1

Με τις αντίστοιχες αιτήσεις αναιρέσεως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (υπόθεση C‑244/23 P), η Wizz Air Hungary Légiközlekedési Zrt. (Wizz Air Hungary Zrt.) (στο εξής: Wizz Air) (υπόθεση C‑245/23 P) και η Societatea Națională «Aeroportul Internaţional Timişoara – Traian Vuia» SA (AITTV) (υπόθεση C‑246/23 P) ζητούν την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 8ης Φεβρουαρίου 2023, Carpatair κατά Επιτροπής (T‑522/20, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2023:51), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 2 της αποφάσεως (ΕΕ) 2021/1428 της Επιτροπής, της 24ης Φεβρουαρίου 2020, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA. 31662 – C/2011 (πρώην NN/2011) την οποία έθεσε σε εφαρμογή η Ρουμανία για τον Διεθνή Αερολιμένα της Τιμισοάρα – Wizz Air (ΕΕ 2021, L 308, σ. 1, στο εξής: επίδικη απόφαση), κατά το μέρος που έκρινε ότι τα αερολιμενικά τέλη που έχουν δημοσιευθεί στο εγχειρίδιο αεροναυτικών πληροφοριών (στο εξής: ΕΑΠ) του έτους 2010 και οι συναφθείσες το έτος 2008 συμφωνίες μεταξύ της AITTV και της Wizz Air (στο εξής: συμφωνίες του 2008), συμπεριλαμβανομένων των τροποποιήσεών τους κατά τη διάρκεια του 2010 (στο εξής: τροποποιητικές συμφωνίες του 2010), δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.

Ιστορικό της διαφοράς

2

Ο διεθνής αερολιμένας της Τιμισοάρα (Ρουμανία) τελεί υπό την εκμετάλλευση της AITTV, εταιρίας της οποίας το ρουμανικό κράτος κατέχει το 80 % του κεφαλαίου.

3

Η Carpatair SA είναι ρουμανική περιφερειακή αεροπορική εταιρία. Κατά τη διάρκεια του 2000, δημιούργησε τον δικό της κόμβο στον εν λόγω αερολιμένα, παρέχοντας υπηρεσίες κομβικών γραμμών και ακτινικών συνδέσεων.

4

Κατά τη διάρκεια του 2008, στο πλαίσιο στρατηγικής με σκοπό την προσέλκυση αεροπορικών εταιριών χαμηλού κόστους και την ενίσχυση της συνολικής κερδοφορίας του αερολιμένα, η AITTV υπέγραψε με τη Wizz Air, ουγγρική αεροπορική εταιρία χαμηλού κόστους, τις συμφωνίες του 2008 οι οποίες καθορίζουν τις αρχές της μεταξύ τους συνεργασίας και τους γενικούς όρους χρήσης από τη Wizz Air των υποδομών και των αερολιμενικών υπηρεσιών. Στις 25 Ιουνίου 2010, με τις τροποποιητικές συμφωνίες του 2010, δύο από τις συμφωνίες του 2008 τροποποιήθηκαν από ένα νέο καθεστώς που συμφωνήθηκε μεταξύ της Wizz Air και της AITTV, το οποίο κάλυπτε την περίοδο έως τις 6 Φεβρουαρίου 2011. Η Wizz Air άρχισε να εκτελεί πτήσεις με αναχώρηση από τον αερολιμένα της Τιμισοάρα τον Οκτώβριο του 2008.

5

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2010 η Carpatair υπέβαλε καταγγελία ενώπιον της Επιτροπής για παράνομη κρατική ενίσχυση υπέρ της Wizz Air.

6

Στις 24 Μαΐου 2011 η Επιτροπή ενημέρωσε τη Ρουμανία για την απόφασή της να κινήσει την προβλεπόμενη από το άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ επίσημη διαδικασία έρευνας, μεταξύ άλλων, σχετικά με τις συμφωνίες του 2008 καθώς και τις εκπτώσεις και μειώσεις στα αερολιμενικά τέλη οι οποίες είχαν χορηγηθεί σύμφωνα με τα ΕΑΠ του 2007, του 2008 και του 2010.

7

Από το έτος 2014 η Carpatair έπαυσε τις δραστηριότητές της στον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα και υπήχθη σε διαδικασία δικαστικής αναδιάρθρωσης. Η κύρια επιχειρησιακή της βάση βρίσκεται πλέον στον αερολιμένα του Arad (Ρουμανία), ο οποίος απέχει 50 km από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα και από τον οποίο προσφέρει κυρίως ναυλωμένες πτήσεις. Η αναιρεσείουσα δεν προσφέρει πλέον προγραμματισμένες πτήσεις.

8

Στις 24 Φεβρουαρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση.

9

Όσον αφορά τα αερολιμενικά τέλη που έχουν δημοσιευθεί στα ΕΑΠ του 2007, του 2008 και του 2010, η Επιτροπή έκρινε, με την επίδικη απόφαση, ότι ο βασικός συντελεστής, οι μειώσεις και οι εκπτώσεις των τελών αυτών δεν ήταν επιλεκτικές.

10

Όσον αφορά τις συμφωνίες του 2008 και τις τροποποιητικές συμφωνίες του 2010 (στο εξής, από κοινού: συμφωνίες του 2008 και του 2010), η Επιτροπή επισήμανε, λαμβάνοντας υπόψη οικονομικές εκτιμήσεις μεταγενέστερες της σύναψής τους, ότι οι εν λόγω συμφωνίες αναμένονταν να είναι πρόσθετα αποδοτικές για την AITTV. Συνεπώς, η Επιτροπή έκρινε ότι ένας συνετός ιδιώτης επιχειρηματίας σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα είχε συνομολογήσει τέτοιες συμφωνίες. Επίσης, κατά την Επιτροπή, οι συμφωνίες αυτές ήταν μέρος μιας συνολικής στρατηγικής και μιας μακροπρόθεσμης προσπάθειας για τη συνολική αποδοτικότητα του διεθνούς αερολιμένα της Τιμισοάρα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα στη Wizz Air το οποίο η εταιρία αυτή δεν θα είχε λάβει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς.

Η προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

11

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Αυγούστου 2020, η Carpatair άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως.

12

Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι η Επιτροπή είχε υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο παραλείποντας να εξετάσει αν η προβλεπόμενη στο σημείο 7.3 του ΕΑΠ του 2010 μείωση των αερολιμενικών τελών είχε, εξεταζόμενη αυτοτελώς, επιλεκτικό χαρακτήρα. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν είχε τεκμηριώσει νομίμως την εκτίμηση ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 δεν παρείχαν στη Wizz Air οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο αυτή δεν θα είχε λάβει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς. Ως εκ τούτου, αφού δέχθηκε τον πρώτο λόγο ακυρώσεως και, εν μέρει, τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως που είχε προβάλει η Carpatair προς στήριξη της προσφυγής της, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 2 της επίδικης αποφάσεως όπως εκτίθεται στη σκέψη 1 της παρούσας αποφάσεως.

Αιτήματα των διαδίκων στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας

Αιτήματα των διαδίκων στην υπόθεση C‑244/23 P

13

Με την αίτηση αναιρέσεως που υπέβαλε, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που έκανε δεκτό τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε η Carpatair·

–

να απορρίψει τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως στην υπόθεση T‑522/20, και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

14

Η Carpatair ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

Αιτήματα των διαδίκων στην υπόθεση C‑245/23 P

15

Με την αίτηση αναιρέσεως που υπέβαλε, η Wizz Air ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·

–

να απορρίψει την προσφυγή που άσκησε η Carpatair ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

16

Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα.

17

Η Carpatair ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει τη Wizz Air στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

Αιτήματα των διαδίκων στην υπόθεση C‑246/23 P

18

Με την αίτηση αναιρέσεως που υπέβαλε, η AITTV ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·

–

να απορρίψει την προσφυγή που άσκησε πρωτοδίκως η Carpatair ή να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας ή, σε περίπτωση που αποφασίσει να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο, να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.

19

Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα.

20

Η Carpatair ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει την AITTV στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

Επί των λόγων αναιρέσεως που αφορούν την έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης της Carpatair

Επιχειρήματα των διαδίκων

Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η Wizz Air στην υπόθεση C‑245/23 P

21

Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Wizz Air, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, προβάλλει ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 αποτελούσαν μία από τις αιτίες του επηρεασμού της ανταγωνιστικής θέσης της Carpatair, παραμόρφωσε αποδεικτικά στοιχεία και υπέπεσε σε παράβαση ουσιώδους τύπου.

22

Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 αφορούσαν ατομικά και άμεσα την Carpatair διότι, κατά την έκδοση της αποφάσεως περί κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας το 2011, η Carpatair και η Wizz Air ανταγωνίζονταν σε πέντε γραμμές με αναχώρηση από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα και διότι, μεταξύ του 2008 και του 2010, ο αριθμός των επιβατών, οι αποδόσεις και τα έσοδα της Carpatair στις πέντε αυτές γραμμές είχαν μειωθεί σημαντικά.

23

Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η μείωση αυτή ήταν ανάλογη ή και σαφώς μικρότερη από τη μείωση που υπέστη η Carpatair στις γραμμές στις οποίες δεν ανταγωνιζόταν τη Wizz Air.

24

Επιπλέον, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση περιέχει πρόδηλα σφάλματα κατά τον υπολογισμό της μείωσης των αποδόσεων της Carpatair.

25

Δεύτερον, στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι από τις παρατηρήσεις που υπέβαλε η Carpatair κατά τη διοικητική διαδικασία προέκυπτε ότι η εταιρία αυτή προέβαλλε επίσης ότι δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από το επιβατικό κοινό που πετούσε από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα με δύο άλλες αεροπορικές εταιρίες που εκτελούσαν πτήσεις από τον αερολιμένα αυτόν αλλά αποχώρησαν το 2008, διότι οι εν λόγω πτήσεις εκτελούνταν πλέον από τη Wizz Air. Ο ισχυρισμός αυτός όμως δεν συζητήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Το παράρτημα A.8 του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως, με τίτλο «Παρατηρήσεις της Carpatair της 7ης Ιουνίου 2011 προς την Επιτροπή», απλώς μνημονεύθηκε, χωρίς να συνοψίζεται, στο δικόγραφο της προσφυγής. Κατά μείζονα λόγο, δεν υπήρξε συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου για το παράρτημα αυτό, κατά παράβαση ουσιώδους τύπου της διαδικασίας λόγω προσβολής του δικαιώματος ακροάσεως της Wizz Air ως προς το ζήτημα αυτό.

26

Η Carpatair αμφισβητεί το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η Wizz Air. Υποστηρίζει, συγκεκριμένα, ότι η Wizz Air ζητεί απλώς από το Δικαστήριο να προβεί σε νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. Επιπλέον, η προβαλλόμενη από τη Wizz Air παραμόρφωση δεν προκύπτει, κατά την άποψη της Carpatair, προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας.

27

Επικουρικώς, η Carpatair φρονεί ότι ο συγκεκριμένος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

28

Πρώτον, η Carpatair υποστηρίζει, κατ’ αρχάς, ότι ο λόγος αυτός στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της σκέψεως 73 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απλώς επισήμανε ότι η Carpatair είχε αποδείξει ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 αποτελούσαν μία από τις αιτίες του επηρεασμού της ανταγωνιστικής της θέσης. Το γεγονός ότι είχε μειωθεί η απόδοση και άλλων γραμμών τις οποίες εκμεταλλευόταν η Carpatair, πέραν εκείνων για τις οποίες ανταγωνιζόταν τη Wizz Air, δεν αναιρεί τη διαπίστωση αυτήν.

29

Εν συνεχεία, η Wizz Air παραβλέπει το γεγονός ότι τα ζημιογόνα αποτελέσματα των συμφωνιών του 2008 και του 2010 δεν αφορούσαν μόνον τις γραμμές για τις οποίες ανταγωνιζόταν την Carpatair. Εντούτοις, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση απλώς διαπιστώνει ζημιογόνα αποτελέσματα στις γραμμές για τις οποίες η Carpatair ανταγωνιζόταν άμεσα τη Wizz Air, όπως απαιτεί το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.

30

Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε μεν, στις σκέψεις 75 και 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, σε πλάνη ήσσονος σημασίας κατά τον υπολογισμό της μείωσης των αποδόσεων στις πτήσεις της Carpatair. Πλην όμως, δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι αποδόσεις αυτές μειώθηκαν σαφώς μεταξύ του 2008 και του 2010.

31

Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο δεν προσέβαλε το δικαίωμα ακροάσεως της Wizz Air επί του επιχειρήματος ότι η Carpatair δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από το επιβατικό κοινό δύο άλλων αεροπορικών εταιριών που πετούσαν από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα. Συγκεκριμένα, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η Carpatair είχε ήδη υποβάλει τις παρατηρήσεις της συναφώς κατά τη διάρκεια της αρχικής έρευνας. Επομένως, η Wizz Air γνώριζε την άποψη της Carpatair. Επιπλέον, η Wizz Air αποσιωπεί το γεγονός ότι η διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στηρίζεται στα αποδεικτικά στοιχεία που περιέχονται στα παραρτήματα A.7 και A.8 του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως.

32

Τρίτον, τέλος, η Wizz Air δεν έλαβε υπόψη το σύνολο των στοιχείων βάσει των οποίων το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 54 έως 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, έκρινε ότι η απόφαση αφορούσε ατομικά την Carpatair.

Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η AITTV στην υπόθεση C‑246/23 P

33

Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η AITTV, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, προβάλλει, μεταξύ άλλων, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η επίδικη απόφαση αφορούσε άμεσα και ατομικά την Carpatair.

34

Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο απλώς δέχθηκε, χωρίς να διαθέτει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η Carpatair και η Wizz Air ήταν ανταγωνίστριες, χωρίς να λάβει υπόψη τα στοιχεία που προσκόμισε η AITTV από τα οποία προέκυπτε ότι η Carpatair και η Wizz Air, αφενός, δεν ήταν αεροπορικές εταιρίες συγκρίσιμου τύπου και μεγέθους και, αφετέρου, δραστηριοποιούνταν κυρίως σε διαφορετικές γραμμές.

35

Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε επίσης, χωρίς να διαθέτει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η επίδικη απόφαση επηρέαζε ουσιωδώς την Carpatair χωρίς να λάβει υπόψη τα επιχειρήματα που προβλήθηκαν ενώπιόν του.

36

Αφενός, η AITTV υποστήριξε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι, ανεξαρτήτως των συμφωνιών του 2008 και του 2010, κατά τον χρόνο συνάψεως των συμφωνιών αυτών, η νομική και πραγματική κατάσταση της Carpatair ήταν τέτοια ώστε η εν λόγω αεροπορική εταιρία δεν θα μπορούσε να συνεχίσει να εκτελεί επιτυχώς πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, διότι το επιχειρηματικό μοντέλο της ήταν παρωχημένο. Παρά τα αποδεικτικά στοιχεία που του προσκομίστηκαν συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη ούτε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που έπληττε τις αεροπορικές εταιρίες κατά τον χρόνο των επίμαχων πραγματικών περιστατικών, η οποία κρίση αποτελούσε άλλη εύλογη εξήγηση των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η Carpatair.

37

Αφετέρου, η Carpatair δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 είχαν οιοδήποτε αντίκτυπο στην κατάστασή της, την οποία η ίδια χαρακτήριζε, στο σημείο 4 του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως, ως πανομοιότυπη με την κατάσταση πολλών άλλων αεροπορικών εταιριών που εκτελούσαν πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα. Επίσης, από το σημείο 116 του δικογράφου της προσφυγής προκύπτει ότι τα αποτελέσματα των συμφωνιών αυτών δεν αφορούσαν κατ’ ανάγκην τη συγκεκριμένη αεροπορική εταιρία. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε αν οι ζημίες που τυχόν υπέστη η εν λόγω εταιρία οφείλονταν στον ανταγωνισμό άλλων αεροπορικών εταιριών πλην της Wizz Air ή σε άλλους παράγοντες.

38

Βεβαίως, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 70 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, μεταξύ των ετών 2008 και 2010 σημειώθηκε σημαντική μείωση στον αριθμό των επιβατών, στις αποδόσεις και στα έσοδα της Carpatair όσον αφορά τις πέντε αεροπορικές συνδέσεις για τις οποίες υπήρχε ανταγωνισμός με τη Wizz Air. Εντούτοις, από τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίστηκαν στο Γενικό Δικαστήριο προκύπτει ότι οι αποδόσεις της Carpatair μειώθηκαν στο σύνολο των πτήσεών της από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα και όχι μόνο στις ίδιες αεροπορικές συνδέσεις με εκείνες τις οποίες εξυπηρετούσαν οι πτήσεις της Wizz Air. Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, όμως, δεν εξετάζει τα στοιχεία αυτά που αποδεικνύουν ότι η επίδικη απόφαση δεν αφορά άμεσα και ατομικά την Carpatair, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.

39

Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο έκανε λόγο, στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, για διαφυγόν κέρδος της Carpatair, ενώ η ίδια δεν προέβαλε τέτοιον ισχυρισμό με τα δικόγραφά της πρωτοδίκως.

40

Η Carpatair αμφισβητεί το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προέβαλε η AITTV, για τον λόγο ότι είναι ασαφής και ανακριβής, διότι η AITTV δεν διακρίνει μεταξύ των επίμαχων μέτρων και των αντίστοιχων νομικών κριτηρίων και συγχέει την εξέταση της ενεργητικής νομιμοποίησης και του εννόμου συμφέροντος στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο.

41

Επικουρικώς, η Carpatair φρονεί ότι αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

42

Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο καθόρισε και εφάρμοσε ενδελεχώς τα κρίσιμα νομικά κριτήρια για τη διαπίστωση της ενεργητικής νομιμοποίησης της Carpatair να ζητήσει την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως κατά το μέρος που αυτή αφορά τόσο τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 όσο και το ΕΑΠ του 2010. Από την οικονομία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η οποία εξετάζει εξαντλητικώς το ζήτημα αν οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 αφορούν ατομικά την Carpatair καθώς και το ζήτημα αν τόσο οι συμφωνίες αυτές και όσο και το ΕΑΠ του 2010 την αφορούν άμεσα, προκύπτει σαφώς ότι η ενεργητική νομιμοποίηση της Carpatair αποδείχθηκε επαρκώς κατά νόμον.

Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η AITTV στην υπόθεση C‑246/23 P

43

Με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως, η AITTV, υποστηριζόμενη από την Επιτροπή, προβάλλει, πρώτον, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν η Επιτροπή, η Wizz Air και η AITTV, από τα οποία προέκυπτε ότι δεν υπήρχε πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ της Wizz Air και της Carpatair κατά την ημερομηνία σύναψης των συμφωνιών του 2008 και του 2010.

44

Η AITTV εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν οφείλει μεν να εξετάζει κάθε επιχείρημα που προβάλλεται ενώπιόν του, πλην όμως παραβιάζει ουσιώδη τύπο της διαδικασίας όταν, όπως εν προκειμένω, παραθέτει, στις σκέψεις 63 και 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, σημαντικό αριθμό επιχειρημάτων και αποδεικτικών στοιχείων χωρίς να προβεί σε εκτίμησή τους, μολονότι τυχόν διαφορετική εκτίμηση των στοιχείων αυτών θα είχε ως αποτέλεσμα να κριθεί απαράδεκτη η προσφυγή της Carpatair.

45

Τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν η AITTV, η Wizz Air και η Επιτροπή αποδεικνύουν, μεταξύ άλλων, την οικονομική ορθολογικότητα των συμφωνιών του 2008 και του 2010, καθώς και το γεγονός ότι οι αεροπορικές εταιρίες είχαν επιλεγεί μέσω προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος, όπερ παρέσχε στην AITTV τη δυνατότητα να επιλέξει τις πλέον ελκυστικές προσφορές. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι οι συμφωνίες αυτές αναμένονταν να είναι πρόσθετα αποδοτικές.

46

Επιπλέον, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει διευκρινίσεις όσον αφορά τις σχετικές αγορές και τα μερίδια αγοράς, τις δυνατότητες των αεροπορικών εταιριών, τη δυνατότητα υποκατάστασης των γραμμών, το κόστος και τα περιθώρια κέρδους, καθώς και άλλες παραμέτρους βάσει των οποίων θα μπορούσε να διαπιστωθεί αν η Wizz Air και η Carpatair ήταν ανταγωνίστριες.

47

Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε μεν, στη σκέψη 15 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Carpatair είχε παύσει τις δραστηριότητές της στον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα και δεν προσέφερε πλέον προγραμματισμένες πτήσεις, πλην όμως δεν έλαβε επαρκώς υπόψη αυτά τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά.

48

Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει, διότι δεν προσδιόρισε την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των οικονομικών δυσχερειών της Carpatair και του υποτιθέμενου ανταγωνισμού της με τη Wizz Air και διατύπωσε απλώς εικασίες, στη σκέψη 83 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αγνοώντας παράλληλα άλλες πιθανές εξηγήσεις που προέκυπταν από τη δικογραφία.

49

Η Carpatair υποστήριξε μεν, στο σημείο 46 του δικογράφου της προσφυγής της, ότι ανταγωνίζεται άμεσα τη Wizz Air όσον αφορά πέντε αεροπορικές συνδέσεις, αλλά παραδέχθηκε επίσης, στο σημείο 50 του δικογράφου της προσφυγής της, ότι έπαυσε να εκτελεί πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα προς δεκαπέντε προορισμούς. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι οι δυσχέρειες που αντιμετώπισε η Carpatair ήταν πολύ σημαντικές για να μπορούν να αποδοθούν στον ανταγωνισμό της με τη Wizz Air, ο οποίος αφορά μόνο το ένα τρίτο των αεροπορικών συνδέσεων που εξυπηρετούνταν με πτήσεις της Carpatair από τον αερολιμένα της Τιμισοάρα.

50

Εξάλλου, η Carpatair παρέλειψε να επισημάνει, στο δικόγραφο της προσφυγής της, ότι σε ορισμένες γραμμές ανταγωνιζόταν άλλες αεροπορικές εταιρίες πλην της Wizz Air. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός αυτός, ο οποίος θα μπορούσε επίσης να έχει επηρεάσει την κατάσταση της Carpatair, δεν εξετάστηκε στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

51

Η Carpatair φρονεί ότι ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η AITTV είναι απαράδεκτος, διότι η τελευταία απλώς επαναλαμβάνει επιχειρήματα τα οποία είχαν ήδη προβληθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, χωρίς να παρέχει στοιχεία που να αποδεικνύουν πλάνη περί το δίκαιο ή παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων.

52

Επικουρικώς, η Carpatair φρονεί ότι αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

53

Συναφώς, επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, ο ουσιώδης επηρεασμός της ανταγωνιστικής θέσης του προσφεύγοντος στις σχετικές αγορές προκύπτει όχι από τη διεξοδική ανάλυση των διαφόρων σχέσεων ανταγωνισμού στις εν λόγω αγορές, αλλά, κατ’ αρχήν, από την prima facie διαπίστωση ότι η χορήγηση του οικείου μέτρου έχει ως αποτέλεσμα να επηρεάζεται ουσιωδώς η θέση αυτή.

54

Η λεπτομερής ανάλυση που περιέχεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καταδεικνύει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε επαρκώς όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που του προσκομίστηκαν και κατέληξε ορθώς στο συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 ήταν ικανές να επηρεάσουν ουσιωδώς την ανταγωνιστική θέση της Carpatair στις σχετικές αγορές.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

Επί του παραδεκτού

55

Όσον αφορά, πρώτον, το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η Wizz Air, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Carpatair, μολονότι υποστήριξε ότι δεν είναι εσφαλμένες οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου περί τα πραγματικά περιστατικά, εντούτοις παραδέχθηκε ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη κατά τον υπολογισμό της μείωσης των αποδόσεων της Carpatair, υπό το πρίσμα των ποσών που μνημονεύονται σε ένα από τα παραρτήματα του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως. Επιπλέον, η Wizz Air, υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο προσέβαλε το δικαίωμά της ακροάσεως, δεν ζητεί απλώς από το Δικαστήριο να προβεί σε νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, αλλά προβάλλει παράβαση ουσιώδους τύπου, η οποία συνιστά νομικό ζήτημα το οποίο μπορεί να εξεταστεί από το Δικαστήριο στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως.

56

Όσον αφορά, δεύτερον, το παραδεκτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η AITTV, επισημαίνεται, αφενός, ότι ο λόγος αυτός δεν είναι τόσο ασαφής ώστε να μην είναι δυνατή η κατανόηση των επιχειρημάτων στα οποία στηρίζεται. Αφετέρου, απλώς και μόνον η εσφαλμένη ερμηνεία από την AITTV των προϋποθέσεων παραδεκτού της προσφυγής ακυρώσεως που προβλέπονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια το απαράδεκτο του λόγου αναιρέσεως. Πράγματι, ακόμη κι αν τούτο αποδεικνυόταν, ένα τέτοιο σφάλμα θα έπρεπε να έχει ως αποτέλεσμα την απόρριψη του λόγου αυτού ως αβάσιμου.

57

Όσον αφορά τέλος, τρίτον, το παραδεκτό του πέμπτου λόγου αναιρέσεως που προβάλλει η AITTV, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με τον λόγο αυτόν, η AITTV βάλλει κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίστηκαν ενώπιόν του και παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει. Επομένως, δεδομένου ότι ο λόγος αυτός προέκυψε από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, δεν μπορεί, εξ ορισμού, να συνιστά επανάληψη επιχειρημάτων που προβλήθηκαν πρωτοδίκως.

58

Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι η επιχειρηματολογία της Carpatair σχετικά με το απαράδεκτο του πρώτου λόγου αναιρέσεως της Wizz Air καθώς και του πρώτου και του πέμπτου λόγου αναιρέσεως της AITTV πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

Επί της ουσίας

59

Δεν αμφισβητείται ότι η επίδικη απόφαση συνιστά, αφενός, ατομική πράξη, καθόσον η Επιτροπή αποφαίνεται ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, και, αφετέρου, κανονιστική πράξη για την εφαρμογή της οποίας δεν απαιτούνται εκτελεστικά μέτρα, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, τρίτη περίπτωση, ΣΛΕΕ, καθόσον η Επιτροπή αποφαίνεται ότι το καθεστώς αερολιμενικών τελών που θεσπίστηκε με το ΕΑΠ του 2010 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι, προκειμένου να στοιχειοθετήσει την ενεργητική νομιμοποίησή της, η Carpatair έπρεπε να αποδείξει ότι το τμήμα της επίδικης αποφάσεως που αφορούσε τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 την αφορούσε άμεσα και ατομικά, ενώ αρκούσε να αποδείξει ότι την αφορούσε άμεσα το σχετικό με το ΕΑΠ του 2010 τμήμα της αποφάσεως αυτής.

60

Η AITTV και η Wizz Air, υποστηριζόμενες από την Επιτροπή, αμφισβητούν το βάσιμο των εκτιμήσεων του Γενικού Δικαστηρίου, βάσει των οποίων κρίθηκε ότι το τμήμα της επίδικης αποφάσεως σχετικά με τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 αφορούσε άμεσα και ατομικά την Carpatair, καθώς και ότι το σχετικό με το ΕΑΠ του 2010 τμήμα της αποφάσεως αυτής αφορούσε άμεσα την Carpatair.

–

Επί της προϋπόθεσης του ατομικού επηρεασμού της Carpatair

61

Όταν ο προσφεύγων αμφισβητεί το βάσιμο αποφάσεως για την εκτίμηση ενίσχυσης που ελήφθη βάσει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ ή κατά το πέρας της επίσημης διαδικασίας έρευνας, πρέπει να αποδείξει ότι η απόφαση αυτή τον επηρεάζει λόγω ορισμένων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ή λόγω μιας πραγματικής κατάστασης η οποία τον διακρίνει έναντι κάθε άλλου προσώπου και, ως εκ τούτου, τον εξατομικεύει κατά τρόπο ανάλογο προς τον αποδέκτη της αποφάσεως. Τούτο ισχύει ιδιαιτέρως όταν η θέση του προσφεύγοντος στη σχετική αγορά επηρεάζεται ουσιωδώς από την ενίσχυση που αποτελεί το αντικείμενο της επίμαχης αποφάσεως (πρβλ. αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψη 97, και της 31ης Ιανουαρίου 2023, Επιτροπή κατά Braesch κ.λπ., C‑284/21 P, EU:C:2023:58, σκέψη 54).

62

Στις σκέψεις 61 έως 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το τμήμα της επίδικης αποφάσεως που είχε σχέση με τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 αφορούσε ατομικά την Carpatair. Ειδικότερα, αφού αρνήθηκε να προσδώσει καθοριστική σημασία στο γεγονός ότι η Carpatair είχε διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε, αφενός, ότι η εταιρία αυτή είχε προσκομίσει στοιχεία για τις αγορές στις οποίες είχε σχέση ανταγωνισμού με τη Wizz Air και είχε αποδείξει ότι οι ως άνω συμφωνίες αποτελούσαν μία από τις αιτίες του ουσιώδους επηρεασμού της ανταγωνιστικής θέσης της στις αγορές αυτές και, αφετέρου, ότι η Carpatair είχε αποδείξει ότι η περίπτωσή της ήταν ιδιαίτερη, γεγονός που τη διέκρινε έναντι των λοιπών αεροπορικών εταιριών που δραστηριοποιούνταν στον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα.

63

Όσον αφορά, πρώτον, την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου, στις σκέψεις 63 έως 70 και 73 έως 85 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία η Carpatair απέδειξε ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 ήταν ικανές να επηρεάσουν ουσιωδώς την ανταγωνιστική θέση της στις σχετικές αγορές, υπενθυμίζεται ότι η απόδειξη του ουσιώδους επηρεασμού της θέσης του προσφεύγοντος στη σχετική αγορά δεν σημαίνει ότι το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί οριστικώς επί των σχέσεων ανταγωνισμού μεταξύ του προσφεύγοντος και των δικαιούχων επιχειρήσεων, αλλά απαιτεί μόνον από τον προσφεύγοντα να καταδείξει κατά τρόπο πειστικό τους λόγους για τους οποίους η απόφαση της Επιτροπής μπορεί να θίξει τα θεμιτά συμφέροντά του, επηρεάζοντας ουσιωδώς τη θέση του στη συγκεκριμένη αγορά. Πράγματι, ο ουσιώδης επηρεασμός της ανταγωνιστικής θέσης του προσφεύγοντος στην εν λόγω αγορά προκύπτει όχι από τη διεξοδική ανάλυση των διαφόρων σχέσεων ανταγωνισμού σε αυτήν, ανάλυση μέσω της οποίας θα μπορούσε να αποδειχθεί με ακρίβεια η έκταση του επηρεασμού της ανταγωνιστικής θέσης του, αλλά, κατ’ αρχήν, από την prima facie διαπίστωση ότι η χορήγηση του μέτρου το οποίο αφορά η απόφαση της Επιτροπής έχει ως αποτέλεσμα να επηρεάζεται ουσιωδώς η θέση αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 1990, COFAZ κατά Επιτροπής, C‑169/84, EU:C:1990:301, σκέψη 28, και της 20ής Ιανουαρίου 2022, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής, C‑594/19 P, EU:C:2022:40, σκέψεις 74 και 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

64

Εν προκειμένω, η AITTV επικρίνει, κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο διότι έκρινε, στη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Wizz Air και η Carpatair ανταγωνίζονταν η μια την άλλη όσον αφορά πέντε αεροπορικές συνδέσεις με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, χωρίς να λάβει υπόψη τα αντεπιχειρήματα που προβλήθηκαν ενώπιόν του.

65

Συναφώς, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι ο λόγος αναιρέσεως που αφορά παράλειψη του Γενικού Δικαστηρίου να απαντήσει σε επιχειρήματα τα οποία προβλήθηκαν πρωτοδίκως ισοδυναμεί, κατ’ ουσίαν, με επίκληση παραβάσεως της υποχρέωσης αιτιολογήσεως που απορρέει από το άρθρο 36 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο το οποίο εφαρμόζεται στο Γενικό Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 53, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού, και από το άρθρο 117 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Μαΐου 2010, Γκόγκος κατά Επιτροπής, C‑583/08 P, EU:C:2010:287, σκέψη 29, και της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Land Rheinland-Pfalz κατά Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, σκέψη 93).

66

Αφετέρου, από τις σκέψεις 64 έως 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Wizz Air και η Carpatair ανταγωνίζονταν σε πέντε γραμμές με αναχώρηση από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, διότι οι γραμμές αυτές εξυπηρετούσαν τους ίδιους αερολιμένες ή αερολιμένες ευρισκόμενους σε απόσταση μικρότερη από τα 100 km. Αντιθέτως, από κανένα χωρίο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα επιχειρήματα με τα οποία η AITTV αμφισβητούσε την ύπαρξη τέτοιου ανταγωνισμού, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, στο σημείο 15 του υπομνήματός της παρεμβάσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ότι η Wizz Air και η Carpatair είχαν διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα καθώς και στόλο αεροσκαφών με διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά.

67

Είναι αληθές ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει το Γενικό Δικαστήριο δεν του επιβάλλει να παραθέτει σκεπτικό το οποίο να εξετάζει αναλυτικά και έναν προς έναν όλους τους συλλογισμούς που διατυπώνουν οι διάδικοι, η δε αιτιολογία του Γενικού Δικαστηρίου μπορεί, επομένως, να συνάγεται εμμέσως, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχει τη δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους δεν έγιναν δεκτά τα επιχειρήματά τους από το Γενικό Δικαστήριο, στο δε Δικαστήριο να διαθέτει επαρκή στοιχεία ώστε να ασκήσει τον έλεγχό του (αποφάσεις της 9ης Σεπτεμβρίου 2008, FIAMM κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, C‑120/06 P και C‑121/06 P, EU:C:2008:476, σκέψη 96, και της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Land Rheinland-Pfalz κατά Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, σκέψη 94).

68

Είναι επίσης αληθές, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 63 της παρούσας αποφάσεως, ότι, στο πλαίσιο της εξετάσεως του παραδεκτού προσφυγής δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, η εκ μέρους του προσφεύγοντος απόδειξη ουσιώδους επηρεασμού της θέσης του στη σχετική αγορά δεν σημαίνει ότι το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί οριστικώς επί των σχέσεων ανταγωνισμού μεταξύ του προσφεύγοντος και του φερόμενου ως δικαιούχου της επίμαχης ενισχύσεως.

69

Τούτου λεχθέντος, στο μέτρο που, εν προκειμένω, τα στοιχεία που υπέβαλε η AITTV είχαν ως σκοπό να αμφισβητήσουν τη λυσιτέλεια των στοιχείων που είχε προσκομίσει η Carpatair για να αποδείξει ότι, prima facie, η εν λόγω αεροπορική εταιρία ανταγωνιζόταν τη Wizz Air, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε, προκειμένου να εκπληρώσει την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει, να εκθέσει τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι τα στοιχεία αυτά δεν ήταν ικανά να θέσουν εν αμφιβόλω την εκτίμησή του ότι η Carpatair και η Wizz Air ήταν ανταγωνίστριες.

70

Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι η Carpatair ανταγωνιζόταν τη Wizz Air σε πέντε αεροπορικές συνδέσεις με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα χωρίς να εκθέσει τους λόγους για τους οποίους δεν δέχθηκε τα επιχειρήματα της AITTV με τα οποία αμφισβητείται η ύπαρξη τέτοιου ανταγωνισμού, παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως των αποφάσεών του κατά τρόπο επαρκή ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να λάβουν γνώση των λόγων στους οποίους στηρίχθηκε, στο δε Δικαστήριο να έχει στη διάθεσή του στοιχεία για να ασκήσει τον αναιρετικό του έλεγχο.

71

Κατά δεύτερον, η Wizz Air και η AITTV εκτιμούν ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν κατέδειξε, στις σκέψεις 73 έως 85 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 μπορούσαν να αποτελέσουν την αιτία του ουσιώδους επηρεασμού της ανταγωνιστικής θέσης της Carpatair.

72

Στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε δύο λόγους για να καταλήξει, στη σκέψη 79 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στο συμπέρασμα ότι η Carpatair είχε αποδείξει ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 αποτελούσαν μία από τις αιτίες του ουσιώδους επηρεασμού της θέσης της στις αγορές και του επηρεασμού της ανταγωνιστικής της θέσης.

73

Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η Carpatair προέβαλε διαφυγόν κέρδος λόγω της αδυναμίας της να επωφεληθεί από το επιβατικό κοινό που πετούσε από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα προς δύο προορισμούς της Βόρειας Ιταλίας.

74

Όπως προκύπτει από τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 61 της παρούσας αποφάσεως, εναπόκειται εντούτοις στον προσφεύγοντα να προσκομίσει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου τα στοιχεία που αποδεικνύουν την ενεργητική νομιμοποίησή του. Όπως, όμως, επισημαίνουν η Wizz Air και η AITTV, υποστηριζόμενες από την Επιτροπή, η Carpatair δεν προέβαλε το διαφυγόν αυτό κέρδος με το δικόγραφο της προσφυγής της.

75

Μολονότι είναι αληθές ότι η Carpatair επισύναψε στο δικόγραφο της προσφυγής της, ως παράρτημα A.8, τις παρατηρήσεις που είχε υποβάλει στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, στις οποίες γινόταν αναφορά σε διαφυγόν κέρδος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το δικόγραφο αυτό μνημονεύει το παράρτημα A.8 μόνο στην υποσημείωση 31, η οποία παραπέμπει μόνο γενικώς στο εν λόγω παράρτημα. Από κανένα χωρίο του δικογράφου της Carpatair που αφορά το παραδεκτό της προσφυγής ακυρώσεως δεν προκύπτει τέτοιο διαφυγόν κέρδος λόγω αθέμιτου ανταγωνισμού εκ μέρους της Wizz Air.

76

Η «συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών» την οποία πρέπει να περιέχει κάθε δικόγραφο, κατά την έννοια του άρθρου 21 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εφαρμόζεται στο Γενικό Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 53, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού, και του άρθρου 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, σημαίνει ότι το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να διευκρινίζει σε τι συνίσταται ο λόγος ακυρώσεως στον οποίο στηρίζεται η προσφυγή. Επομένως, για να είναι παραδεκτή προσφυγή ασκηθείσα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου απαιτείται τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων αυτή στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικώς, πλην όμως κατά τρόπο συνεκτικό και κατανοητό, από το ίδιο το κείμενο του δικογράφου της προσφυγής. Μολονότι είναι αληθές ότι το κύριο μέρος του δικογράφου της προσφυγής μπορεί να τεκμηριώνεται και να συμπληρώνεται, ως προς συγκεκριμένα σημεία, με παραπομπές σε συγκεκριμένα χωρία συνημμένων εγγράφων, η γενική παραπομπή σε άλλα έγγραφα, έστω και συνημμένα στο δικόγραφο της προσφυγής, δεν μπορεί να άρει την έλλειψη ουσιωδών στοιχείων της νομικής επιχειρηματολογίας, τα οποία, σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις, πρέπει να περιλαμβάνονται στο ίδιο το δικόγραφο της προσφυγής (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Μαρτίου 2022, WV κατά ΕΥΕΔ, C‑162/20 P, EU:C:2022:153, σκέψεις 67 και 68, και της 27ης Φεβρουαρίου 2024, EUIPO κατά The KaiKai Company Jaeger Wichmann, C‑382/21 P, EU:C:2024:172, σκέψη 96).

77

Κατά συνέπεια, υπό τις συνθήκες αυτές, δεν ήταν έργο του Γενικού Δικαστηρίου να συμπληρώσει την επιχειρηματολογία που είχε αναπτύξει η Carpatair με το δικόγραφο της προσφυγής της, αναζητώντας και εντοπίζοντας, στα συνημμένα έγγραφα, αποδεικτικά στοιχεία ικανά να τεκμηριώσουν το παραδεκτό της προσφυγής της εταιρίας αυτής.

78

Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στηριζόμενο, στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην ύπαρξη διαφυγόντος κέρδους λόγω της αδυναμίας της Carpatair να επωφεληθεί από το επιβατικό κοινό που πετούσε από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα προς δύο προορισμούς της Βόρειας Ιταλίας.

79

Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στις σκέψεις 74 έως 76 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι από το παράρτημα A.7 του δικογράφου της προσφυγής προκύπτει ότι, μεταξύ των ετών 2008 και 2010, η καθαρή απόδοση της Carpatair όσον αφορά τις πέντε αεροπορικές συνδέσεις με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, για τις οποίες έκρινε ότι η εταιρία αυτή ανταγωνιζόταν τη Wizz Air, είχε μειωθεί κατά 52 %, όσον αφορά τέσσερις συνδέσεις με την Ιταλία, και κατά 57 %, όσον αφορά την αεροπορική σύνδεση με το Ντίσελντορφ (Γερμανία).

80

Συναφώς, επισημαίνεται ότι, όπως υποστήριξε η Wizz Air, η διαπίστωση αυτή οφείλεται σε παραμόρφωση του περιεχομένου του παραρτήματος A.7 του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως της Carpatair. Συγκεκριμένα, τα ποσοστά αυτά δεν αντικατοπτρίζουν τη μείωση της απόδοσης των ως άνω αεροπορικών συνδέσεων, αλλά αντιπροσωπεύουν την αναλογία των αποδόσεων στις εν λόγω συνδέσεις για το έτος 2010 σε σχέση με τις αποδόσεις στις ίδιες συνδέσεις για το έτος 2008, όπερ παραδέχεται εξάλλου και η Carpatair στο υπόμνημά της απαντήσεως.

81

Επιπλέον, όπως υποστηρίζουν η Wizz Air και η AITTV, χωρίς να αντικρουστούν από την Carpatair, από το παράρτημα A.7 προκύπτει ότι, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, η απόδοση ορισμένων αεροπορικών συνδέσεων που εξυπηρετούσε η Carpatair με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, ως προς τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Carpatair δεν είχε αποδείξει ότι ανταγωνιζόταν τη Wizz Air, μειώθηκε το ίδιο, αν όχι περισσότερο, όπως η απόδοση των συνδέσεων για τις οποίες υπήρχε, κατά το Γενικό Δικαστήριο, άμεσος ανταγωνισμός της Carpatair με τη Wizz Air.

82

Μη λαμβάνοντας υπόψη τα εν λόγω στοιχεία, μολονότι αυτά προέκυπταν προδήλως από το παράρτημα A.7 του δικογράφου της προσφυγής της Carpatair και μη εξηγώντας τους λόγους της παράλειψης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο και παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει.

83

Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της συνολικής μείωσης της απόδοσης των αεροπορικών συνδέσεων που εξυπηρετούσε η Carpatair με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να περιοριστεί στη διαπίστωση, στη σκέψη 80 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι τα στοιχεία που προσκόμισε η εν λόγω αεροπορική εταιρία προκειμένου να αποδείξει ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 ήταν ικανές να επηρεάσουν ουσιωδώς την ανταγωνιστική θέση της στις σχετικές αγορές δεν τίθεντο εν αμφιβόλω από τα επιχειρήματα που αποσκοπούσαν στο να αποδειχθεί ότι η μείωση αυτή μπορούσε να έχει προκληθεί από άλλους παράγοντες, όπως το φερόμενο ως παρωχημένο επιχειρηματικό μοντέλο της εν λόγω αεροπορικής εταιρίας, ο ανταγωνισμός της με άλλες αεροπορικές εταιρίες πλην της Wizz Air ή η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, χωρίς να λάβει υπόψη τα επιχειρήματα αυτά και, εν πάση περιπτώσει, χωρίς να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους τα εν λόγω επιχειρήματα έπρεπε να απορριφθούν.

84

Βεβαίως, όπως υπενθυμίζει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν μπορεί να ζητηθεί από την Carpatair να αποδείξει ότι οι σημαντικές οικονομικές της δυσχέρειες οφείλονται αποκλειστικά στις συμφωνίες του 2008 και του 2010. Εντούτοις, παραμένει αναγκαίο να μπορεί το Γενικό Δικαστήριο να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ήταν, τουλάχιστον, εύλογο οι συμφωνίες αυτές να αποτελούν την αιτία των εν λόγω δυσχερειών.

85

Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αιτιολόγησε την εκτίμησή του ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 ήταν ικανές να επηρεάσουν ουσιωδώς την ανταγωνιστική θέση της Carpatair στις σχετικές αγορές.

86

Όσον αφορά, δεύτερον, την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου, στις σκέψεις 71 και 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία η Carpatair απέδειξε ότι η περίπτωσή της ήταν ιδιαίτερη, γεγονός που τη διέκρινε έναντι των λοιπών αεροπορικών εταιριών που δραστηριοποιούνταν στον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα, υπενθυμίζεται, προκαταρκτικώς, ότι τα ζητήματα που άπτονται του παραδεκτού της προσφυγής ακυρώσεως είναι δημοσίας τάξεως και εναπόκειται στον ενωσιακό δικαστή να τα εξετάζει ανά πάσα στιγμή, ακόμη και αυτεπαγγέλτως (απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑478/21 P, EU:C:2023:685, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

87

Η διαπίστωση, όμως, που περιλαμβάνεται στη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η περίπτωση της Carpatair ήταν ιδιαίτερη στο μέτρο που η εν λόγω εταιρία αποτελούσε τη μόνη αεροπορική εταιρία που ανταγωνιζόταν ευθέως τη Wizz Air σε πέντε αεροπορικές συνδέσεις με πτήσεις από τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα στερείται αιτιολογίας, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 70 της παρούσας αποφάσεως.

88

Επομένως, οι υποτιθέμενες σχέσεις ανταγωνισμού μεταξύ της Wizz Air και της Carpatair δεν μπορούσαν να στηρίξουν τη διαπίστωση ότι η περίπτωση της Carpatair ήταν ιδιαίτερη, γεγονός που τη διέκρινε έναντι κάθε άλλου προσώπου και, ως εκ τούτου, την εξατομίκευε κατά τρόπο ανάλογο προς τον αποδέκτη της επίδικης αποφάσεως, ήτοι τη Ρουμανία.

89

Υπό τις συνθήκες αυτές, η διαπίστωση, στη σκέψη 71 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η λειτουργία του διεθνούς αερολιμένα της Τιμισοάρα ήταν επικεντρωμένη στις δραστηριότητες της Carpatair και ότι το 90 % του κύκλου εργασιών της εταιρίας αυτής προερχόταν από τις δραστηριότητές της στον εν λόγω αερολιμένα δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι η Carpatair, η οποία δεν αποδείχθηκε επαρκώς κατά νόμον ότι ανταγωνιζόταν τη Wizz Air, θίγεται ατομικά από το τμήμα της επίδικης αποφάσεως με το οποίο η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 που είχαν συναφθεί μεταξύ του εν λόγω αερολιμένα και της Wizz Air δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, κατά την έννοια του άρθρου 107 ΣΛΕΕ.

90

Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αιτιολόγησε επαρκώς κατά νόμον το συμπέρασμά του ότι η Carpatair είχε αποδείξει ότι το τμήμα της επίδικης αποφάσεως που αφορούσε τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 την αφορούσε ατομικά.

–

Επί της προϋποθέσεως του άμεσου επηρεασμού της Carpatair

91

Όπως ορθώς υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 87 και 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, προκειμένου η Carpatair να τεκμηριώσει ότι η επίδικη απόφαση την αφορούσε άμεσα, όφειλε, μεταξύ άλλων, να αποδείξει ότι η απόφαση αυτή παράγει άμεσα αποτελέσματα επί της νομικής καταστάσεώς της, εκθέτοντας κατά τρόπο πειστικό τους λόγους για τους οποίους η απόφαση της Επιτροπής είναι ικανή να τη θέσει σε μειονεκτική θέση από απόψεως ανταγωνισμού.

92

Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι από τη δικογραφία προέκυπτε ότι η Wizz Air ήταν η φερόμενη δικαιούχος των συμφωνιών του 2008 και του 2010 και του ΕΑΠ του 2010 και ότι η εν λόγω εταιρία και η Carpatair ασκούσαν παρόμοιες δραστηριότητες και δραστηριοποιούνταν στην ίδια αγορά υπηρεσιών και στην ίδια γεωγραφική αγορά. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Carpatair είχε δικαιολογήσει κατά τρόπο πειστικό ότι η επίδικη απόφαση ήταν ικανή να τη θέσει σε μειονεκτική θέση από απόψεως ανταγωνισμού.

93

Εντούτοις, η AITTV προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι αποφάνθηκε, κατ’ ουσίαν, στην εν λόγω σκέψη 90 ότι η Wizz Air και η Carpatair ήταν ανταγωνίστριες, χωρίς να λάβει υπόψη τα αντεπιχειρήματα που είχαν προβληθεί συναφώς ενώπιόν του.

94

Όπως ήδη εκτέθηκε στη σκέψη 70 της παρούσας αποφάσεως, η διαπίστωση αυτή του Γενικού Δικαστηρίου όντως δεν είναι αιτιολογημένη.

95

Επομένως, και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στερείται αιτιολογίας, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επίδικη απόφαση αφορά άμεσα την Carpatair στο μέτρο που η απόφαση αυτή καλύπτει τόσο τις συμφωνίες του 2008 και του 2010 όσο και το ΕΑΠ του 2010.

96

Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αιτιολόγησε επαρκώς κατά νόμον ότι η Carpatair νομιμοποιούνταν ενεργητικώς να ζητήσει την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως. Ως εκ τούτου, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η Wizz Air καθώς και ο πρώτος και ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως της AITTV, στο μέτρο που αμφισβητούν την ενεργητική νομιμοποίηση της Carpatair, πρέπει να γίνουν δεκτοί.

97

Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί χωρίς να απαιτείται να αποφανθεί το Δικαστήριο επί των λοιπών λόγων αναιρέσεως που προέβαλαν η AITTV και η Wizz Air ούτε επί της αιτήσεως αναιρέσεως της Επιτροπής, ιδίως στο μέτρο που βάλλουν κατά του επί της ουσίας σκεπτικού του Γενικού Δικαστηρίου.

Η προσφυγή που ασκήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου

98

Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο δύναται, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση.

99

Τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω.

100

Πράγματι, λαμβανομένων υπόψη της παραμόρφωσης των αποδεικτικών στοιχείων και των ελλείψεων αιτιολογίας, η εξέταση του παραδεκτού της προσφυγής και, εφόσον αυτή κριθεί παραδεκτή, του βασίμου της προϋποθέτει πραγματικές εκτιμήσεις ως προς τις οποίες το Δικαστήριο θα έπρεπε να λάβει συμπληρωματικά μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας ή διεξαγωγής αποδείξεων.

101

Κατά συνέπεια, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

Επί των δικαστικών εξόδων

102

Δεδομένης της αναπομπής της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα που αφορούν την παρούσα αναιρετική διαδικασία.

1)

Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 8ης Φεβρουαρίου 2023, Carpatair κατά Επιτροπής (T‑522/20, EU:T:2023:51).

2)

Αναπέμπει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3)

Επιφυλάσσεται ως προς τα δικαστικά έξοδα.