Il‑protagonisti

3.

Ir-rikorrenti, Royal Football Club Seraing, li għandha l-uffiċċju rreġistrat tagħha f’Seraing (il-Belġju), hija assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru rregolata mid-dritt Belġjan li tiġġestixxi l-klabb tal-futbol Seraing, affiljata mal-Union Royale Belge des Sociétés de Football Association ASBL (l-Assoċjazzjoni Rjali Belġjana tal-Futbol; iktar ’il quddiem l-“URBSFA”).

4.

Kif ġie spjegat mill-qorti tar-rinviju, matul l-istaġun 2013/14, il-klabb ittieħed minn maniġment ġdid bl-“ambizzjoni li l-klabb […] jerġa’ lura mal-elite Belġjan jew saħansitra internazzjonali”. Għadu “qed jevolvi għalissa fl-ewwel Diviżjoni tal-Amateurs, u għalhekk fuq l-għatba tal-futbol professjonali li jaspira leġittimament li jitla’ malajr kemm jista’ jkun, li jfisser li jkun jista’ jsaħħaħ il-pożizzjoni tiegħu fuq il-pjan sportiv u finanzjarju”.

5.

Bħala terz fil-proċeduri insostenn tar-rikorrent, Doyen Sports Investment Limited (iktar ’il quddiem “Doyen Sports”) hija kumpannija privata inkorporata taħt id-dritt Malti li għandha s-sede tagħha f’Ta’ Sliema, Malta. Hija tiffoka l-attività kummerċjali tagħha fuq l-għoti ta’ assistenza finanzjarja lill-klabbs tal-futbol fl-Ewropa  ( 3 ).

6.

L-ewwel konvenuta, il-FIFA, hija assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru rregolata mid-dritt Svizzeru li għandha s-sede tagħha f’Zurich (l-Isvizzera). Dan huwa grupp ta’ assoċjazzjonijiet nazzjonali responsabbli għall-organizzazzjoni u l-kontroll tal-futbol fil-pajjiżi rispettivi tagħhom.

7.

It-tieni konvenuta, l-Union européenne des sociétés de football Association (UEFA), hija assoċjazzjoni mingħajr skop ta’ lukru rregolata mid-dritt Svizzeru li għandha s-sede tagħha f’Nyon (l-Isvizzera) u li tiġbor fi ħdanha l-assoċjazzjonijiet nazzjonali tal-kontinent tal-Ewropa.

8.

It-tielet konvenuta, l-URBSFA, li s-sede tagħha tinsab fi Brussell (il-Belġju), hija assoċjazzjoni Belġjana mingħajr skop ta’ lukru li hi membru kemm tal-UEFA kif ukoll tal-FIFA.

B.

Ir‑regoli tal‑FIFA fil‑qalba tat‑tilwima

9.

Ir-“Regolamenti dwar l-Istatus u t-Trasferiment tal-Plejers” tal-FIFA (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti STP”)  ( 4 ) jistabbilixxu regoli globali u vinkolanti dwar l-istatus tal-plejers u l-eliġibbiltà tagħhom għall-parteċipazzjoni fil-futbol organizzat. Uħud mid-dispożizzjonijiet ta’ dawn ir-regolamenti huma direttament vinkolanti għall-assoċjazzjonijiet nazzjonali; oħrajn għandhom jiġu inklużi minn kull assoċjazzjoni fir-regolamenti tagħhom proprji.

10.

Fis‑26 ta’ Settembru 2014, stqarrija għall-istampa tal-FIFA ħabbret li, “sabiex tiġi protetta l-integrità tal-logħba u l-plejers, il-Kumitat Eżekuttiv ħa d-deċiżjoni ta’ prinċipju ġenerali li l-proprjetà ta’ terzi fuq id-drittijiet ekonomiċi tal-plejers (iktar ’il quddiem it-“TPO”) hija pprojbita b’perijodu tranżitorju”  ( 5 ).

11.

Permezz ta’ ċirkulari tat‑22 ta’ Diċembru 2014 indirizzata lill-membri tagħha, il-FIFA informat lill-assoċjazzjonijiet nazzjonali, u għalhekk lill-URBSFA, li, matul il-laqgħat tagħha tat‑18 u tad‑19 ta’ Diċembru 2014, il-Kumitat Eżekuttiv tagħha kien approva “dispożizzjonijiet ġodda li għandhom jiġu inklużi fir-regolamenti [STP] dwar il-proprjetà ta’ terzi fuq id-drittijiet ekonomiċi tal-plejers u l-influwenza ta’ terzi fuq il-klabbs”, bil-preċiżazzjoni li dawn jidħlu fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2015 u li għandhom jiġu inklużi fil-lista ta’ dispożizzjonijiet vinkolanti fil-livell nazzjonali.

12.

Skont ir-regoli l-ġodda, (i) il-konklużjoni ta’ ftehimiet ġodda li jmorru kontra l-projbizzjoni tat-TPO ġiet kompletament ipprojbita mill‑1 ta’ Mejju 2015; (ii) il-kuntratti kienu għadhom jistgħu jiġu konklużi u jidħlu fis-seħħ bejn l‑1 ta’ Jannar u t‑30 ta’ April 2015, iżda kienu validi biss għal sena mid-data tal-iffirmar tagħhom; (iii) il-kuntratti konklużi u li daħlu fis-seħħ qabel l‑1 ta’ Jannar 2015 għandhom jibqgħu fis-seħħ sad-data tal-iskadenza tagħhom, iżda ma jistgħux jiġu estiżi lil hinn minn din id-data.

13.

Terz, skont dawn ir-regoli, huwa “kull parti oħra minbarra l-plejer li qiegħed jiġi ttrasferit, iż-żewġ klabbs li jittrasferixxu l-plejer minn wieħed għall-ieħor, jew kull klabb preċedenti, li miegħu kien irreġistrat il-plejer”  ( 6 ).

C.

Kuntratti ta’ terzi inkwistjoni

14.

Fit‑30 ta’ Jannar 2015, Royal Football Club Seraing ikkonkludiet ftehim ma’ Doyen Sports li t-tul ta’ żmien kuntrattwali tiegħu kien stabbilit sal‑1 ta’ Lulju 2018. Dan il-ftehim kien jipprevedi l-konklużjoni ta’ ftehimiet ta’ finanzjament speċifiċi futuri għal kwalunkwe plejer tal-applikant magħżul bi ftehim komuni bejn iż-żewġ partijiet u kien jirregola t-trasferiment tad-drittijiet ekonomiċi ta’ tliet plejers indikati b’isimhom. Doyen Sports saret proprjetarja ta’ 30 % “tal-valur finanzjarju li jirriżulta mid-drittijiet federattivi” ta’ dawk il-plejers, billi Royal Football Club Seraing hija pprojbita milli tittrasferixxi s-sehem tagħha mid-drittijiet ekonomiċi ta’ dawn il-plejers “b’mod indipendenti u awtonomu” lil terz.

15.

Fis‑7 ta’ Lulju 2015, Royal Football Club Seraing u Doyen Sports ikkonkludew it-tieni ftehim, li kien simili għal dak tat‑30 ta’ Jannar 2015, sabiex jiġu ttrasferiti 25 % tad-drittijiet ekonomiċi ta’ plejer ġdid imsemmi b’ismu.

D.

Id‑deċiżjoni ta’ arbitraġġ

16.

Fl‑4 ta’ Settembru 2015, il-Kumitat Dixxiplinari tal-FIFA sab lil Royal Football Club Seraing ħatja li kisret ir-regoli tal-FIFA msemmija iktar ’il fuq talli kkonkludiet iż-żewġ ftehimiet u pprojbixxietha milli tirreġistra plejers għal erba’ perijodi ta’ reġistrazzjoni (sentejn) u ordnalha tħallas multa ta’ 150 000 frank Svizzeru (CHF).

17.

Fis‑7 ta’ Jannar 2016, il-Kumitat tal-Appell tal-FIFA ċaħad l-appell ippreżentat minn Royal Football Club Seraing kontra din id-deċiżjoni.

18.

Fid‑9 ta’ Marzu 2016, Royal Football Club Seraing ippreżentat appell minn din id-deċiżjoni tas‑7 ta’ Jannar 2016 quddiem il-CAS, skont ir-regoli dwar l-arbitraġġ tal-Istatuti tal-FIFA  ( 7 ).

19.

F’deċiżjoni datata d‑9 ta’ Marzu 2017, il-CAS ikkunsidra li l-liġi applikabbli kienet ikkostitwita mir-regolamenti tal-FIFA u mid-dritt Svizzeru, inkluża l-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (KEDB) u d-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet tat-Trattati dwar il-moviment liberu u l-kompetizzjoni  ( 8 ).

20.

Il-CAS ikkonkluda li d-dispożizzjonijiet il-ġodda tar-Regolamenti STP huma leġittimi. Fir-rigward tad-deċiżjoni dixxiplinari tal-FIFA, il-CAS naqqas il-projbizzjoni fuq ir-reġistrazzjoni tal-plejers għal tliet perijodi u kkonferma l-multa.

21.

Fil‑15 ta’ Mejju 2017, ir-rikorrenti ppreżentat rikors għall-annullament tad-deċiżjoni tad‑9 ta’ Marzu 2017 quddiem it-Tribunal fédéral (il-Qorti Suprema Federali, l-Isvizzera). Din il-qorti ċaħdet dan ir-rikors permezz ta’ sentenza tal‑20 ta’ Frar 2018.

E.

Tilwim li wassal għall‑kawża prinċipali

22.

Fit‑3 ta’ April 2015, Doyen Sports fetħet kawża kontra l-FIFA, l-UEFA u l-URBSFA quddiem it-Tribunal de commerce francophone de Bruxelles (il-Qorti Kummerċjali ta’ Brussell (bil-lingwa Franċiża), il-Belġju), li fiha Royal Football Club Seraing ingħaqdet fit‑8 ta’ Lulju 2015.

23.

Ir-rikorrenti talbet, fost l-oħrajn, lill-Qorti Ġenerali tikkonstata l-illegalità, fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, ta’ projbizzjoni totali tal-prattiki esklużi mir-regoli l-ġodda tar-Regolamenti STP (imsejħa TPO jew “investiment ta’ terz”). B’mod iktar speċifiku, hija ssostni li din il-projbizzjoni tmur kontra l-moviment liberu tal-kapital, id-dritt għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, id-dritt tal-moviment liberu tal-ħaddiema u d-dritt tal-kompetizzjoni.

24.

Barra minn hekk, hija talbet, skont l-Artikolu 1382 ta’ dak li kien il-Kodiċi Ċivili Belġjan, is-somma provviżorja ta’ EUR 500 000 bħala kumpens għad-dannu mġarrab minħabba l-applikazzjoni tar-regoli l-ġodda tar-Regolamenti STP.

25.

Permezz ta’ sentenza tas‑17 ta’ Novembru 2016, it-Tribunal de commerce francophone de Bruxelles (il-Qorti Kummerċjali ta’ Brussell (bil-lingwa Franċiża)) iddikjarat li ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tat-talbiet tar-rikorrenti. Fid‑19 ta’ Diċembru 2016, Royal Football Club Seraing appellat minn din id-deċiżjoni quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell, il-Belġju)  ( 9 ).

26.

Fl-appell, Royal Football Club Seraing ipprovat tistabbilixxi r-responsabbiltà tal-FIFA, tal-UEFA u tal-URBSFA fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali. Hija sostniet li t-tliet konvenuti kisru d-dritt tal-Unjoni billi pprekludewha milli tikkonkludi ftehimiet imsejħa “ta’ investiment ta’ terz” jew ta’ “proprjetà ta’ terz”, li dan il-ksur tad-dritt tal-Unjoni jċaħħadha minn mezz ta’ finanzjament jew ta’ żvilupp u li l-miżuri dixxiplinari kellhom konsegwenzi dannużi.

27.

L-appellanti talbet lill-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) tikkonstata l-illegalità tal-Artikoli 18a u 18b tar-Regolamenti STP sa fejn dawn jiksru d-dritt tal-Unjoni u l-KEDB, li, fil-fehma tagħha, jagħti lok għar-responsabbiltà tal-FIFA.

28.

Id-deċiżjoni ta’ arbitraġġ tal-CAS u s-sentenza tat-Tribunal fédérale (il-Qorti Suprema Federali) li ċaħdet l-azzjoni għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni mir-rikorrenti, imsemmija fil-punti 19 sa 21 iktar ’il fuq) ingħataw it-tnejn waqt li din il-proċedura ta’ appell kienet pendenti. Dan influwenza s-sentenza tal-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) bil-mod kif ġej.

29.

Il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) iddeċidiet, fit‑12 ta’ Diċembru 2019, li mid-dritt nazzjonali jirriżulta li deċiżjoni ta’ arbitraġġ għandha l-awtorità ta’ res judicata mid-data tal-għoti tagħha mingħajr il-bżonn għal proċedura ta’ exequatur minn qabel. Hija qieset li d-deċiżjoni tal-CAS kienet definittiva u saret res judicata wara ċ-ċaħda tar-rikors għal annullament mit-Tribunal fédéral (il-Qorti Suprema Federali) fl‑20 ta’ Frar 2018.

30.

Kif ġie spjegat fid-digriet tar-rinviju, skont l-Artikolu 22(1) tal- Loi portant le Code de droit international privé (il-Liġi dwar il-Kodiċi tad-Dritt Internazzjonali Privat), kull deċiżjoni barranija li hija eżegwibbli fl-Istat fejn ingħatat hija rrikonoxxuta de jure fil-Belġju mingħajr ebda ħtieġa ta’ proċedura. Il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) b’hekk rabtet is-saħħa ta’ res judicata mas-sentenza tal‑20 ta’ Frar 2018 tat-Tribunal fédérale (il-Qorti Suprema Federali), sabiex b’hekk ipprekludiet lir-rikorrenti milli tikkontesta quddiem il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) il-validità tad-deċiżjoni tal-CAS.

31.

Din id-deċiżjoni tiddeċiedi, fost l-oħrajn, il-kwistjoni kontenzjuża tal-kompatibbiltà tar-regoli l-ġodda tar-Regolamenti STP mad-dritt tal-Unjoni. Il-konsegwenza hi li l-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) hija prekluża milli tiddeċiedi dwar l-eventwali ksur tad-dritt tal-Unjoni, u għalhekk ukoll milli tagħmel dawn id-domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja.

32.

Il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) ċaħdet, bħala inammissibbli jew infondati, l-aggravji bbażati fuq il-ksur tad-dritt tal-Unjoni u tad-drittijiet iggarantiti mill-KEDB. Hija ddeċidiet ukoll li l-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-miżuri dixxiplinari dedotta min-natura forzata tal-arbitraġġ ma kinitx fondata, peress li l-ġurisdizzjoni tal-CAS ma kienet ġiet ikkontestata minn ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura ta’ arbitraġġ.

33.

Permezz tas-sentenza tagħha mogħtija fit‑12 ta’ Diċembru 2019, il-Cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell, Brussell) b’hekk ċaħdet l-appell mis-sentenza tat-Tribunal de Commerce Francophone de Bruxelles (il-Qorti Kummerċjali ta’ Brussell (bil-lingwa Franċiża)) tas‑17 ta’ Novembru 2016 u ddeċidiet li t-talbiet imressqa minn Royal Football Club Seraing ma kinux fondati.

34.

Royal Football Club Seraing appellat minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju).

III.

Id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja

35.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

36.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Royal Football Club Seraing, Doyen Sports, il-FIFA, l-URBSFA, l-UEFA, il-Gvern Belġjan, Ġermaniż, Franċiż u Litwan kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea.

37.

Saret seduta fl‑1 ta’ Ottubru 2024, li matulha Royal Football Club Seraing, Doyen Sports, il-FIFA, l-URBSFA, l-UEFA, il-Gvern Belġjan, Grieg, Franċiż, Litwan u Olandiż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet orali.

IV.

Analiżi

38.

Tajjeb jew ħażin (biex inkompli mal-ispirtu tal-kwotazzjoni tal-ftuħ)  ( 10 ), l-isport illum huwa organizzat bħala sistema awtonoma li fiha l-organizzazzjonijiet sportivi, xi drabi influwenti u sinjuri ħafna, jeżerċitaw setgħat regolatorji  ( 11 ). Dan huwa ċertament il-każ fil-qasam tal-futbol, bil-FIFA bħala l-korp regolatorju prinċipali tagħha. Biex jipparteċipaw, il-klabbs u l-atleti jridu jsegwu r-regoli maħruġa mill-FIFA.

39.

Fl-istess ħin, l-isport huwa attività ekonomika. Għaldaqstant, il-prattika tal-isport hija suġġetta għad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni applikabbli għal din l-attività ekonomika  ( 12 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-isport kien suġġett għar-regoli tal-moviment liberu, għad-dritt tal-kompetizzjoni u għall-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, fosthom, speċifikament, il-proporzjonalità u n-nondiskriminazzjoni  ( 13 ).

40.

L-Istatuti tal-FIFA jeżiġu li kull tilwima li tista’ tinqala’ dwar ir-regoli sportivi tagħha għandha tiġi solvuta permezz tas-sistema tagħha ta’ soluzzjoni tat-tilwim, li tinnomina lill-CAS bħala korp tal-appell esklużiv u obbligatorju.

41.

Madankollu, meta regola tal-FIFA, jew deċiżjoni bbażata fuq tali regola, tikser potenzjalment id-dritt ta’ individwu bbażat fuq id-dritt tal-Unjoni, is-sistema kostituzzjonali tal-Unjoni tagħti lil dan l-individwu d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, espressa llum fl-Artikolu 47 tal-Karta.

42.

Skont l-Artikolu 19(1) TUE, li l-qorti tar-rinviju talbet l-interpretazzjoni tiegħu, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jiżguraw li s-suġġetti tad-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw effettivament minn dan id-dritt fundamentali  ( 14 ). Dan ifisser li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li persuna li tallega li d-dritt tagħha bbażat fuq l-Unjoni nkiser jkollha aċċess  ( 15 ) għal qorti indipendenti stabbilita minn qabel bil-liġi  ( 16 ), u bis-setgħa li tagħmel rinviju lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE  ( 17 ).

43.

Il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet ibbażati fuq l-Unjoni li hija allegatament miksura mir-regoli tal-FIFA, li ġew ikkonfermati mid-deċiżjoni tal-CAS bħala validi, għandha għalhekk tiġi żgurata minn qorti li tissodisfa d-definizzjoni ta’ “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.

44.

Il-CAS, jew il-Qorti Federali Svizzera li għandha ġurisdizzjoni sabiex tistħarreġ is-sentenzi tiegħu, ma humiex tali qrati. Għalhekk, l-evalwazzjoni tagħhom tal-kompatibbiltà tar-regoli tal-FIFA mad-drittijiet ibbażati fuq l-Unjoni ma tissodisfax ir-rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva fid-dritt tal-Unjoni.

45.

Dan iwassalna għal din il-kawża. Din toriġina minn kawża li tressqet quddiem “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.

46.

Quddiem il-qrati Belġjani, il-partijiet sostnew li l-projbizzjoni imposta fuq it-TPO mill-FIFA pprekludithom milli jgawdu d-drittijiet li jagħtihom id-dritt tal-Unjoni. Għalhekk huma talbu dikjarazzjoni ta’ inkompatibbiltà ta’ dawn ir-regoli tal-FIFA mad-dritt tal-Unjoni, fatt li fil-frattemp CAS kien ikkonferma bħala validi, u talbu l-kumpens għad-dannu kkawżat b’dan.

47.

Sa dan il-punt, kollox sew. Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jista’ jiġi konkluż li l-partijiet kellhom aċċess għal qorti li għandha s-setgħa tar-rinviju. Madankollu, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jista’ minkejja dan jinkiser peress li l-qrati kompetenti ġew preklużi milli jipprovdu rimedju effettiv minħabba regola tad-dritt intern (Belġjan) li tgħid li d-deċiżjonijiet tal-CAS, ikkonfermati mill-Qorti Federali Svizzera, igawdu mill-forza ta’ res judicata. Din ir-regola, qiegħed jingħad, tipprekludihom, f’dan il-każ, milli jistħarrġu l-kompatibbiltà tar-regoli tal-FIFA mad-dritt tal-Unjoni.

48.

Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jipprekludi tali regola?

49.

It-tweġiba jidhirli li hija sempliċiment iva.

50.

Madankollu, l-osservazzjonijiet bil-miktub u d-dibattiti waqt is-seduta qajmu kwistjoni iktar ġenerali: id-dritt tal-Unjoni jeżiġi rimedju speċifiku suffiċjenti sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva meta d-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ fl-isport ikunu kkonċernati? Għalhekk ser nindirizza wkoll fil-qosor dan id-dibattitu.

51.

L-istruttura tal-analiżi tiegħi hija kif ġej. L-ewwel ser nispjega l-organizzazzjoni tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim tal-FIFA (Taqsima A). Imbagħad ser nagħti fehmti dwar il-mod kif għandha tingħata risposta għaż-żewġ domandi preliminari (Taqsimiet B u C), b’enfasi fuq l-ewwel domanda.

A.

Fuq il-CAS skont l-Istatuti tal-FIFA

52.

Fl‑1981, Juan Antonio Samaranch, li kien dak iż-żmien il-President tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali (iktar ’il quddiem il-“KOI”), ressaq l-idea ta’ ġurisdizzjoni speċifika għall-isports. Il-CAS beda jopera fl‑1984, wara li l-KOI rratifika l-istatuti tiegħu. Il-President tal-IOC Samaranch kien qed jittama li l-CAS isir il-“qorti suprema tal-isport mondjali”  ( 18 ). Is-sit internet tal-CAS, li jippreżenta din l-istorja, jgħid li “l-ġurisdizzjoni tal-CAS fl-ebda każ ma għandha tiġi imposta fuq l-atleti jew il-federazzjonijiet, iżda għandha tibqa’ liberament għad-dispożizzjoni tal-partijiet”  ( 19 ).

53.

Għall-ewwel, il-biċċa l-kbira tal-organizzazzjonijiet sportivi, inkluża l-FIFA, ma għamlux użu mill-CAS  ( 20 ). Madankollu, mill‑1984 ’l hawn, l-affarijiet inbidlu ħafna.

54.

Studjużi tad-dritt tal-Unjoni jirrakkontaw l-istorja tat-trasformazzjoni sinjifikattiva tal-CAS wara s-sentenza Bosman tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sena 1995  ( 21 ). L-għadd ta’ deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ tal-CAS wara 1995 sploda. Għalhekk, minkejja l-eżitazzjonijiet inizjali, il-FIFA inkludiet fl-Istatuti tagħha klawżola ta’ arbitraġġ li tindika lill-CAS bħala l-forum kompetenti għal tali tilwim. Għall-ewwel, il-ġurisdizzjoni tal-CAS għat-tilwim fil-qasam tal-futbol kienet fakultattiva  ( 22 ).

55.

Madankollu, illum il-ġurnata l-ġurisdizzjoni tal-CAS fil-futbol, kif prevista mill-istatuti tal-FIFA, hija esklużiva u obbligatorja

56.

L-Artikolu 57 tal-Istatuti tal-FIFA jirrikonoxxi l-ġurisdizzjoni tal-CAS sabiex isolvi t-tilwim bejn il-FIFA, l-assoċjazzjonijiet membri tagħha, il-konfederazzjonijiet, il-kampjonati, il-klabbs, il-plejers, l-uffiċjali, l-intermedjarji u l-aġenti awtorizzati.

57.

Appell, li ma għandux effett sospensiv, jista’ jiġi ppreżentat quddiem il-CAS mid-deċiżjonijiet definittivi mogħtija mill-korpi tal-FIFA kif ukoll mid-deċiżjonijiet mogħtija minn konfederazzjonijiet, assoċjazzjonijiet membri jew kampjonati  ( 23 ). Huma għandhom jiġu ppreżentati quddiem il-CAS fi żmien 21 jum min-notifika tad-deċiżjoni appellata u jistgħu jsiru biss wara li jkunu ġew eżawriti l-mezzi interni l-oħra kollha  ( 24 ).

58.

Fl-aħħar nett, l-Artikolu 59 tal-Istatuti tal-FIFA jipprovdi:

59.

Għalhekk, kif inhu l-każ ukoll għas-sistema ta’ arbitraġġ tal-Unjoni Internazzjonali tal-Pattinaġġ (iktar ’il quddiem l-“ISU”)  ( 25 ), it-tressiq ta’ tilwima dwar il-futbol skont ir-regoli tal-FIFA quddiem il-CAS huwa obbligatorju u l-ġurisdizzjoni tiegħu hija esklużiva. Fil-fatt, billi invokat din il-ġurisdizzjoni esklużiva, il-FIFA opponiet il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-ewwel istanza fil-kawża prinċipali  ( 26 ).

60.

L-unika qorti ordinarja awtorizzata li tistħarreġ id-deċiżjoni ta’ arbitraġġ deċiża mill-CAS hija l-Qorti Federali Svizzera. Madankollu, ir-raġunijiet għall-istħarriġ tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ minn din il-qorti huma limitati  ( 27 ). Fil-kawża Semenya vs L-Isvizzera, il-Qorti EDB qieset li l-istħarriġ ta’ deċiżjoni tal-CAS mill-Qorti Federali Svizzera kien tant limitat li ma kinitx f’pożizzjoni li tiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali  ( 28 ).

B.

L-ewwel domanda

61.

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti lil deċiżjoni ta’ arbitraġġ is-saħħa ta’ res judicata, meta l-istħarriġ tal-konformità mad-dritt tal-Unjoni jkun twettaq minn qorti ta’ pajjiż terz  ( 29 ).

62.

Din ma hijiex l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet tipprovdi interpretazzjoni tar-relazzjoni bejn l-arbitraġġ u d-dritt tal-Unjoni u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ. Għal din ir-raġuni, il-parteċipanti fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kollha pprovaw isibu r-risposti li għandhom jingħataw f’din il-kawża minn linja jew oħra tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-arbitraġġ. Għalhekk, minn naħa, huma ddiskutew il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Nordsee  ( 30 ) u Eco Swiss  ( 31 ), u, min-naħa l-oħra, is-sentenza fil-kawża Achmea  ( 32 ).

63.

Wara li nanalizza sa fejn dawn iż-żewġ linji ta’ ġurisprudenza jistgħu jew ma jistgħux ikunu rilevanti għas-sistema ta’ arbitraġġ tal-FIFA (Subtaqsimiet 1 u 2), ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiżviluppa interpretazzjoni speċifika adattata għall-arbitraġġ obbligatorju, bħal dik magħmula mill-CAS fis-sistema ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim tal-FIFA. Fil-fehma tiegħi, din is-soluzzjoni diġà ġiet issuġġerita fil-kuntest tas-sentenza International Skating Union  ( 33 ) (Subtaqsima 3).

1.

Fuq l‑applikabbiltà tal‑ġurisprudenza Nordsee/Eco Swiss

64.

Il-FIFA, il-UEFA u l-Gvern Belġjan, Franċiż u Litwan kollha sostnew, b’xi mod jew ieħor  ( 34 ), li d-deċiżjonijiet tal-CAS li jikkonfermaw il-validità tar-regoli tal-FIFA jistgħu jiġu mistħarrġa mill-qrati nazzjonali fir-rigward tal-ordni pubbliku tal-Unjoni, skont is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Eco Swiss.

65.

Infakkar li din il-linja ġurisprudenzjali bdiet bis-sentenza Nordsee, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li tribunal ta’ arbitraġġ li jiddeċiedi fil-qasam tal-arbitraġġ kummerċjali, volontarjament konkluż mill-partijiet, ma huwiex “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE  ( 35 ).

66.

Anki fl-ipoteżi fejn tali tribunal ta’ arbitraġġ jista’ jkun obbligat japplika d-dritt tal-Unjoni mingħajr il-possibbiltà ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma sabet l-ebda problema għaliex id-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ tiegħu jistgħu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ fil-kuntest ta’ proċeduri differenti quddiem il-qrati tal-Istati Membri skont id-dritt nazzjonali  ( 36 ). B’mod partikolari, id-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ ma humiex eżegwibbli fihom innifishom, iżda għandhom l-ewwel jiksbu l-exequatur ta’ qorti “ordinarja”. Fil-kuntest ta’ tali proċedura, dawn il-qrati nazzjonali jkollhom għalhekk il-possibbiltà, jew obbligu, li jirreferu lill-Qorti tal-Ġustizzja l-kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

67.

It-tilwima fil-kawża Eco Swiss inħolqot minn tali proċedura ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ quddiem il-qorti nazzjonali. Fis-sentenza Eco Swiss il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li l-portata limitata tal-istħarriġ ġudizzjarju tista’ tkun fl-interess ta’ proċedura ta’ arbitraġġ effikaċi  ( 37 ). Għalhekk, regola nazzjonali li tillimita l-istħarriġ ġudizzjarju għall-kwistjonijiet ta’ ordni pubbliku tqieset aċċettabbli mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni. Fl-istess kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-ordni pubbliku tal-Unjoni llum jinkludi l-Artikoli 101 u 102 TFUE  ( 38 ).

68.

Dak li huwa u dak li ma huwiex ordni pubbliku tal-Unjoni għadu ma ġiex spjegat b’mod ġenerali  ( 39 ). Pjuttost, il-Qorti tal-Ġustizzja wieġbet għal din il-mistoqsija fuq il-bażi ta’ każ b’każ  ( 40 ) Madankollu, interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett ma hijiex neċessarja f’din il-kawża. Dak li huwa importanti huwa li, fil-qasam tal-arbitraġġ kummerċjali, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ tista’ tkun limitata  ( 41 ).

69.

Sa fejn il-linja ġurisprudenzjali preċedenti hija applikabbli għall-arbitraġġ tal-CAS skont l-Istatuti tal-FIFA?

70.

Fil-fehma tiegħi, hemm żewġ raġunijiet prinċipali li jiddistingwuh mill-arbitraġġ kummerċjali.

71.

L-ewwel waħda tinsab fin-natura volontarja tal-arbitraġġ kummerċjali kuntrarjament għan-natura obbligatorja tar-regoli ta’ arbitraġġ tal-FIFA.

72.

Karatteristika essenzjali tal-arbitraġġ kummerċjali, li kien inkwistjoni fil-linja ġurisprudenzjali tas-sentenza Eco Swiss hija l-aċċettazzjoni libera tal-klawżola ta’ arbitraġġ miż-żewġ partijiet  ( 42 ). Meta jagħżlu volontarjament dan l-arbitraġġ, il-partijiet għandhom l-intenzjoni li jeskludu l-intervent ta’ qrati ordinarji u possibbilment l-applikazzjoni ta’ ċerti regoli ta’ sistema legali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni din in-natura u dan l-għan tal-arbitraġġ fil-qasam kummerċjali u għalhekk ikkonkludiet li l-istħarriġ ġudizzjarju tas-sentenzi li jirriżultaw minnu jista’ jkun limitat għal kwistjonijiet ta’ ordni pubbliku. Il-ħtieġa li tiġi vverifikata l-konformità ta’ sentenza mal-ordni pubbliku teżisti għaliex dawn ir-regoli jistgħu jkunu ta’ interess pubbliku tali li l-applikazzjoni tagħhom ma tistax tiġi eskluża mir-rieda tal-partijiet.

73.

Għall-kuntrarju, kif sostna l-Gvern Olandiż waqt is-seduta, ir-regoli tal-FIFA huma obbligatorji u r-rieda libera tal-partijiet li jressqu kawża quddiem il-CAS ma hijiex ovvja  ( 43 ).

74.

Fis-sentenza Mutu u Pechstein, il-Qorti EDB eżaminat preċiżament din il-kwistjoni meta analizzat id-differenzi bejn l-arbitraġġ kummerċjali u r-regoli ta’ arbitraġġ obbligatorju tal-ISU  ( 44 ). L-atturi tal-isport ma jistgħux jagħżlu li jissottomettu t-tilwim tagħhom, fejn huma jikkontestaw ir-regoli jew id-deċiżjonijiet tal-FIFA, lil xi sistema oħra ta’ ġudizzju, iżda lill-proċeduri dixxiplinari interni tal-FIFA, u sussegwentement lill-CAS. In-nuqqas ta’ aċċettazzjoni tal-kompetenza obbligatorja tal-CAS jipprekludi lill-plejers milli jilagħbu  ( 45 ) u lill-klabbs milli jikkompetu.

75.

Għaldaqstant, għall-plejers u l-klabbs, il-ġurisdizzjoni tal-CAS hija obbligatorja u ma hijiex magħżula bir-rieda ħielsa tagħhom  ( 46 ). Għalhekk, hija ma tirriflettix l-għażla tagħhom stess li jeskludu l-aċċess għal qorti u li jipprekludu l-applikabbiltà ta’ ċerti regoli tad-dritt għat-tilwima ta’ bejniethom. Fil-fehma tiegħi, dan għandu konsegwenzi fuq il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju li l-qrati nazzjonali għandhom ikunu f’pożizzjoni li jeżerċitaw fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni (ara t-Taqsima IV.B.3 (b) iktar ’l isfel).

76.

It-tieni differenza bejn l-arbitraġġ kummerċjali u s-sistema ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim prevista mill-Istatuti tal-FIFA hija l-awtosuffiċjenza ta’ din is-sistema tal-aħħar fil-qasam tal-eżekuzzjoni.

77.

Jekk waħda mill-partijiet f’arbitraġġ kummerċjali tirrifjuta li teżegwixxi deċiżjoni ta’ arbitraġġ, il-parti l-oħra jkollha tirrikorri għand il-qrati ordinarji sabiex teżegwixxiha. Kif spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Nordsee (ara l-punti 65 u 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet), meta l-eżekuzzjoni tkun meħtieġa fi ħdan l-Unjoni Ewropea, qorti ta’ Stat Membru jkollha l-possibbiltà li tistħarreġ il-konformità tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ mad-dritt tal-Unjoni u li, jekk ikun il-każ, tagħmel rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

78.

B’kuntrast, jekk parti tirrifjuta li timplimenta deċiżjoni tal-CAS għaliex tqis li din tkun tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, hija ma tistax sempliċement tirrifjuta li tikkonforma ruħha ma’ tali deċiżjoni u l-FIFA lanqas ma għandha bżonn tibda proċedura ta’ eżekuzzjoni quddiem il-qorti nazzjonali. Il-FIFA tista’ teżegwixxi d-deċiżjoni waħedha. Fil-fatt, f’dan il-każ, hija setgħet teżegwixxi l-penalitajiet u l-projbizzjoni tar-reġistrazzjoni tal-plejers mingħajr ma tirrikorri għal qorti  ( 47 ).

79.

F’tali sistema ta’ awtoeżekuzzjoni, ma tantx huwa probabbli li l-kwistjoni tal-kompatibbiltà tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ mad-dritt tal-Unjoni tasal għand “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE fil-proċeduri ta’ eżekuzzjoni.

80.

Huwa għalhekk possibbli li rimedji ġudizzjarji li tqiesu li huma suffiċjenti sabiex jiggarantixxu protezzjoni ġudizzjarja effettiva u uniformità tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest tal-arbitraġġ kummerċjali ma jkunux suffiċjenti għas-sistema tal-arbitraġġ obbligatorju awtonomu inkwistjoni f’dan il-każ (ara, ukoll, il-punti 111 sa 114 iktar ’l isfel).

81.

Għal dawn iż-żewġ raġunijiet, inqis li r-regoli mfassla għall-arbitraġġ kummerċjali fil-linja ġurisprudenzjali tas-sentenzi Nordsee u Eco Swiss ma humiex applikabbli għas-sistema ta’ arbitraġġ obbligatorju tal-FIFA mill-CAS.

2.

Fuq l‑applikabbiltà tal‑ġurisprudenza Achmea

82.

Royal Football Club Seraing u Doyen Sports invokaw is-sentenza Achmea biex isostnu li d-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ mogħtija mill-CAS għandhom ikunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju reali minn qorti nazzjonali, li għandha tkun tista’ tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

83.

Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni bbażat ruħha wkoll fuq is-sentenza Achmea biex issostni li l-qrati nazzjonali għandhom ikunu f’pożizzjoni li jistħarrġu, inter alia, l-arbitrabbiltà ta’ tilwima.

84.

Bħala tfakkira, fis-sentenza Achmea l-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet il-possibbiltà li jiġi rriferit għal arbitraġġ tilwim li jinvolvi Stati Membri abbażi ta’ trattati bilaterali ta’ investiment (TBI). Permezz ta’ tali ftehimiet, l-Istati Membri qablu li jeskludu l-ġurisdizzjoni tal-qrati tagħhom stess fit-tilwim bejn investituri u l-Istati, anki jekk tali tilwim jista’ jirrigwarda l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Fi kliem il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Istati Membri b’hekk eskludew kompletament l-eventwali ksur tad-dritt tal-Unjoni mis-“sistema ta’ rimedji ġudizzjarji li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi fuqhom li jistabbilixxu fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni”  ( 48 ).

85.

Nifhem li r-raġunament wara s-sentenza Achmea jistrieħ primarjament fuq il-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka  ( 49 ). L-aċċettazzjoni ta’ ċertu tilwim mill-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istati Membri mhux biss ma tiżgurax protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iżda tibgħat ukoll messaġġ żbaljat: li dawn il-qrati jistgħu ma jkunux indipendenti u imparzjali biżżejjed biex jiddeċiedu tilwim imressaq minn investituri kontra l-Istati Membri.

86.

L-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni tiddependi ħafna fuq il-fiduċja reċiproka fil-qrati tal-Istati Membri. Għal din ir-raġuni, u sabiex tiġi ggarantita l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni permezz tal-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari  ( 50 ), klawżoli ta’ arbitraġġ fit-TBI bejn l-Istati Membri tqiesu li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni.

87.

Din l-interpretazzjoni tas-sentenza Achmea hija kkorroborata mill-fatt li, kuntrarjament għall-arbitraġġ kummerċjali, fis-sentenza Achmea l-Qorti tal-Ġustizzja ma ndirizzatx il-kwistjoni dwar jekk stħarriġ sussegwenti mill-qrati nazzjonali tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ abbażi tat-TBI jistax jirrimedja l-assenza ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva  ( 51 ). Hija sempliċement ikkunsidrat bħala inaċċettabbli sistema ġenerali li teskludi l-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali. Għalhekk, l-argumenti ta’ Royal Football Club Seraing u ta’ Doyen Sports dwar in-neċessità ta’ stħarriġ ġudizzjarju reali ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ (ara l-punt 82 ta’ dawn il-konklużjonijiet) ma jistgħux ikunu bbażati fuq is-sentenza Achmea.

88.

Bl-istess mod, fis-sentenza PL Holdings il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-invalidità ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ mogħtija skont TBI ma tistax tiġi rrimedjata billi jiġi ddefinit mill-ġdid il-proċess ta’ arbitraġġ bħala arbitraġġ volontarju ad hoc, jew sempliċement għaliex l-Istat Membru ma kkontestax il-validità tal-klawżola ta’ arbitraġġ abbażi ta’ TBI fil-kuntest ta’ proċedura ta’ arbitraġġ konkreta  ( 52 ).

89.

Ir-regoli Belġjani applikabbli għall-kawża inkwistjoni, flimkien mal-ġurisdizzjoni obbligatorja tal-CAS skont l-Istatuti tal-FIFA, iwasslu sabiex jiġu esklużi, b’mod simili, il-qrati nazzjonali milli jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni lill-individwi. Madankollu, ma naħsibx li dan huwa biżżejjed sabiex is-sistema ta’ arbitraġġ tal-FIFA titqabbel mat-tip ta’ ġurisdizzjoni ta’ arbitraġġ inkwistjoni fil-kawża Achmea. Barra minn hekk, lanqas ma nsib l-istess raġunament ibbażat fuq il-fiduċja reċiproka applikabbli għal kawża preżenti.

90.

Hemm tliet raġunijiet għal din id-distinzjoni. L-ewwel, din il-kawża ma tpoġġix fid-dubju l-prinċipju ta’ konformità tas-sistema ta’ arbitraġġ tal-FIFA mad-dritt tal-Unjoni  ( 53 ). Il-maġġoranza tal-parteċipanti f’din il-proċedura fil-fatt jaqblu dwar l-utilità tal-arbitraġġ fil-qasam tal-isport. Bl-istess mod, il-Parlament Ewropew adotta, fl‑2012, riżoluzzjoni dwar id-Dimensjoni Ewropea fl-Isport, li fiha rrikonoxxa l-“leġittimità tal-ġuriżdizzjonijiet sportivi għar-riżoluzzjoni tat-tilwimiet fil-qasam tal-isport, sakemm dawn ikunu jirrispettaw id-dritt fundamentali taċ-ċittadini ta’ smigħ ġust”  ( 54 ).

91.

Għaldaqstant, kwistjoni ta’ possibbiltà ta’ nuqqas ta’ arbitrabbiltà, kif imqajma mill-Kummissjoni, ma tqumx.

92.

It-tieni, il-ġurisdizzjoni obbligatorja u esklużiva tal-CAS, inkwistjoni f’din il-kawża, la tirriżulta minn ftehim internazzjonali konkluż mill-Istati Membri jew bejniethom, u lanqas mill-eżerċizzju tas-setgħa pubblika ta’ dawn tal-aħħar. Pjuttost, tirriżulta mill-Istatuti tal-FIFA, organizzazzjoni privata. Dawn l-istatuti bl-ebda mod ma jorbtu u lanqas jillimitaw l-Istati Membri sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva permezz tal-ordinamenti ġuridiċi tagħhom. Għalhekk, l-Istati Membri ma aċċettaw l-ebda esklużjoni tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tagħhom.

93.

It-tielet, is-sentenza Achmea tindirizza lill-Istati Membri u titlobhom ineħħu l-konsegwenzi dannużi li klawżoli ta’ arbitraġġ previsti mit-TBI joħolqu għall-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka fil-qrati tagħhom  ( 55 ). Dan jista’ jinkiseb b’diversi modi. L-Istati Membri jistgħu jinterpretaw mill-ġdid dawn il-ftehimiet  ( 56 ), jirtiraw minnhom  ( 57 ), jew ma jagħtu l-ebda effett lid-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ ibbażati fuqhom  ( 58 ). Madankollu, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkunsidra li r-regoli tal-FIFA dwar il-ġurisdizzjoni tas-CAS huma fil-prinċipju inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni (li ma hijiex il-kwistjoni mqajma f’din il-kawża), l-uniku mezz għall-Istati Membri li jagħtu effett lil tali konstatazzjoni jkun li l-qrati tagħhom ma jirrikonoxxux dawn id-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ. Kull bidla fis-sistema ta’ arbitraġġ fil-futbol tiddependi inevitabbilment mir-rieda tal-FIFA.

94.

Għalhekk, apparti r-repetizzjoni tal-importanza tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva u tal-uniformità tad-dritt tal-Unjoni, is-sentenza Achmea ma jidhirx li żżid valur mal-linja ġurisprudenzjali Eco Swiss għall-kwistjonijiet imqajma minn din il-kawża. F’dan ir-rigward, il-FIFA ġustament irrilevat, matul is-seduta, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għamlet l-ebda riferiment għas-sentenza Achmea fis-sentenza tagħha International Skating Union meta analizzat l-arbitraġġ sportiv li jinvolvi lill-CAS.

3.

Arbitraġġ sportiv obbligatorju li jinvolvi lill‑CAS u protezzjoni ġudizzjarja effettiva

95.

Kif indikajt iktar ’il fuq (ara t-Taqsima IV.B.1), hemm żewġ differenzi importanti bejn l-arbitraġġ kummerċjali u l-arbitraġġ sportiv li jinvolvu lill-CAS: l-ewwel, in-natura obbligatorja u t-tieni, in-natura awtoeżekuttiva tiegħu. Jiena tal-fehma li dawn id-differenzi jeħtieġu evalwazzjoni konkreta fid-dawl tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, kemm f’dak li jirrigwarda l-kwistjoni tal-aċċess għall-qorti kif ukoll il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju.

96.

Din kienet, skont l-interpretazzjoni tiegħi ta’ din is-sentenza, diġà ddikjarata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza International Skating Union  ( 59 ). Madankollu, f’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kinitx ikkonċernata mis-setgħat jew l-obbligi tal-qrati nazzjonali. Hija kienet ittrattat biss l-impatt tar-regoli tal-ISU fuq il-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni. Madankollu, filwaqt li enfasizzat in-natura obbligatorja u esklużiva tal-ġurisdizzjoni tal-CAS bħala raġuni li rrendiet iktar gravi l-ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni mwettaq mill-ISU  ( 60 ), il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li ssuġġerixxiet li tali arbitraġġ kien jeħtieġ approċċ speċifiku.

97.

Waqt is-seduta ta’ din il-kawża, il-Gvern Olandiż ukoll stieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tadotta approċċ speċifiku fir-rigward tal-arbitraġġ obbligatorju, bħalma huwa għall-arbitraġġ sportiv previst mill-Istatuti tal-FIFA. Waħda mir-raġunijiet għalfejn għamel din l-istedina kienet il-ħtieġa li tiġi ppreżervata s-sistema ta’ arbitraġġ kummerċjali kif inhi.

98.

Naqbel ma’ dan. Filwaqt li l-arbitraġġ sportiv obbligatorju jirrikjedi regoli li joffru aċċess aktar ġeneruż għall-ġustizzja u portata usa’ biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, dan għandu jiġi distint mill-arbitraġġ kummerċjali aċċettat b’mod volontarju, li fih id-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ jistgħu jiġu mistħarrġa biss b’mod eċċezzjonali u għal raġunijiet limitati.

99.

Għaldaqstant il-ġurisprudenza Eco Swiss ma għandhiex tiġi trasposta awtomatikament għall-evalwazzjoni tal-arbitraġġ sportiv obbligatorju, bħal dan inkwistjoni. Fil-kunsiderazzjonijiet li ġejjin, ser nittratta l-aċċess għall-qrati (a) u l-portata tal-istħarriġ (b) f’dan il-kuntest.

a)

Aċċess għall‑qrati

100.

In-natura awtoeżekuttiva tad-deċiżjonijiet tal-CAS fis-sistema FIFA tnaqqas inevitabbilment u kunsiderevolment il-possibbiltà għall-qrati nazzjonali li jkunu saħansitra aditi b’kawża li tikkonċerna deċiżjoni tal-CAS.

101.

Fil-każ ta’ arbitraġġ kummerċjali, il-Qorti tal-Ġustizzja ma kellhiex għalfejn tiddeċiedi l-kwistjoni tal-aċċess għal qorti, peress li kien preżunt li l-aċċess kien ser ikun, fi kwalunkwe każ, iggarantit fl-istadju tal-eżekuzzjoni.

102.

Madankollu, in-natura awtoeżekuttiva tas-sistema ta’ arbitraġġ tal-FIFA tqajjem il-kwistjoni dwar liema rimedji ġudizzjarji l-Istati Membri għandhom jipprovdu sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva kontra deċiżjoni tal-CAS li potenzjalment tikser id-drittijiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni.

103.

Din il-kwistjoni ġiet diskussa fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-partijiet u waqt is-seduta. Pereżempju, il-Kummissjoni qieset li għandu jkun hemm tip ta’ kontestazzjoni diretta li timplika stħarriġ ġudizzjarju ta’ deċiżjoni tal-CAS. Dan ifisser li għandu jkun hemm disponibbli azzjoni, li twassal għall-annullament ta’ deċiżjoni u għal dikjarazzjoni ta’ invalidità tar-regoli tal-FIFA li huwa kkonstatat li jiksru d-dritt tal-Unjoni. Oħrajn, bħall-FIFA, kienu tal-opinjoni li azzjoni diretta ma hijiex neċessarja. Kontestazzjoni indiretta, bħal azzjoni għad-danni, tkun biżżejjed.

104.

Fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà tat risposta għal din id-dilemma fis-sentenza International Skating Union. L-ewwel, hija kkunsidrat li, f’sitwazzjonijiet fejn l-arbitraġġ huwa impost minn organizzazzjonijiet sportivi fuq il-klabbs u l-plejers, ir-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju mill-qrati nazzjonali “huwa iktar u iktar meħtieġ”  ( 61 ). Barra minn hekk, hija ppreċiżat li l-fatt li persuna għandha dritt titlob danni ma jistax jikkumpensa għall-assenza ta’ rimedju ġudizzjarju li jippermetti lil din il-persuna titlob, quddiem qorti nazzjonali kompetenti, il-waqfien ta’ dan l-aġir jew, meta dan jikkostitwixxi miżura, l-istħarriġ u l-annullament ta’ dan l-att  ( 62 ).

105.

Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva jeżiġi għalhekk triq ġudizzjarja diretta għall-evalwazzjoni u, jekk ikun meħtieġ, il-prevenzjoni tal-applikazzjoni tar-regoli tal-FIFA li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni. Deċiżjoni ta’ arbitraġġ li tikkonstata l-konformità tar-regoli tal-FIFA mad-dritt tal-Unjoni ma tistax tipprekludi li qorti nazzjonali tkun tista’ tistħarreġ din il-konformità hija stess, billi tadixxi, jekk ikun meħtieġ, lill-Qorti tal-Ġustizzja bil-kwistjoni ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

106.

Għaldaqstant, l-għoti tas-saħħa ta’ res judicata lil deċiżjoni ta’ arbitraġġ fir-rigward tal-konklużjoni tagħha li d-dritt tal-Unjoni ma nkisirx imur kontra l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

107.

Regola nazzjonali bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li torbot is-saħħa ta’ res judicata ma’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ tal-CAS għandha għalhekk titwarrab sabiex tagħti l-possibbiltà lil qorti nazzjonali li teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fuq ir-regoli tal-FIFA mad-dritt tal-Unjoni  ( 63 ).

b)

Portata tal‑istħarriġ

108.

Stħarriġ ġudizzjarju limitat fil-kuntest tal-arbitraġġ kummerċjali ma huwiex, fil-fehma tiegħi, suffiċjenti fil-kuntest tas-sistema ta’ arbitraġġ obbligatorju u esklużiv tal-FIFA.

109.

Il-ġurisprudenza Eco Swiss tgħidilna li l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju jista’ jkun limitat għal kwistjonijiet ta’ ordni pubbliku. Anki jekk it-tifsira u l-portata preċiżi tal-ordni pubbliku tal-Unjoni Ewropea ma humiex stabbiliti b’mod ċar, dawn ma jidhrux li jikkonċernaw ir-regoli kollha tad-dritt tal-Unjoni, iżda biss dawk li huma ta’ interess pubbliku superjuri.

110.

Għaldaqstant, stħarriġ ta’ ordni pubbliku ma jikkonċernax neċessarjament kull regola tad-dritt tal-Unjoni li tagħti dritt lil individwu.

111.

Dan huwa aċċettabbli fl-arbitraġġ kummerċjali, peress li l-partijiet eskludew volontarjament l-applikazzjoni ta’ ċerti regoli ta’ ordinament ġuridiku, iżda ma setgħux jeskludu dawk ta’ ordni pubbliku.

112.

Madankollu, fil-kuntest tal-arbitraġġ obbligatorju, bħall-arbitraġġ tal-CAS skont l-Istatuti tal-FIFA, il-partijiet ma għażlux liberament li jeskludu l-applikazzjoni ta’ ċerti regoli tal-UE għas-sitwazzjoni tagħhom.

113.

Għaldaqstant, ir-raġunijiet li jiġġustifikaw kamp ta’ applikazzjoni limitat tal-istħarriġ ġudizzjarju fil-kuntest tal-arbitraġġ kummerċjali ma humiex faċilment applikabbli għall-arbitraġġ obbligatorju.

114.

Qorti nazzjonali għandha għalhekk tkun tista’ teżerċita l-istħarriġ tar-regoli tal-FIFA fid-dawl ta’ kwalunkwe regola u tar-regoli kollha tad-dritt tal-Unjoni, minkejja kull deċiżjoni tal-CAS.

115.

Hija għandha tkun tista’ tagħmel dan l-istħarriġ irrispettivament minn kif każ jasal quddiemha: kemm jekk direttament bħala azzjoni ta’ eżekuzzjoni jew inkella indirettament, bħala inċidentali għal azzjoni differenti (kif inhu l-każ hawnhekk).

116.

Kwistjoni tal-aħħar li ma tistax tiġi injorata, u li tqajmet waqt is-seduta, hija l-applikabbiltà tal-Konvenzjoni ta’ New York  ( 64 ) li l-Istati Membri kollha huma partijiet fiha  ( 65 ). Għalkemm il-Konvenzjoni ta’ New York ma torbotx lill-Unjoni Ewropea, skont il-prinċipju konswetudinarju ta’ bona fide, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ħadet preċedentement inkunsiderazzjoni l-obbligi internazzjonali tal-Istati Membri  ( 66 ).

117.

Il-partijiet kollha waqt is-seduta qablu li l-Konvenzjoni ta’ New York tapplika għad-deċiżjonijiet tal-CAS.

118.

Dan ma huwiex ovvju. Huwa pjuttost possibbli li jiġi konkluż li l-arbitraġġ obbligatorju ma jissodisfax ir-rekwiżit tal-Artikolu II (1) tal-Konvenzjoni ta’ New York  ( 67 ). Fi kliem sempliċi, il-partijiet ma “impenjawx ruħhom”, li nifhem li tfisser b’mod liberu u b’mod kunsenswali, li jissottomettu n-nuqqas ta’ qbil kollu tagħhom jew parti minnu għall-arbitraġġ  ( 68 ).

119.

Din l-interpretazzjoni tippermetti lill-qrati nazzjonali jinterpretaw il-Konvenzjoni ta’ New York bħala li ma hijiex applikabbli għall-arbitraġġ obbligatorju tal-istess tip tal-arbitraġġ tal-isport tal-FIFA  ( 69 ).

120.

Jekk, madankollu, il-Konvenzjoni ta’ New York hija applikabbli, jiena tal-fehma li d-dispożizzjonijiet tagħha ma jmorrux kontra l-interpretazzjoni tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva li nipproponi fil-qasam tal-arbitraġġ obbligatorju.

121.

L-Artikolu V (2)(b) tal-Konvenzjoni ta’ New York jillimita l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ għal kwistjonijiet ta’ ordni pubbliku  ( 70 ). Din id-dispożizzjoni ma għandhiex tifsira awtonoma fil-konvenzjoni, iżda hija, pjuttost, suġġetta għad-dritt tal-firmatarji tagħha  ( 71 ).

122.

Wieħed mill-modi kif wieħed jikkunsidra l-applikabbiltà possibbli tal-Konvenzjoni ta’ New York huwa għalhekk li jiġi interpretat bħala li jagħmel parti mill-ordni pubbliku, fis-sens ta’ din il-konvenzjoni, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-Unjoni, li, fil-każ ta’ arbitraġġ obbligatorju, jeżiġi stħarriġ ġudizzjarju komplet  ( 72 ). Dan il-prinċipju jservi għalhekk bħala bieb għal stħarriġ sħiħ tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni applikabbli.

4.

Konklużjoni provviżorja

123.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, inqis li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tespandi s-sentenza tagħha fil-kawża International Skating Union u tiżviluppa approċċ distint għall-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ li jirriżulta mill-arbitraġġ obbligatorju, bħal dak quddiem il-CAS abbażi tal-Istatuti tal-FIFA.

124.

F’dan ir-rigward, jiena tal-fehma li protezzjoni ġudizzjarja effettiva teżiġi li jiġu estiżi kemm l-aċċess għall-qrati nazzjonali kif ukoll is-setgħat ta’ stħarriġ tagħhom fir-rigward tal-arbitraġġ obbligatorju, lil hinn mill-kompetenzi attwali tagħhom fil-qasam tal-arbitraġġ kummerċjali.

125.

L-aċċess dirett sabiex ir-regoli tal-FIFA jiġu kkontestati, minkejja deċiżjoni tal-CAS li tikkonferma l-validità tagħhom, għandu jkun disponibbli għal suġġetti li jiddikjaraw li d-drittijiet tagħhom iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni ġew miksura. Il-portata tal-istħarriġ ma għandhiex tkun limitata għall-ordni pubbliku, iżda għandha tinkludi d-dispożizzjonijiet rilevanti kollha tad-dritt tal-Unjoni. Dan l-istħarriġ għandu jkun jista’ jiġi eżerċitat fil-proċeduri ġudizzjarji kollha, kemm jekk jinbdew bħala kontestazzjoni diretta tar-regoli tal-FIFA, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ arbitraġġ tal-CAS kif ukoll, b’mod inċidentali, fil-kuntest ta’ tip ieħor ta’ proċedura, bħal dik mibdija b’azzjoni għad-danni.

126.

Abbażi ta’ tali approċċ tas-sistema ta’ arbitraġġ obbligatorju tal-FIFA mill-CAS, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għall-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju. L-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 267 TFUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 24 u l-Artikolu 171[3](9) tal-Code judiciaire (Kodiċi Ġudizzjarju Belġjan), li tistabbilixxi l-prinċipju ta’ res judicata għal deċiżjoni ta’ arbitraġġ li l-konformità tagħha mad-dritt tal-Unjoni tkun ġiet mistħarrġa minn qorti ta’ Stat li ma jkunx Stat Membru tal-Unjoni, li ma tkunx awtorizzata tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.

C.

It-tieni domanda

127.

Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, moqri flimkien mal-Artikolu 267 TFUE, jipprekludix regola tad-dritt nazzjonali li tagħti valur probatorju konfutabbli lil deċiżjoni ta’ arbitraġġ fir-rigward ta’ terzi, meta l-istħarriġ tal-konformità mad-dritt tal-Unjoni jkun twettaq minn qorti ta’ pajjiż terz.

128.

Bl-eċċezzjoni ta’ Royal Football Club Seraing u Doyen Sports, il-parteċipanti kollha jaqblu li r-regoli dwar in-natura probatorja tad-deċiżjonijiet ta’ arbitraġġ ma jaffettwawx b’mod sinjifikattiv il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

129.

Royal Football Club Seraing u Doyen Sports isostnu li r-regoli nazzjonali li jipprovdu li deċiżjoni ta’ arbitraġġ għandha, prima facie, valur probatorju fir-rigward ta’ terzi jirrendu eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, prinċipalment billi jaqilbu r-regoli normalment applikabbli għall-oneru tal-prova.

130.

Għall-kuntrarju, il-FIFA u l-UEFA, sostnuti mill-URBSFA, jisħqu li r-regola tal-valur probatorju hija biss preżunzjoni konfutabbli, u li hemm, barra minn hekk, rimedju taħt id-dritt intern li jippermetti lil qorti nazzjonali tirrifjuta li tirrikonoxxi jew teżegwixxi deċiżjoni ta’ arbitraġġ b’mod konformi mar-rekwiżiti ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.

131.

Il-Kummissjoni tqis li r-regoli nazzjonali inkwistjoni ma jikkostitwixxux ksur eċċessiv tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva sa fejn dawn huma applikabbli biss għall-kwistjonijiet ta’ fatt deċiżi permezz tad-deċiżjoni ta’ arbitraġġ.

132.

Jiena naqbel mal-Kummissjoni.

133.

Huwa importanti li r-regola nazzjonali, kif spjegata mill-qorti tar-rinviju, ma tipprekludix lill-qorti inkwistjoni milli tiżgura l-effett sħiħ tad-dritt tal-Unjoni, u lanqas il-fakultà tagħha li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari, jekk dan jitqies neċessarju.

134.

Preżunzjoni konfutabbli ta’ valur probatorju ma tipprekludix, fil-fehma tiegħi, lill-qrati nazzjonali milli jwettqu l-obbligi tagħhom taħt l-Artikolu 19(1) TUE, peress li huma jibqgħu f’pożizzjoni li jiżguraw l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni, jekk ikun meħtieġ billi jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.

135.

Bħala konklużjoni, nipproponi li għat-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju tingħata r-risposta segwenti. L-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 267 TFUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix regola tad-dritt nazzjonali li tagħti valur probatorju konfutabbli lil deċiżjoni ta’ arbitraġġ fir-rigward ta’ terzi, meta l-istħarriġ tal-konformità mad-dritt tal-Unjoni jkun twettaq minn qorti ta’ pajjiż terz.

V.

Konklużjoni

136.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju):