1.   Dazju doganali għandu jinkludi kull dazju jew ħlas ta’ kull xorta impost fuq l-importazzjoni ta’ merkanzija jew b’rabta magħha u kull għamla ta’ soprataxxa jew ħlas addizzjonali b’rabta ma’ tali importazzjoni, iżda ma għandux jinkludi:

(a)	ħlasijiet ekwivalenti għal taxxi interni miġburin kemm fuq merkanzija importata kif ukoll fuq merkanzija maħduma lokalment b’mod konsistenti mal-Artikolu 20;

(b)	miżuri anti-dumping, kumpensatorji jew ta’ salvagwardja applikati skont id-dispożizzjonijiet tat-Titolu VI; u

(c)	miżati jew imposti oħra imposti skont l-Artikolu 8.

2.   Id-dazju doganali bażiku li għalih għandu jiġi applikat it-tnaqqis suċċessiv għandu jkun dak speċifikat fl-iskeda ta’ tariffi ta’ kull Parti għal kull prodott.

1.   Il-klassifikazzjoni tal-merkanzija fil-kummerċ koperta minn dan il-Ftehim għandha tkun dik stipulata skont in-nomenklatura rispettiva tat-tariffi ta’ kull Parti b’mod konformi mal-Konvenzjoni Internazzjonali dwar is-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni ta’ Merkanzija (SA).

2.   Il-Partijiet għandhom jiskambjaw l-informazzjoni meħtieġa kollha, fi ħdan perjodu ta’ tliet (3) xhur wara modifika fit-tariffi jew bidla fis-SA, dwar id-dazji doganali applikati tagħhom u n-nomenklaturi korrispondenti ma’ dawk il-prodotti elenkati fl-Annessi I u II.

1.   Għall-finijiet ta’ din il-Parti, it-terminu “oriġinarju” jfisser li jikkwalifika bħala “oriġinarju” skont il-liġi applikabbli tal-Parti importatriċi (1) (2).

2.   Il-Kunsill tal-FSE stabbilit skont l-Artikolu 104 (minn hawn 'il quddiem imsejjaħ “il-Kunsill tal-FSE”) għandu, permezz ta’ deċiżjoni, jadotta protokoll li jirregola r-regoli tal-oriġini sa mhux aktar tard minn ħames (5) snin wara d-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Il-paragrafu 1 ta' dan l-Artikolu għandu jieqaf japplika mill-mument li tali protokoll isir applikabbli.

3.   Jekk fi tmiem il-perjodu ta’ ħames snin imsemmi fil-paragrafu 2 il-Partijiet ma jkunux adottaw tali protokoll, il-Kunsill tal-FSE għandu jivvaluta l-applikazzjoni tal-paragrafu 1 u jista’ jiddeċiedi li jestendi dak il-perjodu ta' ħames snin.

1.   Il-Partijiet jaqblu li ma jżidux id-dazji doganali applikati tagħhom għal prodotti soġġetti għal-liberalizzazzjoni skont dan il-Ftehim, bl-eċċezzjoni tal-miżuri adottati skont l-Artikoli 48, 49 u 50.

2.   Sabiex jinżamm il-prospett ta’ proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali usa’ fl-Afrika, il-Partijiet jistgħu jiddeċiedu fil-Kunsill tal-FSE li jimmodifikaw il-livell tad-dazji doganali stipulati fl-Annessi II(a), II(b) u II(c) għal dan il-Ftehim, li jistgħu jiġu applikati għal prodott li joriġina fl-UE meta jiġi importat fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC. Il-Partijiet għandhom jiżguraw li kull tali modifika ma tirriżultax f’inkompatibbiltà ta’ dan il-Ftehim mar-rekwiżiti tal-Artikolu XXIV tal-GATT tal-1994.

1.   Id-dazji doganali għandhom jiġu imposti darba biss għal merkanzija li toriġina minn Parti waħda u importata fit-territorju tal-Parti l-oħra.

2.   Kull dazju mħallas mal-importazzjoni fi Stat bi Sħab tal-EAC għandu jitħallas lura b’mod sħiħ għall-merkanzija li titlaq mill-Istat bi Sħab tal-EAC tal-ewwel importazzjoni lejn Stat bi Sħab ieħor tal-EAC. Id-dazju għandu jitħallas fl-Istat bi Sħab tal-EAC fejn tiġi kkonsmata l-merkanzija.

3.   Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw biex jiffaċilitaw iċ-ċirkolazzjoni tal-merkanzija u jissimplifikaw il-proċeduri doganali.

1.   Parti ma għandha toħloq l-ebda dazju jew taxxa ġdida b’rabta mal-esportazzjoni ta’ merkanzija lill-Parti l-oħra li jkunu ogħla minn dawk imposti fuq merkanzija simili destinata biex tinbiegħ internament.

2.   Minkejja l-paragrafu 1, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jistgħu jimponu, wara li jinnotifikaw lill-UE, dazju jew taxxa temporanji b’rabta mal-esportazzjoni ta’ merkanzija fiċ-ċirkostanzi li ġejjin:

(a)	biex irawmu l-iżvilupp tal-industrija domestika;

(b)	biex iżommu l-istabbiltà tal-munita, meta ż-żieda fil-prezz dinji ta’ prodott esportat toħloq riskju li l-munita tingħata valutazzjoni eċċessiva; jew

(c)	biex jipproteġu d-dħul, is-sigurtà alimentari u l-ambjent.

3.   Jenħtieġ li tali taxxi jiġu infurzati fuq għadd limitat ta’ prodotti għal żmien limitat u għandhom jiġu evalwati mill-Kunsill tal-FSE biex jiġġeddu wara tmienja u erbgħin (48) xahar.

4.   Kull trattament iktar favorevoli li jikkonsisti f’taxxi jew b’rabta ma’ dawn applikat mill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għal esportazzjonijiet ta’ kull prodott destinat għal kull ekonomija kummerċjali ewlenija għandu, mid-dħul fis-seħħ dan il-Ftehim, jingħata lill-prodott simili destinat għat-territorju tal-UE.

5.   Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu u l-Artikolu 15, “ekonomija kummerċjali ewlenija” tfisser kull pajjiż żviluppat, jew kull pajjiż li huwa responsabbli għal sehem mill-esportazzjonijiet dinjija tal-merkanzija ta’ aktar minn 1 fil-mija fis-sena ta’ qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles imsemmi fl-Artikolu 15, jew kull grupp ta’ pajjiżi li jaġixxu individwalment, kollettivament jew permezz ta’ ftehim ta’ kummerċ ħieles, li jkunu responsabbli kollettivament għal sehem mill-esportazzjonijiet dinjija tal-merkanzija ta’ aktar minn 1,5 fil-mija fis-sena ta’ qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles imsemmi fl-Artikolu 15 (3).

1.   Fir-rigward tal-merkanzija koperta minn din il-Parti, l-UE għandha tagħti lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC kull trattament iżjed favorevoli applikabbli bħala riżultat li l-UE ssir parti għal ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ parti terza wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim.

2.   Fir-rigward tal-merkanzija koperta minn din il-Parti, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom jagħtu lill-UE kull trattament iżjed favorevoli applikabbli bħala riżultat li l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jsiru partijiet għal ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ kwalunkwe ekonomija kummerċjali ewlenija wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim. Jekk l-UE tkun tista’ turi li ngħatat trattament inqas favorevoli minn dak offrut mill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC lil xi ekonomija kummerċjali ewlenija oħra, il-Partijiet għandhom, sa fejn ikun possibbli, jikkonsultaw u jiddeċiedu flimkien fuq kif l-aħjar li jimplimentaw dan il-paragrafu fuq bażi ta’ każ b’każ.

3.   Id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Parti ma għandhomx ikunu interpretati b’mod li jobbligaw lill-Partijiet li jestendu b’mod reċiproku kull trattament preferenzjali applikabbli bħala riżultat li waħda minnhom tkun parti minn ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ parti terza fid-data li fiha jiġi ffirmat dan il-Ftehim.

4.   Il-paragrafu 2 ma għandhomx japplikaw fir-rigward ta’ ftehimiet kummerċjali bejn l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC ma’ pajjiżi tal-Gruppi Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku, jew pajjiżi u reġjuni oħra Afrikani.

5.   Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, “ftehim ta’ kummerċ ħieles” tfisser ftehim li sostanzjalment jilliberalizza l-kummerċ u sostanzjalment jelimina miżuri diskriminatorji u /jew jipprojbixxi miżuri diskriminatorji ġodda jew iktar miżuri diskriminatorji bejn il-Partijiet fid-dħul fis-seħħ ta’ dak il-ftehim jew fi ħdan perjodu ta’ żmien raġonevoli.

1.   Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tat-trattament preferenzjali mogħti skont din il-Parti u jissottolinjaw l-impenn tagħhom li jiġġieldu l-irregolaritajiet u l-frodi fi kwistjonijiet doganali u kwistjonijiet oħra.

2.   Meta Parti tagħmel sejba, fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva, ta’ nuqqas ta’ għoti ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, il-Parti kkonċernata tista’ temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali rilevanti tal-prodott(i) (i)kkonċernat(i) skont dan l-Artikolu.

3.   Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, n-nuqqas ta’ għoti tal-kooperazzjoni amministrattiva għandha tfisser, fost oħrajn:

(a)	in-nuqqas ripetut li jiġi rrispettat l-obbligu ta’ verifika tal-istatus oriġinali tal-prodott(i) (i)kkonċernat(i);

(b)	ir-rifjut ripetut jew id-dewmien mhux dovut fit-twettiq u/jew il-komunikazzjoni tar-riżultati tal-verifika sussegwenti tal-prova tal-oriġini tal-prodott(i) kkonċernat(i);

(c)	ir-rifjut ripetut jew id-dewmien mhux dovut fil-kisba tal-awtorizzazzjoni biex jitwettqu missjonijiet ta’ kooperazzjoni amministrattiva għall-verifika tal-awtentiċità ta’ dokumenti jew ir-reqqa tal-informazzjoni rilevanti għall-għotja tat-trattament preferenzjali inkwistjoni.

4.   Sejba ta’ irregolaritajiet jew frodi tista’ ssir, fost oħrajn, meta jkun hemm żieda mgħaġġla, mingħajr spjegazzjoni sodisfaċenti, fl-importazzjoni ta’ merkanzija li tkun ogħla mil-livell normali tal-produzzjoni u mill-kapaċità ta’ esportazzjoni tal-Parti l-oħra li tkun relatata ma’ informazzjoni oġġettiva dwar irregolaritajiet jew frodi.

5.   L-applikazzjoni ta’ sospensjoni temporanja għandha tkun soġġetta għall-kundizzjonijiet li ġejjin:

(a)

il-Parti li tkun sabet, fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva, nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, għandha mingħajr dewmien bla bżonn tinnotifika lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, stabbilit skont l-Artikolu 106 (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja”) dwar is-sejba tagħha flimkien mal-informazzjoni oġġettiva u tibda konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, fuq il-bażi tal-informazzjoni rilevanti kollha u s-sejbiet oġġettivi, bl-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet;

(b)

meta l-Partijiet ikunu bdew konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja kif imsemmi fil-punt (a) u jonqsu milli jaqblu dwar soluzzjoni aċċettabbli fi żmien tliet (3) xhur wara n-notifika, il-Parti kkonċernata tista’ temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali rilevanti tal-prodott(i) kkonċernat(i) u tali sospensjoni temporanja għandha tkun innotifikata lill-Kunsill tal-FSE mingħajr dewmien bla bżonn;

(c)

sospensjonijiet temporanji skont dan l-Artikolu għandhom ikunu limitati għal dawk meħtieġa biex jitħarsu l-interessi finanzjarji tal-Parti kkonċernata, ma għandhomx jaqbżu perjodu ta’ sitt (6) xhur, u jistgħu jiġġeddu, u għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja b’mod partikolari bl-għan li jitwaqqfu malli l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħhom ma jibqgħux jeżistu aktar.

6.   Jenħtieġ li fl-istess waqt tan-notifika lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja skont il-paragrafu 5(a), il-Parti li tagħmel tali notifika jenħtieġ li tippubblika avviż għall-importaturi fil-Ġurnal Uffiċjali tagħha. Jenħtieġ li n-notifika għall-importaturi tindika li nstab fir-rigward tal-prodott ikkonċernat, fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva, nuqqas ta’ għoti ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew irregolaritajiet jew frodi.

1.   L-Artikolu VII tal-GATT 1994 u l-Ftehim dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-GATT 1994, għandhom ikunu l-bażi tar-regoli tal-valutazzjoni doganali applikati għal kummerċ bejn il-Partijiet.

2.   Il-Partijiet għandhom jikkooperaw bil-għan li jilħqu approċċ komuni għal kwistjonijiet relatati ma’ valutazzjoni doganali.

1.   Il-projbizzjonijiet jew ir-restrizzjonijiet kollha fuq l-importazzjoni, l-esportazzjoni jew il-bejgħ għall-esportazzjoni bejn il-Partijiet, ħlief għal dazji doganali, taxxi, miżati u imposti oħra imsemmijin fl-Artikolu 6, kemm jekk magħmulin effettivi permezz ta’ kwoti, liċenzji tal-importazzjoni jew tal-esportazzjoni kif ukoll b’miżuri oħra, għandhom jitneħħew mad-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Ma għandha jiddaħħal l-ebda tali miżuri ġdida fil-kummerċ bejn il-Partijiet. Dan l-Artikolu għandhom ikunu mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tat-Titolu VI ta’ din il-Parti.

2.   Il-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx jestendu għal dan li ġej:

(a)	projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet tal-esportazzjoni applikati temporanjament biex jipprevjenu jew itaffu nuqqasijiet kritiċi ta’ prodotti tal-ikel jew prodotti oħra essenzjali għall-parti kontraenti esportatriċi;

(b)	projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet fuq l-importazzjoni u l-esportazzjoni meħtieġa għall-applikazzjoni ta’ standards jew regolamenti għall-klassifikazzjoni, il-gradazzjoni jew il-kummerċjalizzazzjoni ta’ komoditajiet fil-kummerċ internazzjonali.

1.   Prodotti importati li joriġinaw minn Parti waħda ma għandhomx ikunu soġġetti, b’mod dirett jew indirett, għal taxxi interni jew imposti interni oħrajn ta’ kwalunkwe xorta oltre dawk applikati, b’mod dirett jew indirett, għal prodotti domestiċi simili tal-Parti l-oħra. Barra minn hekk, il-Partijiet ma għandhomx japplikaw b’mod ieħor taxxi interni jew imposti oħra interni biex jagħtu protezzjoni lill-produzzjoni rispettiva tagħhom.

2.   Prodotti importati li joriġinaw minn Parti waħda għandhom jingħataw trattament mhux anqas favorevoli minn dak mogħti lil prodotti domestiċi simili tal-Parti l-oħra fir-rigward tal-liġijiet, ir-regolamenti u r-rekwiżiti kollha li jolqtu l-bejgħ intern, l-offerti għall-bejgħ, ix-xiri, it-trasport, id-distribuzzjoni jew l-użu tagħhom. Dan il-paragrafu ma għandhomx jipprevjenu l-applikazzjoni ta’ imposti differenzjali għat-trasport intern, li huma bbażati esklużivament fuq l-operazzjoni ekonomika tal-mezzi tat-trasport u mhux fuq l-oriġini tal-prodott.

3.   Waħda mill-Partijiet ma għandhiex tistabbilixxi jew iżżomm xi regolament kwantitattiv intern b’rabta mat-taħlita, l-ipproċessar jew l-użu ta’ prodotti f’ammonti jew proporzjonijiet speċifikati li jeħtieġ, b’mod dirett jew indirett, li xi ammont jew proporzjon speċifikati ta’ xi prodott li huwa s-suġġett tar-regolament irid jiġi pprovdut minn sorsi domestiċi. Barra minn hekk, waħda mill-Partijiet ma għandhiex tapplika regolamenti kwantitattivi interni biex b’hekk tagħti protezzjoni lill-produzzjoni rispettiva tagħha.

4.   Dan l-Artikolu ma għandhomx iżommu l-ħlas ta’ sussidji esklużivament lil produtturi nazzjonali, inklużi ħlasijiet lil produtturi nazzjonali li joħorġu minn dħul ta’ taxxi jew ħlasijiet interni applikati b’mod konsistenti ma’ dan l-Artikolu u sussidji mogħtija permezz ta’ xiri mill-gvern ta’ prodotti nazzjonali.

5.   Dan l-Artikolu ma għandhomx japplikaw għal liġijiet, regolamenti, proċeduri jew prattiki li jirregolaw il-kuntratti pubbliċi.

1.   Il-Partijiet jagħrfu l-importanza tal-kooperazzjoni doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali fl-ambjent kummerċjali globali li qed jevolvi u jaqblu:

(a)	li jsaħħu l-kooperazzjoni u jiżguraw li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rilevanti, kif ukoll il-kapaċità amministrattiva tal-amministrazzjonijiet rilevanti, jissodisfaw l-objettiv ta’ promozzjoni tal-faċilitazzjoni kummerċjali;

(b)	li l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jeħtieġu perjodi tranżitorji u bini tal-kapaċitajiet biex jimplimentaw bla xkiel id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu.

2.   L-objettivi ta’ dan it-Titolu huma li:

(a)	jiffaċilita l-kummerċ bejn il-Partijiet;

(b)	jippromwovi l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-proċeduri doganali fil-livell reġjonali;

(c)	jipprovdi appoġġ lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex tissaħħaħ il-faċilitazzjoni kummerċjali;

(d)	jipprovdi appoġġ lill-amministrazzjonijiet doganali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jimplimentaw dan il-Ftehim u l-aħjar prattiki doganali internazzjonali oħra; u

(e)	isaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet doganali tal-Partijiet u aġenziji tal-fruntiera relatati oħrajn.

1.   Sabiex tiġi żgurata l-konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu, u biex jitwieġbu b’mod effettiv l-objettivi stipulati fl-Artikolu 22, il-Partijiet għandhom:

(a)	jiskambjaw informazzjoni dwar leġiżlazzjoni u proċeduri doganali;

(b)	jiżviluppaw inizjattivi konġunti f’oqsma miftiehma bejniethom;

(c)

jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin: (i) jimmodernizzaw is-sistemi u l-proċeduri doganali, kif ukoll inaqqsu ż-żmien tal-ikklerjar doganali; (ii) jissimplifikaw u jarmonizzaw il-proċeduri doganali u l-formalitajiet kummerċjali, inklużi dawk marbutin mal-importazzjoni, l-esportazzjoni u t-tranżitu; (iii) isaħħu s-sistemi ta’ tranżitu reġjonali; (iv) isaħħu t-trasparenza skont l-Artikolu 24(3); (v) jibnu l-kapaċitajiet inkluża l-assistenza finanzjarja u teknika lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (vi) kull qasam doganali ieħor li l-Partijiet ikunu qablu dwaru;

(d)

sa fejn possibbli, jistabbilixxu pożizzjonijiet komuni f’organizzazzjonijiet internazzjonali fil-qasam tad-dwana u l-faċilitazzjoni kummerċjali, bħad-WTO, l-Organizzazzjoni Doganali Dinjija (World Customs Organisation, WCO),in-Nazzjonijiet Uniti (NU) u l-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp (United Nations Conference on Trade and Development, UNCTAD);

(e)	jippromwovu l-koordinazzjoni bejn l-aġenziji kollha relatati, kemm internament kif ukoll minn fruntiera għal oħra.

2.   Minkejja l-paragrafu 1, il-Partijiet għandhom jagħtu assistenza amministrattiva lil xulxin fi kwistjonijiet doganali skont id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll 1.

1.   Il-Partijiet jaqblu li l-leġiżlazzjoni, id-dispożizzjonijiet u l-proċeduri kummerċjali u doganali rispettivi tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq strumenti u standards internazzjonali applikabbli fil-qasam tad-dwana u tal-kummerċ, inklużi l-elementi sostantivi tal-Konvenzjoni Riveduta ta’ Kjoto dwar is-Semplifikazzjoni u l-Armonizzazzjoni tal-Proċeduri Doganali magħmula fi Brussell fis-26 ta’ Ġunju 1999, l-elementi sostantivi tal-Qafas tal-Istandards biex ikun Żgurat u Ffaċilitat il-Kummerċ Globali tad-WCO, is-sett tad-data tad-WCO u l-Konvenzjoni SA.

2.   Il-Partijiet jaqblu li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rispettivi kummerċjali u doganali tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq:

(a)	il-ħtieġa li jiġi protett u ffaċilitat il-kummerċ leġittimu permezz tal-infurzar effettiv tar-rekwiżiti stipulati fil-leġiżlazzjoni doganali u l-konformità magħhom;

(b)	il-ħtieġa li jiġu evitati piżijiet żejda u diskriminatorji fuq l-operaturi ekonomiċi, biex ikun hemm protezzjoni kontra frodi u korruzzjoni, u jkun hemm aktar faċilitazzjoni għal operaturi li jissodisfaw livelli għoljin ta’ konformità mal-leġiżlazzjoni u l-proċeduri doganali;

(c)	il-ħtieġa li jintuża dokument amministrattiv wieħed jew ekwivalent elettroniku, bl-għan li jiġu stabbiliti dikjarazzjonijiet doganali fl-UE u fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, rispettivament;

(d)	tekniki doganali moderni, inklużi l-valutazzjoni tar-riskji, il-proċeduri ssimplifikati għad-dħul u għar-rilaxx tal-merkanzija, il-kontrolli ta’ wara r-rilaxx u l-awditi;

(e)	l-iżvilupp progressiv tas-sistemi, inklużi dawk ibbażati fuq it-teknoloġija tal-informazzjoni, għal operazzjonijiet ta’ tranżitu u esportazzjoni u importazzjoni, sabiex ikun iffaċilitat l-iskambju tal-informazzjoni bejn l-operaturi ekonomiċi, l-amministrazzjonijiet doganali u aġenziji oħra;

(f)	il-prinċipju li l-penali imposti għal ksur minuri tar-regolamenti jew ir-rekwiżiti proċedurali doganali huma proporzjonati u ma jwasslux għal dewmien żejjed fl-applikazzjoni tal-ikklirjar doganali tagħhom;

(g)	sistema ta’ deċiżjonijiet vinkolanti dwar kwistjonijiet doganali, b’mod partikolari dwar il-klassifikazzjoni ta’ tariffi u r-regoli ta’ oriġini, skont ir-regoli stipulati fil-leġiżlazzjoni reġjonali u/jew il-leġiżlazzjoni nazzjonali;

(h)	il-ħtieġa li jiġu applikati miżati u imposti li huma proporzjonati għas-servizz ipprovdut b’rabta ma’ kull tranżazzjoni speċifika, u mhux ikkalkolati fuq bażi ad valorem. Ma għandhomx ikunu applikabbli tariffi u imposti għal servizzi konsulari b’rabta mal-kummerċ ta’ merkanzija;

(i)	l-eliminazzjoni ta’ kull rekwiżit għall-użu obbligatorju ta’ spezzjonijiet ta’ qabel il-vjeġġ kif definit mill-Ftehim dwar l-Ispezzjonijiet tal-Merkanzija Qabel il-Vjeġġ fuq tad-WTO, jew kull rekwiżit ekwivalenti;

(j)	l-eliminazzjoni tar-rekwiżiti kollha għall-użu obbligatorju tas-sensara doganali kif ukoll regoli trasparenti, mhux diskriminatorji u proporzjonati għal-liċenzjar tagħhom.

3.   Sabiex jittejbu l-metodi ta’ ħidma u jkunu żgurati t-trasparenza u l-effiċjenza tal-operazzjonijiet doganali, il-Partijiet għandhom:

(a)	jieħdu passi ulterjuri favur is-simplifikazzjoni u l-istandardizzazzjoni tad-dokumenti u l-formalitajiet kummerċjali għar-rilaxx u l-ikklirjar rapidi tal-merkanzija;

(b)

jipprovdu proċeduri effettivi, fil-pront u mhux diskriminatorji biex jista’ jkun hemm id-dritt ta’ appell kontra azzjonijiet amministrattivi, sentenzi u deċiżjonijiet doganali u ta’ aġenziji oħra li jaffettwaw importazzjonijiet, esportazzjonijiet jew merkanzija fi tranżitu; tali proċeduri għandhom ikunu aċċessibbli faċilment għall-impriżi kollha;

(c)	jiżguraw li tinżamm l-integrità, permezz tal-applikazzjoni ta’ miżuri li jirriflettu l-prinċipji tal-konvenzjonijiet u tal-istrumenti internazzjonali rilevanti.

1.   Il-Partijiet għandhom jiżguraw libertà ta’ tranżitu fit-territorji tagħhom permezz tal-iktar rotot konvenjenti. Kull restrizzjoni, kontroll jew rekwiżit għandhom ikunu nondiskriminatorji, proporzjonati u applikati b’mod uniformi.

2.   Parti tista’ tkun teħtieġ li t-traffiku fi tranżitu mit-territorju tagħha jiddaħħal fiċ-ċentru doganali xieraq permezz tar-rotot deżinjati. Jekk Parti teħtieġ l-użu ta’ tali rotot, għandha tagħmel dan f’konformità sħiħa mal-Artikolu V(3) tal-GATT 1994.

3.   Mingħajr preġudizzju għall-kontrolli doganali leġittimi, Parti għandha tagħti trattament xejn inqas favorevoli għal merkanzija fi tranżitu fit-territorju tagħha minn dak li tagħti lil merkanzija domestika.

4.   Il-Partijiet għandhom joperaw reġimi marbutin tat-trasport li jippermettu t-tranżitu ta’ merkanzija mingħajr il-ħlas ta’ dazji doganali jew imposti oħrajn b’effett ekwivalenti, soġġetti għall-għoti ta’ garanzija xierqa skont il-leġiżlazzjoni doganali reġjonali u/jew nazzjonali.

5.   Il-Partijiet għandhom jippromwovu u jimplimentaw arranġamenti għat-tranżitu reġjonali.

6.   Il-Partijiet għandhom jippromwovu l-koordinazzjoni bejn l-aġenziji kollha relatati, kemm internament kif ukoll minn fruntiera għal oħra.

7.   Il-leġiżlazzjoni tal-Partijiet għandha tkun imsejsa fuq standards internazzjonali u strumenti rilevanti għat-tranżitu.

1.   Fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-kapaċità tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fil-qasam tal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali u mingħajr ħsara għall-impenji tad-WTO, il-Partijiet jaqblu li l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom jibbenefikaw minn perjodu tranżitorju ta’ ħames (5) snin mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim biex jissodisfaw l-obbligi fl-Artikoli 23, 24 u 25.

2.   Dak il-perjodu tranżitorju jista’ jkompli jiġi estiż bl-awtorizzazzjoni tal-Kunsill tal-FSE.

1.   Il-Partijiet b’dan jistabbilixxu Kumitat Speċjali għall-Faċilitazzjoni Doganali u Kummerċjali, magħmul mir-rappreżentanti tagħhom, li għandu:

(a)	jiltaqa’ f’data u b’aġenda miftiehma bil-quddiem mill-Partijiet;

(b)	ikun ippresedut b’alternanza minn kull Partijiet; u

(c)	jirrapporta lill-Kunsill tal-FSE.

2.   Il-funzjonijiet tal-Kumitat Speċjali dwar il-Faċilitazzjoni Doganali u Kummerċjali jinkludu:

(a)	li jissorvelja l-implimentazzjoni u l-amministrazzjoni ta’ dan it-Titolu u tal-Artikolu 9;

(b)

li jipprovdi forum biex ikun hemm konsultazzjoni u diskussjoni dwar il-kwistjonijiet kollha li jikkonċernaw id-dwana, inklużi r-regoli tal-oriġini, il-proċeduri doganali ġenerali, il-valutazzjoni doganali, il-klassifikazzjoni tariffarja, it-tranżitu u l-assistenza amministrattiva reċiproka fi kwistjonjiet doganali;

(c)	li jtejjeb il-kooperazzjoni dwar l-iżvilupp, l-applikazzjoni u l-infurzar tar-regoli tal-oriġini u l-proċeduri doganali relatati, il-proċeduri doganali ġenerali u l-assistenza amministrattiva reċiproka fi kwistjonijiet doganali;

(d)	li jtejjeb il-kooperazzjoni dwar il-bini tal-kapaċitajiet u l-għajnuna teknika;

(e)	kull kwistjoni oħra li l-Partijiet ikunu qablu dwarha fir-rigward ta’ dan it-Titolu.

1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu japplikaw għal miżuri koperti mill-Ftehim tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar l-Applikazzjoni ta’ Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji (il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS).

2.   Għall-fini ta’ dan it-Titolu, sakemm ma jkunx stipulat mod ieħor, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet tal-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS, il-Kummissjoni tal-Codex Alimentarius, l-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali u l-Konvenzjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Pjanti.

1.   Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-drittijiet u l-obbligi li għandhom skont it-trattati u l-ftehimiet internazzjonali marbutin ma’ dan it-Titolu li huma parti għalihom.

2.   Kull Parti:

(a)	għandu jkollha d-dritt sovran li timplimenta SPS, dment li tali miżuri jkunu konsistenti mad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS;

(b)	għandha tikkonsulta lill-Parti l-oħra qabel ma ddaħħal xi miżura ġdida tal-SPS, permezz tal-mekkaniżmi ta’ notifika pprovduti fil-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS u, jekk u meta xieraq, permezz tal-punti ta’ kuntatt tal-Partijiet;

(c)	għandha tappoġġja lill-Parti l-oħra fil-ġbir tal-informazzjoni meħtieġa biex jittieħdu deċiżjonijiet informati;

(d)	għandha tippromwovi r-rabtiet, l-impriżi konġunti, ir-riċerka u l-iżvilupp konġunti bejn l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-istituzzjonijiet u l-laboratorji tal-UE.

1.   Il-Partijiet għandhom l-għan li jiksbu l-armonizzazzjoni tar-regoli u l-proċeduri rispettivi tagħhom għall-formulazzjoni tal-miżuri SPS tagħhom, inklużi l-proċeduri ta’ spezzjoni, ittestjar u ċertifikazzjoni, skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS.

2.   Il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għandu jiżviluppa modalitajiet biex jassisti u jissorvelja dan il-proċess ta’ armonizzazzjoni.

1.   Il-Partijiet għandhom ikunu trasparenti fl-applikazzjoni tagħhom tal-miżuri tal-SPS skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS.

2.   Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza ta’ mekkaniżmi effettivi għall-konsultazzjoni, in-notifika u l-iskambju tal-informazzjoni rigward il-miżuri SPS skont il-Ftehim SPS tad-WTO.

3.   Il-Parti importatriċi għandha tinforma lill-Parti esportatriċi dwar kull bidla fir-rekwiżiti ta’ importazzjoni tal-SPS tagħha li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan it-Titolu. Il-Partijiet jieħdu wkoll impenn li jistabbilixxu mekkaniżmi għall-iskambju ta’ tali informazzjoni.

1.   L-awtoritajiet SPS rispettivi tal-Partijiet għandhom ikunu l-awtoritajiet kompetenti fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-UE għall-implimentazzjoni tal-miżuri msemmija f’dan it-Titolu.

2.   L-awtoritajiet kompetenti msemmija fil-paragrafu 1 għandu jkollhom ir-rwoli mogħtija lilhom mill-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS.

3.   Il-Partijiet għandhom jinnotifikaw lil xulxin dwar l-awtoritajiet kompetenti rispettivi tagħhom imsemmija fil-paragrafu 1 u kull bidla fihom.

1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu għandhom japplikaw għat-tħejjija, l-adozzjoni u l-applikazzjoni ta’ regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità, kif definiti fil-Ftehim tad-WTO dwar l-Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ (il-Ftehim dwar l-OTK).

2.   Għall-finijiet ta’ dan it-Titolu, japplikaw id-definizzjonijiet tal-Ftehim dwar l-OTK.

1.   Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-drittijiet u l-obbligi tagħhom skont il-Ftehim dwar l-OTK, filwaqt li jqisu d-drittijiet u l-impenji tagħhom skont arranġamenti internazzjonali oħra li għalihom kemm l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC kif ukoll l-UE huma partijiet, inklużi b’mod partikolari dawk relatati mal-protezzjoni tal-ambjent u l-bijodiversità.

2.   F’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim dwar l-OTK, il-Partijiet għandhom jiżguraw li r-regolamenti tekniċi ma jitħejjewx, ma jiġux adottati u ma jiġux applikati bil-għan jew b’effett li joħolqu ostakoli mhux neċessarji għall-kummerċ bejniethom.

1.   Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-obbligi tagħhom rigward in-notifika u l-kondiviżjoni tal-informazzjoni dwar regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità kif previst mill-Ftehim dwar l-OTK.

2.   Il-Partijiet għandhom jiskambjaw l-informazzjoni dwar kwistjonijiet ta’ relevanza potenzjali għar-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom, inklużi twissijiet bikrija, opinjonijiet u avvenimenti xjentifiċi permezz ta’ punti ta’ assistenza.

3.   Il-Partijiet jistgħu jikkooperaw fl-istabbiliment u ż-żamma ta’ punti ta’ kuntatt u fit-twaqqif u ż-żamma tal-bażijiet ta’ data komuni.

1.   Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-impenji tagħhom rigward il-valutazzjoni tal-konformità skont il-Ftehim dwar l-OTK.

2.   Filwaqt li jqisu l-firxa tal-allinjament tar-regolamenti tekniċi, l-istandards u l-infrastruttura tal-valutazzjoni tal-konformità tagħhom, il-Partijiet jistgħu jqisu n-negozjar tal-ftehimiet dwar ir-rikonoxximent reċiproku tal-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità.

1.   Il-korpi regolatorji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom ikunu l-awtoritajiet kompetenti fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għall-implimentazzjoni tal-miżuri msemmija f’dan it-Titolu li għandhom ir-responsabbiltà u l-kompetenza li jiżguraw jew jissorveljaw l-implimentazzjoni tal-istandardizzazzjoni, il-metroloġija, l-akkreditazzjoni u l-valutazzjoni tal-konformità.

2.   Il-korp responsabbli fl-UE għall-implimentazzjoni ta’ dan it-Titolu huwa l-Kummissjoni Ewropea.

3.   L-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom jinnotifikaw lill-UE dwar il-korpi regolatorji tekniċi tagħhom skont dan il-Ftehim.

1.   Soġġett dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jżomm lill-UE jew lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, kemm waħidhom kif ukoll flimkien, milli jadottaw miżuri anti-dumping jew kumpensatorji skont il-ftehimiet rilevanti tad-WTO. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandha tiġi ddeterminata skont ir-regoli tal-oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet.

2.   Qabel ma jimponu dazji anti-dumping jew kumpensatorji definittivi fir-rigward ta’ prodotti importati minn waħda mill-Partijiet, il-Partijiet għandhom iqisu l-possibbiltà ta’ rimedji kostruttivi kif previst mill-ftehimiet rilevanti tad-WTO.

3.   Meta tkun imposta miżura anti-dumping jew kumpensatorja minn waħda mill-Partijiet, għandu jkun hemm forum ta’ stħarriġ ġudizzjarju, inkluż fl-istadju tal-appell.

4.   Meta miżuri anti-dumping jew kumpensatorji jistgħu jkunu imposti fuq bażi reġjonali u fuq bażi nazzjonali, meta applikabbli, il-Partijiet għandhom jiżguraw li tali miżuri ma jkunux applikati fl-istess waqt għall-istess prodott minn awtoritajiet reġjonali min-naħa l-waħda, u minn awtoritajiet nazzjonali min-naħa l-oħra.

5.   Il-Parti importatriċi għandha tinnotifika lill-Parti esportatriċi li rċeviet ilment iddokumentat b’mod xieraq qabel ma tibda kull investigazzjoni.

6.   Dan l-Artikolu għandhom ikunu applikabbli fl-investigazzjonijiet kollha mibdija wara li dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ.

7.   Ir-regoli tad-WTO dwar is-soluzzjoni għat-tilwim għandhom japplikaw għal kull tilwim marbut ma’ miżuri anti-dumping jew kumpensatorji.

1.   Soġġett għal dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jipprevjeni lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u lill-UE milli jadottaw miżuri skont l-Artikolu XIX tal-GATT 1994, il-Ftehim tad-WTO dwar Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura. Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandha tiġi ddeterminata skont ir-regoli tal-oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet.

2.   Minkejja l-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu, l-UE għandha, fid-dawl tal-objettivi ta’ żvilupp ġenerali ta’ dan il-Ftehim u d-daqs żgħir tal-ekonomiji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, teskludi l-importazzjonijiet minn kull Stat bi Sħab tal-EAC minn kull miżura meħuda skont l-Artikolu XIX tal-GATT 1994, il-Ftehim tad-WTO dwar is-Salvagwardji u l-Artikolu 5 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura.

3.   Il-paragrafu 2 għandhom japplikaw għal perjodu ta’ ħames (5) snin, li jibdew mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Mhux aktar tard minn mija u għoxrin (120) jum qabel it-tmiem ta’ dan il-perjodu, il-Kunsill tal-FSE għandu jeżamina mill-ġdid it-tħaddim tal-paragrafu 2 fid-dawl tal-ħtiġijiet ta’ żvilupp tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, bil-ħsieb li jiġi determinat jekk għandhiex tkun estiża l-applikazzjoni tagħhom għal perjodu ulterjuri.

4.   Il-paragrafu 1 għandhom ikunu soġġetti għall-Ftehim tad-WTO dwar ir-Regoli u l-Proċeduri li Jirregolaw is-Soluzzjoni tat-Tilwim (settlement of disputes, DSU).

1.   Wara li tkun eżaminat soluzzjonijiet alternattivi, Parti tista’ tapplika miżuri ta’ salvagwardja għal żmien limitat b’deroga mill-Artikoli 10 u 11, skont il-kundizzjonijiet u skont il-proċeduri stabbiliti f’dan l-Artikolu.

2.   Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija fil-paragrafu 1 jistgħu jittieħdu meta prodott li joriġina minn Parti waħda jkun qed jiġi importat fit-territorju tal-Parti l-oħra f’dawk il-kwantitajiet miżjuda u skont dawk il-kundizzjonijiet li joħolqu jew jheddu li joħolqu:

(a)	ħsara serja lill-industrija domestika li tipproduċi l-istess prodotti jew prodotti direttament kompetittivi fit-territorju tal-Parti importatriċi;

(b)	disturbi f’settur tal-ekonomija, b’mod partikolari fejn dawk id-disturbi joħolqu problemi soċjali kbar, jew diffikultajiet li jistgħu jġibu magħhom taħsir serju fil-qagħda ekonomika tal-Parti importatriċi; jew

(c)	tfixkil fis-swieq ta’ prodotti agrikoli simili jew direttament kompetittivi (4) jew fil-mekkaniżmi li jirregolaw dawk is-swieq.

3.   Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu ma għandhomx jaqbżu l-limiti ta’ dak li huwa meħtieġ biex tiġi rimedjata jew evitata il-ħsara serja jew tfixkil, kif iddefinit fil-paragrafu 2 u 5(b). Il-miżuri ta’ salvagwardja tal-Parti importatriċi jistgħu biss jikkonsistu f’waħda jew aktar minn dawn li ġejjin:

(a)	is-sospensjoni tat-tnaqqis ulterjuri fir-rata tad-dazju fuq l-importazzjoni għall-prodott ikkonċernat, kif previst skont dan il-Ftehim;

(b)	iż-żieda tad-dazju doganali għall-prodott konċernat f’livell li ma jeċċedix id-dazju doganali applikat għall-membri l-oħra tad-WTO; u

(c)	l-introduzzjoni ta’ kwoti tat-tariffa fuq il-prodott ikkonċernat.

4.   Mingħajr preġudizzju għall-paragrafi minn 1 sa 3, meta kull prodott li joriġina mill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jkun qed jiġi importat f’tali kwantitajiet miżjuda u skont tali kundizzjonijiet li joħloq jew jhedded li joħloq waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 2 lil reġjun ultraperiferiku wieħed jew aktar tal-UE, l-UE tista’ tieħu miżuri ta’ sorveljanza jew salvagwardja b’mod limitat għar-reġjun jew reġjuni konċernati skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi minn 6 sa 9.

5.   (a) Mingħajr preġudizzju għall-paragrafi minn 1 sa 3, meta prodott li joriġina mill-UE jkun qed jiġi importat f’tali kwantitajiet tant miżjuda u skont tali kondizzjonijiet li joħloq jew jhedded li joħloq waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmijin fil-paragrafu 2 lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jistgħu jieħdu miżuri ta’ sorveljanza jew salvagwardja b’mod limitat għat-territorju tagħhom skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi minn 6 sa 9.

(b)

L-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jistgħu jieħdu miżuri ta’ salvagwardja, f’konformità mal-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi minn 6 sa 9, meta prodott li joriġina mill-UE bħala riżultat tat-tnaqqis ta’ dazji jkun qed jiġi importat fit-territorju tagħhom f’tali kwantitajiet tant miżjuda u skont tali kondizzjonijiet li joħloq jew jhedded li joħloq xkiel lil industrija li tkun għadha kif twieldet li tipproduċi prodotti simili jew direttament kompetittivi. Tali dispożizzjoni hija applikabbli biss għal perjodu ta’ għaxar (10) snin mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Il-Kunsill tal-FSE jista’ jtawwal dan il-perjodu sa massimu ta’ ħames (5) snin.

6.   (a) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu għandhom jinżammu biss għal dak iż-żmien li jkun meħtieġ biex ma jitħallewx iseħħu ħsara jew disturbi serji jew biex dawn jiġu rrimedjati kif definit fil-paragrafi 2, 4 u 5.

(b)

Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu ma għandhomx jiġu applikati għal perjodu li jeċċedi s-sentejn (2). Meta jkomplu jeżistu ċirkostanzi li jiġġustifikaw l-impożizzjoni ta’ miżuri ta’ salvagwardja, tali miżuri jistgħu jiġu estiżi għal perjodu ulterjuri ta’ mhux iktar minn sentejn (2). Meta l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC japplikaw miżura ta’ salvagwardja, jew meta l-UE tapplika miżura ta’ salvagwardja b’mod limitat għat-territorju ta’ reġjun l-aktar imbiegħed wieħed jew aktar tagħha, tali miżura tista’, madankollu, tkun applikata għal perjodu ta’ mhux aktar minn erba’ (4) snin u, meta ċ-ċirkustanzi li jeħtieġu l-impożizzjoni ta’ miżuri ta’ salvagwardja jibqgħu jeżistu, dik il-miżura tista’ tkun estiża għal perjodu ulterjuri ta’ erba’ (4) snin.

(c)	Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu li jaqbżu s-sena (1) għandhom jinkludu elementi ċari li progressivament iwasslu għall-eliminazzjoni tagħhom l-aktar tard sat-tmiem tal-perjodu ffissat.

(d)	Ma għandhomx ikunu applikati l-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu għall-importazzjoni ta’ prodott li qabel kienet soġġetta għal miżura bħal din għal perjodu ta’ mhux anqas minn sena (1) mill-iskadenza tal-miżura.

7.   Għall-implimentazzjoni tal-paragrafi minn 1 sa 6, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet li ġejjin:

(a)	meta Parti tkun tal-fehma li teżisti waħda miċ-ċirkostanzi msemmijin fil-paragrafi 2, 4 jew 5, għandha mill-ewwel tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għal eżami;

(b)

il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja jista’ jagħmel kull rakkomandazzjoni meħtieġa biex jissewwew iċ-ċirkustanzi li jkunu seħħew; jekk ma tkun saret ebda rakkomandazzjoni mill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja bil-għan li jitranġaw iċ-ċirkustanzi, jew ma tkun instabet ebda soluzzjoni sodisfaċenti fi żmien tletin (30) jum minn meta l-kwistjoni tkun inġiebet quddiem il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, il-Parti importatriċi tkun tista’ tadotta l-miżuri xierqa biex tirranġa ċ-ċirkustanzi skont dan l-Artikolu;

(c)

qabel ma jieħdu kull miżura msemmija f’dan l-Artikolu jew, fil-każijiet li għalihom japplika l-paragrafu 8 ta’ dan l-Artikolu, kemm jista’ jkun malajr, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom jagħtu lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja l-informazzjoni rilevanti kollha meħtieġa għal eżami bir-reqqa tas-sitwazzjoni, bil-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet konċernati;

(d)	fl-għażla tal-miżuri ta’ salvagwardja skont dan l-Artikolu, trid tingħata prijorità lil dawk li l-inqas ifixklu t-tħaddim ta’ dan il-Ftehim;

(e)

kull miżura ta’ salvagwardja meħuda skont dan l-Artikolu għandha tkun innotifikata minnufih bil-miktub lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja u għandha tkun is-suġġett ta’ konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan dak il-korp, partikolarment bil-ħsieb li tkun stabbilita skeda ta’ żmien għat-tneħħija tagħha malli ċ-ċirkostanzi jkunu jippermettu dan.

8.   Meta ċirkostanzi eċċezzjonali jeħtieġu azzjoni minnufih, il-Parti importatriċi kkonċernata tista’ tieħu l-miżuri pprovduti fil-paragrafi 3, 4 jew 5 fuq bażi proviżorja mingħajr ma tkun konformi mar-rekwiżiti tal-paragrafu 7. Tali azzjoni tista’ tittieħed għal perjodu massimu ta’ mija u tmenin (180) jum meta l-miżuri jittieħdu mill-UE u ta’ mitejn (200) jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, jew meta l-miżuri meħuda mill-UE jkunu limitati għat-territorju ta’ reġjun ultraperiferiku wieħed jew aktar minn tagħha. It-terminu ta’ kull tali miżura proviżorja għandu jingħadd bħala parti mill-perjodu inizjali u kull estensjoni msemmija fil-paragrafu 6. Fit-teħid ta’ tali miżuri proviżorji, għandu jitqies l-interess tal-Partijiet kollha, inkluż il-livell tagħhom ta’ żvilupp. Il-Parti importatriċi kkonċernata għandha tgħarraf lill-Parti l-oħra kkonċernata u għandha minnufih tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għal eżami.

9.   Jekk Parti importatriċi tissoġġetta l-importazzjonijiet ta’ prodott għal proċedura amministrattiva li jkollha bħala għan tagħha l-provvista rapida ta’ informazzjoni skont ix-xejra ta’ flussi fil-kummerċ li jistgħu joħolqu l-problemi msemmijin f’dan l-Artikolu, għandha tgħarraf lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja mingħajr dewmien.

10.   Il-Ftehim tad-WTO ma għandux ikun invokat biex Parti tinżamm milli tadotta miżuri ta’ salvagwardja f’konformità ma’ dan l-Artikolu.

1.   Il-kooperazzjoni fil-kummerċ u l-iżvilupp tas-sajd għandha tkopri l-marina, is-sajd intern u l-akkwakultura.

2.   Il-Partijiet jirrikonoxxu li s-sajd jikkostitwixxi riżors ekonomiku ewlieni għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għall-ekonomiji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u għandu potenzjal għall-iżvilupp ekonomiku reġjonali fil-futur u biex inaqqas il-faqar. Huma wkoll riżorsa importanti ta’ ikel u kambju ta’ muniti barranin.

3.   Il-Partijiet jkomplu jirrikonoxxu li r-riżorsi tas-sajd huma wkoll ta’ interess konsiderevoli kemm għall-UE kif ukoll għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, u jaqblu li jikkooperaw għall-iżvilupp u l-ġestjoni sostenibbli tas-settur tas-sajd fl-interess reċiproku tagħhom, filwaqt li jqisu l-impatti ekonomiċi, ambjentali u soċjali.

4.   Il-Partijiet jaqblu li l-istrateġija xierqa għall-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku tas-settur tas-sajd u għat-tisħiħ tal-kontribut tiegħu għall-ekonomija tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, filwaqt li tiġi kkunsidrata s-sostenibbiltà tiegħu għal tul ta’ żmien, hija li jkun hemm aktar attivitajiet li jżidu l-valur fis-settur.

1.   Il-prinċipji ta’ kooperazzjoni fis-sajd għandhom jinkludu:

(a)	l-appoġġ għall-iżvilupp u t-tisħiħ tal-integrazzjoni reġjonali;

(b)	il-preservazzjoni tal-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou u l-ftehim suċċessur tiegħu;

(c)	l-għoti ta’ trattament speċjali u differenzjali;

(d)	il-kunsiderazzjoni tal-aħjar informazzjoni xjentifika li tista’ tinkiseb għall-valutazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi;

(e)	l-iżgurar ta’ sistema li tiffunzjona ta’ monitoraġġ tal-impatti ambjentali, ekonomiċi u soċjali fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(f)

l-iżgurar tal-konformità mal-liġijiet nazzjonali u strumenti internazzjonali eżistenti rilevanti inklużi l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar tal-1982, magħmula f’Montego Bay fl-10 ta’ Diċembru 1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea, UNCLOS), ftehimiet reġjonali u subreġjonali;

(g)	l-iżgurar tal-preservazzjoni u prijorità tal-ħtiġijiet partikolari tas-sajd artiġjanali/alimentari.

2.   Jenħtieġ li dawk il-prinċipji gwida jikkontribwixxu għal żvilupp sostenibbli u responsabbli tar-riżorsi ħajjin interni u marittimi, għall-akkwakultura u għal kisba tal-aħjar benefiċċji minn dan is-settur għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri, permezz ta’ żieda f’investiment, formazzjoni ta’ ħiliet u aċċess aħjar għas-suq.

3.   Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżguraw li jingħata appoġġ finanzjarju u ta’ xorta oħra biex jitjiebu l-kompetittività u l-kapaċità tal-produzzjoni tal-fabbriki tal-ipproċessar, id-diversifikazzjoni tal-industrija tas-sajd u l-iżvilupp u t-titjib tal-faċilitajiet tal-portijiet fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC.

4.   L-oqsma dettaljati tal-kooperazzjoni huma identifikati fit-Titolu IV tal-Parti V.

1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu għandhom japplikaw għall-użu, il-konservazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi tas-sajd marittimu biex jinkisbu l-aħjar benefiċċji għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC permezz ta’ investiment, tisħiħ tal-kapaċitajiet u aċċess aħjar għas-suq.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni bejn il-Partijiet skont dan it-Titolu huma li:

(a)	tippromwovi l-isfruttament u l-ġestjoni sostenibbli tas-sajd;

(b)

issaħħaħ il-kooperazzjoni biex ikunu żgurati l-isfruttament u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd bħala bażi qawwija għall-integrazzjoni reġjonali, fid-dawl tal-ispeċijiet transreġjonali u migratorji maqsuma bejn l-Istat(i) bi Sħab kostali tal-EAC u minħabba li ebda Stat bi Sħab waħdu tal-EAC ma għandu l-kapaċità li jiżgura s-sostenibbiltà tar-riżors;

(c)	tiżgura sehem aktar ġust mill-benefiċji li jirriżultaw mis-settur tas-sajd;

(d)	tiżgura l-kontroll u s-sorveljanza ta’ monitoraġġ effettivi meħtieġa fil-ġlieda kontra sajd illegali, mhux irrappurtat u mhux irregolat (Illegal, Unreported and Unregulated, IUU);

(e)

tippromwovi l-użu, il-konservazzjoni u l-ġestjoni effettivi tar-riżorsa marittima ħajja fiż-Żona Ekonomika Esklussiva (ŻEE) u f’ibħra li fihom l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom ġuriżdizzjoni fuq bażi ta’ strumenti internazzjonali, inkluża l-UNCLOS għall-benefiċċju soċjali u ekonomiku reċiproku tal-Partijiet;

(f)	tippromwovi u tiżviluppa l-kummerċ reġjonali u internazzjonali bbażat fuq l-aħjar prattika;

(g)	toħloq ambjent kapaċi, inklużi l-infrastruttura u l-bini tal-kapaċitajiet, għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex ilaħħqu mal-ħtiġijiet stretti tas-suq kemm għal sajd industrijali kif ukoll għal dak ta’ skala żgħira;

(h)	tappoġġja linji politiċi nazzjonali u reġjonali bil-għan li tiżdied il-produttività u l-kompetittività tas-settur tas-sajd; u

(i)	toħloq konnessjonijiet ma’ setturi oħra tal-ekonomija.

1.   Approċċ kawtelatorju għandu jkun applikat biex ikunu stabbiliti livelli ta’ qbid sostenibbli, kapaċità għas-sajd u strateġiji oħra ta’ ġestjoni biex ma jitħallewx jew jitreġġgħu lura riżultati mhux mixtieqa bħal kapaċità eċċessiva jew qbid eċċessiv, kif ukoll impatti mhux mixtieqa fuq l-ekosistemi u sajd artiġjanali.

2.   Kull Stat bi Sħab tal-EAC jista’ jieħu miżuri xierqa, inklużi restrizzjonijiet staġjonali u fuq it-tagħmir biex iħares l-ibħra territorjali tiegħu u jiżgura s-sostenibbiltà tas-sajd artiġjanali u kostali.

3.   Il-Partijiet għandhom jippromwovu s-sħubija tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC kollha kkonċernati fil-Kummissjoni dwar it-Tonn tal-Oċean Indjan (Indian Ocean Tuna Commission, IOTC) u organizzazzjonijiet rilevanti oħra tas-sajd. L-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom, flimkien mal-UE, jikkoordinaw azzjoni biex jiżguraw il-ġestjoni u l-konservazzjoni tal-ispeċijiet kollha tal-ħut, inklużi t-tonn u riżorsi bħal tat-tonn u jiffaċilitaw riċerka xjentifika rilevanti.

4.   Meta ma jkunx hemm provi xjentifiċi suffiċjenti għall-awtorità kompetenti ta’ ġestjoni nazzjonali biex ikunu determinati limiti u livelli mmirati ta’ qbid sostenibbli fiż-ŻEE tal-Istat bi Sħab tal-EAC, il-Partijiet, għandhom, f’konsultazzjoni mal-awtorità kompetenti nazzjonali u flimkien mal-IOTC u, fejn rilevanti, ma’ organizzazzjonijiet reġjonali oħra tas-sajd, jappoġġjaw tali analiżi xjentifika.

5.   Il-Partijiet jaqblu li jieħdu miżuri xierqa meta żieda fl-isforzi tirriżulta f’livelli ta’ qbid ogħla mil-livell sostenibbli mmirat stabbilit mill-awtorità kompetenti nazzjonali.

6.   Sabiex ikunu kkonservati u ġestiti stokks transreġjonali u stokks ta’ ħut migratorju ħafna, l-UE u l-Istat(i) bi Sħab tal-UE għandhom jiżguraw li jkun hemm il-konformità minn bastimenti li jtajru l-bandiera tagħhom ma’ miżuri ta’ ġestjoni tas-sajd nazzjonali, reġjonali u subreġjonali u ma’ liġijiet u regolamenti nazzjonali relatati.

1.   Għandhom jitħarsu arranġamenti ta’ ġestjoni ta’ bastimenti u arranġamenti ta’ wara l-qbid li joħorġu mill-IOTC u minn kull organizzazzjoni rilevanti oħra ta’ sajd reġjonali. L-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-UE għandhom jistabbilixxu termini u kundizzjonijiet minimi fir-rigward tal-monitoraġġ, kontroll u sorveljanza ta’ bastimenti tas-sajd tal-UE li joperaw fl-ibħra tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, li jenħtieġ li jinkludu dan li ġej:

(a)	titwaqqaf sistema ta’ monitoraġġ tal-bastimenti (Vessel Monitoring System, VMS) għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u jekk l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC ma jkollhomx VMS jiġu assistiti mill-UE biex jistabbilixxi VMS kompatibbli;

(b)

minbarra sistema obbligatorja ta’ VMS kompatibbli, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, flimkien mal-UE, għandhom jiżviluppaw mekkaniżmi oħra biex jiżguraw monitoraġġ, kontroll u sorveljanza u l-UE għandha tgħin lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex ilestu tali sistema li jkunu qablu dwarha u tgħin fl-implimentazzjoni tagħha;

(c)

l-UE u l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandu jkollhom id-dritt li jqiegħdu osservaturi, kemm f’ibħra nazzjonali kif ukoll f’dawk internazzjonali, bil-proċeduri dwar it-tqegħid ta’ osservaturi li jkunu stipulati sewwa; l-osservaturi għandhom jitħallsu mill-gvernijiet nazzjonali, iżda l-kostijiet kollha ta’ abbord għandhom jitħallsu minn sid il-bastiment; l-UE għandha tgħin fil-kostijiet tat-taħriġ tal-osservaturi;

(d)	għandhom jiġu żviluppati sistemi komuni ta’ rappurtar u jintużaw mar-reġjun kollu, b’termini minimi stabbiliti għar-rappurtar;

(e)

il-bastimenti kollha li jħottu jew jittrażbordaw il-qbid tagħhom fi Stat bi Sħab tal-EAC għandhom jagħmlu dan f’portijiet jew f’żoni barra l-portijiet. Ebda trażbord ma għandu jitħalla jsir minn fuq il-baħar, ħlief f’kundizzjonijiet partikolari previsti mill-Organizzazzjoni Reġjonali tal-Ġestjoni tas-Sajd (Regional Fisheries Management Organisation, RFMO) rilevanti; il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżviluppaw u jimmodernizzaw l-infrastruttura tal-ħatt jew it-trażbord fil-portijiet tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, inkluż l-iżvilupp tal-kapaċità ta’ prodotti tal-ħut.

(f)	ir-rappurtar tar-rimi għandu jkun obbligatorju; jenħtieġ li tingħata prijorità biex ir-rimi jkun evitat permezz tal-użu ta’ metodi selettivi ta’ sajd skont prinċipji tal-IOTC u organizzazzjonijiet reġjonali tas-sajd rilevanti; sa fejn ikun possibbli, qbid inċidentali għandu jinġieb l-art.

2.   il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw biex jiżviluppaw u jimplimentaw programmi ta’ taħriġ nazzjonali/reġjonali għal nazzjonali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC sabiex titħaffef il-parteċipazzjoni effikaċi tagħhom fl-industrija tas-sajd. Meta l-UE tkun innegozjat ftehim bilaterali dwar is-sajd, għandu jitħeġġeġ l-impjieg ta’ nazzjonali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC. Id-Dikjarazzjoni tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) dwar il-Prinċipji u d-Drittijiet Fundamentali tax-Xogħol għandha tapplika għall-baħrin imtella’ abbord il-bastimenti tas-sajd tal-UE.

3.   Il-Partijiet għandhom jagħmlu sforzi kkoordinati biex itejbu l-mezzi li ma jħallux, li jżommu u li jneħħu s-sajd IUU, u għal dan il-għan għandhom jieħdu miżuri xierqa. Jenħtieġ li l-bastimenti tas-sajd involuti f’sajd IUU jiġu kkonfiskati u s-sidien għandhom jitħarrku mill-awtoritajiet kompetenti. Jenħtieġ li ma jitħallewx jerġgħu jistadu f’ibħra tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC kkonċernati sakemm ma tkunx inkisbet awtorizzazzjoni minn qabel kemm mill-Istat tal-bandiera u minn dak tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, kif ukoll, meta rilevanti, mill-RFMO kkonċernata.

1.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu għandhom japplikaw għas-sajd intern, l-iżvilupp tal-kosta u l-akkwakultura fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fir-rigward tal-iżvilupp tal-kapaċità, it-trasferiment tat-teknoloġija, l-istandards tal-SPS, l-investiment u l-finanzjament tal-investiment, il-ħarsien ambjentali u l-oqfsa legali u regolatorji.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni fis-sajd intern u l-iżvilupp tal-akkwakultura huma li tippromwovi l-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd intern u ttejjeb il-produzzjoni tal-akkwakultura, tneħħi il-limitazzjonijiet min-naħa tal-provvista, ittejjeb il-kwalità tal-ħut u l-prodotti tal-ħut biex ikunu sodisfatti l-miżuri internazzjonali, ittejjeb l-aċċess għas-suq tal-UE, tindirizza l-ostakoli għall-kummerċ intrareġjonali, tattira aktar influssi kapitali u investiment fis-settur, tibni l-ħiliet u ttejjeb l-aċċess għal appoġġ finanzjarju għall-investituri privati għal sajd intern u l-iżvilupp tal-akkwakultura.

1.   Il-kooperazzjoni fl-iżvilupp tal-infrastruttura fiżika għandha tinkludi b’mod partikolari t-trasport, l-enerġija, it-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni.

2.   L-objettivi f’dan il-qasam huma li:

(a)	tissaħħaħ il-kompetittività tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(b)	jiġu indirizzati l-limitazzjonijiet min-naħa tal-provvista fil-livelli istituzzjonali, nazzjonali u reġjonali; u

(c)	jissaħħaħ l-iżvilupp tas-sħubijiet pubbliċi-privati.

1.   Il-kooperazzjoni fit-trasport għandha tinkludi t-trasport tat-triq, ferrovjarju, bl-ajru u fuq l-ilma.

2.   L-objettivi f’dan il-qasam huma li:

(a)	it-titjib tal-konnettività nazzjonali u reġjonali biex tissaħħaħ l-integrazzjoni ekonomika reġjonali;

(b)	l-iżvilupp, ir-ristrutturar, ir-riabilitazzjoni, l-aġġornament u l-modernizzazzjoni tas-sistemi ta’ trasport effiċjenti u dejjiema tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(c)	it-titjib fil-moviment tal-persuni u l-fluss ta’ merkanzija; u

(d)	l-għoti ta’ aċċess aħjar għal swieq permezz ta’ trasport bit-triq, bl-ajru, bil-baħar, b’passaġġi fuq l-ilma interni u bil-ferrovija.

3.   Soġġetti għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	il-ġestjoni ta’ sistemi ta’ trasport;

(b)	it-titjib, l-iżvilupp u l-immodernizzar tal-infrastruttura fil-livelli kollha, inkluż l-iżvilupp ta’ networks ta’ infrastruttura intermodali;

(c)	it-tisħiħ tal-kapaċitajiet istituzzjonali, tekniċi u amministrattivi tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fl-istandards, il-garanzija tal-kwalità, il-metroloġija u s-servizzi ta’ valutazzjoni tal-konformità;

(d)	l-iżvilupp u t-trasferiment tat-teknoloġija, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u networks, u kummerċjalizzazzjoni;

(e)	it-tħeġġiġ ta’ sħubijiet, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi;

(f)	it-titjib fis-sikurezza u l-affidabbiltà tas-settur tat-trasport, inklużi t-tbassir meteoroloġiku, il-ġestjoni ta’ merkanzija perikoluża u r-rispons għal emerġenza;

(g)	l-iżvilupp ta’ politiki tat-trasport reġjonali u l-oqfsa regolatorji.

1.   Il-kooperazzjoni fis-settur tal-enerġija għandha tinkludi l-parteċipazzjoni tas-settur pubbliku u dak privat fil-ġenerazzjoni, it-trażmissjoni u d-distribuzzjoni tal-enerġija u n-negozjar fl-enerġija transfruntiera.

2.   L-objettivi f’dan il-qasam huma li:

(a)	l-iżvilupp, iż-żieda u l-espansjoni tal-kapaċità ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija tar-reġjun;

(b)	iż-żieda tan-numru ta’ sorsi alternattivi tal-enerġija;

(c)	l-iżvilupp, iż-żieda u l-espansjoni tan-networks;

(d)	l-iżvilupp, iż-żieda u l-espansjoni tad-distribuzzjoni u t-trażmissjoni;

(e)	it-titjib tal-aċċess tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għal sorsi moderni, effiċjenti, affidabbli, diversifikati u sostenibbli ta’ enerġija nadifa bi prezzijiet kompetittivi;

(f)	it-tisħiħ tal-kapaċità tal-produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-ġestjoni tal-enerġija fuq livell nazzjonali u reġjonali;

(g)	il-promozzjoni tal-interkonnettività tal-enerġija kemm fi ħdan kif ukoll barra l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għall-użu massimu tal-enerġija; u

(h)	l-appoġġ tal-ħolqien ta’ ambjent li jwassal biex jiġi attirat l-investiment f’dan is-settur.

3.   Soġġetti għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	il-kapaċità ta’ produzzjoni, trażmissjoni u distribuzzjoni ta’ sorsi eżistenti ta’ enerġija, b’mod partikolari l-idroenerġija, iż-żejt mhux maħdum u l-bijomassa;

(b)	id-diversifikazzjoni tat-taħlita ta’ enerġija biex ikunu inklużi sorsi oħra potenzjali ta’ enerġija li jkunu aċċettabbli mil-lat soċjali u ambjentali u li jnaqqsu d-dipendenza fuq iż-żejt;

(c)	l-iżvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija, inklużi żoni rurali;

(d)	l-iżvilupp kif jixraq ta’ riformi regolatorji u fil-politika dwar l-enerġija, inklużi l-kummerċjalizzazzjoni u l-privatizzazzjoni;

(e)	l-interkonnettività u l-kooperazzjoni reġjonali u interreġjonali fil-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-enerġija;

(f)	il-bini tal-kapaċitajiet fir-riżorsi umani, fit-titjib fil-ġestjoni, fl-istandards ta’ servizz u fl-istrutturi istituzzjonali;

(g)	l-iżvilupp u t-trasferiment tat-teknoloġija, riċerka u żvilupp, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni, żvilupp ta’ bażijiet ta’ data u networks;

(h)	is-sħubijiet, il-kollegamenti u n-negozji bi sħab.

1.   Il-kooperazzjoni fis-settur tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) għandha tinkludi l-iżvilupp tal-ICT, il-kompetittività, u l-innovazzjoni, kif ukoll it-tranżizzjoni bla xkiel favur soċjetà tal-informazzjoni.

2.   L-objettivi f’dan il-qasam huma li:

(a)	jiġi żviluppat is-settur tal-ICT; u

(b)	tissaħħaħ il-kontribuzzjoni tal-ICT fil-faċilitazzjoni tal-kummerċ permezz tas-servizzi elettroniċi, il-kummerċ elettroniku, il-gvern elettroniku, is-saħħa elettronika, tranżazzjonijiet siguri u setturi soċjoekonomiċi oħra.

3.   Soġġetti għad-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	il-konnettività u l-kosteffikaċja tal-ICT fil-livelli nazzjonali, reġjonali u globali;

(b)	id-disseminazzjoni ta’ ICT ġodda;

(c)	l-iżvilupp tal-oqfsa legali u regolatorji dwar l-ICT;

(d)	l-iżvilupp tat-teknoloġija, trasferiment u applikazzjonijiet, riċerka u żvilupp, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u networks, u kummerċjalizzazzjoni;

(e)	it-tisħiħ tal-kapaċitajiet fir-riżorsi umani, titjib fl-istandards tas-servizzi u fl-istrutturi istituzzjonali;

(f)	is-sħubijiet, il-kollegamenti u n-negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi;

(g)	il-promozzjoni u l-appoġġ għall-iżvilupp ta’ swieq niċċa għal servizzi megħjuna mill-ICT.

1.   Il-kooperazzjoni skont dan it-Titolu għandha tapplika għal għelejjel u bhejjem, inklużi insetti produttivi.

2.   Il-Partijiet jaqblu li l-objettiv ewlieni ta’ dan it-Titolu huwa l-iżvilupp agrikolu sostenibbli li jinkludi iżda mhuwiex limitat għal ikel u s-sigurtà tal-għajxien, l-iżvilupp rurali u t-tnaqqis tal-faqar fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC.

3.   L-objettivi l-oħra ta’ dan it-Titolu huma stipulati fl-Artikolu 58.

1.   Il-Partijiet jagħrfu l-importanza tas-settur agrikolu għall-ekonomiji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u jaqblu li jikkooperaw fil-promozzjoni tat-trasformazzjoni tiegħu biex tiżdied il-kompetittività tiegħu, tiġi żgurata s-sigurtà alimentari u nutrizzjonali, l-iżvilupp rurali u jiġi ffaċilitat l-aġġustament tal-agrikoltura u l-ekonomija rurali biex jiġu akkomodati l-effetti tal-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim b’attenzjoni speċjali għall-bdiewa fuq skala żgħira.

2.   Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	integrazzjoni reġjonali: It-titjib tal-aċċess għas-swieq reġjonali u internazzjonali għal prodotti agrikoli inkluż l-iżvilupp ta’ sistemi tas-swieq u strateġiji ta’ żvilupp tas-suq;

(b)

linji Politiċi ta’ awtorizzazzjoni: (i) l-iżvilupp ta’ politiki agrikoli nazzjonali u reġjonali, oqfsa legali u regolatorji, il-bini tal-kapaċitajiet u l-appoġġ meħtieġa għall-iżvilupp istituzzjonali; (ii) il-bini tal-kapaċitajiet fl-Istat bi Sħab tal-EAC biex jittieħed il-vantaġġ sħiħ tal-opportunitajiet kummerċjali ikbar u biex jiġu massimizzati l-benefiċċji tar-riformi kummerċjali;

(c)

żvilupp agrikolu sostenibbli: (i) it-twettiq ta’ attivitajiet konġunti fuq bażi reġjonali, inkluża l-produzzjoni ta’ fertilizzanti, il-produzzjoni taż-żerriegħa, it-trobbija tal-bhejjem u l-kontroll tal-mard tal-pjanti u tal-annimali; (ii) il-promozzjoni u t-tisħiħ tal-Ipproċessar, il-kummerċjalizzazzjoni, id-distribuzzjoni u t-trasport u t-trattament tal-prodotti agrikoli; (iii) il-bini tal-kapaċitajiet biex jiġu rrispettati l-istandards internazzjonali marbutin mal-produzzjoni agrikola, l-imballaġġ u l-miżuri SPS;

(d)

infrastruttura agrikola (i) l-iżvilupp ta’ infrastruttura ta’ appoġġ agrikolu inklużi sistemi ta’ tisqija sostenibbli, il-ġbir tal-ilma, il-ħżin u l-ġestjoni, il-kummerċjalizzazzjoni u l-klassifikazzjoni; (ii) l-iżvilupp ta’ infrastruttura tar-riċerka u t-taħriġ, faċilitajiet ta’ ħżin, toroq sekondarji u ta’ aċċess għall-komunità; (iii) l-iżvilupp ta’ infrastruttura għall-agripproċessar; (iv) l-istabbiliment ta’ ċentru agrometeoroloġiku fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (v) l-iżvilupp ta’ infrastruttura moderna tas-suq għall-espansjoni tas-swieq domestiċi u reġjonali;

(e)

sigurtà alimentari u nutrizzjonali: (i) il-bini tal-kapaċitajiet tal-komunitajiet urbani u rurali għall-promozzjoni tal-għajxien aħjar, l-eradikazzjoni tal-faqar u l-iżvilupp sostenibbli; (ii) id-diversifikazzjoni tal-produzzjoni agrikola u l-iżvilupp ta’ prodotti li jindirizzaw il-ħtiġijiet tas-sigurtà alimentari u nutrizzjonali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (iii) it-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi li jwasslu għal produzzjoni u produttività aħjar fis-settur agrikolu b’enfasi speċjali fuq bdiewa fuq skala żgħira; (iv) l-iżvilupp tal-kapaċitajiet għall-konformità tas-sigurtà alimentari nazzjonali u reġjonali; u (v) it-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi ta’ aġġustament soċjali f’reġjuni affettwati ħażin minn diżastri naturali.

(f)

ġestjoni tal-katina tal-valur: (i) il-promozzjoni tal-użu ta’ teknoloġiji agrikoli sostenibbli u l-forniment tal-inputs tal-produzzjoni agrikola meħtieġa; (ii) it-tisħiħ tal-produzzjoni, il-produttività u l-kompetittività tas-settur agrikolu billi jiġu promossi industriji bbażati fuq l-agrikoltura; (iii) it-tisħiħ tal-valur miżjud fil-katina tal-provvista tal-prodotti agrikoli sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tas-swieq nazzjonali, reġjonali u internazzjonali; u (iv) il-promozzjoni tal-iżvilupp ta’ attivitajiet fl-oqsma tal-ipproċessar, il-kummerċjalizzazzjoni, id-distribuzzjoni u t-trasport ta’ prodotti agrikoli;

(g)

sistemi ta’ twissija bikrija: (i) il-bini tal-kapaċitajiet f’termini ta’ valutazzjoni u disseminazzjoni tal-informazzjoni dwar l-impatti probabbli tad-diżastri pendenti ferm minn qabel biex jittieħdu miżuri kontinġenti u rispons bikri; (ii) l-iżvilupp u l-ġestjoni tas-sistemi nazzjonali u reġjonali ta’ informazzjoni; (iii) l-iżvilupp, it-tisħiħ u l-kollegament tas-sistemi ta’ twissija bikrija u l-pjanijiet u l-istrateġiji ta’ kontinġenza għall-ġestjoni tar-rispons għal diżastri f’livelli nazzjonali u reġjonali; u (iv) l-appoġġ tal-għażliet għall-adattament u l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(h)

produzzjoni u kummerċjalizzazzjoni ta’ komoditajiet agrikoli: (i) l-iżvilupp tal-kapaċitajiet ta’ aċċess għas-swieq niċċa u l-iffaċilitar tal-konformità mal-istandards tal-komoditajiet biex jissodisfaw tali rekwiżiti tas-suq; (ii) id-diversifikazzjoni tal-produzzjoni agrikola u l-prodotti esportati fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC (iii) l-iżvilupp ta’ infrastruttura moderna tas-suq għall-espansjoni tas-swieq domestiċi u reġjonali; u (iv) l-iżvilupp ta’ programmi ta’ tikkettar u imballaġġ tal-prodotti li jippermettu lill-produtturi tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jiggarantixxu prezzijiet primjum għall-esportazzjonijiet ta’ prodotti ta’ bażi;

(i)

żvilupp rurali: (i) il-bini tal-kapaċitajiet tal-gruppi ta’ bdiewa fi ħdan il-katina sħiħa tal-valur agrikolu; (ii) it-titjib tal-faċilitajiet tat-trasport, tal-komunikazzjoni u tas-suq għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ inputs u outputs agrikoli; (iii) l-indirizzar ta’ ostakoli soċjokulturali bħal differenzi fil-lingwi, livelli ta’ litteriżmu, preġudizzji bbażati fuq il-ġeneru, is-saħħa tal-komunità li jinfluwenzaw ix-xorta ta’ sistemi tal-biedja; (iv) it-titjib tal-aċċess tal-bdiewa għal servizzi ta’ kreditu u ġestjoni tar-riżorsi naturali u kulturali; u (v) l-iżvilupp ta’ miżuri tal-politika rilevanti biex isostnu d-disponibbiltà ta’ inputs agrikoli adegwati għal bdiewa fuq skala żgħira fuq bażi puntwali;

(j)	pajjiżi importaturi netti tal-ikel: l-indirizzar tal-limitazzjonijiet fil-produzzjoni, il-ħżin u d-distribuzzjoni tal-ikel fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC.

(k)

sigurtà tal-għajxien: (i) il-bini tal-kapaċitajiet għall-iżvilupp tas-servizzi soċjali għall-popolazzjonijiet f’żoni rurali u periurbani; (ii) it-titjib tad-dħul totali tal-familji mill-produzzjoni agrikola permezz ta’ diversifikazzjoni, żieda tal-valur, impjiegi barra r-razzett u l-adozzjoni ta’ teknoloġiji agrikoli sostenibbli ġodda, fost l-oħrajn, fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (iii) iż-żieda tal-produttività tas-settur agrikolu fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; u (iv) iż-żieda tal-użu ta’ teknoloġiji agrikoli sostenibbli;

(l)

servizzi ta’ appoġġ tekniku: l-UE tieħu impenn li tipprovdi riżorsi adegwati u assistenza teknika għall-bini tal-kapaċità lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC b’mod li jkun prevedibbli u sostenibbli fl-oqsma li ġejjin: (i) it-tisħiħ tal-innovazzjoni u t-trasferiment tat-teknoloġija, l-għarfien, ir-riċerka u l-iżvilupp; (ii) l-iżvilupp u ż-żieda tal-użu tal-mekkanizzazzjoni tas-settur agrikolu tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (iii) l-istabbiliment tal-impjanti tal-inputs agrikoli u sistema ta’ distribuzzjoni fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; (iv) il-promozzjoni u t-tisħiħ tal-investiment fir-riċerka agrikola, is-servizzi ta’ estensjoni, it-taħriġ u l-kollegament bejn l-estensjonijiet tar-riċerka u l-bdiewa; (v) l-istabbiliment u t-tisħiħ taċ-ċentri reġjonali ta’ eċċellenza, inklużi ċentru tal-agrimeteoroloġija, laboratorji tal-bijoteknoloġija, analitiċi u djanjostiċi għall-għelejjel, il-bhejjem u l-ħamriji; u (vi) it-titjib tal-aċċess għal servizzi fil-produzzjoni tal-pjanti u l-annimali inklużi servizzi ta’ tgħammir tal-bhejjem, servizzi veterinarji u servizzi ta’ protezzjoni tal-pjanti.

(m)

servizzi ta’ finanzjament agrikolu: (i) it-tisħiħ tas-servizzi finanzjarji rurali għal produtturi fuq skala żgħira, proċessuri u negozjanti; (ii) l-iżvilupp ta’ mekkaniżmi reġjonali jew fond għall-iżvilupp agrikolu u rurali; (iii) l-iżvilupp ta’ istituzzjonijiet ta’ mikrofinanzjament u skemi tal-assigurazzjoni agrikoli; (iv) l-iffaċilitar tal-aċċess għall-kreditu mingħand banek u istituzzjonijiet finanzjarji oħra għall-agroproċessuri, in-negozjanti u l-bdiewa tal-agrikoltura; u (v) l-appoġġ lill-istituzzjonijiet finanzjarji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC li jservu lis-settur agrikolu u jiffaċilitaw l-aċċess mis-settur privat għas-swieq kapitali li jżidu kemm il-kapital fit-terminu qasir kif ukoll fit-tul.

(n)

indikazzjonijiet ġeografiċi: (i) l-iżvilupp ta’ politiki u oqfsa legali fuq indikazzjonijiet ġeografiċi; (ii) l-istabbiliment tar-regolamenti dwar indikazzjonijiet ġeografiċi; (iii) l-iżvilupp ta’ kodiċi ta’ prattika sabiex jiġu definiti prodotti b’rabta mal-oriġini tagħhom; (iv) il-faċilitazzjoni tal-organizzazzjonijiet u l-istituzzjonijiet lokali biex jikkoordinaw lill-partijiet ikkonċernati lokali fuq indikazzjonijiet ġeografiċi u l-konformità tal-prodotti; (v) il-bini tal-kapaċitajiet fuq l-identifikazzjoni, ir-reġistrazzjoni, il-kummerċjalizzazzjoni, it-traċċabbiltà u l-konformità fuq prodotti tal-indikazzjonijiet ġeografiċi; u (vi) l-iżvilupp ta’ kull qasam ieħor ta’ kooperazzjoni taħt din l-intestatura li jista’ jirriżulta fil-ġejjieni.

1.   Il-kooperazzjoni fl-iżvilupp tas-settur privat għandha tinkludi l-promozzjoni tal-investimenti u l-iżvilupp tal-impriżi.

2.   L-objettivi ta’ dan it-Titolu huma li:

(a)	joħloq ambjent li jwassal għall-promozzjoni tal-investiment u l-impriżi privati inkluż l-iżvilupp ta’ industriji ġodda, l-investiment dirett barrani u t-trasferiment tat-teknoloġija;

(b)	isaħħaħ il-kapaċitajiet tal-provvista, il-kompetittività u ż-żieda tal-valur;

(c)	itejjeb l-aċċess għal finanzi għal investiment mingħand istituzzjonijiet ta’ finanzjament tal-UE bħall-Bank Ewropew tal-Investment;

(d)	jibni l-kapaċità u jipprovdi appoġġ istituzzjonali għall-istituzzjonijiet ta’ żvilupp tas-settur privat bħal aġenziji ta’ promozzjoni tal-investiment, il-korpi apex, il-kmamar tal-kummerċ, l-assoċjazzjonijiet, il-punti ta’ kuntatt u l-istituzzjonijiet li jiffaċilitaw il-kummerċ;

(e)	jiżviluppa u/jew isaħħaħ qafas politiku, legali u regolatorju li jippromwovi u jipproteġi l-investiment;

(f)	itejjeb il-mekkaniżmi ta’ appoġġ u eżekuttivi lis-settur privat mingħand l-istituzzjonijiet konġunti tal-AKP-UE inkluż iċ-Ċentru għall-Iżvilupp tal-Agrikoltura (CTA), inter alia, għall-promozzjoni tal-investiment fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; u

(g)	joħloq jew isaħħaħ is-sħubijiet, in-negozji bi sħab, is-sottokuntrattar, l-esternalizzazzjoni u l-kollegamenti.

1.   Il-kooperazzjoni fis-sajd għandha tinkludi:

(a)	il-ġestjoni tas-sajd u kwistjonijiet marbuta mal-konservazzjoni;

(b)	il-ġestjoni tal-bastimenti u l-arranġamenti ta’ wara l-qbid;

(c)	il-miżuri finanzjarji u kummerċjali; u

(d)	l-iżvilupp tas-sajd u prodotti tas-sajd u l-akkwakultura marittima.

2.   L-UE għandha tikkontribwixxi għall-mobilizzazzjoni tar-riżorsi għall-implimentazzjoni tal-oqsma identifikati ta’ kooperazzjoni fil-livelli nazzjonali u reġjonali, li għandha tinkludi wkoll appoġġ għall-formazzjoni ta’ kapaċità reġjonali.

3.   Soġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-Parti III u l-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	l-iżvilupp u t-titjib tal-infrastruttura għall-ħżin, il-kummerċjalizzazzjoni u d-distribuzzjoni tal-ħut u prodotti tal-ħut;

(b)

il-bini tal-kapaċitajiet fil-livelli nazzjonali u reġjonali biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tekniċi tal-SPS/tal-OTK/tal-Punti Kritiċi ta’ Kontroll tal-Analiżi tal-Periklu, l-iżvilupp ta’ sistemi ta’ kontroll u sorveljanza għall-monitoraġġ taż-ŻEE tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, u l-introduzzjoni u l-ġestjoni ta’ skemi ta’ ċertifikazzjoni għas-sajd tal-baħar speċifiku;

(c)	l-investiment u t-trasferiment tat-teknoloġija f’operazzjonijiet tas-sajd, l-ipproċessar tal-ħut, servizzi portwali, l-iżvilupp u it-titjib ta’ faċilitajiet portwali u d-diversifikazzjoni tas-sajd biex ikunu inklużi speċijiet tat-tonn li mhumiex sfruttati biżżejjed jew li mhumiex sfruttati;

(d)	in-negozju bi sħab u l-kollegamenti, speċjalment mal-MSMEs u sajd artiġjanali fi ħdan il-katina tal-provvista tas-sajd;

(e)	il-valur miżjud fuq il-ħut; u

(f)	ir-riċerka u l-iżvilupp dwar il-valutazzjoni tal-ħażniet u l-livelli ta’ sostenibbiltà.

4.   Il-Partijiet jintrabtu li jikkooperaw fil-promozzjoni tat-twaqqif ta’ negozji bi sħab f’operazzjonijiet tas-sajd, ipproċessar tal-ħut, servizzi portwali, tkabbir tal-kapaċità tal-produzzjoni, titjib tal-kompetittività tas-sajd u tal-industrija u s-servizzi relatati, ipproċessar sekondarju, żvilupp u titjib ta’ faċilitajiet portwali u d-diversifikazzjoni tas-sajd biex ikunu inklużi speċijiet tat-tonn li mhumiex sfruttati biżżejjed jew li mhumiex sfruttati.

1.   Il-kooperazzjoni taħt dan it-Titolu għandha tinkludi riżorsi naturali, b’mod partikolari l-ilma, l-ambjent u l-bijodiversità.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni skont dan it-Titolu huma li:

(a)	issaħħaħ ir-rabtiet bejn il-kummerċ u l-ambjent;

(b)	tappoġġja l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet, konvenzjonijiet u trattati ambjentali internazzjonali;

(c)	tiżgura li hemm bilanċ bejn l-immaniġġjar ambjentali u t-tnaqqis tal-faqar;

(d)	tipproteġi l-ambjent u ssaħħaħ il-konservazzjoni tal-bijodiversità u l-preżervazzjoni ġenetika;

(e)	tippromwovi l-użu ekwu u sostenibbli tar-riżorsi naturali;

(f)	tiffaċilita u tħeġġeġ l-użu sostenibbli tar-riżorsi kondiviżi;

(g)	tippromwovi l-involviment tas-settur pubbliku u privat fil-ġestjoni tar-riżorsi naturali.

1.   Il-kooperazzjoni fil-qasam tar-riżorsi tal-ilma għandha tinkludi t-tisqija, il-ġenerazzjoni tal-idroenerġija, il-produzzjoni u l-provvista tal-ilma u l-protezzjoni taż-żoni tal-ġbir tal-ilma.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni f’dan il-qasam huma li:

(a)	tiżviluppa l-użu sostenibbli u l-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex ittejjeb l-għajxien tal-popolazzjoni tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(b)	tippromwovi l-kooperazzjoni reġjonali għall-użu sostenibbli tar-riżorsi tal-ilma transfruntiera;

(c)	tiżviluppa l-infrastruttura tal-provvista tal-ilma għal finijiet produttivi.

3.   Soġġett għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	l-iżvilupp tal-infrastruttura tal-provvista tal-ilma fir-reġjun;

(b)	l-iżvilupp tal-oqfsa legali u regolatorji rilevanti;

(c)	il-ġestjoni integrat tar-riżorsi tal-ilma;

(d)	il-bini tal-kapaċitajiet ta’ riżorsi umani, titjib fi standards ta’ servizz, ġestjoni tal-ilma u strutturi istituzzjonali;

(e)	il-ħolqien ta’ sħubijiet, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi;

(f)	il-promozzjoni tal-iżvilupp tat-teknoloġija, it-trasferiment u l-applikazzjonijiet, ir-riċerka u l-iżvilupp, l-innovazzjoni, l-iskambju ta’ informazzjoni u n-networks;

(g)	l-iżvilupp tal-kontroll tat-tniġġis tal-ilma, il-purifikazzjoni u l-konservazzjoni, it-trattament tal-ilma mormi u s-sanità;

(h)	il-promozzjoni ta’ skemi sostenibbli tat-tisqija.

1.   Il-kooperazzjoni fil-qasam tal-ambjent għandha tinkludi l-protezzjoni u l-ġestjoni sostenibbli tal-ambjent, kif ukoll l-implimentazzjoni ta’ politika ambjentali relatata mal-kummerċ.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni f’dan il-qasam huma li:

(a)	tipproteġi, tirrestawra u tikkonserva l-ambjent u l-bijodiversità (il-flora, il-fawna u riżorsi ġenetiċi mikrobiċi, inklużi l-ekosistemi tagħhom);

(b)	tiżviluppa l-industriji fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC li jużaw teknoloġiji ekoloġiċi;

(c)	tippromwovi l-iżvilupp, it-trasferiment u l-applikazzjoni tat-teknoloġija, ir-riċerka u l-iżvilupp, l-innovazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni.

3.   Soġġetti għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet, konvenzjonijiet u trattati ambjentali internazzjonali;

(b)	it-tisħiħ u l-promozzjoni ta’ użu ekwu u sostenibbli, il-konservazzjoni u l-ġestjoni tal-ambjent u l-bijodiversità, inklużi r-riżorsi tal-forestrija u tal-organiżmi selvaġġi;

(c)	ir-rinfurzar ta’ oqfsa istituzzjonali u legali u l-ħila li jkunu żviluppati, implimentati, amministrati u eżegwiti liġijiet, regolamenti, standards u linji politiċi ambjentali;

(d)	il-ħolqien ta’ sħubijiet, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi;

(e)	il-prevenzjoni u l-mitigazzjoni ta’ diżastri ambjentali naturali, u t-telf tal-bijodiversità;

(f)	il-promozzjoni tal-iżvilupp u l-adattament tat-teknoloġija, it-trasferiment u l-applikazzjoni, ir- riċerka u l-iżvilupp u l-innovazzjoni;

(g)	il-protezzjoni u l-ġestjoni ta’ riżorsi tal-baħar u tal-kosta, ta’ riżorsi ġenetiċi u bijoloġiċi indiġeni domestiċi u selvaġġi;

(h)	l-iżvilupp ta’ attivitajiet u għajxien alternattivi faċli għall-ambjent;

(i)	il-produzzjoni u l-faċilitazzjoni fil-kummerċ ta’ merkanzija u servizzi li għalihom l-ekotikketta hija importanti;

(j)	l-iskambju ta’ informazzjoni u networking għal prodotti u l-ħtiġijiet tagħhom fir-rigward ta’ proċess ta’ produzzjoni, trasport, kummerċjalizzazzjoni u tikkettar;

(k)	l-iżvilupp ta’ faċilitajiet infrastrutturali għal prodotti ekoloġiċi;

(l)	l-integrazzjoni ta’ komunitajiet lokali fil-ġestjoni ta’ riżorsi tal-bijodiversità, il-forestrija u annimali salvaġġi;

(m)	l-iżvilupp tal-immaniġġjar tal-iskart u r-rimi sikur ta’ skart industrijali u tossiku;

(n)	il-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati fid-djalogu ambjentali internazzjonali.

1.   Il-kooperazzjoni skont dan it-Titolu għandha tinkludi appoġġ u bini tal-kapaċità fl-armonizzazzjoni, iż-żonar u l-kompartmentalizzazzjoni, il-valutazzjoni tal-konformità, l-iskambju ta’ informazzjoni u t-trasparenza tal-kundizzjonijiet kummerċjali.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni skont dan it-Titolu huma li:

(a)	jiġi ffaċilitat il-kummerċ interreġjonali u intrareġjonali tal-Partijiet, filwaqt li jiġu ssalvagwardjati il-ħajja jew s-saħħa tal-bniedem, tal-annimali u tal-pjanti skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS;

(b)	jiġu indirizzati problemi li jirriżultaw mill-miżuri SPS dwar setturi u prodotti ta’ prijorità maqbula filwaqt li tingħata l-kunsiderazzjoni dovuta lill-integrazzjoni reġjonali;

(c)	jiġu stipulati proċeduri u modalitajiet għall-iffaċilitar tal-kooperazzjoni fi kwistjonijiet tal-SPS;

(d)	tiġi żgurata trasparenza fir-rigward tal-miżuri SPS applikabbli għall-kummerċ bejn u fi ħdan il-Partijiet;

(e)	tinġieb ’il quddiem l-armonizzazzjoni intrareġjonali tal-miżuri mal-istandards internazzjonali, skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS, u l-iżvilupp ta’ politiki xierqa u ta’ oqfsa leġiżlattivi, regolatorji u istituzzjonali fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC

(f)	tissaħħaħ il-parteċipazzjoni effettiva tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fil-Kummissjoni tal-Codex Alimentarius, l-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali u l-Konvenzjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Pjanti;

(g)	jiġu promossi l-konsultazzjoni u l-iskambji bejn l-EAC u l-laboratorji u l-istituzzjonijiet tal-UE;

(h)	jiġi ffaċilitat l-iżvilupp tal-kapaċità għall-istabbiliment u l-implimentazzjoni tal-istandards reġjonali u nazzjonali skont ir-rekwiżiti internazzjonali sabiex tiġi ffaċilitata l-integrazzjoni reġjonali;

(i)	tiġi stabbilita u tissaħħaħ il-kapaċità tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jimplimentaw u jissorveljaw il-miżuri SPS skont dan l-Artikolu; u

(j)	jiġi promoss it-trasferiment tat-teknoloġija.

3.   Soġġetti għall--Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)

l-appoġġ lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jikkonformaw mal-miżuri SPS, inkluż l-iżvilupp ta’ oqfsa regolatorji xierqa, politiki, kwistjonijiet rigward il-ħidma tal-korpi internazzjonali rilevanti għall-iffissar ta’ standards, it-taħriġ, avvenimenti ta’ informazzjoni, il-bini tal-kapaċitajiet u l-assistenza teknika;

(b)

l-appoġġ lill-armonizzazzjoni tal-miżuri SPS fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-istabbiliment ta’ kumitati nazzjonali li jikkoordinaw l-SPS, u l-promozzjoni tal-kapaċità tas-settur pubbliku u dak privat għall-kontroll sanitarju; l-oqsma ta’ prijorità jinkludu l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ programm ta’ kwalità, taħriġ, avvenimenti ta’ informazzjoni, il-bini, l-aġġornament, il-modernizzazzjoni u l-akkreditazzjoni tal-laboratorji;

(c)	l-appoġġ fi kwistjonijiet li jikkonċernaw il-ħidma tal-korpi internazzjonali rilevanti għall-iffissar ta’ standards; din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi taħriġ, avvenimenti ta’ informazzjoni, bini tal-kapaċità u assistenza teknika;

(d)	l-appoġġ fil-qasam tas-sajd bl-għan li jiġu żviluppati standards reġjonali armonizzati, leġiżlazzjoni u standards tal-prodotti tal-ħut għall-promozzjoni tal-kummerċ bejn il-Partijiet u fi ħdan ir-reġjun tal-EAC;

(e)	l-appoġġ bil-għan li tiġi promossa l-kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet SPS tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-istituzzjonijiet SPS ekwivalenti tal-UE;

(f)	l-appoġġ tal-implimentazzjoni tal-Ftehim dwar l-SPS, b’mod partikolari fit-tisħiħ tal-awtoritajiet kompetenti, in-notifika u l-punti ta’ assistenza tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(g)	l-appoġġ għall-kondiviżjoni u l-iskambju tal-informazzjoni.

1.   Il-Partijiet għandhom l-għan li jiksbu l-armonizzazzjoni tar-regoli u l-proċeduri rispettivi tagħhom għall-formulazzjoni tal-miżuri SPS tagħhom, inklużi l-proċeduri ta’ spezzjoni, ittestjar u ċertifikazzjoni, skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS.

2.   Kif xieraq, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC se jiżviluppaw, bl-appoġġ tal-UE, programm u skeda ta’ żmien għall-armonizzazzjoni tal-istandards SPS tagħhom.

3.   Il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għandu jiżviluppa modalitajiet biex jassisti u jissorvelja dan il-proċess ta’ armonizzazzjoni fi ħdan ir-reġjuni, kif xieraq.

1.   L-UE taqbel li tipprovdi assistenza teknika u trattament speċjali u differenzjali skont l-Artikoli 9 u 10 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-SPS.

2.   Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jindirizzaw il-ħtiġijiet speċjali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC li jirriżultaw mill-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu.

3.   Il-Partijiet jaqblu li l-oqsma li ġejjin huma prijoritajiet għall-assistenza teknika:

(a)	il-bini tal-kapaċitajiet teknika fis-setturi pubbliċi u privati tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex ikunu jistgħu jsiru kontrolli sanitarji u fitosanitarji, inklużi avvenimenti ta’ taħriġ u informazzjoni għall-ispezzjoni, iċ-ċertifikazzjoni, is-superviżjoni u l-kontroll;

(b)	it-titjib tal-kapaċità teknika għall-implimentazzjoni u għall-monitoraġġ tal-miżuri SPS, inkluża l-promozzjoni ta’ użu ikbar ta’ standards internazzjonali;

(c)

l-iżvilupp tal-kapaċitajiet għall-analiżi tar-riskji, l-armonizzazzjoni, il-konformità, l-ittestjar, iċ-ċertifikazzjoni, il-monitoraġġ tar-residwi, it-traċċabbiltà u l-akkreditazzjoni inkluż permezz tal-aġġornament jew tal-istabbiliment ta’ laboratorji u ta’ tagħmir ieħor biex l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jiġu mgħejuna jkunu konformi mal-istandards internazzjonali;

(d)	l-appoġġ għall-parteċipazzjoni tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fil-ħidma tal-korpi internazzjonali tal-issettjar tal-istandards;

(e)	l-iżvilupp tal-kapaċità tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għall-parteċipazzjoni effettiva fil-proċessi ta’ notifika.

1.   Il-kooperazzjoni skont dan it-Titolu għandha tinkludi t-tħejjija, l-adozzjoni u l-applikazzjoni ta’ regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta’ evalwazzjoni tal-konformità, kif definiti fil-Ftehim dwar l-OTK.

2.   L-objettivi tal-kooperazzjoni skont dan it-Titolu huma li:

(a)	telimina b’mod progressiv l-ostakoli tekniċi għall-kummerċ, sabiex tiffaċilita l-kummerċ bejn il-Partijiet u fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(b)	issaħħaħ l-integrazzjoni reġjonali bejn l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC billi tarmonizza l-istandards, ir-regolamenti tekniċi u l-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità applikati fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC, skont il-Ftehim dwar l-OTK;

(c)	tippromwovi l-użu ikbar tar-regolamenti tekniċi, l-istandards u l-proċeduri tal-evalwazzjoni ta’ konformità internazzjonali, inklużi miżuri speċifiċi għas-setturi;

(d)	tiżviluppa r-rabtiet funzjonali, in-negozji bi sħab u l-ħidma konġunta ta’ riċerka u żvilupp bejn l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC u l-istituzzjonijiet tal-UE marbuta mal-istandardizzazzjoni, il-valutazzjoni tal-konformità u l-issettjar tar-regolamenti;

(e)	issaħħaħ l-aċċess tas-suq għal prodotti li joriġinaw fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC permezz ta’ titjib fis-sikurezza, il-kwalità u l-kompetittività tal-prodotti tagħhom;

(f)	tippromwovi l-użu ikbar tal-aħjar prattiki internazzjonali għar-regolamenti tekniċi, l-istandards internazzjonali u l-proċeduri tal-evalwazzjoni ta’ konformità;

(g)	tiżgura li l-preparazzjoni, l-adozzjoni u l-applikazzjoni tal-istandards u r-regolamenti tekniċi jkunu trasparenti u ma joħolqux ostakoli mhux neċessarji għall-kummerċ bejn il-Partijiet, skont id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim dwar l-OTK;

(h)	tappoġġja l-iżvilupp tal-oqfsa regolatorja xierqa, il-politiki u r-riformi fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC sabiex jissodisfaw il-prattiki aċċettati f’livell internazzjonali;

(i)	tassisti lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jimplimentaw il-Ftehim tad-WTO dwar l-OTK u jikkonformaw mar-rekwiżiti tal-OTK tas-sħab fin-negozju tagħhom fil-kuntest tal-Ftehim tad-WTO dwar l-OTK.

3.   Soġġetti għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż fl-oqsma li ġejjin:

(a)	l-appoġġ għall-promozzjoni ta’ s tal-istandards internazzjonali, ir-regolamenti tekniċi, u l-valutazzjonijiet ta’ konformità, inklużi miżuri speċifiċi għas-setturi fit-territorji tal-Partijiet;

(b)

l-appoġġ għall-bini tal-kapaċitajiet tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC fl-oqsma ta’ standardizzazzjoni, metroloġija, akkreditazzjoni u fil-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità, inkluż l-appoġġ għall-aġġornament u t-twaqqif ta’ laboratorji u istituzzjonijiet rilevanti kif ukoll l-akkwist tat-tagħmir rilevanti;

(c)	l-appoġġ għall-ġestjoni u l-garanzija tal-kwalità fis-setturi ta’ importanza magħżula għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(d)	l-appoġġ għall-parteċipazzjoni sħiħa tal-istandards u korpi regolatorji tekniċi oħra tal-Istat(i) Sieħeb tal-EACf’korpi internazzjonali li jiffissaw standards, u t-tisħiħ tar-rwol tal-istandards internazzjonali bħala bażi għal regolamenti tekniċi;

(e)	l-appoġġ għall-isforzi mill-korpi ta’ valutazzjoni tal-konformità tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jiksbu akkreditazzjoni internazzjonali;

(f)	l-iżvilupp ta’ rabtiet li jiffunzjonaw bejn l-istituzzjonijiet tal-Partijiet ta’ standardizzazzjoni, ta’ valutazzjoni tal-konformità u ta’ ċertifikazzjoni;

(g)

l-appoġġ għall-iżvilupp ta’ fehim komuni dwar prattiki regolatorji tajbin, inklużi: (i) trasparenza fil-preparazzjoni, l-adozzjoni u l-applikazzjoni ta’ regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta’ stima ta’ konformità; (ii) in-neċessità u l-proporzjonalità ta’ miżuri regolatorji u proċeduri ta’ evalwazzjoni tal-konformità relatati, li jistgħu jinkludu l-użu tad-dikjarazzjonijiet ta’ konformità mill-fornituri; (iii) l-użu ta’ standards internazzjonali bħala bażi għal regolamenti tekniċi, ħlief meta dawn l-istandards internazzjonali mhumiex effettivi jew xierqa għat-twettieq tal-miri leġittimi persegwiti; (iv) l-infurzar ta’ regolamenti tekniċi u attivitajiet ta’ sorveljanza tas-suq; u (v) l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi u metodi għar-rieżami tar-regolamenti tekniċi, l-istandards u l-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità.

(h)	l-identifikazzjoni, il-prijoritizzazzjoni u l-appoġġ fl-iżvilupp tal-infrastruttura teknika meħtieġa u t-trasferiment tat-teknoloġija, f’termini tal-metroloġija, l-istandardizzazzjoni, l-ittestjar, iċ-ċertifikazzjoni u l-akkreditazzjoni, biex ikunu appoġġjati r-regolamenti tekniċi;

(i)	it-tisħiħ tal-kooperazzjoni regolatorja, teknika u xjentifika billi fost l-oħrajn, jiġu skambjati l-informazzjoni, l-esperjenzi u d-data, bil-għan li jittejbu l-kwalità u l-livell tar-regolamenti tekniċi u jsir użu effiċjenti mir-riżorsi regolatorji;

(j)	l-iżvilupp tal-kompatibbiltà u l-konverġenza tar-regolamenti tekniċi, l-istandards u l-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità rispettivi;

(k)	il-promozzjoni u t-tħeġġiġ ta’ kooperazzjoni bilaterali bejn l-organizzazzjonijiet rispettivi tal-Partijiet responsabbli għall-metroloġija, l-istandardizzazzjoni, l-ittestjar, iċ-ċertifikazzjoni u l-akkreditazzjoni;

(l)	il-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn il-Partijiet u fl-EAC relatata mal-ħidma tal-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti, u l-fora li jindirizzaw kwistjonijiet marbutin mal-OTK.

1.   Il-Partijiet jagħrfu u jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fi kwistjonijiet relatati mal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali fl-ambjent kummerċjali globali li qed jevolvi.

2.   Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni bl-għan li jiżguraw li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rilevanti, kif ukoll il-kapaċità amministrattiva tal-amministrazzjonijiet rilevanti, jissodisfaw l-objettiv ta’ promozzjoni tal-faċilitazzjoni kummerċjali.

3.   Il-Partijiet jirrikonoxxu l-ħtieġa ta’ kapaċità amministrattiva xierqa sabiex jintlaħqu dawk l-objettivi. Huma jaqblu li l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jeħtieġu perjodi tranżitorji u bini tal-kapaċitajiet biex jimplimentaw bla xkiel id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Titolu.

4.   L-objettivi tal-kooperazzjoni skont dan it-Titolu huma li:

(a)	tiffaċilita l-kummerċ bejn il-Partijiet;

(b)	tippromwovi l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-proċeduri doganali fil-livell reġjonali;

(c)	tipprovdi appoġġ lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex tissaħħaħ il-faċilitazzjoni kummerċjali;

(d)	tipprovdi appoġġ lill-amministrazzjonijiet doganali tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jimplimentaw dan il-Ftehim u l-aħjar prattiki doganali internazzjonali oħra;

(e)	issaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet doganali tal-Partijiet u aġenziji tal-fruntiera relatati oħra.

5.   Soġġetti għall-Artikolu 75, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a)	l-iskambju ta’ informazzjoni dwar leġiżlazzjoni u proċeduri doganali;

(b)	l-iżvilupp ta’ inizjattivi konġunti f’oqsma miftiehma bejniethom;

(c)

l-appoġġ: (i) għall-modernizzazzjoni tas-sistemi u l-proċeduri doganali, u t-tnaqqis taż-żmien tal-ikklirjar doganali; (ii) tas-simplifikazzjoni u l-armonizzazzjoni ta’ proċeduri doganali u l-formalitajiet kummerċjali, inklużi dawk relatati mal-importazzjoni, l-esportazzjoni u t-tranżitu; (iii) tat-tisħiħ ta’ sistemi ta’ tranżitu reġjonali; (iv) tat-tisħiħ tat-trasparenza skont l-Artikolu 134; (v) tal-bini tal-kapaċitajiet inkluża l-assistenza finanzjarja u teknika lill-Istat(i) bi Sħab tal-EAC; u (vi) ta’ kull qasam doganali ieħor li jkunu qablu dwaru l-Partijiet għal dan il-Ftehim;

(d)	l-istabbiliment, sa fejn ikun possibbli, ta’ pożizzjonijiet komuni f’organizzazzjonijiet internazzjonali fil-qasam tal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali, bħad-WTO, id-WCO, in-NU u l-UNCTAD;

(e)	il-promozzjoni tal-koordinazzjoni bejn l-aġenziji kollha relatati, kemm internament kif ukoll minn fruntiera għal oħra.

6.   Il-Partijiet għandhom jikkooperaw fi kwistjonijiet doganali u dwar ir-regoli tal-oriġini permezz:

(a)	tal-introduzzjoni ta’ proċeduri u ta’ prattiki li jirriflettu l-istrumenti u l-istandards internazzjonali applikabbli fil-qasam tal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali, inklużi r-regoli tad-WTO u l-istrumenti u l-istandards tad-WCO;

(b)	tal-implimentazzjoni ta’ attivitajiet li għandhom l-għan li jikkonsolidaw l-armonizzazzjoni ta’ standards doganali u miżuri li jiffaċilitaw il-kummerċ;

(c)	tal-applikazzjoni ta’ tekniki doganali moderni, inklużi l-valutazzjoni tar-riskji, id-deċiżjonijiet vinkolanti, il-proċeduri ssimplifikati, il-kontrolli ta’ wara r-rilaxx u l-metodi ta’ verifika;

(d)	tal-awtomatizzazzjoni tal-proċeduri doganali u ta’ proċeduri kummerċjali oħra, inkluż l-iskambju ta’ informazzjoni doganali u kummerċjali;

(e)	tat-taħriġ tal-uffiċjali doganali u uffiċjali rilevanti oħra mis-settur pubbliku u privat dwar il-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali; u

(f)	ta’ kull qasam ieħor li jistgħu jidentifikaw il-Partijiet.

1.   Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-eliminazzjoni u / jew it-tnaqqis sostanzjali tat-tariffi kif stipulat f’dan il-Ftehim se jkunu sfida għall-Istat(i) bi Sħab tal-EAC. Il-Partijiet jaqblu li din l-isfida speċifika għandha tiġi indirizzata permezz tal-ħolqien ta’ qafas kumpensatorju, soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Anness VI li jipprevalu.

2.   Il-Partijiet jirrikonoxxu wkoll li l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim tista’ tirriżulta fi sfidi potenzjali, fost l-oħrajn fil-kamp soċjali, ekonomiku u ambjentali, għall-ekonomiji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC. Il-Partijiet jaqblu li dawk l-isfidi għandhom jiġu indirizzati permezz ta’ azzjonijiet ta’ kooperazzjoni ekonomika u fl-iżvilupp.

3.   Il-kooperazzjoni skont dan it-Titolu għandha l-għan li tindirizza l-isfidi ta’ aġġustament reali u potenzjali li jirriżultaw mill-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim.

1.   Fir-rigward tat-telf fid-dħul b’rabta mat-tnaqqis tat-tariffi, l-UE għandha, soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Anness VI li jipprevalu:

(a)	tidħol fi djalogu msaħħaħ dwar il-miżuri u r-riformi ta’ adattament fiskali;

(b)	tistabbilixxi modalitajiet ta’ kooperazzjoni li jappoġġjaw ir-riforma fiskali;

(c)	tipprovdi riżorsi finanzjarji li jkopru b’mod tranżitorju t-telf maqbul tad-dħul tal-gvern li jirriżulta mill-eliminazzjoni u/jew it-tnaqqis sostanzjali fit-tariffi doganali.

2.   Sabiex tiżgura li l-ekonomiji tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC jisfruttaw il-vantaġġ sħiħ ta’ dan il-Ftehim, l-UE taqbel li taħdem mal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex iwettqu l-attivitajiet xierqa ta’ kooperazzjoni bil-għan li:

(a)	jtejbu l-kompetittività tas-setturi produttivi fi ħdan l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(b)	jtejbu l-kapaċitajiet produttivi u professjonali tal-forza tax-xogħol tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC inkluż taħriġ tal-ħaddiema spostati bl-għeluq ta’ kumpaniji jew il-forniment ta’ ħiliet ġodda biex ikunu jistgħu jwettqu attivitajiet ġodda eċċ.;

(c)	jappoġġjaw miżuri favur ambjent sostenibbli;

(d)	jibnu l-kapaċitajiet biex tissaħħaħ id-dixxiplina makroekonomika;

(e)	jimmitigaw l-impatti possibbli li jaffettwaw is-sigurtà alimentari u nutrizzjonali, l-iżvilupp rurali, is-sigurtà tal-għajxien u l-qligħ mill-esportazzjonijiet fl-Istat(i) bi Sħab tal-EAC;

(f)	jindirizzaw oqsma ta’ kooperazzjoni possibbli oħra relatati mal-isfidi ta’ implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim.

1.   Filwaqt li jirrikonoxxu l-impenn tal-UE biex issostni l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim u l-isforzi tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC infushom għall-finanzjament tal-ħtiġijiet ta’ żvilupp tagħhom, il-Partijiet jaqblu li jaħdmu kemm b’mod konġunt kif ukoll b’mod indipendenti biex jiġu mobilizzati r-riżorsi finanzjarji li jappoġġjaw l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim, l-integrazzjoni reġjonali u l-istrateġiji ta’ żvilupp tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC.

2.   L-objettiv tal-mobilizzazzjoni konġunta tar-riżorsi huwa li tikkumplementa, tappoġġja u tippromwovi fi spirtu ta’ interdipendenza, l-isforzi tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex ifittxu sorsi alternattivi ta’ finanzjament biex jappoġġjaw l-integrazzjoni reġjonali u l-istrateġiji ta’ żvilupp, b’mod partikolari l-Matriċi ta’ Żvilupp tal-FSE fl-Anness III(a), soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Anness VI li jipprevalu.

1.   Soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Anness VI li jipprevalu, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandu/hom:

(a)	jimpenjaw riżorsi mill-mekkaniżmi ta’ finanzjament tagħhom fuq bażi puntwali u prevedibbli biex isostnu l-integrazzjoni reġjonali u l-istrateġiji ta’ żvilupp relatati mal-FSE u l-proġetti li jinsabu fil-Matriċi ta’ Żvilupp tal-FSE;

(b)	jiżviluppaw l-istrateġiji ta’ żvilupp tagħhom filwaqt li jqisu kif xieraq id-dritt tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC biex jistabbilixxu d-direzzjoni u s-sekwenza tal-istrateġiji u l-prijoritajiet ta’ żvilupp tagħhom;

(c)	jistabbilixxu fond tal-FSE biex jipprovdu riżorsi relatati tal-FSE;

(d)	jinkorporaw il-prijoritajiet tal-Matriċi ta’ Żvilupp tal-FSE fl-istrateġiji reġjonali u nazzjonali.

2.   Soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Anness VI li jipprevali, l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC għandhom jifformulaw regoli u regolamenti għall-ġestjoni tal-Fond tal-FSE, biex jiżguraw it-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-valur għall-flus fl-użu ta’ dawk ir-riżorsi. Mingħajr preġudizzju għall-kontribuzzjonijiet tas-sħab l-oħra għall-Fond tal-FSE, l-allokazzjoni tar-riżorsi tal-UE se tkun proviżorja tiddependi minn valutazzjoni b’suċċess tal-proċeduri operatorji tal-Fond tal-FSE min-naħa tal-UE.

3.   Soġġett għad-dispożizzjonijiet Anness V li jipprevalu, l-UE għandha timpenja riżorsi fuq bażi f’waqtha u prevedibbli filwaqt li tqis b’mod partikolari r-restrizzjonijiet min-naħa tal-provvista tal-Istat(i) bi Sħab tal-EAC b’rabta mal-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim, inklużi lakuni ta’ finanzjament identifikati fil-Matriċi ta’ Żvilupp tal-FSE, permezz ta’:

(a)	il-baġit tal-UE;

(b)	kull strument ieħor li sejjer jintuża biex jimplimenta l-għajnuna uffiċjali għall-iżvilupp tal-UE.

4.   Il-Partijiet għandhom jieħdu impenn konġunt li jaħdmu favur il-mobilizzazzjoni tar-riżorsi li ġejjin:

(a)	fondi ta’ donaturi (donaturi multilaterali u bilaterali) oħra;

(b)	għotjiet, selfiet konċessjonali, sħubijiet pubbliċi-privati, u faċilitajiet speċjalizzati;

(c)	kull riżorsa oħra ta’ għajnuna għall-iżviluppdisponibbli mingħand is-sħab tal-iżvilupp.

1.   Il-Partijiet għandhom jidħlu f’konsultazzjonijiet u jsolvu in bona fede kull tilwima dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ dan il-Ftehim u bil-għan li jilħqu soluzzjoni miftiehma bejniethom.

2.   Parti għandha tfittex li tikkonsulta permezz ta’ talba bil-miktub lill-Parti l-oħra, b’kopja li tintbagħat lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, fejn tidentifika l-miżura inkwistjoni u d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim li tqis li mhijiex konformi magħhom.

3.   Sakemm il-Partijiet ma jaqblux mod ieħor, il-konsultazzjonijiet għandhom isiru fit-territorju tal-Parti li sar ilment kontriha u għandhom isiru fi żmien għoxrin (20) jum mid-data tal-wasla tat-talba. Il-konsultazzjonijiet għandhom jitqiesu bħala mitmuma fi żmien sittin (60) jum mid-data li fiha tkun waslet it-talba tal-Parti li sar ilment kontriha, sakemm il-Partijiet ma jkunux qablu li jkomplu l-konsultazzjonijiet. Kull informazzjoni li tingħata waqt il-konsultazzjonijiet għandhom jibqgħu konfidenzjali.

4.   Konsultazzjonijiet dwar affarijiet urġenti, inklużi dawk dwar merkanzija li tiskadi jew merkanzija staġjonali għandhom jittieħdu malli jkun prattikament possibbli u f’kull każ fi żmien ħmistax-il (15) jum mid-data tal-wasla tat-talba, u għandhom jitqiesu li ntemmu fi żmien tletin (30) jum mid-data tal-wasla tat-talba, sakemm il-Partijiet ma jaqblux li jkomplu bil-konsultazzjonijiet.

5.   Jekk il-Parti li lilha ssir it-talba għal konsultazzjonijiet ma tweġibx għal dik it-talba fi żmien għaxart (10) ijiem mid-data tar-riċezzjoni tagħha, jew jekk il-konsultazzjonijiet ma jseħħux fl-iskadenzi rispettivi stabbiliti fil-paragrafi 3 jew 4 ta’ dan l-Artikolu, jew jekk il-konsultazzjonijiet ikunu konklużi u ma jkunx intlaħaq ftehim dwar soluzzjoni miftiehma reċiprokament, waħda mill-Partijiet tista’ titlob is-soluzzjoni tat-tilwima permezz ta’ arbitraġġ skont l-Artikolu 112.

6.   Il-Partijiet jistgħu jaqblu li jemendaw il-limiti ta’ żmien imsemmijin fil-paragrafi minn 3 sa 5, fid-dawl tad-diffikultajiet jew il-kumplessitajiet tal-każ li tista’ tesperjenza xi waħda mill-Partijiet.

1.   Jekk il-konsultazzjonijiet ma jirnexxilhomx jaslu għal soluzzjoni miftiehma b’mod reċiproku, il-Partijiet jistgħu, bi qbil, jirriferu għal medjatur. Sakemm il-Partijiet ma jaqblux b’mod ieħor, it-termini ta’ referenza għall-medjazzjoni għandha tkun il-kwistjoni msemmija fit-talba għal konsultazzjonijiet.

2.   Kull waħda mill-Partijiet tista’ tkompli bl-arbitraġġ skont l-Artikolu 112 mingħajr rikors għal medjazzjoni.

3.   Sakemm il-Partijiet ma jaqblux rigward medjatur fi żmien ħmistax-il (15) jum mid-data tal-ftehim biex tintalab medjazzjoni, il-President tal-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, jew id-delegat tiegħu, għandu jagħżel bix-xorti medjatur mill-grupp ta’ individwi li qegħdin fil-lista msemmija fl-Artikolu 125 u li ma jkunu nazzjonali tal-ebda waħda mill-Partijiet. L-għażla għandha ssir fi żmien ħamsa u għoxrin (25) jum mid-data minn meta jitressaq il-ftehim biex tintalab medjazzjoni u fil-preżenza ta’ rappreżentant ta’ kull Parti. Il-medjatur għandu jorganizza laqgħa mal-Partijiet mhux iktar tard minn tletin (30) jum wara li jintgħażel. Il-medjatur għandu jirċievi l-preżentazzjonijiet ta’ kull Parti mhux iktar tard minn ħmistax-il (15) jum qabel il-laqgħa u għandu jinnotifika opinjoni mhux iktar tard minn ħamsa u erbgħin (45) jum wara li jkun intgħażel.

4.   L-opinjoni tal-medjatur tista’ tinkludi rakkomandazzjoni dwar kif tissolva t-tilwima, konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. L-opinjoni tal-medjatur mhijiex vinkolanti.

5.   Il-Partijiet jistgħu jaqblu li jemendaw it-termini ta’ skadenza msemmija fil-paragrafu 3. Il-medjatur jista’ jiddeċiedi wkoll li jemenda dawn il-limiti ta’ żmien wara t-talba ta’ kull waħda mill-Partijiet jew fuq l-inizjattiva tiegħu stess, fid-dawl tad-diffikultajiet li tgħaddi minnhom il-Parti kkonċernata jew il-kumplessitajiet tal-każ.

6.   Il-proċeduri li jinvolvu l-medjazzjoni, b’mod partikolari l-informazzjoni kollha mogħtija u l-pożizzjonijiet meħuda mill-Partijiet matul dawk il-proċeduri għandhom jinżammu konfidenzjali.

1.   Meta l-Partijiet ma jirnexxielhomx isolvu t-tilwima billi jirrikorru għal konsultazzjonijiet, kif previst fl-Artikolu 110, il-Parti lmentatriċi tista’ tagħti notifika biex tinfetaħ il-proċedura għat-twaqqif ta’ bord ta’ arbitraġġ, li għandu jitwaqqaf skont l-Artikolu 113.

2.   L-avviż għall-istabbiliment ta’ bord ta’ arbitraġġ għandu jsir bil-miktub lill-Parti konvenuta u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja. Fl-avviż tagħha, il-Parti lmentatriċi għandha tidentifika l-miżuri speċifiċi inkwistjoni, u għandha tispjega b’mod ċar kif tali miżuri jikkostitwixxu ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim.

1.   Għandu jitwaqqaf bord tal-arbitraġġ magħmul minn tliet arbitri.

2.   Fi żmien għaxart (10) ijiem mid-data tal-preżentazzjoni tal-avviż għall-istabbiliment ta’ bord tal-arbitraġġ lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, il-Partijiet jikkonsultaw lil xulxin biex jilħqu ftehim dwar il-kompożizzjoni tal-bord ta’ arbitraġġ.

3.   F’każ li l-Partijiet ma jkunux jistgħu jaqblu fuq il-kompożizzjoni tal-bord tal-arbitraġġ fil-perjodu ta’ żmien stipulat fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu, kull Parti tagħżel arbitru mil-lista ta’ arbitri stabbilita fl-Artikolu 125 fi żmien ħamest (5) ijiem. Jekk waħda mill-Partijiet tonqos milli taħtar l-arbitru tagħha, wara t-talba tal-Parti l-oħra, l-arbitru ta’ dak il-Parti għandu jintgħażel b’lotterija mill-President tal-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, jew id-delegat tal-President mis-sublista ta’ dik il-Parti stabbilita skont l-Artikolu 125.

4.   Sakemm il-Partijiet ma jaslux għal ftehim dwar il-President tal-bord ta’ arbitraġġ fi ħdan il-perjodu ta’ żmien stabbilit fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu, iż-żewġ arbitri għandhom min-naħa tagħhom jaħtru t-tielet arbitru bħala l-President tal-bord mil-lista stabbilita fl-Artikolu 125 fi żmien ħamest (5) ijiem mill-ħatra tagħhom u għandhom jinnotifikaw lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja dwar il-ħatra. Jekk ma jinħatarx il-President tal-bord, waħda mill-Partijiet tista’ titlob lill-President tal-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja jew lid-delegat tal-President biex jagħżel b’lotterija lill-President tal-bord ta’ arbitraġġ mis-sublista ta’ Presidenti li jinsabu fil-lista stabbilita fl-Artikolu 125 fi żmien ħamest (5) ijiem.

5.   Id-data meta jiġi stabbilit il-bord ta’ arbitraġġ għandha tkun id-data meta jintgħażlu t-tliet arbitri u meta dawn ikunu aċċettaw il-ħatra tagħhom f’konformità mar-regoli ta’ proċedura adottati skont l-Artikolu 120.

1.   Il-bord tal-arbitraġġ għandu jinnotifika lill-Partijiet b’rapport interim li jinkludi kemm it-taqsima deskrittiva kif ukoll is-sejbiet u l-konklużjonijiet tiegħu, bħala regola ġenerali mhux aktar tard minn disgħin (90) jum mid-data meta jkun ġie stabbilit. Meta jikkonsidra li din l-iskadenza ma tistax tintlaħaq, il-President tal-bord ta’ tal-arbitraġġ irid jinforma bil-miktub lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, fejn jiddikjara r-raġunijiet għad-dewmien u d-data li fiha l-bord jippjana li joħroġ ir-rapport interim. Jenħtieġ li taħt l-ebda ċirkostanza r-rapport interim ma jinħareġ iżjed tard minn mija u għoxrin (120) ġurnata wara d-data tal-istabbiliment tal-bord tal-arbitraġġ. Kull Parti tista’ tippreżenta kummenti bil-miktub quddiem il-bord ta’ arbitraġġ dwar aspetti preċiżi tar-rapport interim tiegħu fi żmien ħmistax-il (15) jum min-notifika tar-rapport.

2.   F’każi ta’ urġenza, inklużi dawk li jinvolvu merkanzija li tiskadi jew merkanzija staġjonali, il-bord ta’ arbitraġġ għandu jagħmel kull sforz biex joħroġ ir-rapport interim tiegħu fi żmien tletin (30) jum, u f’kull każ mhux iktar tard minn ħamsa u erbgħin (45) jum mid-data meta ġie stabbilit. Parti tista’ tippreżenta talba bil-miktub lill-bord ta’ arbitraġġ biex jeżamina mill-ġdid l-aspetti preċiżi tar-rapport interim fi żmien sebat (7) ijiem min-notifika tar-rapport interim.

3.   Wara li jikkunsidra kull kummenti bil-miktub mingħand il-Partijiet dwar ir-rapport interim, il-bord ta’ arbitraġġ jista’ jimmodifika r-rapport tiegħu u jagħmel eżami ulterjuri jekk iħoss il-ħtieġa. Id-deċiżjoni finali tal-bord ta’ arbitraġġ għandha tinkludi diskussjoni xierqa dwar l-argumenti li jkunu saru fl-istadju ta’ rieżami interim u għandha twieġeb b’mod ċar il-mistoqsijiet u l-osservazzjonijiet tal-Partijiet.

1.   Il-bord tal-arbitraġġ għandujinnotifika d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja fi żmien mija u għoxrin (120) jum mid-data ta’ stabbiliment tiegħu.

Minkejja l-ewwel subparagrafu, meta ma tkunx tista’ tintlaħaq din l-iskadenza, il-President tal-bord tal-arbitraġġ għandu jinforma bil-miktub lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja, fejn jiddikjara r-raġunijiet għad-dewmien u d-data li fiha l-bord jippjana li joħroġ id-deċiżjoni tiegħu. Fl-ebda ċirkostanza, id-deċiżjoni ma għandha tkun innotifikata aktar tard minn mija u ħamsin (150) jum mid-data ta’ stabbiliment tiegħu.

2.   F’każi ta’ urġenza, inklużi dawk li jinvolvu merkanzija li tiskadi u merkanzija staġjonali, il-bord tal-arbitraġġ:

(a)	għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien sittin (60) jum mid-data meta ġie stabbilit;

(b)	jista’ jagħti deċiżjoni preliminari malli dan ikun possibbli fil-prattika, u f’kull każ fi żmien sebat (7) ijiem minn meta ġie stabbilit jekk iqisx li l-każ huwa urġenti.

3.   Id-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ għandha tinkludi rakkomandazzjonijiet dwar kif il-Parti konvenuta tista’ tikkonforma.

4.   Minkejja l-paragrafi minn 6 sa10 dwar il-perjodu raġonevoli ta’ żmien, il-Parti konvenuta għandha tieħu kull miżura meħtieġa biex tikkonforma minnufih u in bona fede mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ.

5.   Jekk ma tkunx possibbli konformità minnufih, il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom biex jaqblu dwar il-perjodu ta’ żmien għall-konformità mad-deċiżjoni. F’dan il-każ, il-Parti konvenuta għandha, mhux aktar tard minn wieħed u għoxrin (21) jum wara n-notifika tad-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ lill-Partijiet, tinnotifika lill-Parti lmentatriċi u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja dwar iż-żmien li tkun teħtieġ għall-konformità.

6.   Jekk ikun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Partijiet rigward il-perjodu raġonevoli ta' żmien biex ikun hemm konformità mad-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ, il-Parti lmentatriċi, fi żmien erbatax-il (14) jum min-notifika li saret skont il-paragrafu 1, għandha titlob bil-miktub lill-bord tal-arbitraġġ biex jiddetermina t-tul tiegħu. Tali talba għandha tkun innotifikata fl-istess ħin lill-Parti konvenuta u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja. Il-bord tal-arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja fi żmien wieħed u għoxrin (21) jum minn dakinhar li tkun tressqet it-talba.

7.   F’każ li l-bord tal-arbitraġġ oriġinali, jew xi wħud mill-membri tiegħu, ma jkunux jistgħu jiltaqgħu, għandhom japplikaw il-proċeduri stipulati fl-Artikolu 113. Il-limitu ta’ żmien għan-notifika tad-deċiżjoni għandu jkun ħamsa u tletin (35) jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba msemmija fil-paragrafu 6 ta' dan l-Artikolu.

8.   Biex jiddetermina t-tul tal-perjodu raġonevoli ta' żmien, il-bord tal-arbitraġġ għandu jqis it-tul ta’ żmien li normalment tieħu l-Parti konvenuta biex tadotta miżuri leġiżlattivi jew amministrattivi paragunabbli ma’ dawk identifikati minn din il-Parti bħala meħtieġa biex tkun żgurata l-konformità u, b’mod partikolari, il-bord għandu jqis id-diffikultajiet li jistgħu jiltaqgħu magħhom l-Istat(i) bi Sħab tal-EAC minħabba nuqqas tal-kapaċità meħtieġa.

9.   Il-perjodu raġonevoli ta' żmien jista’ jiġi estiż bil-qbil bejn il-Partijiet.

1.   Il-Parti konvenuta għandha tinforma lill-Parti lmentatriċi u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja qabel ma jintemm il-perjodu taż-żmien raġonevoli, dwar kull miżura li hija tkun ħadet biex tikkonforma mad-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ.

2.   Meta, fi tmiem il-perjodu raġonevoli ta' żmien, il-Parti konvenuta ma tkunx ikkonformat mal-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu, il-Parti lmentatriċi tista’ tieħu l-miżuri xierqa f’konformità mal-Artikolu 118(2), wara li tinnotifika lill-Parti konvenuta u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja.

3.   Meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Partijiet dwar jekk il-Parti konvenuta ġietx konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, waħda mill-Partijiet tista’ titlob bil-miktub biex il-bord tal-arbitraġġ jiddeċiedi dwar il-kwistjoni. Tali talba għandha tidentifika l-miżura speċifika inkwistjoni u għandha tispjega biċ-ċar kif tali miżura mhijiex kompatibbli jew hija kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim u d-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ.

4.   Il-bord tal-arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien ħamsa u erbgħin (45) jum mid-data meta tressqet it-talba msemmija fil-paragrafu 3. F’każi ta’ urġenza, inklużi dawk li jinvolvu merkanzija li tiskadi u merkanzija staġjonali, il-bord tal-arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien tletin (30) jum mid-data meta tressqet it-talba.

5.   Fil-każ li l-bord oriġinali tal-arbitraġġ, jew uħud mill-membri tiegħu, ma jkunx jista’ jitlaqa’ mill-ġdid fi żmien ħmistax-il jum (15), għandhom japplikaw il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 113. F’tali każijiet, il-limitu ta’ żmien biex tkun innotifikata d-deċiżjoni għandu jkun ta’ tmenin (80) jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba msemmija fil-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu.

1.   Jekk il-Parti konvenuta ma tinnotifika l-ebda miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ qabel l-iskadenza tal-perjodu raġonevoli ta’ żmien, jew jekk il-bord tal-arbitraġġ jiddeċiedi li l-miżura nnotifikata skont l-Artikolu 116(1) mhix kompatibbli mal-obbligi tal-Parti konvenuta skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-Parti lmentatriċi għandha tkun intitolata li tadotta l-miżuri xierqa wara li tinnotifika lill-Parti konvenuta.

2.   Meta tadotta tali miżuri, il-Parti li qed tilmenta għandha tagħmel ħilitha biex tagħżel miżuri li l-anqas jaffettwaw it-twettiq tal-objettivi ta’ dan il-Ftehim u għandha tikkunsidra l-impatt tagħhom fuq l-ekonomija tal-Parti li kontriha qed isir l-ilment. Barra minn hekk, meta l-UE tkun kisbet id-dritt li tadotta tali miżuri, għandha tagħżel miżuri li jkollhom speċifikament l-għan li jġibu f’konformità lill-Istat bi Sħab tal-EAC li l-miżuri tiegħu nstab li kienu qed jiksru dan il-Ftehim.

3.   F’kull waqt wara li jiskadi f'perjodu raġonevoli ta' żmien, il-Parti lmentatriċi tista’ titlob lill-Parti konvenuta biex tipprovdi offerta għal kumpens temporanju u l-Parti konvenuta għandha tippreżenta tali offerta.

4.   Il-kumpens jew il-miżuri ta’ ritaljazzjoni għandhom ikunu temporanji u għandhom ikunu applikati biss sakemm kull miżura li nstab li qed tikser id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim tkun ġiet irtirata jew emendata sabiex tinġieb f’konformità ma’ dawk id-dispożizzjonijiet, jew sakemm il-Partijiet ikunu qablu li jsolvu t-tilwima.

1.   Il-Parti konvenuta għandha tinnotifika lill-Parti l-oħra u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja b’kull miżura li tkun ħadet biex tkun konformi mad-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ u bit-talba tagħha għat-tmiem tal-applikazzjoni tal-miżuri xierqa min-naħa tal-Parti lmentatriċi.

2.   Meta l-Partijiet ma jilħqux ftehim dwar il-kompatibbiltà tal-miżura nnotifikata mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim fi żmien tletin (30) jum mid-data meta titressaq in-notifika, il-Parti lmentatriċi għandha titlob bil-miktub lill-bord tal-arbitraġġ biex jiddeċiedi dwar il-kwistjoni. Tali talba għandha tkun innotifikata lill-Parti konvenuta u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja. Id-deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ għandha tiġi nnotifikata lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja fi żmien ħamsa u erbgħin (45) jum minn meta tkun tressqet it-talba.

3.   Jekk il-bord tal-arbitraġġ jiddeċiedi li kull miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità mhijiex konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, dan għandu jiddetermina jekk il-Parti lmentatriċi tistax tkompli tapplika l-miżuri xierqa. Jekk il-bord tal-arbitraġġ jiddeċiedi li kull miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità tkun konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-miżuri xierqa għandhom jiġu mitmuma minnufih mid-data tad-deċiżjoni.

4.   F’każ li l-bord oriġinali tal-arbitraġġ, jew uħud mill-membri tiegħu ma jkunx jista’ jitlaqqa’ mill-ġdid, għandhom japplikaw il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 113. Il-perjodu biex tkun innotifikata d-deċiżjoni għandu jkun ta’ sittin (60) jum mid-data meta tressqet it-talba msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu.

1.   Is-sottomissjonijiet bil-miktub u orali tal-Partijiet għandhom isiru f’kull lingwi uffiċjali ta’ dawk il-Partijiet.

2.   Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom biex jiftiehmu dwar ilsien ta’ ħidma komuni għal kull proċedura speċifika skont din il-Parti. Jekk dawk il-Partijiet ma jkunux jistgħu jiftiehmu dwar ilsien ta’ ħidma komuni, kull Parti għandha tagħmel arranġamenti għal u ġġorr l-kostijiet tat-traduzzjoni tas-sottomissjonijiet miktuba u tal-interpretazzjonijiet tagħha fis-seduti fl-ilsien magħżul mill-Parti konvenuta, sakemm tali lsien ma jkunx ilsien uffiċjali ta’ dik il-Parti. (5)

1.   Bordijiet tal-arbitraġġ għandhom jinterpretaw id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim skont ir-regoli normali tal-interpretazzjoni tad-dritt internazzjonali pubblika, inkluż dawk stabbiliti fil-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati ffirmata fi Vjenna fit-23 ta’ Mejju 1969.

2.   L-interpretazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tal-bord tal-arbitraġġ ma jistgħux iżidu jew inaqqsu d-drittijiet u l-obbligi pprovduti f’dan il-Ftehim.

1.   Il-bord tal-arbitraġġ għandu jagħmel kull sforz biex kull deċiżjoni tittieħed b’kunsens. Meta deċiżjoni ma tistax tiġi adottata b’kunsens, il-kwistjoni kkonċernata għandha tkun deċiża b’vot b’maġġoranza.

2.   Kull deċiżjoni tal-bord tal-arbitraġġ għandha tistabbilixxi l-konklużjonijiet ta’ fatt, l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan il-Ftehim u r-raġunament wara kull sejba, rakkomandazzjoni u konklużjoni meħuda. Il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għandu jqiegħed id-deċiżjonijiet tal-bord tal-arbitraġġ għad-dispożizzjoni pubblika.

3.   Deċiżjonijiet tal-bord tal-arbitraġġ huma finali u vinkolanti fuq il-Partijiet.

1.   Il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għandu, mhux aktar tard minn sitt (6) xhur mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim, jistabbilixxi lista ta’ mill-anqas ħmistax-il (15) individwu li jkunu lesti u kapaċi jservu ta’ arbitri. Il-lista għandha tikkonsisti minn tliet sublisti: sublista għal kull Parti li se sservi bħala arbitratur; u sublista ta’ individwi li ma jkunux nazzjonali ta’ waħda mill-Partijiet u li għandhom ikunu disponibbli biex jagħmluha ta’ President tal-bord tal-arbitraġġ. Kull sublista għandi tinkludi mill-inqas ħames (5) individwi. Il-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja għandu jara li l-lista tinżamm dejjem fuq dan il-livell, skont ir-regoli ta’ proċedura adottati skont l-Artikolu 120.

2.   Jekk ma tkunx stabbilita waħda mis-sublisti jew jekk waħda minnhom ma jkunx fiha biżżejjed ismijiet ta’ individwi meta ssir notifika skont l-Artikolu 113(2), l-arbitri għandhom jintgħażlu b’lotterija mill-individwi li qabel kienu proposti għas-sublista rispettiva minn waħda mill-Partijiet jew mit-tnejn li huma. Jekk Parti minnhom biss ipproponiet ismijiet, it-tliet arbitri għandhom jintgħażlu b’lotterija minn fost dawk l-ismijiet.

3.   F’każ li ma jkun hemm ebda lista ta’ arbitri stabbilita skont il-paragrafu 1 jew ismijiet ta’ arbitri proposti skont il-paragrafu 2, il-Parti li tiftaħ il-proċess ta’ arbitraġġ għandha titlob lis-Segretarju Ġenerali tal-Qorti Permanenti ta’ Arbitraġġ biex jaġixxi bħala l-awtorità tal-ħatra.

4.   L-arbitri jrid ikollhom għarfien speċjalizzat u esperjenza speċjalizzata fid-dritt u fil-kummerċ internazzjonali. Għandhom ikunu indipendenti, iservu fil-kapaċitajiet individwali tagħhom u ma jieħdu struzzjonijiet minn ebda organizzazzjoni jew gvern, u lanqas ma jkunu affiljati mal-gvern ta’ xi waħda mill-Partijiet, u għandhom ikunu konformi mal-kodiċi ta’ kondotta anness mar-regoli ta’ proċedura adottati skont l-Artikolu 120.

1.   Bordijiet tal-arbitraġġ stabbiliti skont dan il-Ftehim ma għandhomx jaġġudikaw tilwim dwar id-drittijiet jew l-obbligi ta’ waħda mill-Partijiet skont il-ftehimiet tad-WTO.

2.   Rikors għad-dispożizzjonijiet ta’ soluzzjoni tat-tilwim ta’ dan il-Ftehim għandu jkun mingħajr preġudizzju għal kull azzjoni fil-qafas tad-WTO, inkluża azzjoni għal soluzzjoni tat-tilwim. Madankollu, meta Parti, fir-rigward ta’ miżura partikolari, tkun bdiet proċediment għal soluzzjoni ta’ tilwima, jew skont dan it-Titolu jew skont il-Ftehim tad-WTO, ma għandhiex tibda proċediment għas-soluzzjoni tat-tilwima fir-rigward tal-istess miżura fil-forum l-ieħor sakemm jintemm l-ewwel proċediment. Barra minn hekk, Parti ma għandhiex tfittex rimedju għall-ksur ta’ obbligu li jkun identiku skont dan il-Ftehim u skont il-Ftehim tad-WTO fiż-żewġ fora. F’tali każ, ladarba jkun inbeda proċediment ta’ soluzzjoni tat-tilwim, Parti ma għandhiex tressaq talba li tfittex rimedju għall-ksur ta’ obbligu identiku taħt il-ftehim l-ieħor fil-forum l-ieħor, ħlief jekk il-forum magħżul ma jirnexxilux minħabba raġunijiet proċedurali jew ġuriżdizzjonali jasal għal riżultati dwar it-talba biex rimedju ta’ dak l-obbligu.

3.   Fir-rigward ta’ miżura partikolari, Parti tista’ tniedi proċediment ta’ soluzzjoni għat-tilwim, jew skont din il-Parti jew skont il-Ftehim tad-WTO:

(a)

proċedimenti ta’ soluzzjoni għat-tilwim skont din il-Parti għandhom jitqiesu li nfetħu wara talba ta’ Parti għall-istabbiliment ta’ bord tal-arbitraġġ skont l-Artikolu 112 u għandhom jitqiesu li ntemmu meta l-bord ta’ arbitraġġ jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet u lill-Kumitat ta’ Uffiċjali Għolja skont l-Artikolu 115 jew meta tkun instabet soluzzjoni bi qbil reċiproku skont l-Artikolu 119.

(b)

il-proċeduri ta’ soluzzjoni tat-tilwim taħt il-Ftehim tad-WTO għandhom jitqiesu li nbdew wara talba tal-Parti għat-twaqqif ta’ bord skont l-Artikolu 6 tad-DSU, u għandhom jitqiesu li ntemmu meta l-Korp għas-Soluzzjoni tat-Tilwim tad-WTO jadotta r-rapport tal-ordtad-WTOjew tal-Korp tal-Appell, skont il-każ, skont l-Artikoli 16 u 17(14) tad-DSU.

4.   F’dan il-Ftehim xejn ma għandu jipprekludi Parti milli timplimenta s-sospensjoni ta’ obbligi awtorizzati mill-Korp għas-Soluzzjonijiet tat-Tilwim tad-WTO. Il-Ftehim tad-WTO ma għandux jipprekludi lil Parti milli tissospendi l-obbligi skont dan il-Ftehim.

1.   Kull limitu ta’ żmien stabbiliti f’din il-Parti, inklużi l-limiti biex il-bordijiet tal-arbitraġġ jinnotifikaw id-deċiżjonijiet tagħhom, għandhom jingħaddu f’jiem kalendarji mill-jum li jiġi wara l-att jew il-fatt li jirreferu għalih.

2.   Kull limitu ta’ żmien imsemmi f’din il-Parti jista’ jiġi estiż bil-ftehim reċiproku tal-Partijiet.