C_202500771MT.000101.fmx.xml

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-akkomodazzjoni soċjali fl-UE – deċenti, sostenibbli u affordabbli

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(C/2025/771)

Relatur:

Thomas KATTNIG

Korelatur:

Rudolf KOLBE

Konsulent	Thomas RITT (konsulent għar-relatur)
Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja	15.2.2024
Bażi legali	Artikolu 52(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja
Sezzjoni kompetenti	Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni
Adozzjoni fis-sezzjoni	14.11.2024
Adozzjoni fis-sessjoni plenarja	5.12.2024
Sessjoni plenarja Nru	592
Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet)	134/5/13

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1.

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li kien hemm falliment tas-suq fl-akkomodazzjoni. Dan irid jiġi indirizzat billi jittejbu l-kundizzjonijiet qafas bħad-data, il-koordinazzjoni, il-proċeduri ta’ approvazzjoni u r-regoli dwar l-ippjanar tal-użu tal-art, jiġi stabbilit dritt fundamentali għall-akkomodazzjoni, jiġi pprovdut finanzjament suffiċjenti, jiġi implimentat l-approċċ ‘L-Akkomodazzjoni l-Ewwel’ għall-persuni mingħajr dar (1), u billi ssir enfasi akbar fuq il-ħtiġijiet taż-żgħażagħ u s-sostenibbiltà.

1.2.

Il-KESE jemmen li l-politika tad-djar tal-UE tista’ tkun effettiva biss jekk tkun ibbażata fuq data tajba. Għalhekk huwa meħtieġ li, fil-livell tal-UE, tiġi stabbilita u pperfezzjonata għodda statistika li tipprovdi l-elementi sinifikanti u operazzjonali kollha essenzjali għall-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki tad-djar imsemmija fil-punt 3.6.

1.3.

Il-KESE jilqa’ l-ħatra ta’ Kummissarju ġdid għall-Akkomodazzjoni. Il-Kummissarju għandu jkun appoġġjat minn grupp ta’ esperti, li jinkludi rappreżentanti tal-KESE u tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni (KtR). Barra minn hekk, il-KESE jitlob li jkun involut bħala osservatur jew konsulent fil-ħidma tal-kumitat dwar l-akkomodazzjoni li huwa previst u li għandu jiġi stabbilit fil-Parlament Ewropew.

1.4.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tirrikonoxxi l-akkomodazzjoni soċjali bħala għodda essenzjali u promettenti ta’ politiki attivi dwar l-akkomodazzjoni. Fit-terminu medju, id-dritt fundamentali għal akkomodazzjoni affordabbli, aċċessibbli u deċenti għal kulħadd għandu jiġi minqux fil-liġi primarja tal-UE. L-approċċ attwali, li skontu l-politika tad-djar għandha tkun programm għall-unitajiet domestiċi bl-inqas dħul biss, għandu jiġi miċħud u l-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat għandha tiġi adattata kif meħtieġ b’konformità mas-sistema ta’ regolamentazzjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali. Id-dimensjoni tad-diżabilità għandha tiġi integrata fil-programmi kollha tal-akkomodazzjoni biex jiġi żgurat li l-akkomodazzjoni ma tkunx biss affordabbli u sostenibbli, iżda wkoll aċċessibbli għal kulħadd. Barra minn hekk, l-indikaturi tal-akkomodazzjoni għandhom jiġu inklużi fil-programmi nazzjonali ta’ riforma u fil-programmi ta’ stabbiltà/konverġenza.

1.5.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tfassal pjan ta’ azzjoni b’miżuri fuq terminu qasir u medju għall-infurzar tad-dritt fundamentali għall-akkomodazzjoni u għall-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni tal-pjani nazzjonali u tal-UE għall-investiment fl-akkomodazzjoni pubblika.

1.6.

L-awtoritajiet nazzjonali u lokali għandhom iżidu l-finanzjament tagħhom għal proġetti ta’ akkomodazzjoni soċjali, u jissemplifikaw l-aċċess għall-fondi. Il-KESE jilqa’ l-pjattaforma ta’ investiment pan-Ewropea ppjanata għal akkomodazzjoni affordabbli, aċċessibbli u sostenibbli. Barra minn hekk, l-iżviluppaturi u l-kooperattivi tal-proprjetà mingħajr skop ta’ qligħ kif ukoll l-awtoritajiet lokali għandhom ikunu jistgħu jiksbu rati tal-imgħax ta’ 0 % permezz ta’ din il-pjattaforma jew direttament mill-Bank Ewropew tal-Investiment għal self fit-tul.

1.7.

Il-KESE jirrikonoxxi li l-kriżi tal-akkomodazzjoni hija kkawżata, fost oħrajn, min-nuqqas fil-provvista ta’ akkomodazzjoni sostenibbli u affordabbli meħtieġa. Għalhekk jeħtieġ li nużaw kull mezz possibbli biex inżidu l-volum ta’ akkomodazzjoni disponibbli għax-xiri jew għall-kiri. Biex nagħmlu dan, jeħtieġ li ninvolvu lill-atturi kollha, kemm l-akkomodazzjoni pubblika kif ukoll dik privata.

1.8.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tappoġġja lill-Istati Membri billi, fejn adegwat, toħroġ rakkomandazzjonijiet biex jipprovdu sett ta’ għodod biex irażżnu ż-żidiet fil-kera bla kontroll inklużi pereżempju limiti massimi għall-kera statutorji, taxxa fuq id-djar residenzjali vakanti, inċentivi fiskali għar-rinnovazzjoni ta’ djar residenzjali vakanti sabiex jikruhom, aktar akkomodazzjoni socjali, limiti għal permessi ta’ kiri għal żmien qasir eċċ.

1.9.

Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali, u jemmen li l-investiment pubbliku f’akkomodazzjoni aċċessibbli u affordabbli m’għandux ikun soġġett għar-regoli dwar id-dejn stabbiliti fir-regoli fiskali taħt il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir (PST).

1.10.

1.11.

Il-KESE jappella għal pjan ta’ azzjoni li jiffoka speċifikament fuq it-titjib tal-aċċess għaż-żgħażagħ għal akkomodazzjoni affordabbli.

2. Kuntest tal-Opinjoni

2.1.

Il-KESE ilu snin iqajjem il-kwistjoni tal-akkomodazzjoni soċjali affordabbli u jiġbed l-attenzjoni għat-tħassib dejjem jikber tal-Ewropej dwar id-disponibbiltà, l-aċċessibbiltà u s-sostenibbiltà ta’ akkomodazzjoni deċenti (2) u jiġbed l-attenzjoni dwar ir-rapport tat-Task Force ta’ Livell Għoli dwar l-Investiment fl-Infrastruttura Soċjali fl-Ewropa, fejn l-awturi jappellaw għal investiment fl-infrastruttura soċjali bħal akkomodazzjoni affordabbli. Għalhekk, il-KESE jkompli jippromovi l-iżvilupp ta’ pjan ta’ azzjoni Ewropew għall-akkomodazzjoni.

2.2.

Id-diviżjoni tal-kompetenzi bejn l-UE u l-Istati Membri fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali hija kumplessa u kkaratterizzata ħafna mis-sussidjarjetà. Fil-prinċipju, il-kostruzzjoni u l-kiri tad-djar huma kompetenzi regolatorji awtonomi tal-Istati Membri individwali. Dan huwa rifless fid-diversità tal-governanza u s-soluzzjonijiet tal-politika tad-djar fl-Istati Membri, li huma mfassla għall-ħtiġijiet u ċ-ċirkostanzi lokali speċifiċi u jqisu l-iżviluppi demografiċi u l-isfidi soċjali. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni teżerċita influwenza permezz tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE u l-eċċezzjonijiet tagħha (il-liġi dwar l-għajnuna soċjali mill-Istat, is-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali) u tipprovdi qafas regolatorju.

2.3.

L-aċċess għal akkomodazzjoni affordabbli, adegwata, sostenibbli, aċċessibbli, inklużiva u reżiljenti huwa kemm ħtieġa soċjali kif ukoll dritt soċjali u huwa wieħed mill-prinċipji ewlenin tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, kif ukoll konformi mal-Aġenda 2030 tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Sostenibbli, mal-Karta tan-NU ta’ Ġinevra dwar l-Akkomodazzjoni Sostenibbli, il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, u mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE. Madankollu, dan id-dritt qed jiġi pperikolat minn diversi kriżijiet reċenti.

2.4.

Matul l-aħħar għoxrin sena, fl-UE il-prezzijiet tal-kirjiet u tal-proprjetà residenzjali għolew ferm aktar mill-introjtu disponibbli medju. Il-politiki konċertati ta’ awsterità Ewropej li segwew wara l-kriżi finanzjarja u ekonomika tal-2008 u t-tnaqqis assoċjat fl-għajnuna pubblika u l-investiment illimitaw ħafna l-kapaċità tal-gvernijiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jippromovu akkomodazzjoni affordabbli u deċenti u jirrinnovaw u jespandu l-istokk attwali. Dan wassal għal tnaqqis fl-istokk ta’ akkomodazzjoni affordabbli fl-Ewropa (3). Fl-istess ħin, ir-rati tal-imgħax għas-self ipotekarju żdiedu b’mod rapidu wara l-2022, waqt li l-kostijiet tal-kostruzzjoni ilhom jiżdiedu mill-2020 (4). It-tnejn li huma għamluha diffiċli għall-aħħar biex jinbnew djar affordabbli ġodda. Flimkien ma’ dawn l-iżviluppi, barranin għonja qed jakkwistaw proprjetà residenzjali f’żoni attraenti bħala t-tieni dar tagħhom, u l-kirjiet għal żmien qasir qed jiżdiedu, u b’hekk dawn il-proprjetajiet qed jitneħħew mill-provvista ta’ akkomodazzjoni għall-popolazzjoni lokali. B’mod ġenerali, l-akkomodazzjoni mhux affordabbli hija problema fl-Istati Membri kollha, għalkemm l-isfidi speċifiċi involuti jistgħu jvarjaw.

2.5.

Fl-2022, ir-rata tal-piż eċċessiv tal-kost tal-abitazzjoni (5) fl-UE kienet ta’ 10,6 % fil-bliet, meta mqabbla ma’ 6,6 % fiż-żoni rurali. Għall-kerrejja privati b’mod partikolari l-piż eċċessiv huwa ogħla mill-medja.

2.6.

Fi żmien 10 snin, kien hemm żieda ta’ 30,9 % fil-ġid nominali tal-proprjetà immobbli fil-bliet Ewropej ewlenin kollha, li laħqu l-ogħla livell fil-pajjiżi tal-UE, minħabba l-“finanzjalizzazzjoni tal-akkomodazzjoni” (6). F’ħafna Stati Membri din ix-xejra hija saħansitra aktar estrema (eż. żieda ta’ 66 % fl-Awstrija mill-2014). L-iggruppar, it-titolizzazzjoni u l-bejgħ ta’ self ipotekarju kienu kawża ewlenija tal-kriżi finanzjarja tal-2008 (7). Il-perjodi sussegwenti b’rati tal-imgħax baxxi jew żero li bdew fil-2012 min-naħa tagħhom xprunaw b’mod qawwi l-investiment fil-proprjetà residenzjali f’ħafna pajjiżi. Ir-ridirezzjonar fuq skala kbira tal-assi finanzjarji lejn investimenti fil-proprjetà wassal għal żidiet enormi fil-prezzijiet tal-art u tad-djar. Fl-istess ħin, l-unitajiet tal-abitazzjoni spiss ġew ikkonvertiti fi stokks, ishma u bonds, li wasslu għall-globalizzazzjoni tal-proprjetà immobbli u s-sjieda, bl-assi tal-proprjetà immobbli jiġu kkonvertiti mill-ġdid f’assi finanzjarji u s-sjieda ssir inqas ċara. Skont ir-rapport Financialization in 13 cities il-livell għoli ta’ ħolqien ta’ flus elastiċi flimkien ma’ provvista limitata ta’ art jinsabu fil-qalba ta’ din il-kriżi.

2.7.

Biex tiġi pprovduta biżżejjed akkomodazzjoni affordabbli, aċċessibbli u sostenibbli, hija meħtieġa politika attiva fl-UE kollha biex l-art tkun disponibbli għall-akkomodazzjoni. Għal dan huwa essenzjali li s-settur tal-akkomodazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ jiġi mgħammar b’art affordabbli permezz ta’ ġestjoni attiva u politika soċjali dwar l-art u r-rinnovazzjoni.

2.8.

Il-prezzijiet tal-art jirrappreżentaw 80 % taż-żieda fil-prezzijiet tad-djar bejn l-1950 u l-2012 (8). Dan jagħmilha impossibbli li tiġi estiża b’mod adegwat il-provvista ta’ akkomodazzjoni affordabbli għall-unitajiet domestiċi fiż-żewġ kwintili l-aktar baxxi tal-introjtu. Jeħtieġ li jiġu żviluppati mezzi adegwati ta’ kontroll biex jiġi żgurat li ċertu proporzjon tal-art ikun disponibbli għal akkomodazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ, pereżempju permezz ta’ liġijiet dwar it-tqassim f’żoni.

2.9.

Il-problemi strutturali deskritti fit-taqsimiet preċedenti komplew jiġu aggravati minn żviluppi fuq terminu qasir. L-ispejjeż tal-kostruzzjoni żdiedu b’mod sinifikanti minħabba problemi fil-katina tal-provvista, regolamenti dwar il-klima u prezzijiet għoljin tal-enerġija (il-gwerra tar-Russja kontra l-Ukrajna), waqt li l-urbanizzazzjoni għadha għaddejja.

2.10.

Akkomodazzjoni mhux affordabbli teskludi partijiet mill-popolazzjoni u twassal għal nuqqas ta’ sigurtà tal-akkomodazzjoni, spejjeż problematiċi tal-akkomodazzjoni u akkomodazzjoni insuffiċjenti. Dawn il-problemi jagħmlu ħsara lis-saħħa u l-benesseri tan-nies, jikkontribwixxu għal kundizzjonijiet tal-għajxien u opportunitajiet mhux ugwali (speċjalment għan-nisa, it-tfal u ż-żgħażagħ) u jwasslu għal spejjeż ogħla tas-saħħa, tnaqqis fil-produttività, ħsara ambjentali u effetti ekonomiċi negattivi minħabba tnaqqis fil-kapaċità tal-akkwist. Dawn jikkontribwixxu wkoll għan-nuqqas ta’ ħaddiema f’servizzi essenzjali f’żoni ġeografiċi fejn il-kostijiet tal-akkomodazzjoni huma għoljin meta mqabbla mal-introjtu. L-ispejjeż għoljin tal-akkomodazzjoni huma wkoll problema ekonomika. Dħul disponibbli aktar baxx inaqqas il-kapaċità tal-akkwist u l-infiq tal-konsumatur.

2.11.

Settur tal-kostruzzjoni sostenibbli u kosteffettiv jeħtieġ ipprezzar tal-kostijiet reali li jinkludi l-kostijiet tal-manutenzjoni u taċ-ċiklu tal-ħajja, kif ukoll il-ħsara ambjentali bħall-impronti tal-gassijiet serra, fil-kostijiet tal-proġett.

2.12.

Enrico Letta, fir-rapport tiegħu dwar il-futur tas-suq uniku tal-UE, jiddikjara li ż-żieda fil-prezzijiet tal-akkomodazzjoni hija ta’ theddida għal-libertajiet fundamentali tan-nies. Għalkemm l-akkomodazzjoni mhijiex kompetenza tal-UE, dawn ix-xejriet jipperikolaw il-funzjonament bla xkiel tas-suq intern.

2.13.

Ir-rapport għalhekk jitlob, fost affarijiet oħra, reviżjoni tal-kunċett ta’ akkomodazzjoni soċjali fil-premessa 11 tad-Deċiżjoni 2012/21/UE. Il-kunċett huwa ristrett wisq u ma jagħtix lill-awtoritajiet nazzjonali l-flessibbiltà li jeħtieġu biex jimplimentaw politika tad-djar adegwata. Ir-rapport jipproponi wkoll it-twaqqif ta’ task force tal-UE dwar l-affordabbiltà tal-akkomodazzjoni.

3. Kummenti ġenerali

Falliment tas-suq fl-akkomodazzjoni

3.1.

Il-KESE jemmen li kien hemm falliment tas-suq fl-akkomodazzjoni. Dan irid jiġi indirizzat billi jittejbu l-kundizzjonijiet qafas bħad-data, il-koordinazzjoni, il-proċeduri ta’ approvazzjoni u r-regoli dwar l-ippjanar tal-użu tal-art, jiġi stabbilit dritt fundamentali għall-akkomodazzjoni, jiġi pprovdut finanzjament suffiċjenti, jiġi implimentat il-prinċipju gwida ta’ ‘L-Akkomodazzjoni l-Ewwel’ (9) għall-persuni mingħajr dar, u billi ssir enfasi akbar fuq il-ħtiġijiet taż-żgħażagħ u s-sostenibbiltà.

3.2.

Il-falliment tas-suq ifisser li hija meħtieġa paradigma ġdida tal-politika tad-djar fil-livell tal-UE. Politika tad-djar għal sezzjonijiet wiesgħa tal-popolazzjoni hija fl-interess ekonomiku ġenerali. L-approċċ attwali, li skontu l-politika tad-djar għandha tkun programm għall-unitajiet domestiċi bl-inqas dħul biss, għandu jiġi miċħud u l-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat għandha tiġi adattata kif xieraq, b’konformità mas-sistema ta’ regolamentazzjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali.

3.3.

L-iżvilupp ta’ sħubijiet u strutturi ġodda, bħall-akkomodazzjoni kooperattiva, soċjali u komunitarja u programmi ta’ akkomodazzjoni mħallta permezz ta’ diversi sħubijiet bejn is-settur kooperattiv, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u l-istituzzjonijiet pubbliċi, għandu impatt pożittiv fuq akkomodazzjoni affordabbli u għalhekk jeħtieġ għajnuna mill-Istat u sistema ta’ appoġġ xierqa, f’konformità mal-prinċipju aġġornat tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, b’miżuri addizzjonali għall-art pubblika u l-eżenzjonijiet mit-taxxa.

3.4.

Kif indikat fl-Opinjoni TEN/772 (10), il-kokreazzjoni tas-servizzi ta’ interess ġenerali mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u direttament miċ-ċittadini hija wieħed mill-aktar strumenti effettivi biex tiġi stimulata d-demokrazija parteċipattiva, u b’hekk biex tiġi msaħħa l-integrazzjoni Ewropea. Għalhekk huwa essenzjali li jissaħħaħ ir-rwol tal-kokreazzjoni fis-settur residenzjali.

3.5.

L-armonizzazzjoni u s-semplifikazzjoni tar-regolamenti u l-istandards fis-settur tal-kostruzzjoni jistgħu jgħinu biex jitnaqqsu l-ispejjeż tal-akkomodazzjoni. Kwalunkwe reviżjoni bħal din ma trid fl-ebda ċirkostanza twassal jew tikkontribwixxi għat-tnaqqis jew iċ-ċirkomvenzjoni tar-regoli ambjentali, soċjali jew tas-sikurezza okkupazzjonali jew saħansitra tipperikola l-valuri arkitettoniċi estetiċi li jikkontribwixxu għall-benesseri tal-popolazzjoni.

Data u koordinazzjoni mtejba

3.6.

Il-KESE jemmen li l-politika tad-djar tal-UE tista’ tkun effettiva biss jekk tkun ibbażata fuq data tajba. Din id-data għandha tinkludi l-indiċi tal-prezzijiet tad-djar, l-għadd ta’ djar li jinbiegħu u l-valur tal-bejgħ, is-sidien benefiċjarji tal-proprjetà immobbli, il-proporzjon u t-tip ta’ sidien u inkwilini, il-proporzjon ta’ akkomodazzjoni pubblika u privata, il-volum, il-kwalità u l-impatt ambjentali tal-akkomodazzjoni eċċ. Għalhekk huwa meħtieġ li tiġi stabbilita u pperfezzjonata, fil-livell tal-UE, għodda statistika li tipprovdi l-elementi sinifikanti u operazzjonali kollha essenzjali għall-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki tad-djar, u li ttejjeb it-trasparenza u tgħin fil-ġlieda kontra l-ispekulazzjoni u l-ħasil tal-flus fis-suq tad-djar, li ilhom problema għal dawn l-aħħar għaxar snin.

3.7.

Il-KESE jaħseb li hemm ħtieġa urġenti li tiġi stabbilita pjattaforma tal-UE ddedikata għall-akkomodazzjoni. Din tista’ tintuża biex jittejjeb il-ġbir tad-data sabiex tiġi pprovduta bażi aħjar għall-adattament tal-istandards tal-akkomodazzjoni u l-istandards regolatorji, u sabiex jiġu żviluppati u promossi modi innovattivi għall-ġestjoni tal-akkomodazzjoni.

3.8.

Il-KESE jissuġġerixxi li jissaħħaħ l-iżvilupp ta’ pjattaformi diġitali interoperabbli għall-proċeduri tal-permessi għall-bini sabiex tingħata spinta lill-effiċjenza amministrattiva u l-kosteffettività tal-proġetti.

3.9.

It-trasformazzjoni diġitali hija kruċjali għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-miri ambjentali fis-settur tal-akkomodazzjoni, u tista’ ttejjeb il-prestazzjoni tas-sostenibbiltà tal-materjali, tal-prodotti u tal-bini.

3.10.

Il-KESE jilqa’ l-ħatra ta’ Kummissarju ġdid għall-Akkomodazzjoni fid-dawl tan-natura trasversali ta’ din il-kwistjoni. Dan il-Kummissarju għandu jkun appoġġjat minn grupp ta’ esperti li jinkludi organizzazzjonijiet tal-partijiet ikkonċernati tal-akkomodazzjoni, rappreżentanti tal-assoċjazzjonijiet tal-inkwilini, persuni mingħajr dar u żgħażagħ, persuni b’diżabilità, promoturi tal-ugwaljanza, professjonisti tal-urbaniżmu, rappreżentanti ta’ fornituri tal-akkomodazzjoni affordabbli, rappreżentanti tal-bliet, il-muniċipalitajiet u r-reġjuni, kif ukoll il-KESE u l-KtR. Barra minn hekk, fil-Parlament Ewropew huwa ppjanat li jitwaqqaf kumitat speċjali dwar l-akkomodazzjoni. Dan il-kumitat se jfassal rapport dwar il-proposti/is-soluzzjonijiet li għandhom jiġu implimentati biex tiġi indirizzata l-kriżi tal-akkomodazzjoni. Il-KESE jitlob li jkun involut fil-ħidma ta’ dan il-kumitat bħala osservatur jew konsulent.

3.11.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tibda tipproduċi rapporti annwali, fis-Semestru Ewropew, dwar l-istat tal-akkomodazzjoni fl-UE li jinkludu data dettaljata speċifika skont l-Istati Membri dwar l-akkomodazzjoni disponibbli, il-ħtiġijiet ta’ akkomodazzjoni, il-proprjetajiet vakanti, u l-prezzijiet, l-affordabbiltà u s-sostenibbiltà fis-settur ipprovdut mill-Istati Membri, li għandhom jiġu approvati mill-Parlament, il-KESE u l-KtR.

3.12.

Il-KESE jenfasizza ħafna l-appell li sar fid-Dikjarazzjoni ta’ Liège lill-Kummissjoni, biex jiġi organizzat summit Ewropew annwali dwar l-akkomodazzjoni soċjali u affordabbli f’kooperazzjoni mal-Parlament Ewropew, il-KESE u l-KtR. Dan is-summit se jlaqqa’ flimkien il-partijiet ikkonċernati kollha involuti fl-implimentazzjoni tal-azzjonijiet ta’ akkomodazzjoni tal-Istati Membri, abbażi ta’ approċċ f’diversi livelli u skambju tal-aħjar prattiki, waqt li tiġi rrispettata s-sussidjarjetà.

Dritt fundamentali għall-akkomodazzjoni

3.13.

L-UE jeħtiġilha tiżgura li jiġi ggarantit dritt universali ġenwin għall-akkomodazzjoni. Għal dan l-għan, il-prinċipji u l-kundizzjonijiet għall-forniment, il-kostruzzjoni u l-finanzjament ta’ akkomodazzjoni affordabbli u deċenti jridu jiġu stabbiliti b’konformità mal-Artikolu 14 tat-TFUE rigward is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali bl-użu ta’ regolamenti speċifiċi għas-settur u skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja.

3.14.

Iż-żieda fil-provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali hija essenzjali biex jissolvew il-problemi strutturali tal-akkomodazzjoni fl-UE. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tirrikonoxxi l-akkomodazzjoni soċjali bħala għodda essenzjali u promettenti ta’ politiki attivi dwar l-akkomodazzjoni. L-inizjattivi nazzjonali għandhom jiġu appoġġjati u għandhom jintalbu fl-Istati Membri fejn hemm politiki tal-akkomodazzjoni partikolarment inadegwati, billi ssir enfasi fuq mudelli tal-aħjar prattika.

3.15.

3.16.

Fit-terminu medju, id-dritt fundamentali għal akkomodazzjoni affordabbli u deċenti għal kulħadd għandu jiġi minqux fil-liġi primarja tal-UE. Id-dimensjoni tad-diżabilità għandha tiġi integrata fil-programmi kollha tal-akkomodazzjoni biex jiġi żgurat li l-akkomodazzjoni ma tkunx biss affordabbli u sostenibbli, iżda wkoll aċċessibbli għal kulħadd. Barra minn hekk, l-indikaturi tal-akkomodazzjoni għandhom jiġu inklużi fil-programmi nazzjonali ta’ riforma u fil-programmi ta’ stabbiltà/konverġenza.

3.17.

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tappoġġja lill-Istati Membri billi, fejn adegwat, toħroġ rakkomandazzjonijiet biex joħolqu sett ta’ għodod biex irażżnu ż-żidiet fil-kera bla kontroll inklużi, pereżempju, limiti massimi għall-kera statutorji, taxxa fuq id-djar residenzjali vakanti, inċentivi fiskali għar-rinnovazzjoni ta’ djar residenzjali vakanti sabiex jinkrew, aktar akkomodazzjoni socjali, limiti għal permessi ta’ kiri għal żmien qasir eċċ.). Eżempji tal-aħjar prattika utli rigward miżuri bħal dawn jistgħu jinstabu f’diversi Stati Membri.

3.18.

Minħabba l-effett negattiv tal-kirjiet għal żmien qasir (11), il-Kummissjoni għandha tirrakkomanda li l-Istati Membri jintroduċu obbligi ta’ reġistrazzjoni, joħolqu limiti ta’ żmien u jiżguraw kompetizzjoni ġusta bejn il-kirjiet għal żmien qasir u l-bqija tal-industrija tal-ospitalità.

3.19.

Fit-terminu medju, jeħtieġ li jiġi stabbilit ukoll objettiv realistiku tal-UE għall-kostruzzjoni ta’ djar ġodda/l-użu ta’ akkomodazzjoni li teħtieġ rinnovazzjoni jew akkomodazzjoni vakanti fl-2024-2029. Għal dan l-għan, l-Istati Membri għandhom, fost affarijiet oħra, jallokaw proporzjon suffiċjenti ta’ art disponibbli għal akkomodazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ. Tali għanijiet – inkluż il-monitoraġġ – jipprovdu wkoll għarfien dwar jekk l-inizjattivi tal-kummissarju l-ġdid għall-akkomodazzjoni stabbiliti fl-ittra ta’ missjoni humiex qed iħallu l-effetti mixtieqa.

3.20.

Il-KESE jemmen li l-iffaċilitar tal-aċċess għal kulħadd għal akkomodazzjoni soċjali affordabbli, kif stabbilit fil-punt 2.13, huwa pass importanti lejn l-implimentazzjoni tad-dritt fundamentali għall-akkomodazzjoni.

Neliminaw il-kundizzjoni ta’ persuni mingħajr dar

3.21.

Il-KESE jappella għal strateġija bbażata fuq il-Pjattaforma Ewropea għall-ġlieda kontra l-kundizzjoni ta’ persuni mingħajr dar, b’baġit operattiv u programm ta’ ħidma għall-2024-2029, u rakkomandazzjoni tal-Kunsill biex telimina l-problema ta’ persuni mingħajr dar.

3.22.

Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri kollha jintroduċu l-programm ‘L-Akkomodazzjoni l-Ewwel’ (12) għall-persuni mingħajr dar u jappoġġjaw l-atturi mingħajr skop ta’ qligħ jew lokali li diġà qed jimplimentawh sabiex ikunu jistgħu jespandu l-offerta tagħhom. B’dan il-mod, huwa importanti li ssir enfasi fuq tipi differenti ta’ akkomodazzjoni u stili ta’ ħajja differenti b’mod li jippermettu taħlit soċjali u tal-etajiet.

Finanzjament suffiċjenti

3.23.

Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali, u jemmen li l-investiment pubbliku f’akkomodazzjoni affordabbli u aċċessibbli m’għandux ikun soġġett għar-regoli dwar id-dejn stabbiliti fir-regoli fiskali skont il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Il-programmi ta’ investiment għall-akkomodazzjoni soċjali għandhom jiżguraw li jiġu ssodisfati r-rekwiżiti obbligatorji ta’ aċċessibbiltà għall-ambjent mibni.

3.24.

L-awtoritajiet nazzjonali u lokali għandhom iżidu l-finanzjament tagħhom għal proġetti ta’ akkomodazzjoni soċjali, u jissemplifikaw l-aċċess għall-fondi. Il-KESE jilqa’ l-pjattaforma ta’ investiment pan-Ewropea ppjanata għal akkomodazzjoni affordabbli u sostenibbli. Barra minn hekk, l-iżviluppaturi u l-kooperattivi tal-proprjetà mingħajr skop ta’ qligħ kif ukoll l-awtoritajiet lokali għandhom ikunu jistgħu jiksbu rati tal-imgħax ta’ 0 % permezz ta’ din il-pjattaforma jew direttament mill-Bank Ewropew tal-Investiment għal self fit-tul.

3.25.

Il-KESE jirrakkomanda li jiżdied l-investiment pubbliku fl-akkomodazzjoni billi fis-Semestru Ewropew u fil-pjani strutturali finanzjarji jiġu inklużi indikaturi riveduti u adattati sew tal-piż eċċessiv tal-kost tal-akkomodazzjoni u l-faqar enerġetiku, b’mod partikolari dwar l-inugwaljanza bejn il-ġeneri u fir-rigward tad-diżabilità, u billi tiġi stabbilita mira kwantitattiva ta’ investiment pubbliku nazzjonali għal akkomodazzjoni pubblika, soċjali, aċċessibbli u affordabbli fl-Istati Membri kollha, b’sanzjonijiet għal każijiet fejn ma tintlaħaqx il-mira.

Sostenibbiltà

3.26.

L-inizjattiva tal-Bauhaus Ewropea l-Ġdida tal-Kummissjoni tgħaqqad is-sostenibbiltà mal-bini tal-kultura u l-inklużjoni u, abbażi ta’ dawn il-prinċipji, tippromovi l-affordabbiltà, kwalità tajba tal-ħajja u sens ta’ appartenenza għall-abitanti, waqt li tagħti attenzjoni partikolari lill-konverġenza ’l fuq tal-abitanti.

3.27.

L-appoġġ għall-akkomodazzjoni jrid jagħti prijorità lill-konverżjonijiet u r-rinnovazzjonijiet aktar milli lill-binjiet ġodda, u jippromovi metodi ta’ kostruzzjoni newtrali għall-klima u effiċjenti fir-riżorsi, akkomodazzjoni kollettiva u approċċi ta’ mobbiltà alternattiva li jtejbu l-kwalità tal-ħajja tan-nies. Madankollu, il-konverżjoni u r-rinnovazzjoni tal-bini jridu jinkludu rekwiżiti obbligatorji ta’ aċċessibbiltà biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet ta’ varjetà wiesgħa ta’ gruppi tas-soċjetà, inklużi persuni b’diżabilità, persuni akbar fl-età, familji bit-tfal, eċċ.

3.28.

Il-KESE jappoġġja l-mewġa ta’ rinnovazzjoni tal-UE u jirrimarka li s-settur residenzjali jirrappreżenta 40 % tal-konsum tal-enerġija tal-UE u 36 % tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra fl-Ewropa. Fid-dawl ta’ dan, it-twettiq ta’ rinnovazzjonijiet termali u tal-enerġija soċjalment ġusti u aċċettabbli għall-pubbliku jew is-sostituzzjoni ta’ sistemi tat-tisħin b’sistemi tal-enerġija sostenibbli huwa kruċjali biex jintlaħqu l-għanijiet klimatiċi.

3.29.

Il-KESE jappella għal taħlita ta’ miżuri obbligatorji u ta’ appoġġ biex jiġu żgurati azzjonijiet klimatiċi ġusti. Huma meħtieġa għodod ta’ appoġġ biex kulħadd, irrispettivament mis-sitwazzjoni finanzjarja, ikun jista’ jwettaq ir-rinnovazzjonijiet termali u tal-enerġija u anke t-titjib meħtieġ fl-ilma u fis-sanità. Fl-istess ħin, l-obbligi għas-sidien tal-proprjetà, speċjalment is-sidien, huma meħtieġa. L-inkwilini jeħtiġilhom jiġu protetti minn żidiet eċċessivi fil-kera li jinħolqu mit-trasferiment tal-kostijiet. Kuntratti trasparenti, lingwaġġ ċar, il-mezzi biex jiġu kkontestati termini inġusti u soluzzjoni tat-tilwim b’xejn għall-kiri huma essenzjali għall-protezzjoni tal-kerrejja.

3.30.

Il-KESE jemmen li għandu jkun aktar faċli li jiġu aċċessati d-19-il għodda ta’ appoġġ u l-flussi ta’ finanzjament eżistenti tal-UE – b’kundizzjonijiet ċari marbuta mal-kriterji soċjali – billi jinħoloq fond ta’ trasformazzjoni li jarmonizza l-għodod eżistenti kollha u li jista’ jintuża fuq bażi annwali biex jiffinanzja rinnovazzjonijiet li huma ġusti għall-individwi.

Enfasi fuq iż-żgħażagħ

3.31.

Il-KESE jirrimarka li 47 % tal-Ewropej ta’ bejn it-18 u l-34 sena jgħixu mal-ġenituri tagħhom – ħafna minnhom minħabba bżonn – u 17 % biss tal-istudenti u ż-żgħażagħ għandhom aċċess għal akkomodazzjoni tal-istudenti. Il-KESE jappella għal pjan ta’ azzjoni li jiffoka speċifikament fuq it-titjib tal-aċċess għal akkomodazzjoni affordabbli għaż-żgħażagħ u l-familji żgħażagħ.

3.32.

Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri bl-appoġġ tal-Kummissjoni jinkludu l-prinċipju ta’ “L-Akkomodazzjoni l-Ewwel għaż-Żgħażagħ” u jfasslu programmi speċifiċi biex ikun hemm aktar akkomodazzjoni affordabbli disponibbli għaż-żgħażagħ.

Brussell, il-5 ta’ Diċembru 2024

Il-President

tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Oliver RÖPKE

(1) https://housingfirsteurope.eu/wp-content/uploads/2021/12/HFG_guide-en.pdf.

(2) Ara, pereżempju, dawn l-Opinjonijiet: ĠU C 275, 18.7.2022, p. 73. ĠU C 155, 30.4.2021, p. 73, ĠU C 429, 11.12.2020, p. 93, ĠU C 290, 29.7.2022, p. 114.

(3) https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/boosting-investment-social-infrastructure-europe_en.

(4) https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=Construction_producer_price_and_construction_cost_indices_overview.

(5) Il-proporzjon tal-popolazzjoni li tgħix f’unità domestika fejn il-kostijiet tal-akkomodazzjoni jaqbżu l-40 % tal-introjtu tagħha.

(6) https://www.lse.ac.uk/geography-and-environment/research/lse-london/documents/Reports/Rapport-Financialization-Samlet-05.06.pdf.

(7) https://extranet.greens-efa-service.eu/public/media/file/1/7461.

(8) https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/aer.20150501.

(9) https://housingfirsteurope.eu/wp-content/uploads/2021/12/HFG_guide-en.pdf.

(10) ĠU C 486, 21.12.2022, p. 76.

(11) https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0094119020300498.

(12) https://housingfirsteurope.eu/wp-content/uploads/2021/12/HFG_guide-en.pdf.

Opinjoni tas-sezzjoni	Emenda
Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali , u jemmen li l-investiment pubbliku f’akkomodazzjoni affordabbli m’għandux ikun soġġett għar-regoli dwar id-dejn stabbiliti fir-regoli fiskali skont il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir .	Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali.

Voti favur:	51
Voti kontra:	87
Astensjonijiet:	9

Opinjoni tas-sezzjoni	Emenda
Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali , u jemmen li l-investiment pubbliku f’akkomodazzjoni affordabbli m’għandux ikun soġġett għar-regoli dwar id-dejn stabbiliti fir-regoli fiskali taħt il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir (PST) .	Il-KESE jirrakkomanda ambitu akbar għal investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali.

Voti favur:	51
Voti kontra:	87
Astensjonijiet:	9