ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 24ης Σεπτεμβρίου 2020 ( 1 )
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑434/19 και C‑435/19
Poste Italiane SpA
κατά
Riscossione Sicilia SpA agente riscossione per la provincia di Palermo e delle altre provincie siciliane (C‑434/19)
και
Agenzia delle entrate – Riscossione
κατά
Poste Italiane SpA (C‑435/19),
παρισταμένων των:
Poste italiane SpA – Bancoposta
[αίτηση του Corte suprema di cassazione
(Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ιταλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Κρατική ενίσχυση – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Επιχείρηση στην οποία τα κράτη μέλη χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα – Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) – Διαχείριση της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου για την είσπραξη του δημοτικού φόρου ακίνητης περιουσίας – Προμήθεια την οποία καθορίζει μονομερώς η δικαιούχος επιχείρηση»
|
1. |
Στην Ιταλία, στο διάστημα από το 1992 έως το 2011, οι υποκείμενοι στον δημοτικό φόρο ακίνητης περιουσίας (στο εξής: φόρος ICI) κατέβαλλαν τον εν λόγω φόρο στους επιφορτισμένους με την είσπραξή του παραχωρησιούχους (στο εξής: παραχωρησιούχοι), οι οποίοι, έως τον Οκτώβριο του 2006, ήταν ιδιωτικοί φορείς ( 2 ). |
|
2. |
Η πληρωμή έπρεπε να πραγματοποιηθεί τοις μετρητοίς ή μέσω κατάθεσης σε τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου τον οποίο οι παραχωρησιούχοι ήταν υποχρεωμένοι να ανοίξουν σε οποιοδήποτε κατάστημα της Poste Italiane SpA ( 3 ). Η οντότητα αυτή εισέπραττε από τους δικαιούχους του λογαριασμού προμήθεια για κάθε πράξη κατάθεσης. |
|
3. |
Το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ιταλία) ζητεί να διευκρινιστεί αν το καθεστώς «νόμιμου μονοπωλίου» το οποίο θεσπίστηκε υπέρ της Poste Italiane για τη διαχείριση της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου στον οποίο κατατίθεται ο φόρος ICI, συνιστά κρατική ενίσχυση η οποία αντιβαίνει στα άρθρα 106 και 107 ΣΛΕΕ. Ζητεί επίσης να διευκρινιστεί αν το καθεστώς αυτό συνάδει προς το άρθρο 102 ΣΛΕΕ. |
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
|
4. |
Το άρθρο 14 ΣΛΕΕ έχει ως εξής: «Υπό την επιφύλαξη του άρθρου 4 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και των άρθρων 93, 106 και 107 της παρούσας Συνθήκης, και ενόψει της θέσης που κατέχουν οι υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος στα πλαίσια των κοινών αξιών της Ένωσης, καθώς και της συμβολής τους στην προώθηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, η Ένωση και τα κράτη μέλη, εντός των πλαισίων των αντιστοίχων αρμοδιοτήτων τους, και εντός του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών, μεριμνούν ούτως ώστε οι υπηρεσίες αυτές να λειτουργούν βάσει αρχών και προϋποθέσεων, ιδίως οικονομικών και δημοσιονομικών, οι οποίες επιτρέπουν την εκπλήρωση του σκοπού τους. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αποφασίζοντας μέσω κανονισμών σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, καθιερώνουν τις εν λόγω αρχές και καθορίζουν τις εν λόγω προϋποθέσεις, με την επιφύλαξη της αρμοδιότητας των κρατών μελών, τηρουμένων των Συνθηκών, για την παροχή, την ανάθεση και τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών αυτών.» |
|
5. |
Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «Είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της. Η κατάχρηση αυτή δύναται να συνίσταται ιδίως:
|
|
6. |
Το άρθρο 106, παράγραφοι 1 και 2, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «1. Τα κράτη μέλη δεν θεσπίζουν ούτε διατηρούν μέτρα αντίθετα προς τους κανόνες των Συνθηκών, ιδίως προς εκείνους των άρθρων 18 και 101 μέχρι και 109, ως προς τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα. 2. Οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες των Συνθηκών ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ένωσης.» |
|
7. |
Το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει ως εξής: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.» |
|
8. |
Το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «Η Επιτροπή ενημερώνεται εγκαίρως περί των σχεδίων που αποβλέπουν να θεσπίσουν ή να τροποποιήσουν τις ενισχύσεις, ώστε να δύναται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Αν κρίνει ότι σχέδιο ενισχύσεως δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, κατά το άρθρο 107, κινεί αμελλητί τη διαδικασία που προβλέπεται από την προηγούμενη παράγραφο. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν δύναται να εφαρμόσει τα σχεδιαζόμενα μέτρα πριν η Επιτροπή καταλήξει σε τελική απόφαση.» |
Β. Το εθνικό δίκαιο
1. Κανόνες εφαρμοστέοι στους τρεχούμενους λογαριασμούς ταχυδρομικού ταμιευτηρίου
α) Νόμος 662/1996 ( 4 )
|
9. |
Κατά το άρθρο 2 του νόμου αυτού: «18. […] Από την 1η Ιανουαρίου 1997, […] η Poste Italiane δύναται να επιβάλλει προμήθειες στους κατόχους λογαριασμών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου. […] 19. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες πληρωμών για τις οποίες η ισχύουσα νομοθεσία δεν προβλέπει ρητώς νόμιμο μονοπώλιο παρέχονται από την επιχείρηση Poste Italiane και τις λοιπές επιχειρήσεις υπό καθεστώς ελεύθερου ανταγωνισμού. […] Η Poste Italiane υποχρεούται να τηρεί χωριστά λογιστικά αρχεία, διακρίνοντας, ειδικότερα, μεταξύ των εξόδων και των επιβαρύνσεων που σχετίζονται με τις υπηρεσίες που παρέχονται στο πλαίσιο καθεστώτος νόμιμου μονοπωλίου και των εξόδων και των επιβαρύνσεων που αφορούν τις υπηρεσίες που παρέχονται υπό καθεστώς ελεύθερου ανταγωνισμού. 20. Από την 1η Απριλίου 1997, η Poste Italiane θεσπίζει, επίσης συμβατικώς, τις τιμές των υπηρεσιών που μνημονεύονται στην παράγραφο 19, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων των πελατών και των χαρακτηριστικών της ζήτησης, καθώς και της απαίτησης διατήρησης και ανάπτυξης των όγκων κίνησης […]». |
β) Προεδρικό διάταγμα 144/2001 ( 5 )
|
10. |
Βάσει του άρθρου του 3, παράγραφος 1, «εκτός αντίθετης διάταξης του παρόντος διατάγματος, οι σχέσεις με τους πελάτες και ο τρεχούμενος λογαριασμός ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ρυθμίζονται συμβατικώς, τηρουμένων των διατάξεων του Αστικού Κώδικα και των ειδικών νόμων». |
γ) Απόφαση 57/1996 του διοικητικού συμβουλίου της Poste Italiane
|
11. |
Με την απόφαση αυτή θεσπίστηκε η είσπραξη προμήθειας για κάθε πράξη διαχείρισης του τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου των παραχωρησιούχων της υπηρεσίας είσπραξης φόρων. Το ύψος της προμήθειας καθορίστηκε σε 0,05 ευρώ από την 1η Απριλίου 1997 έως την 31η Μαΐου 2001 και σε 0,23 ευρώ από την 1η Ιουνίου 2001 έως την 31η Δεκεμβρίου 2003. |
2. Κανόνες εφαρμοστέοι στα τέλη των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης
α) Νομοθετικό διάταγμα 504/1992 ( 6 )
|
12. |
Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 3, αυτού: «Ο οφειλόμενος δυνάμει της παραγράφου 2 φόρος καταβάλλεται μέσω απευθείας πληρωμής στον παραχωρησιούχο που είναι επιφορτισμένος με την είσπραξή του στην περιφέρεια στην οποία βρίσκεται ο δήμος που μνημονεύεται στο άρθρο 4 ή μέσω κατάθεσης σε τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ο οποίος τηρείται για τον σκοπό αυτό στο όνομα του εν λόγω παραχωρησιούχου […]. Η οφειλόμενη στον παραχωρησιούχο προμήθεια βαρύνει τον δήμο που επιβάλλει το τέλος και καθορίζεται σε 1 % επί των εισπραττόμενων ποσών, με ελάχιστο ποσό [1,75 ευρώ] και μέγιστο ποσό [50 ευρώ] για κάθε πληρωμή που πραγματοποιεί ο φορολογούμενος.» |
β) Απόφαση 567/1993 του Υπουργού Οικονομικών ( 7 )
|
13. |
Βάσει των άρθρων 5 έως 7, της εν λόγω αποφάσεως, οι δικαιούχοι φορολογικού λογαριασμού δύνανται να πληρώνουν απευθείας στις θυρίδες του παραχωρησιούχου ή σε πιστωτικό ίδρυμα, μέσω ανέκκλητης εντολής πληρωμής στον παραχωρησιούχο, τα ποσά του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων, του φόρου νομικών προσώπων –υπό την ιδιότητα επίσης του εκπροσώπου–, του τοπικού φόρου εισοδήματος, των φόρων που αντικαθιστούν τους προμνησθέντες και του ΦΠΑ. |
γ) Νομοθετικό διάταγμα 446/1997 ( 8 )
|
14. |
Βάσει του άρθρου του 59, παράγραφος 1, οι δήμοι εκδίδουν τις κανονιστικές αποφάσεις σχετικά με την είσπραξη των τοπικών εισφορών, με σκοπό τον εξορθολογισμό των τρόπων εκτέλεσης των πληρωμών, προβλέποντας, επιπλέον της πληρωμής στον παραχωρησιούχο, την κατάθεση σε τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ο οποίος ανοίγεται στο όνομα της φορολογικής αρχής του δήμου, την απευθείας πληρωμή στην φορολογική αρχή και την πληρωμή μέσω του τραπεζικού συστήματος. |
δ) Πράξη νομοθετικού περιεχομένου 70/2011 ( 9 )
|
15. |
Κατά το άρθρο της 7, παράγραφος 2, στοιχείο gg-septies ( 10 ): «Στην περίπτωση ανάθεσης σε [παραχωρησιούχους], η είσπραξη των εσόδων πραγματοποιείται μέσω ανοίγματος ενός ή περισσότερων τρεχούμενων καταθετικών λογαριασμών, ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ή τραπεζικών, στο όνομα του παραχωρησιούχου, προοριζόμενων για την είσπραξη των εσόδων της αναθέτουσας αρχής, στους οποίους πρέπει να κατατίθεται το σύνολο των εισπραττόμενων ποσών.» |
II. Πραγματικά περιστατικά (κατά τις διατάξεις περί παραπομπής), διαφορές των κύριων δικών και προδικαστικά ερωτήματα
|
16. |
Οι δραστηριότητες της Poste Italiane καθορίστηκαν καθώς εξελισσόταν η διαδικασία ιδιωτικοποίησής της. Ειδικότερα, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, ανατέθηκε στην Poste Italiane η παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών, για τις οποίες πρέπει να τηρούνται χωριστά λογιστικά αρχεία. |
|
17. |
Το άρθρο 10, παράγραφος 3, του νομοθετικού διατάγματος 504/92 θέσπισε ως μεθόδους πληρωμής του φόρου ICI είτε την «άμεση καταβολή στον παραχωρησιούχο με αρμοδιότητα εισπράξεως στην περιφέρεια στην οποία βρίσκεται ο δήμος [του φορολογούμενου ακινήτου]» είτε την καταβολή «στον σχετικό τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου που διατηρεί ο εν λόγω παραχωρησιούχος». Επομένως, ο παραχωρησιούχος υποχρεούνταν να ανοίξει τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου για την εκπλήρωση της υποχρέωσης που είχε αναλάβει έναντι του φορολογούντος οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης. |
|
18. |
Κατά το αιτούν δικαστήριο, έως το 2011, η υποχρέωση αυτή δεν επηρεάστηκε από τις μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις που διεύρυναν τους τρόπους πληρωμής των τοπικών τελών (ανέκκλητη εντολή προς τις τράπεζες, πληρωμή στις θυρίδες του Δήμου ή κατάθεση σε λογαριασμούς στο όνομα του δημοτικού ταμείου). Μόλις το 2011 αναγνωρίστηκε υπέρ του παραχωρησιούχου είσπραξης των τοπικών τελών η δυνατότητα ανοίγματος απλού τρεχούμενου τραπεζικού λογαριασμού αντί τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου. |
|
19. |
Τα κριτήρια τιμολόγησης των ταχυδρομικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληρωμής μεταβλήθηκαν επίσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης της Amministrazione delle Poste ( 11 ). Ειδικότερα:
|
|
20. |
Στις ένδικες διαφορές στο πλαίσιο των οποίων υποβλήθηκαν οι προδικαστικές παραπομπές διάδικοι είναι, αφενός, η Poste Italiane και, αφετέρου, δύο παραχωρησιούχοι ( 12 ), από τους οποίους η Poste Italiane αξιώνει την καταβολή των προμηθειών για κάθε κατάθεση του φόρου ICI στους τρεχούμενους λογαριασμούς ταχυδρομικού ταμιευτηρίου που τηρούνται σε αυτήν, στο διάστημα από το 1997 έως το 2011:
|
|
21. |
Κατόπιν ασκήσεως αντίστοιχων αναιρέσεων ενώπιον του Corte suprema di cassazione (Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), το δικαστήριο αυτό υπέβαλε ταυτόσημα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία έχουν ως εξής:
|
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
|
22. |
Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 5 Ιουνίου 2019. |
|
23. |
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Poste Italiane, η Agenzia και η Επιτροπή, οι οποίες απάντησαν γραπτώς στις ερωτήσεις που υπέβαλε το Δικαστήριο αντί της διεξαγωγής της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η οποία ορίσθηκε αρχικώς για τις 22 Απριλίου 2020 και εν συνεχεία ματαιώθηκε. |
IV. Ανάλυση
Α. Προκαταρκτική παρατήρηση
|
24. |
Όταν αποφαίνεται επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, το Δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα πραγματικά περιστατικά και την έκθεση της εθνικής νομοθεσίας που του διαβιβάζει το αιτούν δικαστήριο ( 13 ). |
|
25. |
Στην υπό κρίση υπόθεση, από την έκθεση της εθνικής νομοθεσίας ξεχωρίζει το καθεστώς «νόμιμου μονοπωλίου» που απολαύει, κατά το αιτούν δικαστήριο, η Poste Italiane κατά την παροχή της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού για την είσπραξη του φόρου ICI. Εντούτοις, το μονοπώλιο αυτό δεν εμποδίζει τους φορολογουμένους να πληρώσουν απευθείας τον φόρο στους παραχωρησιούχους, χωρίς τη διαμεσολάβηση της Poste Italiane, όπως αναγνωρίζεται στη διάταξη περί παραπομπής. |
|
26. |
Τόσο στις γραπτές παρατηρήσεις της (σημεία 12 έως 15) όσο και σε απάντηση σε συγκεκριμένη ερώτηση του Δικαστηρίου, η Poste Italiane υποστηρίζει ότι υπήρχαν και άλλες εναλλακτικές μέθοδοι πληρωμής του φόρου ICI οι οποίες δεν μνημονεύονται στη διάταξη περί παραπομπής. |
|
27. |
Συγκεκριμένα, η Poste Italiane βεβαιώνει ότι η πληρωμή αυτή μπορούσε να πραγματοποιηθεί μέσω «πιστωτικών ιδρυμάτων [εκτός της Poste Italiane] συνεργαζόμενων με τον παραχωρησιούχο» ( 14 ) και, κατόπιν έκδοσης του νομοθετικού διατάγματος 446/1997, απευθείας στην αρχή τοπικής αυτοδιοίκησης η οποία επιβάλλει τον φόρο ICI ή σε ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τα οποία αυτή ορίζει ( 15 ). |
|
28. |
Απόκειται στο Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) να αποφανθεί επί των επιχειρημάτων αυτών, η επιβεβαίωση των οποίων ενδέχεται να αποδυναμώσει, τρόπον τινά, την παραδοχή επί της οποίας βασίζεται η προδικαστική παραπομπή. |
Β. Πρώτο προδικαστικό ερώτημα
|
29. |
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η ανάθεση στην Poste Italiane της δραστηριότητας διαχείρισης της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου στο πλαίσιο της είσπραξης του φόρου ICI πληροί τα χαρακτηριστικά υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
|
30. |
Κατά την Poste Italiane, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο, τόσο διότι παραπέμπει στο άρθρο 14 ΣΛΕΕ όσο και διότι απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εφαρμόσει άμεσα το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. |
|
31. |
Επικουρικώς, η Poste Italiane διατείνεται ότι το νομικό καθεστώς που τη διέπει δεν αναγνωρίζει σε αυτήν αποκλειστικό δικαίωμα επί της υπηρεσίας είσπραξης του φόρου ICI, δεδομένου ότι οι παραχωρησιούχοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν και άλλους τρόπους πληρωμής. Υποστηρίζει ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό της διαχείρισης των τρεχούμενων λογαριασμών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ως υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
|
32. |
Η Agenzia υποστηρίζει ότι η σχέση μεταξύ των παραχωρησιούχων και της Poste Italiane έχει χαρακτήρα μονοπωλίου. Οι παραχωρησιούχοι ανοίγουν υποχρεωτικώς τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου στην οντότητα αυτή, η οποία δύναται να τροποποιεί μονομερώς τους συμβατικούς όρους. |
|
33. |
Κατά την Agenzia, η υπηρεσία λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου την οποία παρέχει η Poste Italiane υπό τους όρους αυτούς, και η οποία χρηματοδοτείται μέσω υποχρεωτικής προμήθειας, δεν είναι δυνατόν να παρασχεθεί από άλλες –εθνικές ή ευρωπαϊκές– οντότητες, και τούτο παρέχει πλεονέκτημα σε μία και μόνη επιχείρηση. Επιπλέον, οι προμήθειες δεν καθορίστηκαν με αντικειμενικό και διάφανο τρόπο, οι δε παραχωρησιούχοι δεν μπορούν να διαπραγματευθούν ευνοϊκότερους όρους. |
|
34. |
Κατά την Επιτροπή, η Poste Italiane δεν υποχρεούται να παρέχει δημόσια υπηρεσία βάσει πράξης (κατά την έννοια που αποδίδει η νομολογία του Δικαστηρίου στον όρο αυτό). |
2. Επί του παραδεκτού
|
35. |
Κατά την άποψή μου, η μνεία, στις διατάξεις περί παραπομπής, στο άρθρο 14 ΣΛΕΕ δεν καθιστά απαράδεκτο το πρώτο προδικαστικό ερώτημα. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι, όπως υποστηρίζει η Poste Italiane, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί ευχερώς το είδος της ερμηνευτικής αμφιβολίας που γεννά η διάταξη αυτή, εν προκειμένω, είναι βέβαιο ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αφορά, κατ’ ουσίαν, το άρθρο 106 ΣΛΕΕ: η μνεία στο άρθρο 14 ΣΛΕΕ περιλαμβάνεται διότι αμφότερες οι διατάξεις κάνουν λόγο για «υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος». |
|
36. |
Το άρθρο 14 ΣΛΕΕ αφορά τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος και ορίζει ότι η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν «ώστε οι υπηρεσίες αυτές να λειτουργούν βάσει αρχών και προϋποθέσεων […] οι οποίες επιτρέπουν την εκπλήρωση του σκοπού τους». Το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ ορίζει ότι η υπαγωγή των υπηρεσιών αυτών στους κανόνες των Συνθηκών –ειδικότερα, τους κανόνες περί ανταγωνισμού– δεν πρέπει να εμποδίζει τις επιφορτισμένες με τη διαχείρισή τους επιχειρήσεις όσον αφορά «την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί». |
|
37. |
Επομένως, οι δύο κανόνες έχουν κοινό νόημα: να διασφαλισθεί η υπαγωγή στις Συνθήκες των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος εξασφαλίζοντας ταυτοχρόνως ότι αυτό δεν θίγει τις ιδιαίτερες αποστολές τους. |
|
38. |
Όπως υποστηρίζει η Poste Italiane, απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει τη συμβατότητα προς το άρθρο 106 ΣΛΕΕ των πρακτικών των επιχειρήσεων που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος. Απόκειται στο εθνικό δικαστήριο, «σε περίπτωση που η πρακτική αυτή αντιβαίνει προς τη διάταξη αυτή, να εξετάσει αν δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους συναρτώμενους με την ιδιαίτερη αποστολή που έχει ενδεχομένως ανατεθεί στην επιχείρηση» ( 16 ). |
|
39. |
Πάντως, στο πλαίσιο του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να ζητήσει τη συνεργασία του Δικαστηρίου, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, και να του υποβάλει τις αμφιβολίες τις οποίες τρέφει ως προς την ερμηνεία του άρθρου 106 ΣΛΕΕ ( 17 ). Οι αμφιβολίες αυτές μπορούν κάλλιστα να αφορούν τον χαρακτηρισμό δραστηριότητας ως υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
|
40. |
Σε τελική ανάλυση, το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) υποβάλλει ένα ερώτημα αναγόμενο στην ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης στο οποίο το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να απαντήσει ( 18 ). Το Δικαστήριο μπορεί να μην απαντήσει μόνο εάν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία ουδεμία σχέση έχει με τη διαφορά της κύριας δίκης, έχει υποθετικό χαρακτήρα ή το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία τα οποία είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει απάντηση σε αυτό ( 19 ). Κανένα από τα ενδεχόμενα αυτά δεν συντρέχει όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα. |
3. Επί της ουσίας
|
41. |
Όπως υπομνήσθηκε, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να καθορίσει αν ανατέθηκε όντως στην Poste Italiane η εκπλήρωση σαφώς καθορισμένων υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. |
|
42. |
Με την επιφύλαξη της τελικής εκτίμησης του αιτούντος δικαστηρίου, συμφωνώ με την Poste Italiane και την Επιτροπή ότι, από την ανάλυση του επίμαχου νομικού καθεστώτος, δεν συνάγεται ότι οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που παρέχει η Poste Italiane στους παραχωρησιούχους της είσπραξης του φόρου ICI μπορούν να χαρακτηριστούν υπηρεσίες «γενικού οικονομικού συμφέροντος». |
|
43. |
Η δυνατότητα που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη όσον αφορά τον καθορισμό των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν είναι απεριόριστη, αλλά υπόκειται σε διάφορες προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, η οικεία επιχείρηση πρέπει να είναι όντως επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένες στο εθνικό δίκαιο ( 20 ). |
|
44. |
Με την εν λόγω προϋπόθεση «επιδιώκεται σκοπός διαφάνειας και ασφάλειας δικαίου που απαιτεί τη συνδρομή ελάχιστων κριτηρίων σχετικών με την ύπαρξη μίας ή περισσοτέρων πράξεων δημόσιας εξουσίας που να καθορίζουν με επαρκή σαφήνεια τουλάχιστον τη φύση, τη διάρκεια και την εμβέλεια των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας τις οποίες υπέχουν οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών» ( 21 ). Πράγματι, «σε περίπτωση μη σαφούς καθορισμού τέτοιων αντικειμενικών κριτηρίων, δεν θα ήταν δυνατόν να ελεγχθεί κατά πόσον συγκεκριμένη δραστηριότητα μπορεί να υπαχθεί στην έννοια της ΥΓΟΣ» ( 22 ). |
|
45. |
Πάντως, όσον αφορά την τραπεζική δραστηριότητά της, δεν προκύπτει ότι η Poste Italiane υποχρεούται τυπικά να παρέχει συγκεκριμένες υπηρεσίες στο πλαίσιο εκπλήρωσης υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας, με όρους που καθορίζουν με επαρκή σαφήνεια τη φύση και την εμβέλεια αυτών, και, επομένως, δεν επιτυγχάνεται ο προμνησθείς σκοπός της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου. Το στοιχείο αυτό αρκεί αφ’ εαυτού για να απορριφθεί το ενδεχόμενο να πρόκειται περί υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
|
46. |
Είναι διαφορετικό το ζήτημα ότι η Poste Italiane, υπό την ιδιότητα του αναδόχου της σύμβασης παροχής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας στην Ιταλία, παρέχει, στον συγκεκριμένο αυτό τομέα, υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, κάτι το οποίο δεν αμφισβητείται. Πάντως, όπως έχει ήδη αποφανθεί το Δικαστήριο, στις ταχυδρομικές υπηρεσίες που προβλέπονται στην οδηγία 97/67/ΕΚ ( 23 ) δεν περιλαμβάνονται οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που παρέχουν οι ταχυδρομικές επιχειρήσεις, «μεταξύ των οποίων καταλέγονται και αυτές που παρέχονται επιπροσθέτως από τους παρόχους ταχυδρομικών υπηρεσιών» ( 24 ). |
|
47. |
Εν κατακλείδι, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες που παρέχει στους πελάτες της η Poste Italiane, αξιοποιώντας το, κατά το αιτούν δικαστήριο, ευρύ δίκτυο των καταστημάτων της στην ιταλική επικράτεια, δεν πληρούν τα χαρακτηριστικά της υπηρεσίας γενικού συμφέροντος, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου ( 25 ). Στις υπηρεσίες αυτές καταλέγεται η παροχή σε τρίτους (περιλαμβανομένων των παραχωρησιούχων της είσπραξης του φόρου ICI) της δυνατότητας να ανοίγουν και να διαχειρίζονται τρεχούμενους λογαριασμούς, ταχυδρομικού ταμιευτηρίου ή άλλου είδους. |
Γ. Δεύτερο προδικαστικό ερώτημα
|
48. |
Το Corte di Cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) υποβάλλει το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα για την περίπτωση που ήθελε θεωρηθεί ότι «ο θεσμός του νομίμου μονοπωλίου [της Poste Italiane] είναι σύμφωνος με τους όρους των ΥΓΟΣ». |
|
49. |
Σε συμφωνία προς τις παρατηρήσεις τους επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, τόσο η Poste Italiane όσο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα: εφόσον δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί η ύπαρξη υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, δεν είναι αναγκαίο να απαντηθεί ερώτημα το οποίο προϋποθέτει την ύπαρξή της. |
|
50. |
Παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή εξετάζει, επικουρικώς, εάν πληρούνται στην υπό κρίση υπόθεση οι «προϋποθέσεις Altmark» ( 26 ). Εκτιμά ότι, εφόσον αυτές δεν πληρούνται, οι επίμαχες προμήθειες θα πρέπει να χαρακτηριστούν κρατική ενίσχυση ασυμβίβαστη προς το άρθρο 107 ΣΛΕΕ. |
|
51. |
Κατ’ εμέ, λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η ανάλυση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος, η προϋπόθεση του οποίου απορρίπτεται, ακριβώς, με την απάντηση αυτή. |
|
52. |
Εν πάση περιπτώσει, θα εξετάσω επικουρικώς, όπως και η Επιτροπή, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Εκτιμώ ότι είναι σκόπιμο να υπογραμμίσω ότι στο συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο αναδεικνύει τη δυνατότητα που αναγνωρίζεται στην Poste Italiane να καθορίζει μονομερώς το ύψος της προμήθειας που επιβάλλεται στον παραχωρησιούχο. Κατά το αιτούν δικαστήριο, το στοιχείο αυτό είναι καθοριστικό προκειμένου να εκτιμηθεί η συμβατότητα των επίμαχων διατάξεων προς τα άρθρα 106, παράγραφος 2, και 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. |
|
53. |
Προκειμένου να μπορεί ένα μέτρο να χαρακτηριστεί «ενίσχυση» κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ, πρέπει να πληρούνται, σωρευτικώς, οι προϋποθέσεις που αναλύονται εν συνεχεία ( 27 ). |
1. Παρέμβαση εκ μέρους του κράτους ή μέσω δημοσίων πόρων
|
54. |
Με το νομοθετικό διάταγμα 504/1992 επιβλήθηκε στους παραχωρησιούχους η υποχρέωση να ανοίξουν τρεχούμενους λογαριασμούς ταχυδρομικού ταμιευτηρίου για την είσπραξη του φόρου ICI που καταβάλλουν οι φορολογούμενοι. Η Poste Italiane είχε το σχετικό δικαίωμα (το οποίο της αναγνώρισε ο νόμος 662/1996) να εισπράττει προμήθεια για τη διαχείριση των λογαριασμών αυτών, το ύψος της οποίας καθορίστηκε με την απόφαση 57/1996. |
|
55. |
Οι προμήθειες είσπραξης του φόρου ICI που καταβάλλουν οι παραχωρησιούχοι στην Poste Italiane θα μπορούσαν, κατ’ αρχήν, να πληρούν την πρώτη προϋπόθεση Altmark, εάν οι πόροι στους οποίους αυτές συνίστανται μπορούσαν να χαρακτηριστούν «δημόσιοι» (ήτοι, πόροι δημόσιας προέλευσης). |
|
56. |
Εντούτοις, από τα στοιχεία της δικογραφίας δεν προκύπτει σαφώς ποιος βαρύνεται, όντως και τελικώς, με την καταβολή των προμηθειών αυτών. Τόσο η Poste Italiane όσο και η Agenzia βεβαίωσαν, απαντώντας στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, ότι, κατ’ αρχήν, η καταβολή των προμηθειών βαρύνει τους παραχωρησιούχους. |
|
57. |
Υπάρχουν, εντούτοις, στοιχεία που υποδεικνύουν ότι οι παραχωρησιούχοι μπορούν να διαθέτουν για την πληρωμή αυτή μέρος των ποσών που τους καταβάλλουν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης για την είσπραξη του φόρου ICI ( 28 ). Λογικά, ο δήμος που αναθέτει στους παραχωρησιούχους το καθήκον της είσπραξης πρέπει να τους αμείβει για αυτό. Εάν οι παραχωρησιούχοι διαθέτουν μέρος της αμοιβής αυτής, η οποία έχει αναμφίβολα δημόσια προέλευση, για την πληρωμή της προμήθειας στην Poste Italiane, ενδέχεται να πρόκειται περί δημόσιων πόρων. |
|
58. |
Αυτό θα συμβαίνει επίσης εάν οι δήμοι που επιβάλλουν τον φόρο καλύπτουν την οφειλόμενη στην Poste Italiane προμήθεια, εάν οι παραχωρησιούχοι είναι οι ίδιοι δημόσιες επιχειρήσεις (όπως επισημαίνει η Επιτροπή στην απάντησή της στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου) ή, τέλος, εάν η Poste Italiane οφείλει να διαχειρίζεται τις εισπραττόμενες προμήθειες υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η δημόσια αρχή. |
|
59. |
Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να αποσαφηνίσει τα ενδεχόμενα αυτά και, ως εκ τούτου, να επαληθεύσει αν πληρούται η πρώτη προϋπόθεση Altmark. |
2. Δυνατότητα επηρεασμού του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών και νόθευση του ανταγωνισμού
|
60. |
Στο μέτρο που, κατά την παροχή της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου, η Poste Italiane δραστηριοποιείται σε τομέα ανοικτό στον ανταγωνισμό (τον τραπεζικό τομέα), απόκειται επίσης στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν η είσπραξη των επίμαχων προμηθειών θα μπορούσε να επηρεάσει το εμπόριο με άλλα κράτη μέλη και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ( 29 ). |
|
61. |
Με την επιφύλαξη των προεκτεθέντων ( 30 ), εάν ήθελε αποδειχθεί ότι, από το 1997, δεν ίσχυε για την είσπραξη του φόρου ICI η εθνική νομοθεσία η οποία παρείχε τη δυνατότητα πληρωμής των τοπικών τελών μέσω τρεχούμενου τραπεζικού λογαριασμού, αντί τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει τη συνέπεια της έλλειψης της δυνατότητας αυτής επί της δραστηριότητας άλλων τραπεζικών ιδρυμάτων. Μόνον έτσι θα μπορέσει να εκτιμήσει αν το επίδικο μέτρο μπορούσε να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό στον τομέα της διαχείρισης των εν λόγω τελών. |
|
62. |
Ομοίως, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εκτιμήσει αν τα πλεονεκτήματα που συνεπάγεται η ανάπτυξη του γεωγραφικού δικτύου της Poste Italiane συνιστούν επαρκή λόγο προκειμένου να ανατεθεί σε αυτήν, άμεσα και αποκλειστικά, η διαχείριση των λογαριασμών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου των παραχωρησιούχων που εισέπρατταν τον φόρο ICI. Δεν είναι δυνατόν να αποκλειστεί εκ προοιμίου το ενδεχόμενο να μπορούσε να διοργανωθεί διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης στην οποία θα μπορούσαν να μετάσχουν επιχειρηματίες άλλων κρατών μελών ( 31 ). |
3. Χορήγηση πλεονεκτήματος
|
63. |
Η χορήγηση δημόσιων πόρων πρέπει να θεωρηθεί οικονομικό όφελος το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει η δικαιούχος επιχείρηση υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς ( 32 ). |
|
64. |
Επομένως, η κρατική ενίσχυση του άρθρου 107 ΣΛΕΕ είναι η ενίσχυση που παρέχει πλεονέκτημα, όχι αυτή που παρέχει απλώς αντιστάθμιση. Προκειμένου να μη συνιστά «κρατική ενίσχυση», κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ, η ενίσχυση πρέπει να συνιστά αντιστάθμιση για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ( 33 ). |
|
65. |
Μόνο στην περίπτωση αυτή θεωρείται ότι οι δικαιούχοι επιχειρήσεις δεν επωφελούνται «στην πραγματικότητα από ένα οικονομικό πλεονέκτημα, με αποτέλεσμα να μην περιέρχονται λόγω της ως άνω παρεμβάσεως οι επιχειρήσεις αυτές σε ευνοϊκότερη θέση ως προς τον ανταγωνισμό σε σχέση με τις επιχειρήσεις που τις ανταγωνίζονται» ( 34 ). |
|
66. |
Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να πληρούνται τέσσερις ειδικές προϋποθέσεις, οι οποίες διατυπώνονται επίσης στην απόφαση Altmark ( 35 ). Επομένως, η απόφαση αυτή προβλέπει δύο κατηγορίες προϋποθέσεων:
|
|
67. |
Το γεγονός ότι, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, οι προϋποθέσεις είναι τέσσερις ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση όταν γίνεται λόγος για τις «προϋποθέσεις Altmark» χωρίς περαιτέρω διευκρίνιση. Χάριν σαφήνειας, στο εξής, θα χρησιμοποιώ τους όρους «γενικές προϋποθέσεις Altmark» και «ειδικές προϋποθέσεις Altmark», αντιστοίχως. |
|
68. |
Οι ειδικές προϋποθέσεις Altmark είναι οι εξής:
|
|
69. |
Η εξέταση του χαρακτηρισμού της ενίσχυσης ως «κρατικής», κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ, πρέπει να προηγείται της εξακρίβωσης του αν η ενίσχυση αυτή είναι αναγκαία για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος με αποτέλεσμα να τυγχάνει εφαρμογής η εξαίρεση του άρθρου 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. |
|
70. |
Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι η πρώτη ειδική προϋπόθεση Altmark –ήτοι, η ύπαρξη πραγματικής και σαφούς ανάθεσης εκτέλεσης υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας– «εφαρμόζεται και στην περίπτωση επικλήσεως της προβλεπόμενης στο άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ παρεκκλίσεως» ( 41 ). |
|
71. |
Επομένως, αυτό είναι το σημείο σύγκλισης των δύο πρώτων προδικαστικών ερωτημάτων του αιτούντος δικαστηρίου. |
|
72. |
Εκκινώντας από τις παραδοχές αυτές, προκειμένου να καθοριστεί αν η εισπραττόμενη από την Poste Italiane προμήθεια συνιστά ενίσχυση παρέχουσα πλεονέκτημα (ήτοι, αν πληρούται η τρίτη γενική προϋπόθεση Altmark), θα πρέπει να εξεταστεί ο τυχόν αντισταθμιστικός χαρακτήρας της. |
|
73. |
Ειδικότερα, δεδομένου ότι στις διατάξεις περί παραπομπής μνημονεύεται το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν οι εθνικές αρχές υποχρέωσαν την Poste Italiane να παρέχει υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
|
74. |
Έχω ήδη δώσει αρνητική απάντηση όσον αφορά το ενδεχόμενο αυτό. Εν πάση περιπτώσει, η υποχρέωση που ανέλαβε η Poste Italiane, όσον αφορά την τραπεζική δραστηριότητά της, περιοριζόταν στο άνοιγμα και στη διαχείριση τρεχούμενων λογαριασμών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου στο όνομα των παραχωρησιούχων. Δεν προκύπτει, συγκεκριμένα, ότι ίσχυαν ειδικοί όροι για τους λογαριασμούς αυτούς σε σχέση με εκείνους των λοιπών πελατών της Poste Italiane. Αυτό επιβεβαιώθηκε στην απάντηση που δόθηκε σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου. |
|
75. |
Επομένως, εφόσον δεν υφίσταται πραγματική υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, οι επίμαχες προμήθειες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ενισχύσεις αντισταθμιστικές των επιβαρύνσεων που είναι εγγενείς στην παροχή της υπηρεσίας αυτής. |
|
76. |
Άλλως, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν πληρούνται οι τρεις άλλες ειδικές προϋποθέσεις Altmark, ζήτημα επί του οποίου το Δικαστήριο δεν δύναται ευχερώς να αποφανθεί (πέραν της υπόμνησης των στοιχείων γενικού χαρακτήρα καθεμίας εκ των προϋποθέσεων αυτών), τόσο διότι η εξέταση των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς συνιστά αποκλειστική αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου όσο και διότι δεν είναι δυνατόν να αντληθούν λυσιτελείς για τον σκοπό αυτό πληροφορίες από τα διαθέσιμα στη δικογραφία στοιχεία. |
|
77. |
Η περίσταση στην οποία, όπως ήδη επισημάνθηκε, αποδίδει μεγαλύτερη σημασία το αιτούν δικαστήριο (ήτοι, ο μονομερής καθορισμός, από την Poste Italiane, των προϋποθέσεων αμοιβής του τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου) δεν μεταβάλλει, αφ’ εαυτής, τα όσα προεκτέθηκαν. |
|
78. |
Από τα στοιχεία των διατάξεων περί παραπομπής δεν προκύπτει αν οι προμήθειες που όντως αποφασίστηκαν με την απόφαση 57/1996 αντικατοπτρίζουν πλήρως τα έξοδα διαχείρισης τα οποία είναι αναγκαία για την παροχή της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου. |
|
79. |
Βάσει των απαντήσεων στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, οι προμήθειες αυτές είναι ίδιες με εκείνες που εφάρμοζε η Poste Italiane, αδιακρίτως, στους λοιπούς πελάτες της, υπό καθεστώς δημοσιότητας και διαφάνειας της υπηρεσίας τρεχούμενου λογαριασμού ( 42 ). Στην περίπτωση αυτή, πιθανότατα δεν θα διέφεραν σημαντικά από εκείνες που εισέπρατταν η Poste Italiane ή άλλα τραπεζικά ιδρύματα, στο πλαίσιο της είσπραξης άλλων τελών. Εξάλλου, δεν προκύπτει ότι το καθεστώς αυτό περιείχε συμβατικούς όρους αδικαιολόγητα επαχθείς για τους πελάτες. |
|
80. |
Υπογραμμίζω ότι, εν πάση περιπτώσει, τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να εκτιμηθούν από το αιτούν δικαστήριο, η εγγύτητα του οποίου προς τα πραγματικά περιστατικά έχει ως αποτέλεσμα να είναι σε καλύτερη θέση για να τα αξιολογήσει σε όλες τις εκφάνσεις τους. |
Δ. Τρίτο προδικαστικό ερώτημα
|
81. |
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το νομικό καθεστώς της Poste Italiane την περιάγει σε δεσπόζουσα θέση, της οποίας η κατάχρηση συνιστά παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ. |
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
|
82. |
Κατά την Poste Italiane, το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους η εφαρμοστέα νομοθεσία δεν συνάδει προς το άρθρο 102 ΣΛΕΕ. Επιπλέον, δεν είναι αληθές ότι η Poste Italiane έχει αποκλειστικό ή ειδικό δικαίωμα, κατά την έννοια του άρθρου 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ούτε προκύπτει ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να οδηγηθεί σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της. |
|
83. |
Η Poste Italiane υποστήριξε, επανειλημμένως, ότι οι παραχωρησιούχοι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν άλλα πιστωτικά ιδρύματα για την παροχή των υπηρεσιών πληρωμής του φόρου ICI ( 43 ). |
|
84. |
Κατά την Agenzia, η Poste Italiane κατέχει δεσπόζουσα θέση στο τμήμα της αγοράς που αντιπροσωπεύει η υπηρεσία πληρωμής του φόρου ICI και καταχράστηκε τη θέση αυτή απαιτώντας τις προμήθειες, το ύψος των οποίων αποφάσισε μονομερώς και χωρίς αντικειμενική βάση. |
|
85. |
Κατά την Επιτροπή η σχετική αγορά (προϊόντος) είναι αυτή της παροχής, επ’ αμοιβή, των υπηρεσιών διαχείρισης των λογαριασμών που χρησιμοποιούν οι παραχωρησιούχοι για την είσπραξη του φόρου ICI. Το εύρος της είναι περιορισμένο, δεδομένου ότι οι φορολογούμενοι μπορούν να επιλέξουν να καταβάλουν την πληρωμή απευθείας στον παραχωρησιούχο. |
|
86. |
Κατά την Επιτροπή, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να αναλύσει τη σχετική αγορά και να εξακριβώσει αν η Poste Italiane κατείχε δεσπόζουσα θέση σε αυτή. Στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής πρέπει να αποσαφηνιστεί αν άλλα τραπεζικά ιδρύματα μπορούσαν να παράσχουν την ίδια υπηρεσία με την Poste Italiane. |
|
87. |
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η δυνατότητα μονομερούς καθορισμού της επίμαχης προμήθειας θα μπορούσε να ενέχει τον κίνδυνο κατάχρησης, από την Poste Italiane, της (εικαζόμενης) δεσπόζουσας θέσης της. Εντούτοις, δεδομένου ότι οι φορολογούμενοι μπορούσαν να επιλέξουν να πληρώσουν τον φόρο ICI απευθείας στους παραχωρησιούχους, οι παραχωρησιούχοι ήταν σε θέση να εφαρμόσουν πολιτικές παροχής κινήτρων ώστε να καταστήσουν πιο ελκυστική τη δεύτερη αυτή δυνατότητα. Μπορούσαν να πράξουν κάτι τέτοιο, συγκεκριμένα, ως αντίδραση σε πολιτική της Poste Italiane με την οποία θεσπίζονταν υπερβολικά υψηλές προμήθειες για τη χρήση του τρεχούμενου λογαριασμού ταχυδρομικού ταμιευτηρίου. |
|
88. |
Επομένως, κατά την Επιτροπή, δεν αποδεικνύεται ότι οι δυνάμεις της αγοράς δεν επαρκούσαν για την παροχή των επίμαχων υπηρεσιών με την ίδια αποτελεσματικότητα με την οποία τις παρείχε η Poste Italiane. |
2. Επί του παραδεκτού
|
89. |
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ανεξαρτήτως του αν παρασχέθηκαν αποκλειστικά ή ειδικά δικαιώματα σε μια επιχείρηση, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να υποδείξει σε ποια σχετική αγορά και με ποιον τρόπο η εν λόγω επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση ( 44 ). |
|
90. |
Ειδικότερα, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, για τους σκοπούς του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, «η αγορά του οικείου προϊόντος ή της οικείας υπηρεσίας περιλαμβάνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που μπορούν να υποκατασταθούν αμοιβαία ή να εναλλαγούν σε ικανοποιητικό βαθμό με το συγκεκριμένο προϊόν ή την υπηρεσία, όχι μόνο βάσει των αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους, δυνάμει των οποίων είναι ιδιαιτέρως ικανά να ικανοποιήσουν τις πάγιες ανάγκες των καταναλωτών, αλλά και βάσει των συνθηκών ανταγωνισμού καθώς και της διαρθρώσεως της ζητήσεως και της προσφοράς στη σχετική αγορά» ( 45 ). |
|
91. |
Επομένως, ως προς το ερώτημα αυτό, οι διατάξεις περί παραπομπής εμφανίζουν ελλείψεις οι οποίες εμποδίζουν το Δικαστήριο να παράσχει χρήσιμη απάντηση. Οι ελλείψεις αυτές δεν στάθηκε δυνατόν να καλυφθούν παρά τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν οι μετέχοντες στην προδικαστική διαδικασία, από τους οποίους το Δικαστήριο ζήτησε ορισμένες πληροφορίες προκειμένου να καθοριστούν η αγορά υπηρεσιών, η σχετική γεωγραφική αγορά και η ύπαρξη υποκατάστατων υπηρεσιών ( 46 ). |
|
92. |
Το αιτούν δικαστήριο όφειλε να είχε παράσχει στο Δικαστήριο ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς, τη γεωγραφική έκτασή της ή την ενδεχόμενη ύπαρξη ισοδύναμων (εναλλάξιμων) υπηρεσιών. Ελλείψει αυτών, το τρίτο προδικαστικό ερώτημα καθίσταται απαράδεκτο. |
|
93. |
Στο ίδιο αποτέλεσμα καταλήγει και μια άλλη θεώρηση, όταν γίνεται αντιληπτό ότι το περιεχόμενο της δικογραφίας δεν καθιστά δυνατό να αποσαφηνιστεί το νόημα του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος. |
|
94. |
Εκ πρώτης όψεως, δημιουργείται η εντύπωση ότι, κατά το αιτούν δικαστήριο, η θέσπιση και μόνο του «νομίμου μονοπωλίου» υπέρ της Poste Italiane συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από την επιχείρηση αυτή. Η Poste Italiane φέρεται να καταχράστηκε τη δεσπόζουσα θέση διότι κατέχει το επίμαχο νόμιμο μονοπώλιο ( 47 ). |
|
95. |
Εάν αυτή είναι η προσήκουσα ερμηνεία των διατάξεων περί παραπομπής, πρέπει να διαπιστωθεί ότι αυτές βασίζονται σε εσφαλμένη παραδοχή, η οποία δεν συνάδει προς τη νομολογία του Δικαστηρίου ( 48 ), στο μέτρο που η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης εξομοιώνεται με την κατάχρηση αυτής. Μόνο η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης συνιστά συμπεριφορά παράνομη βάσει του άρθρου 102 ΣΛΕΕ ( 49 ). |
|
96. |
Άλλη ερμηνεία του μέρους αυτού των διατάξεων περί παραπομπής θα μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί αποδεδειγμένη όχι μόνο την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης αλλά και την κατάχρηση αυτής από την Poste Italiane, διότι η Poste Italiane καθόριζε τις προμήθειες που εισπράττονταν από τους παραχωρησιούχους στα ύψη που το αιτούν δικαστήριο παραθέτει. Στην περίπτωση αυτή, το προδικαστικό ερώτημα που υποβάλλεται στο Δικαστήριο καθίσταται, ως διατυπώνεται, περιττό, δεδομένου ότι αφορά ζήτημα το οποίο το αιτούν δικαστήριο έχει ήδη επιλύσει. |
|
97. |
Τέλος, η πλέον εύλογη ερμηνεία του (λακωνικού) αυτού μέρους των διατάξεων περί παραπομπής είναι αυτή που δίνει έμφαση στο ενδεχόμενο η δυνατότητα μονομερούς καθορισμού της προμήθειας να συνιστά περίπτωση «υποκίνησης αναγκαίας για την κατάχρηση», η οποία απαγορεύεται από το άρθρο 102 ΣΛΕΕ ( 50 ). |
|
98. |
Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν το ενδεχόμενο αυτό είναι όντως ευλογοφανές, ήτοι αν πληρούνται οι προϋποθέσεις ώστε το επίμαχο κανονιστικό καθεστώς να καταλήγει, αναπόφευκτα, στην κατάχρηση από την Poste Italiane της δεσπόζουσας θέσης της. |
|
99. |
Έστω και αν γίνει δεκτό ότι αυτή είναι η ορθότερη ερμηνεία της αμφιβολίας που διατυπώνει το αιτούν δικαστήριο, εξακολουθούν να απουσιάζουν κρίσιμα στοιχεία προκειμένου το Δικαστήριο να αποφανθεί, με την ελάχιστη απαιτούμενη ακρίβεια, επί της αμφιβολίας αυτής. Οι ελλείψεις είναι πρόδηλες, κυρίως, προκειμένου να εξακριβωθεί αν η κατάχρηση ήταν αναπόφευκτη: i) στο πλαίσιο σχετικής αγοράς η οποία δεν προσδιορίστηκε επακριβώς· ii) υπό συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ τραπεζικών ιδρυμάτων· και iii) ενώ υπάρχουν υπηρεσίες ενδεχομένως υποκατάστατες εκείνων που παρέχει η Poste italiane. |
|
100. |
Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμώ ότι το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο. Εντούτοις, θα εκθέσω εν συντομία την άποψή μου επ’ αυτού, για την περίπτωση που το Δικαστήριο ήθελε κρίνει το εν λόγω ερώτημα παραδεκτό. |
3. Επί της ουσίας
|
101. |
Στις γραπτές παρατηρήσεις της, η Επιτροπή είχε υποστηρίξει ότι, λαμβανομένου υπόψη του ισχύοντος κανονιστικού καθεστώτος, οι παραχωρησιούχοι μπορούσαν να αποφύγουν ενδεχόμενη καταχρηστική συμπεριφορά της Poste Italiane και, ως εκ τούτου, το ενδεχόμενο υποκίνησης αναγκαίας για την κατάχρηση δεν επιβεβαιώνεται. |
|
102. |
Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, η Poste Italiane και η Agenzia κατέθεσαν παρατηρήσεις επί του ζητήματος αυτού. Η πρώτη συντάχθηκε με την άποψη της Επιτροπής. Η δεύτερη χαρακτήρισε «μη ρεαλιστική» την προσέγγιση της Επιτροπής. |
|
103. |
Εν προκειμένω, η Poste Italiane θα μπορούσε να καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση της εάν επέβαλλε στους παραχωρησιούχους μη εύλογες τιμές, τις οποίες αυτοί θα υποχρεούνταν να δεχθούν αδυνατώντας να χρησιμοποιήσουν άλλους τρόπους είσπραξης του φόρου ICI. Τοιουτοτρόπως, η Poste Italiane θα αποκτούσε παράνομο πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της. |
|
104. |
Κατά την Επιτροπή, δεν θα υπήρχε κατάχρηση αυτής της (ενδεχόμενης) δεσπόζουσας θέσης, εάν οι φορολογούμενοι μπορούσαν να επιλέξουν να πληρώσουν απευθείας τον φόρο ICI στους παραχωρησιούχους. Αυτοί θα μπορούσαν να παρέχουν στους φορολογούμενους όρους επαρκώς ελκυστικούς ( 51 ) ώστε οι φορολογούμενοι να προτιμήσουν τη δυνατότητα αυτή αντί της πραγματοποίησης της πληρωμής στον τρεχούμενο λογαριασμό ταχυδρομικού ταμιευτηρίου. |
|
105. |
Απόκειται, εκ νέου, στο αιτούν δικαστήριο να αποφανθεί επί των αντίθετων αυτών θέσεων, τις οποίες το Δικαστήριο δεν δύναται ευχερώς να αξιολογήσει, ελλείψει των προεκτεθέντων στοιχείων εκτίμησης. |
|
106. |
Εν πάση περιπτώσει, στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής, ενδέχεται να είναι σκόπιμο για το αιτούν δικαστήριο να αξιολογήσει αν το οικονομικό κόστος των παροχών των παραχωρησιούχων τις οποίες μνημονεύει η Επιτροπή ισοδυναμεί, στην πραγματικότητα, –με άλλη ονομασία και για άλλο λόγο– με εκείνο της καταβολής της προμήθειας που καθόρισε μονομερώς η Poste Italiane. |
|
107. |
Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει αν η θέση της Poste Italiane στην αγορά τραπεζικών εργασιών μπορεί να ευνοηθεί σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών της από τη στιγμή που, από το 1997, όλα τα τοπικά τέλη, πλην του φόρου ICI, μπορούσαν να πληρωθούν μέσω τρεχούμενων λογαριασμών. |
|
108. |
Συγκεκριμένα, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν, δεδομένου ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση στον τομέα της πληρωμής του φόρου ICI, η Poste Italiane επρόκειτο, αναπόφευκτα, να επεκτείνει τις συνέπειες της θέσης αυτής στην αγορά πληρωμής των λοιπών τοπικών τελών, ειδικότερα, και στη συνολική αγορά τραπεζικών εργασιών, γενικότερα. |
|
109. |
Κατά την εκτίμηση αυτή, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι, όπως αναγνωρίζει η ίδια η Agenzia στην απάντησή της σε ερώτηση του Δικαστηρίου ( 52 ), ανεξαρτήτως του όγκου των πράξεων είσπραξης (δεκάδες χιλιάδες), οι συμβατικοί όροι των τρεχούμενων λογαριασμών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου –περιλαμβανομένων των οικονομικών όρων– που εφαρμόζονταν στους παραχωρησιούχους είσπραξης του φόρου ICI ήταν ίδιοι με εκείνους που ίσχυαν, γενικώς, για κάθε δικαιούχο τρεχούμενου λογαριασμού που ήταν νομικό πρόσωπο. |
|
110. |
Εάν το στοιχείο αυτό επιβεβαιωθεί, ενδέχεται να υποδεικνύει ότι η κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης δεν ήταν αναπόφευκτη. Σε μια ελευθερωμένη αγορά τραπεζικών υπηρεσιών, η Poste Italiane δεν θα είχε κίνητρο να επιβάλει προμήθειες είσπραξης στους δικαιούχους τρεχούμενων λογαριασμών γενικώς (περιλαμβανομένων των παραχωρησιούχων, οι οποίοι υπέκειντο στο ίδιο καθεστώς με τους λοιπούς δικαιούχους), οι οποίες θα ήταν σημαντικά πιο επαχθείς από εκείνες που θέσπισαν άλλα πιστωτικά ιδρύματα. |
|
111. |
Τέλος, καθοριστικό στοιχείο για την απόφανση σχετικά με την κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης μπορεί να είναι το γεγονός ότι άλλα τραπεζικά ιδρύματα παρείχαν στους παραχωρησιούχους ανάλογες (εναλλάξιμες) υπηρεσίες με εκείνες που οι παραχωρησιούχοι μπορούσαν να λάβουν προκειμένου οι φορολογούμενοι να καταθέτουν τα ποσά του φόρου ICI, ενδεχόμενο το οποίο θα πρέπει να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο. |
V. Πρόταση
|
112. |
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ιταλία) ως εξής:
|
( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
( 2 ) Από την 1η Οκτωβρίου 2006, η είσπραξη των τελών ανατέθηκε κατ’ αποκλειστικότητα στην Agenzia delle entrate, κρατική οντότητα. Το 2017, συστάθηκε ο δημόσιος φορέας «Agenzia delle entrate – Riscossione», ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντα είσπραξης με δυνατότητα να ενεργεί για λογαριασμό των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης (περιφέρειες, επαρχίες και δήμοι).
( 3 ) Η Poste Italiane SpA (στο εξής: Poste Italiane) είναι εταιρία ιδιωτικού δικαίου με την πλειονότητα των μετοχών της υπό καθεστώς δημοσίου ελέγχου, συσταθείσα κατόπιν της διαδικασίας μετατροπής της Amministrazione autonoma delle Poste e delle Telecomunicazioni (Αυτόνομης Διοίκησης Ταχυδρομείων και Επικοινωνιών) σε δημόσια επιχείρηση και, εν συνεχεία, σε ανώνυμη εταιρία.
( 4 ) Legge 23 dicembre 1996, n. 662 – Misure di razionalizzazione della finanza pubblica [νόμος 662, της 23ης Δεκεμβρίου 1996, περί μέτρων εξορθολογισμού των δημόσιων οικονομικών (GURI αριθ. 303, της 28ης Δεκεμβρίου 1996, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 233· στο εξής: νόμος 662/1996)].
( 5 ) Decreto del Presidente della Repubblica 14 marzo 2001, n. 144 – Regolamento recante norme sui servizi di bancoposta [διάταγμα 144 του Προέδρου της Δημοκρατίας, της 14ης Μαρτίου 2001, περί ρυθμίσεως των υπηρεσιών ταχυδρομικού ταμιευτηρίου (GURI αριθ. 94, της 23ης Απριλίου 2001, στο εξής: προεδρικό διάταγμα 144/2001)].
( 6 ) Decreto legislativo 30 dicembre 1992, n. 504 - Riordino della finanza degli enti territoriali, a norma dell’articolo 4 della legge 23 ottobre 1992, n. 421 [νομοθετικό διάταγμα 504, της 30ής Δεκεμβρίου 1992, περί αναδιοργανώσεως της χρηματοδότησης των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 4 του νόμου 421, της 23ης Οκτωβρίου 1992 (GURI αριθ. 305, της 30ής Δεκεμβρίου 1992, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 137, στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 504/1992)].
( 7 ) Decreto del Ministro delle Finanze 28 dicembre 1993, n. 567 – Regolamento di attuazione dell’art. 78, commi da 27 a 38, della legge 30 dicembre 1991, n. 413, concernente l’istituzione del conto fiscale [απόφαση 567 του Υπουργού Οικονομικών, της 28ης Δεκεμβρίου 1993, Εκτελεστικός κανονισμός του άρθρου 78, παράγραφοι 27 έως 38, του νόμου 413, της 30ής Δεκεμβρίου 1991, περί θεσπίσεως του φορολογικού λογαριασμού (GURI αριθ. 306, της 31ής Δεκεμβρίου 1993)].
( 8 ) Decreto legislativo 15 dicembre 1997, n. 446 – Istituzione dell’imposta regionale sulle attività produttive, revisione degli scaglioni, delle aliquote e delle detrazioni dell’Irpef e istituzione di una addizionale regionale a tale imposta, nonché’ riordino della disciplina dei tributi locali [νομοθετικό διάταγμα 446, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, περί θεσπίσεως του περιφερειακού φόρου επί των παραγωγικών δραστηριοτήτων, αναθεωρήσεως κλιμάκων, συντελεστών και εκπτώσεων του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων και θεσπίσεως πρόσθετης περιφερειακής επιβάρυνσης στον φόρο αυτό, καθώς και περί αναδιοργανώσεως της ρύθμισης των τοπικών τελών (GURI αριθ. 298, της 23ης Δεκεμβρίου 1997, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 252)].
( 9 ) Decreto legge 13 maggio 2011, n. 70 – Semestre Europeo – Prime disposizioni urgenti per l’economia [πράξη νομοθετικού περιεχομένου 70, της 13ης Μαΐου 2011, περί του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου – πρώτες επείγουσες διατάξεις υπέρ της οικονομίας (GURI αριθ. 110, της 13ης Μαΐου 2011)]. Μετατράπηκε (κατόπιν τροποποιήσεων) στον legge 12 luglio 2011, n. 106 [νόμο 106, της 12ης Ιουλίου 2011 (GURI αριθ. 160, της 12ης Ιουλίου 2011)], ο οποίος τροποποιήθηκε μεταγενέστερα με την decreto legge 6 dicembre 2011, n. 201 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 201, της 6ης Δεκεμβρίου 2011), η οποία μετατράπηκε με τη σειρά της (κατόπιν τροποποιήσεων) στον legge 22 dicembre 2011, n. 214 (νόμο 214, της 22ας Δεκεμβρίου 2011) (στο εξής: πράξη νομοθετικού περιεχομένου 70/2011).
( 10 ) Όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 5, παράγραφος 8 bis, της decreto legge 2 marzo 2012, n. 16 (πράξης νομοθετικού περιεχομένου 16, της 2ας Μαρτίου 2012), η οποία μετατράπηκε (κατόπιν τροποποιήσεων) στον legge 26 aprile 2012, n. 44 (νόμο 44, της 26ης Απριλίου 2012).
( 11 ) Προβλέφθηκαν η απαγόρευση δωρεάν παροχής υπηρεσιών για λογαριασμό των δημόσιων αρχών και των δημόσιων οργανισμών, η αναδιοργάνωση της διαβούλευσης με τους αρμόδιους υπουργούς και η κατάργηση, για τις υπηρεσίες που παρέχονται υπό καθεστώς ανταγωνισμού, κάθε τιμολογιακής ή κοινωνικής υποχρέωσης.
( 12 ) Riscossione Sicilia SpA agente riscossione per la provincia di Palermo e delle altre provincia siciliane (στο εξής: Riscossione Sicilia) (υπόθεση C‑434/19), και Agenzia delle entrate – Riscossione (στο εξής: Agenzia) (υπόθεση C‑435/19).
( 13 ) Βλ., αντί άλλων, απόφαση της 2ας Απριλίου 2020, Coty Germany (C‑567/18, EU:C:2020:267, σκέψη 22).
( 14 ) Συναφώς, η Poste Italiane μνημονεύει την υπουργική απόφαση της 12ης Μαΐου 1993, η οποία τροποποιήθηκε με την υπουργική απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2001, δυνάμει της οποίας «ο υπόχρεος καταβολής [του φόρου ICI] μπορεί να χρησιμοποιήσει, για την πραγματοποίηση της πληρωμής, τα συνεργαζόμενα με τον παραχωρησιούχο της είσπραξης πιστωτικά ιδρύματα».
( 15 ) Προς επίρρωση του επιχειρήματός της, η Poste Italiane μνημονεύει την εγκύκλιο αριθ. 4 του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, της 30ής Μαΐου 2002, περί διευκρινίσεων όσον αφορά την καταβολή του φόρου ICI.
( 16 ) Απόφαση της 18ης Ιουνίου 1991, ΕΡΤ (C‑260/89, EU:C:1991:254, σκέψη 34).
( 17 ) «Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και το οποίο φέρει την ευθύνη της εκδοθησομένης δικαστικής αποφάσεως να αξιολογήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο». Απόφαση της 27ης Ιουνίου 2017, Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, σκέψη 24).
( 18 ) Όπ.π.
( 19 ) Βλ., αντί άλλων, απόφαση της 16ης Ιουνίου 2015, Gauweiler κ.λπ. (C‑62/14, EU:C:2015:400, σκέψη 25).
( 20 ) Απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Comunidad Autónoma del País Vasco κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑66/16 P έως C‑69/16 P, EU:C:2017:999, σκέψη 72, στο εξής: απόφαση Comunidad Autónoma del País Vasco κ.λπ. κατά Επιτροπής).
( 21 ) Απόφαση Comunidad Autónoma del País Vasco κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψη 73).
( 22 ) Όπ.π.
( 23 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών (ΕΕ 1998, L 15, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 2008 (ΕΕ 2008, L 52, σ. 3).
( 24 ) Αποφάσεις της 11ης Μαρτίου 2004, Asempre και Asociación Nacional de Empresas de Externalización y Gestión de Envíos y Pequeña Paquetería (C‑240/02, EU:C:2004:140, σκέψη 31), και της 22ας Οκτωβρίου 2015, EasyPay και Finance Engineering (C‑185/14, EU:C:2015:716, σκέψη 30).
( 25 ) Βλ., στο πνεύμα αυτό, σκέψεις 1 και 2 της απόφασης της 13ης Σεπτεμβρίου 2013, Poste Italiane κατά Επιτροπής (T‑525/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:481): «Η Poste Italiane διασφαλίζει την καθολική ταχυδρομική υπηρεσία και ασκεί τραπεζικές δραστηριότητες στο σύνολο της ιταλικής επικράτειας […] Οι τραπεζικές δραστηριότητες της προσφεύγουσας [Poste Italiane] δεν καταλέγονται στις υποχρεώσεις που υπέχει περί παροχής υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος».
( 26 ) Απόφαση της 24ης Ιουλίου 2003, Altmark Trans και Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415· στο εξής: απόφαση Altmark).
( 27 ) Απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2017, Viasat Broadcasting UK κατά Επιτροπής (C‑657/15 P, EU:C:2017:837, σκέψη 32), και απόφαση Altmark (σκέψη 75).
( 28 ) Το άρθρο 10, παράγραφος 3, του νομοθετικού διατάγματος 504/1992, καθόρισε αυτή την αμοιβή υπέρ των παραχωρησιούχων σε 1 % των εισπραττόμενων ποσών, με ελάχιστο ποσό 1,75 ευρώ και μέγιστο ποσό 50 ευρώ για κάθε πληρωμή που πραγματοποιούν οι φορολογούμενοι.
( 29 ) Απόφαση της 10ής Ιανουαρίου 2006, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ. (C‑222/04, EU:C:2006:8, σκέψη 140).
( 30 ) Σημεία 24 έως 28 των παρουσών προτάσεων.
( 31 ) Απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Azienda Napoletana Mobilità (C‑659/17, EU:C:2019:633, σκέψη 38).
( 32 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 84).
( 33 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 87).
( 34 ) Όπ.π.
( 35 ) Απόφαση Altmark (σκέψεις 89 έως 93).
( 36 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 75).
( 37 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 89).
( 38 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 90).
( 39 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 92).
( 40 ) Απόφαση Altmark (σκέψη 93).
( 41 ) Απόφαση Comunidad Autónoma del País Vasco κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψη 56).
( 42 ) Βλ. σημεία 109 και 110 των παρουσών προτάσεων.
( 43 ) Βλ., εκ νέου, σημεία 24 έως 28 των παρουσών προτάσεων.
( 44 ) Απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2007, United Pan-Europe Communications Belgium κ.λπ. (C‑250/06, EU:C:2007:783, σκέψη 21).
( 45 ) Απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, ΜΟΤΟΕ (C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 32).
( 46 ) Το Δικαστήριο έθεσε ερωτήσεις, μεταξύ άλλων, σχετικά με τα εξής ζητήματα: i) τις υπηρεσίες υποκατάστασης εκείνης που παρέχει η Poste Italiane στους παραχωρησιούχους είσπραξης του φόρου ICI, ii) τους όρους παροχής αυτών των υποκατάστατων υπηρεσιών, iii) τα τμήματα της εθνικής επικράτειας στα οποία η Poste Italiane παρείχε τις υπηρεσίες της στους παραχωρησιούχους είσπραξης του φόρου ICI, και iv) τις ενδεχόμενες στρατηγικές των παραχωρησιούχων για την παροχή κινήτρων για την πληρωμή του φόρου ICI απευθείας σε αυτούς, και όχι μέσω της Poste Italiane.
( 47 ) Αυτό εκτιμά η Επιτροπή στο σημείο 90 των γραπτών παρατηρήσεών της.
( 48 ) Απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, ΜΟΤΟΕ (C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 48): «η απλή δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως διά της χορηγήσεως ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων […], δεν είναι, αυτή καθεαυτή, ασυμβίβαστη προς το άρθρο [102 ΣΛΕΕ]».
( 49 ) Όπ.π. (σκέψη 49). Για τον σκοπό αυτόν είναι απαραίτητο «η άσκηση και μόνο των ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων που έχουν παραχωρηθεί στην […] επιχείρηση [να] την άγει σε καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεώς της ή […] τα δικαιώματα αυτά [να] είναι ικανά να δημιουργήσουν κατάσταση που οδηγεί εκ των πραγμάτων την επιχείρηση αυτή σε τέτοια καταχρηστική συμπεριφορά». Η υπογράμμιση δική μου.
( 50 ) Διάταξη περί παραπομπής στην υπόθεση C‑435/19, σ. 19, in fine, του ιταλικού πρωτοτύπου. Υπογράμμιση στο πρωτότυπο.
( 51 ) Σημεία 110 και 111 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής. Στις «στρατηγικές» που μνημονεύει η Επιτροπή, χάρη στις οποίες οι παραχωρησιούχοι θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν την Poste Italiane να καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση της επιβάλλοντας σε αυτούς υπερβολικά υψηλές προμήθειες, καταλέγεται αυτή της δημιουργίας δικτύου αντιπροσώπων εξουσιοδοτημένων να δέχονται την άμεση πληρωμή του τέλους ή αυτή της παροχής εκπτώσεων (με επιβάρυνση των παραχωρησιούχων) στους φορολογουμένους που θα επέλεγαν τον συγκεκριμένο τρόπο πληρωμής.
( 52 ) Απάντηση στην τέταρτη ερώτηση του Δικαστηρίου.