Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA

της 8ης Οκτωβρίου 2026 (1)

Υπόθεση C‑893/24 P

AL

κατά

Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

« Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Πειθαρχική διαδικασία – Πειθαρχική κύρωση – Αναλογικότητα – Αποτελεσματική δικαστική προστασία »






1.        Η παρούσα αίτηση αναιρέσεως εντάσσεται στο πλαίσιο μιας μακράς και περίπλοκης δικαστικής διαμάχης μεταξύ, αφενός, του AL, (πρώην) υπαλλήλου της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου, στον οποίο προσάπτεται παράνομη είσπραξη οικογενειακών επιδομάτων (επιδόματα για εξαρτώμενα τέκνα), και του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αφετέρου (2).

2.        Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (3), το Γενικό Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του Συμβουλίου με την οποία επιβλήθηκε στον AL η πειθαρχική ποινή της παύσεως από τα καθήκοντα (4).

3.        Κατόπιν οδηγίας του Δικαστηρίου, οι προτάσεις μου θα επικεντρωθούν μόνο στον τρίτο λόγο αναιρέσεως. Με τον τρίτο λόγο, ο AL προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι αξιολόγησε εσφαλμένα τον αναλογικό χαρακτήρα της κύρωσης, κατά παράβαση του άρθρου 10 του παραρτήματος IX του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5).

4.        Η ανάλυση του τρίτου λόγου αναιρέσεως παρέχει τη δυνατότητα να προσδιοριστεί η έκταση του δικαστικού ελέγχου επί πειθαρχικής κύρωσης υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).

I.      Το κανονιστικό πλαίσιο

5.        Το άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ προβλέπει τα εξής:

«Η αυστηρότητα της επιβαλλόμενης πειθαρχικής κύρωσης πρέπει να είναι ανάλογη προς τη βαρύτητα του παραπτώματος. Για τον καθορισμό της βαρύτητας του παραπτώματος και τη λήψη απόφασης για την πειθαρχική κύρωση που πρέπει να επιβληθεί, λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, τα εξής:

α)      η φύση του παραπτώματος και οι περιστάσεις υπό τις οποίες έχει διαπραχθεί,

β)      ο βαθμός στον οποίο το παράπτωμα επηρέασε αρνητικά την ακεραιότητα, τη φήμη ή τα συμφέροντα των οργάνων,

γ)      ο βαθμός πρόθεσης ή αμέλειας στο παράπτωμα,

δ)      τα κίνητρα που οδήγησαν τον υπάλληλο να διαπράξει το παράπτωμα,

ε)      ο βαθμός και η αρχαιότητα του υπαλλήλου,

στ)      ο βαθμός προσωπικής ευθύνης του υπαλλήλου,

ζ)      το επίπεδο των καθηκόντων και αρμοδιοτήτων του υπαλλήλου,

η)      το στοιχείο της υποτροπής στην πράξη ή την επιλήψιμη συμπεριφορά,

θ)      η συμπεριφορά του υπαλλήλου σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του.»

II.    Το ιστορικό της διαφοράς

6.        Τα επίμαχα πραγματικά περιστατικά συνοψίζονται ως εξής:

–        Ο AL διορίστηκε ως υπάλληλος την 1η Δεκεμβρίου 2007 και τοποθετήθηκε στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου στο Βέλγιο.

–        Κατά την περίοδο από 2009 έως 2019, ο AL ζήτησε και έλαβε διάφορα οικογενειακά επιδόματα, λόγω εξομοιώσεως της μητέρας του και τεσσάρων άλλων προσώπων με συντηρούμενο τέκνο, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 4, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ.

–        Κατόπιν έρευνας, η οποία κινήθηκε το 2016 έπειτα από αναφορά της αρμόδιας για τους διορισμούς αρχής (6), η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) διαπίστωσε διάφορες παρατυπίες σε σχέση με τη λήψη των εν λόγω επιδομάτων (7).

–        Η OLAF συνέστησε να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα για την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών (8) καθώς και να κινηθεί πειθαρχική διαδικασία κατά του AL.

–        Στις 10 Φεβρουαρίου 2021 η ΑΔΑ του Συμβουλίου κίνησε πειθαρχική διαδικασία κατά του AL.

–        Κατά τη διάρκεια της ως άνω διαδικασίας, το πειθαρχικό συμβούλιο συνέστησε, στις 5 Ιουλίου 2021, την κύρωση της κατάταξης του AL σε κατώτερη ομάδα καθηκόντων, με υποβιβασμό. Ωστόσο, στις 27 Σεπτεμβρίου 2021 η ΑΔΑ του επέβαλε την (αυστηρότερη) ποινή της παύσεως από τα καθήκοντά του.

–        Στις 22 Δεκεμβρίου 2021 ο AL υπέβαλε διοικητική ένσταση, βάσει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ.

III. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

7.        Στις 13 Ιανουαρίου 2022 ο AL άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως (9).

8.        Στην προσφυγή του ο AL προέβαλε τέσσερις λόγους (10), εκ των οποίων μόνον ο δεύτερος είναι κρίσιμος για τις παρούσες προτάσεις. Προέβαλε ανεπαρκή αιτιολογία και παράβαση του άρθρου 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, λόγω πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε το Συμβούλιο κατά τον καθορισμό της σοβαρότητας του παραπτώματος και της πειθαρχικής κύρωσης, υπό το πρίσμα των κριτηρίων που προβλέπει το εν λόγω άρθρο.

9.        Το Συμβούλιο απέρριψε τον λόγο, καθόσον εκτίμησε ότι ο δικαστικός έλεγχος πειθαρχικής κύρωσης πρέπει να περιορίζεται στον έλεγχο της ακρίβειας των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών και στην απουσία πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως ή κατάχρησης εξουσίας (11).

10.      Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (12), το Γενικό Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του Συμβουλίου. Επισήμανε, συγκεκριμένα, την επάρκεια της αιτιολογίας και την απουσία πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κύρωση ήταν αναλογική προς το παράπτωμα (13).

IV.    Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

11.      Με την αναίρεση την οποία άσκησε στις 23 Δεκεμβρίου 2024, ο AL ζητεί από το Δικαστήριο:

–        Να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

–        Να ακυρώσει την επίδικη απόφαση, με την οποία διατάχθηκε η παύση από τα καθήκοντά του.

–        Να του επιτραπεί να προβάλει νέους συναφείς ισχυρισμούς, εάν προκύψουν νέα πραγματικά ή νομικά στοιχεία.

–        Να εξετάσει αυτεπαγγέλτως οποιονδήποτε άλλο λόγο δημόσιου συμφέροντος κρίνει σκόπιμο.

–        Να καταδικάσει το Συμβούλιο στα δικαστικά έξοδά του καθώς και στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος.

12.      Στο υπόμνημα απάντησής του, το Συμβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:

–        Να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της.

–        Να καταδικάσει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα.

13.      Το Δικαστήριο ενέκρινε την κατάθεση υπομνήματος απαντήσεως και ανταπαντήσεως.

14.      Στις 6 Νοεμβρίου 2025 ανεστάλη η διαδικασία εν αναμονή της απόφασης στην υπόθεση C‑882/24 P, AL κατά Επιτροπής.

15.      Μετά την έκδοση της απόφασης στην εν λόγω υπόθεση στις 23 Απριλίου 2026, το Δικαστήριο κάλεσε τους διαδίκους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των συνεπειών οι οποίες θα μπορούσαν να συναχθούν επί της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, πράγμα που έπραξαν με υπομνήματα της 20ής Μαΐου 2026.

V.      Ανάλυση

Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

16.      Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, ο AL υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε διάφορες πλάνες περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση του αναλογικού χαρακτήρα της επιβληθείσας κύρωσης. Επιπλέον, όσον αφορά ορισμένους από τους παράγοντες που μνημονεύονται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν διέλαβε επαρκή αιτιολογία, ενέχει δε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως.

17.      Το άρθρο 10, πρώτη περίοδος, του παραρτήματος IX του ΚΥΚ προβλέπει ότι η πειθαρχική κύρωση πρέπει να είναι ανάλογη προς τη βαρύτητα του παραπτώματος. Στη δεύτερη περίοδο προβλέπει ότι, «[γ]ια τον καθορισμό της βαρύτητας του παραπτώματος και τη λήψη απόφασης για την πειθαρχική κύρωση που πρέπει να επιβληθεί», λαμβάνονται υπόψη ορισμένοι παράγοντες «ιδίως» (χωρίς να είναι εξαντλητικοί).

18.      Επομένως, η εφαρμογή του άρθρου 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ συνεπάγεται, σε κάθε περίπτωση, νομικό χαρακτηρισμό των προσαπτόμενων πράξεων, η σοβαρότητα των οποίων πρέπει να αξιολογείται βάσει, μεταξύ άλλων, των παραγόντων που απαριθμούνται στην εν λόγω διάταξη.

19.      Όσον αφορά τη συμπεριφορά του AL σχετικά με τη λήψη επιδομάτων για συντηρούμενα μέλη της οικογένειάς του, το Δικαστήριο (στην απόφαση AL κατά Επιτροπής) έκρινε ότι:

–        Το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά διότι δεν έλαβε υπόψη τις έννομες συνέπειες αποφάσεως του Tribunalul Bucureşti (πρωτοδικείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία) η οποία ακύρωσε ex tunc απόφαση του 2013 με την οποία έπαυσε η τοποθέτηση δύο τέκνων υπό καθεστώς αναδοχής για τον AL.

–        «[Η] Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να διατάξει την ανάκτηση των οικογενειακών επιδομάτων που καταβλήθηκαν στον αναιρεσείοντα για τη συντήρηση [των συντηρούμενων τέκνων Α και Β]», δεδομένου ότι, «δυνάμει της αποφάσεως του πολυμελούς πρωτοδικείου Βουκουρεστίου της 16ης Μαΐου 2022, πρέπει να θεωρηθεί ότι [τα εν λόγω] τέκνα […] παρέμειναν στην οικογένεια του αναιρεσείοντος υπό καθεστώς αναδοχής μετά τις 30 Ιανουαρίου 2013», ήτοι κατά την περίοδο κατά την οποία ο AL έλαβε ένα από τα επίμαχα στην υπόθεση εκείνη επιδόματα (14).

20.      Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει το Συμβούλιο με το από 20 Μαΐου 2026 υπόμνημά του (15), η απόφαση AL κατά Επιτροπής τροποποιεί «το υποστατό των πράξεων που καταλογίζονται στον υπάλληλο», με άμεση επίπτωση στην πειθαρχική διαδικασία που είχε ως αποτέλεσμα την παύση από τα καθήκοντά του. Από τα εν λόγω πραγματικά περιστατικά, έχουν μεταβληθεί (από νομική άποψη) ορισμένα εκ των οποίων οδήγησαν την ΑΔΑ να εφαρμόσει το άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ και να επιλέξει την αυστηρότερη πειθαρχική κύρωση.

21.      Σύμφωνα με την απόφαση AL κατά Επιτροπής, ορισμένα από τα επιδόματα που έλαβε ο AL για τα ανήλικα Α και Β καθ’ όλη τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου ήταν δικαιολογημένα. Τούτο σημαίνει ότι, στην επίδικη απόφαση, ελήφθησαν υπόψη πράξεις οι οποίες δεν αντιστοιχούσαν σε εκείνες που είχε διαπράξει ο AL.

22.      Υπάρχουν, εν τέλει, βάσιμοι λόγοι για την επανεξέταση της εκτίμησης περί αναλογικότητας της πειθαρχικής κύρωσης υπό το πρίσμα του νέου «υποστατού των πράξεων» που προσάπτονται στον υπάλληλο, όπως αποδεικνύονται μετά την απόφαση AL κατά Επιτροπής (16).

23.      Στις παρούσες προτάσεις θα εξετάσω, πέραν των συνεπειών της αποφάσεως του Δικαστηρίου AL κατά Επιτροπής, ένα διττό προκαταρκτικό ζήτημα: α) τον δικαστικό έλεγχο από το Γενικό Δικαστήριο των αποφάσεων της ΑΔΑ περί επιβολής κυρώσεων, και β) την έκταση του ελέγχου, από το Δικαστήριο ως αναιρετικό δικαστήριο, των αποφάσεων που εκδίδονται επί των προσφυγών ακυρώσεως κατά των εν λόγω αποφάσεων.

Β.      Έκταση του δικαστικού ελέγχου, από το Γενικό Δικαστήριο, επί πειθαρχικής κύρωσης

24.      Κατά τα άρθρα 9, 10 και 22 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, η εξουσία επιβολής πειθαρχικής κύρωσης απόκειται στην ΑΔΑ. Αν, μετά την περάτωση της διαδικασίας, διαπιστωθεί επαγγελματικό παράπτωμα, η ΑΔΑ οφείλει να εφαρμόσει και να σταθμίσει, μεταξύ άλλων, τους παράγοντες που απαριθμούνται στο άρθρο 10 του εν λόγω παραρτήματος, προκειμένου να επιλέξει μία εκ των κυρώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 9 του εν λόγω παραρτήματος.

25.      Η ΑΔΑ διαθέτει, προς τους σκοπούς αυτούς, ευρεία διακριτική ευχέρεια: πρέπει να αξιολογήσει όλα τα πραγματικά περιστατικά και τις περιστάσεις της εκάστοτε υπόθεσης, χωρίς να δεσμεύεται από τη γνώμη του πειθαρχικού συμβουλίου.

26.      Όταν η απόφαση της ΑΔΑ προσβάλλεται λόγω του φερόμενου ως δυσανάλογου χαρακτήρα της επιβληθείσας κύρωσης, σε ποιον βαθμό μπορεί το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει τον δικαστικό του έλεγχο επί της λογικής διαδικασίας που οδήγησε στον καθορισμό της εν λόγω κύρωσης; Ειδικότερα, σε ποιον βαθμό μπορεί το Γενικό Δικαστήριο να ελέγξει την εκτίμηση περί αναλογικότητας της ΑΔΑ;

27.      Υπάρχει κάποια αντίφαση στη νομολογία του Δικαστηρίου που αφορά δύο κριτήρια δικαστικού ελέγχου τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απάντηση στα ανωτέρω ερωτήματα:

–        το πρώτο, περιορισμένου χαρακτήρα, περιορίζει τον έλεγχο στη διαπίστωση «πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως»,

–        το δεύτερο, το οποίο αναπτύχθηκε βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη και της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ), συνηγορεί υπέρ του «πλήρους» ελέγχου του καθορισμού και της εξατομίκευσης της πειθαρχικής κύρωσης.

1.      Περιορισμένος έλεγχος

28.      Η πρώιμη νομολογία του Δικαστηρίου, η οποία διαμορφώθηκε όταν αυτό αποφαινόταν ως δικαστήριο πρώτου (και μοναδικού) βαθμού επί υποθέσεων σχετικά με το καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων (17), υιοθέτησε μια προσέγγιση η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί «παραδοσιακή» όσον αφορά τις εξουσίες δικαστικού ελέγχου.

29.      Σύμφωνα με την εν λόγω προσέγγιση, ο νομικός χαρακτηρισμός των πράξεων που προσάπτονται στον υπάλληλο, για τους σκοπούς της υπαγωγής τους στην πειθαρχική διάταξη, ανήκει «στο πεδίο της “διακριτικής εξουσίας εκτιμήσεως” της διοίκησης που έχει αναγνωριστεί στην πειθαρχική αρχή· και, επομένως, [σε] ένα πεδίο όπου ο έλεγχος της νομιμότητας από το Δικαστήριο είναι, ορθώς, πολύ περιορισμένος» (18).

30.      Η ανωτέρω μέθοδος ελέγχου χαρακτηριζόταν από έντονο σεβασμό προς τη διακριτική ευχέρεια της ΑΔΑ κατά την άσκηση της πειθαρχικής εξουσίας (19). Είχε ως αποτέλεσμα ότι, «εφόσον αποδεικνύονται οι πράξεις που καταλογίζονται εις βάρος του υπαλλήλου, η επιλογή της κατάλληλης πειθαρχικής ποινής ανήκει στη δικαιοδοσία της ΑΔΑ» και «το Δικαστήριο δεν είναι δυνατό να αντικαταστήσει την εκτίμηση της εν λόγω αρχής με τη δική του εκτίμηση, πλην περιπτώσεως προφανούς πλάνης ή καταχρήσεως εξουσίας» (20).

31.      Η κρατούσα τότε νομολογιακή αντίληψη, η οποία δεν επαναλαμβανόταν πάντοτε, ήταν ότι «μια πλάνη δύναται να χαρακτηριστεί ως “πρόδηλη” μόνον όταν μπορεί να γίνει ευχερώς αντιληπτή με γνώμονα τα κριτήρια από τα οποία ο νομοθέτης έχει εξαρτήσει την άσκηση από τη Διοίκηση της εξουσίας της εκτιμήσεως. Επομένως, ο λόγος ακυρώσεως που αφορά πρόδηλη πλάνη πρέπει να απορριφθεί εάν, παρά τα στοιχεία που προσκομίζει ο προσφεύγων, η αμφισβητούμενη εκτίμηση εξακολουθεί να μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη και εύλογη» (21).

32.      Το κριτήριο της «πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως» εφαρμοζόταν, κατ’ αρχάς, για την επαλήθευση της ακρίβειας των πραγματικών περιστατικών και των προσκομιζόμενων αποδεικτικών στοιχείων. Δεύτερον, επεκτεινόταν στις περίπλοκες τεχνικές εκτιμήσεις και στην εκτίμηση περί αναλογικότητας stricto sensu. Κατά συνέπεια, η παρέμβαση του δικαστή της Ένωσης περιοριζόταν στο να διαπιστώσει εάν η πειθαρχική κύρωση ήταν προδήλως εσφαλμένη ή μη εύλογη.

2.      Επίδραση του Χάρτη και μετάβαση προς έναν «πλήρη έλεγχο»

33.      Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας τέθηκε το ζήτημα εάν ο περιορισμένος δικαστικός έλεγχος, υπό τους όρους που μόλις προεκτέθηκαν, ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

34.      Το άρθρο 47 του Χάρτη δεσμεύει τα δικαστήρια της Ένωσης κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, επιβάλλοντάς τους την υποχρέωση να εξασφαλίζουν πλήρη και αποτελεσματική δικαστική προστασία, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο εν λόγω άρθρο (22).

35.      Μολονότι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (23) δεν αποτελεί νομική πράξη τυπικώς ενταγμένη στην έννομη τάξη της Ένωσης, το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη επιβάλλει να αναγνωρίζεται στα περιεχόμενα στον εν λόγω Χάρτη δικαιώματα που αντιστοιχούν σε δικαιώματα τα οποία διασφαλίζονται από την ΕΣΔΑ η ίδια έννοια και η ίδια εμβέλεια με εκείνες που τους αποδίδει η εν λόγω Σύμβαση.

36.      Κατά συνέπεια, προκειμένου να προσδιοριστεί το κριτήριο βάσει του οποίου ο δικαστής της Ένωσης διασφαλίζει το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, είναι κρίσιμη η νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ.

37.      Το ΕΔΔΑ αναγνωρίζει ότι, μολονότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ποινικού σκέλους του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, οι πειθαρχικές κυρώσεις ενδέχεται να έχουν σοβαρές συνέπειες για τη ζωή και την επαγγελματική σταδιοδρομία των προσώπων. Τούτο ισχύει ιδίως  όταν πρόκειται για αιτιάσεις που συνεπάγονται την παύση ή την αναστολή των καθηκόντων, ήτοι πολύ σοβαρές κυρώσεις που συνεπάγονται υψηλό βαθμό στιγματισμού (24).

38.      Κατά το ΕΔΔΑ, ο σεβασμός του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη συνεπάγεται ότι η απόφαση μιας διοικητικής αρχής η οποία δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ υπόκειται σε εκ των υστέρων έλεγχο από δικαστικό όργανο το οποίο διαθέτει πλήρη δικαιοδοσία (25).

39.      Σύμφωνα με την ίδια νομολογία, η έννοια της «πλήρους δικαιοδοσίας» συνιστά αυτοτελή έννοια (26). Για την άσκησή της απαιτείται, κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, το δικαστήριο να έχει την εξουσία:

–         να διορθώνει οποιοδήποτε δομική ή διαδικαστική παράλειψη που διαπιστώθηκε κατά τη διαδικασία που ακολουθήθηκε ενώπιον της διοικητικής αρχής (27),

–        να εξετάζει ξεχωριστά, έναν προς έναν και επί της ουσίας, όλους τους λόγους που προβάλλει ο προσφεύγων, χωρίς να αρνείται να επανεξετάσει τις πραγματικές ή νομικές διαπιστώσεις στις οποίες προέβησαν οι διοικητικές αρχές (28),

–        να επανεξετάζει κατά τρόπο ανεξάρτητο τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι καθοριστικά για τους ισχυρισμούς του προσφεύγοντος, χωρίς να δεσμεύεται από τις προηγούμενες διαπιστώσεις της διοικητικής αρχής (29),

–        να εκτιμά εάν η επιβληθείσα κύρωση είναι αναλογική σε σχέση με την προσαπτόμενη στον προσφεύγοντα παράβαση (30).

40.      Από την έναρξη ισχύος του Χάρτη, το κριτήριο ελέγχου που ανέπτυξε το ΕΔΔΑ ενσωματώθηκε στη νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τις πειθαρχικές κυρώσεις.

41.      Στην απόφαση Andreasen κατά Επιτροπής (31), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «η έκταση του δικαστικού ελέγχου που διενεργείται [από τον δικαστή της Ένωσης σε πρώτο βαθμό] στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως ασκηθείσας βάσει του άρθρου [263 ΣΛΕΕ] ή στο πλαίσιο προσφυγής ασκηθείσας βάσει του άρθρου [270 ΣΛΕΕ] συνιστά κατάλληλο και αποτελεσματικό μέσο προσφυγής ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ και της νομολογίας του [ΕΔΔΑ]» (32).

42.      Κατά το Γενικό Δικαστήριο, «η ασκηθείσα [βάσει του άρθρου 270 ΣΛΕΕ] προσφυγή ακυρώσεως καθιστά δυνατή τη διόρθωση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών σφαλμάτων, καθώς και τον έλεγχο της αναλογικότητας μεταξύ του προσαπτόμενου παραπτώματος και της προσβαλλόμενης κύρωσης» (33).

43.      Η εν λόγω νομολογία αποσαφηνίστηκε σε μεταγενέστερες αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης (34), από τις οποίες προκύπτει ότι:

–        Εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να ασκεί «πλήρη έλεγχο επί του υποστατού των πραγματικών περιστατικών», ελέγχοντας κατά τρόπο εμπεριστατωμένο την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων που επικαλείται η διοίκηση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, ακόμη και όταν πρόκειται για περίπλοκες ή λεπτές εκτιμήσεις (35).

–        Το Γενικό Δικαστήριο ασκεί πλήρη έλεγχο όσον αφορά την ορθή εφαρμογή των εφαρμοστέων κανόνων δικαίου (36). Ελέγχει, μεταξύ άλλων, τον χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών σε σχέση με αντικειμενικές νομικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ (37).

–        Το Γενικό Δικαστήριο έχει την εξουσία να αξιολογήσει την αναλογικότητα μεταξύ παραπτώματος και κύρωσης (38). Ελέγχει, μεταξύ άλλων, κατά πόσον η στάθμιση των επιβαρυντικών και των ελαφρυντικών περιστάσεων στην οποία προέβη η ΑΔΑ πραγματοποιήθηκε κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας (39).

44.      Στις ως άνω αποφάσεις είναι εμφανής η υπέρβαση του παραδοσιακού (περιορισμένου) ελέγχου των πειθαρχικών κυρώσεων. Τόσο από άποψη ορολογίας (40) όσο και από εννοιολογική άποψη (41), η αναφορά στην «πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως» προσεγγίζει τον «πλήρη έλεγχο» επί όλων των ζητημάτων, πραγματικών και νομικών, τα οποία σχετίζονται με τη διαφορά.

45.      Ωστόσο, είναι αληθές ότι ορισμένες αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου εξακολουθούν να είναι διφορούμενες: περιέχουν τόσο αναφορές στον περιορισμένο έλεγχο (απουσία πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως) όσο και στον πλήρη έλεγχο της αναλογικότητας (42). Τούτο συμβαίνει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (43).

46.      Η εν λόγω ασάφεια οφείλεται πιθανόν σε ένα διαφοροποιημένο καθεστώς έντασης: πλήρης έλεγχος ασκείται επί της αναλογικότητας της κύρωσης, ενώ τα υπόλοιπα ζητήματα υπόκεινται στο κριτήριο της πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως. Εντούτοις, η ανωτέρω διάκριση δεν είναι πάντα αντιληπτή, το ίδιο δε το Γενικό Δικαστήριο (επί παραδείγματι, στην απόφαση DI κατά ΕΚΤ) δεν τη δέχεται.

47.      Αν δεν απατώμαι, δεν υπάρχει απόφαση του Δικαστηρίου από την οποία να μπορεί να συναχθεί με απόλυτη σαφήνεια η λύση σε σχέση με τις ως άνω δύο αποκλίνουσες προσεγγίσεις.

3.      Αξιολόγηση του κριτηρίου ελέγχου

48.      Οι πειθαρχικές κυρώσεις που επιβάλλονται στους υπαλλήλους της Ένωσης δεν εμπίπτουν στο πεδίο του ποινικού δικαίου stricto sensu, ωστόσο, όπως ήδη επισημάνθηκε, ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην προσωπική ζωή του ενδιαφερόμενου.

49.      Οι κανόνες που ρυθμίζουν τις εν λόγω κυρώσεις πρέπει να συμμορφώνονται, mutatis mutandis, με τις εγγυήσεις που προβλέπονται στο δίκαιο των κυρώσεων, το οποίο νοείται ως ένα σύνολο που περιλαμβάνει τόσο το ποινικό δίκαιο όσο και ορισμένες σοβαρές εκδηλώσεις της εξουσίας επιβολής κυρώσεων ενός θεσμικού οργάνου.

50.      Με βάση την παραπάνω παραδοχή, ο καθορισμός και η εξατομίκευση της πειθαρχικής κύρωσης προϋποθέτουν μια διανοητική διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας συνυπάρχουν εκτιμήσεις διαφορετικής φύσης:

–        Αφενός, διαπιστώσεις καθαρά πραγματικού χαρακτήρα: προσδιορισμός των πραγματικών περιστατικών και αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων τα οποία προσκομίστηκαν ώστε να τεκμηριωθεί η συνδρομή τους.

–        Αφετέρου, διαπιστώσεις νομικής φύσης: υπαγωγή των αποδεδειγμένων πραγματικών περιστατικών στη διάταξη που τυποποιεί τη συμπεριφορά ή ορίζει την έκταση των παραγόντων οι οποίοι θα επηρεάσουν την κύρωση.

–        Η εξατομίκευση της κύρωσης απαιτεί μια εκτίμηση περί αναλογικότητας, η οποία στηρίζεται σε συνολική αξιολόγηση καθώς και στη στάθμιση(44) των στοιχείων, ευνοϊκών ή δυσμενών, που αφορούν το πρόσωπο στο οποίο προσάπτεται η παράβαση και τις συνθήκες υπό τις οποίες διαπράχθηκε η παράβαση.

51.       Όπως ήδη προεκτέθηκε, η πρώιμη νομολογία του Δικαστηρίου υπέβαλε το σύνολο των ανωτέρω εκτιμήσεων στο κριτήριο του περιορισμένου ελέγχου («πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως»), το οποίο αναπτύχθηκε κυρίως σε τομείς του δικαίου της Ένωσης οι οποίοι ενέχουν περίπλοκες τεχνικές εκτιμήσεις. Σε περίπτωση εκτιμήσεων που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις ή την ανάλυση πολλαπλών παραγόντων τεχνικής φύσης, είναι αναμενόμενο ότι το αρμόδιο θεσμικό όργανο βρίσκεται, κατ’ αρχήν, σε καλύτερη θέση σε σχέση με τον δικαστή για τη διενέργεια τέτοιων εκτιμήσεων. (45).

52.      Εντούτοις, ακόμη και σε τομείς του δικαίου της Ένωσης που χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό τεχνικής πολυπλοκότητας (όπως αυτός των κρατικών ενισχύσεων), υφίσταται ο κίνδυνος υπερβολικής γενίκευσης του κριτηρίου του περιορισμένου δικαστικού ελέγχου (46).

53.      Όσον αφορά τους υπαλλήλους, μόνον κατά πλάσμα δικαίου μπορεί να υποστηριχθεί ότι το σύνολο των εκτιμήσεων στις οποίες στηρίζεται ο καθορισμός και η εξατομίκευση πειθαρχικής κύρωσης συνεπάγεται, εκ φύσεως, τεχνικές ή ιδιαίτερα λεπτές εκτιμήσεις, στις οποίες πρέπει να εφαρμόζεται το κριτήριο της πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως.

54.      Η διαδικασία καθορισμού και εξατομίκευσης της πειθαρχικής κύρωσης μπορεί, σε ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις, να περιλαμβάνει εκτιμήσεις αυτού του είδους, όπως εκείνες που αφορούν την επαγγελματική απόδοση του υπαλλήλου ή την αξιολόγηση της εκτέλεσης καθηκόντων ιδιαίτερης τεχνικής πολυπλοκότητας.

55.      Ωστόσο, οι δυσχέρειες που συνδέονται με τον δικαστικό έλεγχο των εν λόγω περιστάσεων δεν διαφέρουν από εκείνες που αντιμετωπίζει οποιοδήποτε δικαστήριο (διοικητικό ή ποινικό) κατά την εκδίκαση σύνθετων πράξεων, επί παραδείγματι, στον οικονομικό τομέα.

56.      Συνήθως, κατά την υπαγωγή της πράξης του υπαλλήλου σε κάποιο από τα είδη πειθαρχικών παραβάσεων, ο δικαστής της Ένωσης δεν συναντά εμπόδια τα οποία δεν του επιτρέπουν να ασκεί πλήρη δικαστικό έλεγχο. Καίτοι αναγνωρίζει στη διοικητική αρχή ορισμένο περιθώριο διακριτικής ευχέρειας, τούτο δεν σημαίνει ότι ο δικαστής της Ένωσης πρέπει να απέχει από τον έλεγχο της κρίσης της εν λόγω αρχής όσον αφορά τη λυσιτέλεια της επιβληθείσας κύρωσης.

57.      Στην απόφαση Tetra Laval, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να κρίνει ότι «ο δικαστής [της Ένωσης] οφείλει ιδίως να ελέγχει όχι μόνον την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων γίνεται επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά και αν τα στοιχεία αυτά αποτελούν το σύνολο των κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εκτίμηση μιας σύνθετης κατάστασης και αν είναι ικανά να θεμελιώσουν τα εξ αυτών συναγόμενα συμπεράσματα» (47).

58.       Με άλλα λόγια, ο ενδεχόμενος περίπλοκος ή λεπτός χαρακτήρας μιας εκτίμησης δεν απαλλάσσει τον δικαστή της Ένωσης από την υποχρέωση να ελέγξει με αυστηρότητα την ορθότητα των πραγματικών περιστατικών στα οποία στηρίζεται, καθώς και το βάσιμο της συλλογιστικής της διοικητικής αρχής.

59.      Στο πλαίσιο αυτό, το κριτήριο ελέγχου εφαρμόζεται τόσο στα αποδεδειγμένα γεγονότα όσο και στην αξιολόγησή τους, καθώς και στην αναλογικότητα της επιβληθείσας πειθαρχικής κύρωσης.

α)      Αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων

60.      Το Γενικό Δικαστήριο, ως δικαστήριο της ουσίας, «είναι το μόνο αρμόδιο» για τη διαπίστωση και την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών (48). Το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, το οποίο συμπίπτει, κατ’ ουσίαν, με το άρθρο 270 ΣΛΕΕ, «συνεπάγεται ότι ο δικαστής της Ένωσης ασκεί έλεγχο, τόσο νομικό όσο και πραγματικό, […] των επιχειρημάτων που προβάλλει ο προσφεύγων κατά της [προσβαλλόμενης απόφασης] και ότι έχει την εξουσία να εκτιμήσει τις αποδείξεις [και] να ακυρώσει την εν λόγω απόφαση […]» (49).

61.      Δεδομένης της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Γενικού Δικαστηρίου για τη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών, ο περιορισμός του έργου του στην απλή διαπίστωση πρόδηλης πλάνης της αρχής θα ισοδυναμούσε με περιορισμό του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη. Πλάνη η οποία δεν είναι πρόδηλη, αλλά είναι κρίσιμη για την τελική απόφαση, πρέπει να διορθώνεται στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας.

62.      Τούτη είναι η ανησυχία που διαπνέει την απόφαση Tetra Laval, καθ’ ο μέρος εμμένει στην υποχρέωση του Γενικού Δικαστηρίου να ελέγχει ενδελεχώς την ορθότητα των πραγματικών περιστατικών, ακόμη και αν αυτή συνεπάγεται πολύπλοκες τεχνικές εκτιμήσεις.

63.      Ως εκ τούτου, εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει πλήρη έλεγχο επί των διαπιστώσεων επί των πραγματικών περιστατικών στις οποίες προέβη η ΑΔΑ κατά την επιβολή της πειθαρχικής κύρωσης. Ακόμη και σε περίπτωση σύνθετων τεχνικών εκτιμήσεων, το Γενικό Δικαστήριο δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση να επαληθεύσει την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίστηκαν.

64.      Φρονώ ότι ο πλήρης έλεγχος συνάδει περισσότερο με την προμνημονευθείσα νομολογία του ΕΔΔΑ. Στην απόφαση Ramos Nunes de Carvalho, το ΕΔΔΑ:

–        Επισημαίνει ότι ο δικαστικός έλεγχος διοικητικής αποφάσεως με την οποία επιβάλλεται πειθαρχική κύρωση διαφέρει από τον έλεγχο που ασκείται επί αποφάσεως η οποία δεν περιέχει το εν λόγω τιμωρητικό στοιχείο (50). Ειδικότερα, στο πλαίσιο των πειθαρχικών διαδικασιών, τα πραγματικά ζητήματα είναι εξίσου καθοριστικά για την επίλυση της διαφοράς με τα νομικά ζητήματα (51).

–        Αναγνωρίζει ότι η ένταση του δικαστικού ελέγχου πρέπει να προσαρμόζεται στη «φύση των “δικαιωμάτων και υποχρεώσεων αστικού χαρακτήρα” που διακυβεύονται και [στη] φύση του στόχου δημόσιας πολιτικής που επιδιώκεται από την υποκείμενη εσωτερική νομοθεσία […]. Κατά συνέπεια, το ζήτημα του κατά πόσον ο ασκηθείς έλεγχος ήταν επαρκής θα εξαρτάται από τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης» (52).

–        Παραδέχεται, ωστόσο, ότι ο έλεγχος που περιορίζεται σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβατός με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, εφόσον ο περιορισμός της εξουσίας εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών περιοριζόταν επί συγκεκριμένου ζητήματος (την αξιολόγηση της επαγγελματικής απόδοσης του προσφεύγοντος), αφού είχε διαπιστωθεί η συνύπαρξη άλλων στοιχείων που τεκμηρίωναν τον επαρκή χαρακτήρα αυτής της μορφής ελέγχου στη συγκεκριμένη περίπτωση (53).

β)      Επί του νομικού χαρακτηρισμού των πραγματικών περιστατικών

65.      Το Γενικό Δικαστήριο διαθέτει πλήρη δικαιοδοσία για να αποφανθεί επί του νομικού χαρακτηρισμού των πράξεων που προσάπτονται στον υπάλληλο, τον οποίο διενήργησε η ΑΔΑ. Η εν λόγω παραδοχή είναι, κατά τη γνώμη μου, τόσο σαφής ώστε να μην απαιτεί περαιτέρω απόδειξη: η κρίση σχετικά με την ορθή εφαρμογή των κανόνων του δικαίου της Ένωσης αποτελεί τον ίδιο τον πυρήνα του ελέγχου που προβλέπεται στα άρθρα 270 της ΣΛΕΕ και 91 του ΚΥΚ. Πρόκειται για θεμελιώδες αξίωμα του συστήματος δικαστικού ελέγχου.

66.      Στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ διαλαμβάνονται διάφορες νομικές έννοιες, η έννοια και το περιεχόμενο των οποίων πρέπει «να ερμηνεύεται κατά τρόπο αυτοτελή και ενιαίο στην έννομη τάξη της Ένωσης, προκειμένου να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση των υπαλλήλων στο πλαίσιο της εφαρμογής των διατάξεων του ΚΥΚ» (54).

67.      Η ύπαρξη διακριτικής ευχέρειας της αρχής δεν αρκεί για να περιοριστεί ο δικαστής της Ένωσης στην επικύρωση της διοικητικής απόφασης χωρίς να εξετάσει εάν η άσκηση της εν λόγω ευχέρειας ήταν σύμφωνη με τους κανόνες και τις αρχές του δικαίου της Ένωσης (55).

γ)      Αναλογικότητα της κύρωσης

68.      Τόσο η νομολογία της απόφασης DI κατά ΕΚΤ όσο και η μεταγενέστερη εξέλιξή της συμφωνούν στο ότι απαιτείται από το Γενικό Δικαστήριο να ασκεί «πλήρη» έλεγχο επί της αναλογικότητας της κύρωσης. Το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να ελέγξει, «μεταξύ άλλων», κατά πόσον η στάθμιση των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως στην οποία προέβη η ΑΔΑ πραγματοποιήθηκε κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας.

69.      Η εκτίμηση περί αναλογικότητας έχει δύο σκέλη:

–        Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να εξετάσει την ακρίβεια των πραγματικών και νομικών διαπιστώσεων στις οποίες προέβη η ΑΔΑ στο πλαίσιο της εφαρμογής εκάστου των παραγόντων που απαριθμούνται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ στη συγκεκριμένη υπόθεση.

–        Δεύτερον, πρέπει να ελέγξει εάν η συνολική στάθμιση των διαφόρων παραγόντων διενεργήθηκε κατά τρόπο κατάλληλο. Προς τον σκοπό αυτόν, πρέπει να εξετάσει τα ως άνω στοιχεία σε αλληλεξάρτηση μεταξύ τους, μέσω συνολικής αξιολόγησης η οποία καθιστά δυνατή τη διαμόρφωση ενιαίας και συνεπούς κρίσης σχετικά με την ορθή εξατομίκευση της κύρωσης και τη συμμόρφωσή της με την αρχή της αναλογικότητας.

70.      Τα δύο ως άνω στάδια ανάλυσης δεν πρέπει να συγχέονται. Ειδικότερα, η ορθή κατά νόμον εκτίμηση εκάστου των παραγόντων του άρθρου 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, εξεταζομένων αυτοτελώς, δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, προς διασφάλιση του σύννομου χαρακτήρα της συνολικής στάθμισής τους.

71.      Το γεγονός ότι η ΑΔΑ χαρακτήρισε ορθώς ορισμένες περιστάσεις ως επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι η κύρωση που επιβλήθηκε βάσει του εν λόγω χαρακτηρισμού είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας και ότι εκφεύγει του δικαστικού ελέγχου. Το Γενικό Δικαστήριο οφείλει, μεταξύ άλλων, να σταθμίσει όλους τους παράγοντες, ασκώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο έλεγχο διαφορετικό από εκείνον που αφορά την κατ’ ιδίαν εφαρμογή κάθε περιστάσεως.

72.      Κατά την εκτίμηση της καταλληλότητας της κύρωσης, η εκτίμηση περί αναλογικότητας που εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να περιορίζεται στον έλεγχο της «πρόδηλης δυσαναλογίας», γεγονός που χαρακτήριζε την προγενέστερη νομολογία. Υπέρ της ανωτέρω άποψης συνηγορούν διάφορα επιχειρήματα:

–        Το δικαίωμα που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της νομολογίας του ΕΔΔΑ, συνεπάγεται την εξέταση της αναλογικότητας της κύρωσης ως εγγενές χαρακτηριστικό του ελέγχου «πλήρους δικαιοδοσίας». Το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να κρίνει το ίδιο εάν η κύρωση την οποία επέβαλε η ΑΔΑ είναι κατάλληλη και αναλογική. Είναι υποχρεωμένο να εξακριβώσει το ίδιο εάν η ΑΔΑ έλαβε υπόψη όλα τα στοιχεία που είναι συναφή για τον καθορισμό της (56).

–        Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στην εξατομίκευση των κυρώσεων (ή των ποινών) δεν συνεπάγεται τεχνική ή εξειδικευμένη εκτίμηση η οποία εκφεύγει των αρμοδιοτήτων του δικαστηρίου. Αντιθέτως, πρόκειται για σύνηθες δικαιοδοτικό έργο.

–        Μόνον ένας «πλήρης» έλεγχος, σύμφωνα με τους όρους που εκτέθηκαν ανωτέρω, καθιστά δυνατό να διασφαλιστεί επαρκώς ενιαία εφαρμογή των κριτηρίων που καθορίζονται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ και, κατ’ επέκταση, ίση μεταχείριση μεταξύ των υπαλλήλων (57).

Γ.      Έλεγχος του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως που αφορά πειθαρχικές κυρώσεις

73.      Εάν γίνει δεκτό ότι ο έλεγχος του Γενικού Δικαστηρίου δεν πρέπει να περιορίζεται στην εξακρίβωση της πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως της ΑΔΑ, ο ρόλος του Δικαστηρίου στην αναιρετική διαδικασία πρέπει επίσης να διέπεται από τα γενικά κριτήρια του άρθρου 256 ΣΛΕΕ και του άρθρου 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

74.      Με βάση την παραπάνω παραδοχή:

–        Η αίτηση αναιρέσεως θα περιορίζεται σε νομικά ζητήματα, το δε Δικαστήριο θα εκτιμά τα πραγματικά περιστατικά μόνον όταν προβάλλεται ανακρίβεια των διαπιστώσεων του Γενικού Δικαστηρίου η οποία προκύπτει από τα στοιχεία της δικογραφίας (παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών) (58).

–        Το περιεχόμενο του περιθωρίου εκτιμήσεως της ΑΔΑ και η έκταση των ορίων του δικαστικού ελέγχου στο πλαίσιο αυτό αποτελούν νομικά ζητήματα επί των οποίων το Δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως.

–        Αφού το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά που προσάπτονται στον υπάλληλο, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να επανεξετάσει, κατά το άρθρο 256 ΣΛΕΕ, τον νομικό χαρακτηρισμό και τις συνέπειες τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτών (59).

–        Η αναλογικότητα πειθαρχικής κύρωσης αποτελεί νομικό ζήτημα υποκείμενο στον έλεγχο του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως (60), βάσει (μη παραμορφωμένων) πραγματικών περιστατικών τα οποία το Γενικό Δικαστήριο θεωρεί αποδεδειγμένα.

–        Το Δικαστήριο θα ελέγξει, ιδίως, την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, των νομικών εννοιών (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απαριθμούνται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ), καθώς και την τήρηση της υποχρέωσης του Γενικού Δικαστηρίου να εκτιμήσει πλήρως, σύμφωνα με τον προαναφερθέντα κανόνα, την καταλληλότητα της κύρωσης, αφού σταθμίσει όλες τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης (61).

VI.    Εφαρμογή των ανωτέρω σκέψεων στην παρούσα υπόθεση

75.      Οι ανωτέρω σκέψεις καθιστούν δυνατή την ανάλυση του τρίτου λόγου αναιρέσεως όσον αφορά την ένταση του ελέγχου που διενήργησε το Γενικό Δικαστήριο στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

76.      Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι η απόφαση AL κατά Επιτροπής έχει καθοριστική σημασία όσον αφορά την εκτίμηση περί αναλογικότητας στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο. Όπως προεκτέθηκε, στην εν λόγω απόφαση διαπιστώθηκε ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε ορισμένα από τα πραγματικά περιστατικά που προσάπτονται στον AL. Εντούτοις, τα ίδια πραγματικά περιστατικά ελήφθησαν υπόψη, εις βάρος του υπαλλήλου, κατά την εξέταση της επίδρασης ορισμένων παραγόντων (εκείνων που προβλέπονται στο άρθρο 10, στοιχεία αʹ (62) και γʹ (63), του παραρτήματος IX του ΚΥΚ) επί της ποινής παύσεως από τα καθήκοντα.

77.      Κατά τη γνώμη μου, το Γενικό Δικαστήριο δεν έπρεπε να προσάψει στον υπάλληλο (ακριβέστερα, να αποδεχθεί τα προσαπτόμενα από την αρχή) πραγματικά περιστατικά τα οποία, τοις πράγμασι, δεν μπορούσαν να του καταλογιστούν. Ως εκ τούτου, δεν ήταν επιτρεπτό, προς τον σκοπό της κρίσης επί του κύρους της κύρωσης, να επιβεβαιωθεί η συνδρομή των εν λόγω πραγματικών περιστατικών εις βάρος του υπαλλήλου (64).

78.      Δεύτερον, στη σκέψη 52 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι θα εφαρμόσει το «περιορισμένο» κριτήριο δικαστικού ελέγχου, το οποίο, όπως προεκτέθηκε, δεν είναι συμβατό με το άρθρο 47 του Χάρτη υπό περιστάσεις όπως αυτές της υπό κρίση υποθέσεως. Οι παραπομπές σε «πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως» εμφανίζονται επανειλημμένα στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (65).

79.      Τέλος, στη σκέψη 177 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «το Συμβούλιο επέβαλε στον προσφεύγοντα πειθαρχική κύρωση ανάλογη προς τη βαρύτητα του παραπτώματος, αφού αξιολόγησε ορθώς το σύνολο των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης και, ειδικότερα, εκείνες που απαριθμούνται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ. Επομένως, η στάθμιση των επιβαρυντικών και ελαφρυντικών περιστάσεων εκ μέρους του Συμβουλίου πραγματοποιήθηκε κατά τρόπο σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας […]» (η υπογράμμιση δική μου).

80.      Ωστόσο, η απλή διαπίστωση ότι αξιολογήθηκε ορθώς έκαστος των (μη εξαντλητικών) παραγόντων που προβλέπονται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ δεν ισοδυναμεί, άνευ ετέρου, με απόδειξη του ότι οι παράγοντες σταθμίστηκαν κατά τρόπο αποτελεσματικό και κατάλληλο στο σύνολό τους.

81.      Όπως ήδη προεκτέθηκε, ο «πλήρης» δικαστικός έλεγχος της αναλογικότητας της κύρωσης, τον οποίο απαιτεί το άρθρο 47 του Χάρτη, συνεπάγεται ότι το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να διαμορφώσει και να αιτιολογήσει τη δική του πεποίθηση ως προς την καταλληλότητα της κύρωσης, εκτιμώντας την αμοιβαία σχέση μεταξύ των διαφόρων ελαφρυντικών και επιβαρυντικών περιστάσεων, η οποία διαπιστώθηκε προηγουμένως. Μόνον κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι δυνατός ο αποτελεσματικός έλεγχος του αναλογικού χαρακτήρα της επιβληθείσας κύρωσης.

82.      Συνοψίζοντας, χωρίς να απαιτείται να εξεταστεί λεπτομερώς η ορθότητα των εκτιμήσεων που διατυπώθηκαν κατά την αξιολόγηση των παραγόντων που απαριθμούνται στο άρθρο 10 του παραρτήματος IX του ΚΥΚ, φρονώ ότι ο δικαστικός έλεγχος του Γενικού Δικαστηρίου δεν ανταποκρίνεται στο απαιτούμενο από το άρθρο 47 του Χάρτη επίπεδο. Για τον λόγο αυτόν, πρέπει να γίνει δεκτός ο τρίτος λόγος αναιρέσεως.

VII. Αναπομπή της προσφυγής στο Γενικό Δικαστήριο

83.      Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, μπορεί είτε το ίδιο να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.

84.      Δεδομένου του περιορισμένου χαρακτήρα της ανάλυσής μου επί της αιτήσεως αναιρέσεως, δεν είμαι σε θέση να προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς.

VIII. Επιδίκαση των εξόδων

85.      Για τους ίδιους αυτούς λόγους, δεν είναι σκόπιμο να αποφανθώ επί του καταλογισμού των εξόδων.

IX.    Πρόταση

86.      Υπό το πρίσμα όλων των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο να κάνει δεκτό τον τρίτο λόγο που προβάλλεται με την αίτηση αναιρέσεως κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της 10ης Απριλίου 2024, AL κατά Συμβουλίου (T‑22/22, EU:T:2024:219), και να αναιρέσει το μέρος της εν λόγω αποφάσεως στο οποίο αναφέρεται ο συγκεκριμένος λόγος.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.


2      Η διαφορά μεταξύ του AL και του Συμβουλίου (ως εργοδότη) ή της Επιτροπής (Paymaster Office, PMO, στην οποία έχουν ανατεθεί ορισμένες αρμοδιότητες σχετικά με τη διαχείριση των ατομικών δικαιωμάτων) έχει οδηγήσει στην έκδοση επτά αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου (διατάξεις της 22ας Δεκεμβρίου 2022, AL κατά Επιτροπής, T‑692/21, EU:T:2022:862, της 31ης Μαρτίου 2022, AL κατά Συμβουλίου, T‑22/22 R, EU:T:2022:200, και της 17ης Ιανουαρίου 2023, AL κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, T‑50/22, EU:T:2023:11, και αποφάσεις της 24ης Μαΐου 2023, AL κατά Επιτροπής, T‑714/21, EU:T:2023:282, της 10ης Απριλίου 2024, AL κατά Συμβουλίου, T‑22/22, EU:T:2024:219, της 10ης Απριλίου 2024, AL κατά Επιτροπής, T‑50/22, EU:T:2024:220, και της 6ης Νοεμβρίου 2024, AL κατά Συμβουλίου, T‑315/23, EU:T:2024:771) και δύο του Δικαστηρίου (διάταξη της 6ης Φεβρουαρίου 2024, AL κατά Επιτροπής (C‑498/23 P, EU:C:2024:204) και απόφαση της 23ης Απριλίου 2026, AL κατά Επιτροπής, C‑882/24 P, στο εξής: απόφαση AL κατά Επιτροπής, EU:C:2026:329).


3      Απόφαση της 10ης Απριλίου 2024, AL κατά Συμβουλίου (T‑22/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2024:219).


4      Απόφαση της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2021 (στο εξής: επίδικη απόφαση).


5      Στο εξής: ΚΥΚ.


6      Στο εξής: ΑΔΑ ή αρχή.


7      Σύμφωνα με την έκθεση της 20ής Δεκεμβρίου 2020 (υπόθεση OF/2016/0928/A1), ο AL: 1) προέβη σε ανακριβείς δηλώσεις στις αιτήσεις του ώστε να θεωρηθεί η μητέρα του συντηρούμενο τέκνο, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να λάβει αχρεωστήτως οικογενειακά επιδόματα, 2) παρέσχε εκ προθέσεως ελλιπείς πληροφορίες στη ρουμανική αρχή η οποία ήταν επιφορτισμένη, τον Ιούλιο του 2010, να αποφασίσει σχετικά με μέτρα τοποθέτησης υπό καθεστώς αναδοχής για δύο ανήλικα τέκνα ενώ δεν ενημέρωσε το Συμβούλιο σχετικά με την ανάκληση των εν λόγω μέτρων στις 30 Ιανουαρίου 2013 συνεχίζοντας, ως εκ τούτου, να λαμβάνει επιδόματα για τα δύο τέκνα και μετά την ανωτέρω ημερομηνία, 3) προέβη σε ανακριβείς δηλώσεις σε αιτήσεις χορήγησης σχολικού επιδόματος για δύο συντηρούμενα τέκνα, 4) παρέσχε ανακριβείς πληροφορίες στα δικαιολογητικά έγγραφα που προσκόμισε ώστε να υπαχθούν στο καθεστώς του συντηρούμενου προσώπου δύο έτεροι ανήλικοι για αίτηση η οποία απορρίφθηκε από το Συμβούλιο, 5) παρέσχε ανακριβείς ή εσφαλμένες πληροφορίες στο ρουμανικό δικαστήριο το οποίο ενέκρινε, το 2019, την υιοθεσία ανήλικου τέκνου, βάσει της οποίας ζήτησε την αναγνώριση του εν λόγω τέκνου ως συντηρούμενου τέκνου και τη χορήγηση των αντίστοιχων επιδομάτων.


8      Η σύσταση της OLAF σχετικά με την ανάκτηση των επιδομάτων είχε ως αποτέλεσμα τα πραγματικά περιστατικά τα οποία εξέτασε το Δικαστήριο στην υπόθεση C‑882/24 P, AL κατά Επιτροπής, στην απόφαση της οποίας παραπέμπω.


9      Επιπλέον, ζήτησε και έλαβε, ως προσωρινό μέτρο, την αναστολή της εκτελέσεώς της από την 1η Οκτωβρίου 2021.


10      Στο δικόγραφο της προσφυγής του, ο AL προέβαλε δεκατρείς λόγους. Το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα επιχειρήματά του ομαδοποιώντάς τους σε τέσσερις κατηγορίες.


11      Σημείο 32 του υπομνήματος απάντησης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, με παραπομπή στη νομολογία.


12      Σκέψεις 47 έως 55 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.


13      Σκέψεις 101, 128, 134, 146, 163 και 177 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.


14      Απόφαση AL κατά Επιτροπής (σκέψη 66).


15      Στο εν λόγω υπόμνημα, το Συμβούλιο επαναλαμβάνει τις σκέψεις 129 έως 131 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, υποστηρίζει δε ότι οι παραδοχές του Γενικού Δικαστηρίου που απορρέουν από τις εν λόγω σκέψεις «ουδόλως σχετίζονται με το ζήτημα που εξέτασε το Δικαστήριο στην απόφαση [AL κατά Επιτροπής], αλλά αφορούσαν αποκλειστικά το ζήτημα της συμπεριφοράς του προσφεύγοντος έναντι του Συμβουλίου, ήτοι το ζήτημα αν ο προσφεύγων σκοπίμως παρέλειψε να γνωστοποιήσει πληροφορίες σχετικά με την ανάκληση της τοποθέτησης των τέκνων Α και Β υπό καθεστώς αναδοχής από την 1η Φεβρουαρίου 2013». Ωστόσο, δεν αντιλαμβάνομαι πώς θα μπορούσε να καταλογιστεί στον αναιρεσείοντα ότι «σκοπίμως παρέλειψε» να γνωστοποιήσει στο Συμβούλιο την ανάκληση μέτρου το οποίο, όπως κρίθηκε στην απόφαση AL κατά Επιτροπής, δεν είχε λήξει κατά την ημερομηνία που υπέδειξε το Συμβούλιο, αλλά συνέχιζε να παράγει εγκύρως αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία ο AL εισέπραττε (δικαιολογημένα) το επίδομα. Δεν υπήρξε, επομένως, «σκόπιμη παράλειψη» εκ μέρους του AL, στοιχείο το οποίο, ωστόσο, αξιολογήθηκε εις βάρος του για τους σκοπούς της επιβολής της κύρωσης.


16      Η εν λόγω απόφαση επιβεβαίωσε, αντιθέτως, το δικαίωμα της Επιτροπής να ανακτήσει τα ποσά που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως στον AL ως επίδομα για εξαρτώμενο τέκνο για τη συντήρηση της μητέρας του και ενός άλλου υιοθετημένου τέκνου.


17      Οι αναφορές στο Δικαστήριο που περιέχονται στην εν λόγω νομολογία πρέπει να νοούνται, σύμφωνα με την τρέχουσα διάρθρωση του συστήματος ενδίκων βοηθημάτων της Ένωσης, ως αναφορές στο Γενικό Δικαστήριο.


18      Έτσι συνόψισε την κατάσταση του ζητήματος ο γενικός εισαγγελέας G. F. Mancini στις προτάσεις του στην υπόθεση F. κατά Επιτροπής (228/83, EU:C:1984:396). Πρόσθεσε ότι όταν η εκτίμηση του πειθαρχικού συμβουλίου και εκείνη της ΑΔΑ συμπίπτουν ως προς την επιλογή της ενδεδειγμένης κύρωσης, «[είναι προφανές ότι δεν μπορεί να προβληθεί παραβίαση] της αρχής της αναλογικότητας μεταξύ της προσαπτόμενης πράξης και της επιβληθείσας ποινής».


19      Σύμφωνα με την εδραιωμένη αρχή ότι η αξιολόγηση της επαγγελματικής ικανότητας των υπαλλήλων και των λοιπών μελών του προσωπικού της Ένωσης εναπόκειται, πρωτίστως, στα θεσμικά όργανα στα οποία εργάζονται: απόφαση της 19ης Ιουλίου 1955, Kergall κατά Κοινής Συνέλευσης (1/55, EU:C:1955:9).


20      Πρόκειται για πλούσια νομολογία, η οποία αποτυπώνεται στην απόφαση της 30ής Μαΐου 1973, De Greef κατά Επιτροπής (46/72, EU:C:1973:57, σκέψεις 45 και 46). Όσον αφορά τη μεταγενέστερη νομολογία του Δικαστηρίου, βλ. αποφάσεις της 29ης Ιανουαρίου 1985, F. κατά Επιτροπής (228/83, EU:C:1985:28, σκέψη 34), της 19ης Απριλίου 1988, M. κατά Συμβουλίου (175/86 και 209/86, EU:C:1988:180, σκέψη 9), και της 6ης Μαρτίου 2001, Connolly κατά Επιτροπής (C‑274/99 P, EU:C:2001:127, σκέψη 127). Όσον αφορά το Γενικό Δικαστήριο, βλ. αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 1998, Y κατά Κοινοβουλίου (T‑144/96, EU:T:1998:173, σκέψεις 34 και 36), της 12ης Σεπτεμβρίου 2000, Teixeira Neves κατά Δικαστηρίου (T‑259/97, EU:T:2000:208, σκέψεις 108 και 109), της 3ης Ιουλίου 2001, E κατά Επιτροπής (T‑24/98 και T‑241/99, EU:T:2001:175, σκέψεις 86 και 87), της 5ης Δεκεμβρίου 2002, Stevens κατά Επιτροπής (T‑277/01, EU:T:2002:302, σκέψεις 73 και 79), και της 5ης Οκτωβρίου 2005, Rasmussen κατά Επιτροπής (T‑203/03, EU:T:2005:346, σκέψη 80).


21      Απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 2024, UG κατά Επιτροπής (C‑546/23 P, EU:C:2024:975, σκέψη 122). Στο ίδιο πνεύμα, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Mischo στην υπόθεση CES κατά E (C‑150/98 P, EU:C:1999:297, σημεία 26 έως 37). Κατά τη γνώμη του, η εκτίμηση της αναλογικότητας της κύρωσης συνεπάγεται ότι το [Πρωτοδικείο] μπορεί να απορρίψει την αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως περί επιβολής της κυρώσεως μόνον εξηγώντας λεπτομερώς «για ποιο λόγο η δυσαναλογία της ποινής προς την παράβαση είναι τόσο πρόδηλη, ώστε πρέπει, παρά την εξουσία εκτιμήσεως της ΑΔΑ, να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση της ΑΔΑ» (σημείο 27, η υπογράμμιση δική μου). Η απόδειξη «πρόδηλης δυσαναλογίας» αποτελεί «προϋπόθεση […] για την έκδοση ακυρωτικής αποφάσεως κατόπιν δικαστικού ελέγχου» (σημείο 37).


22      Απόφαση της 10ης Ιουλίου 2014, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής (C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία): «η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης η οποία διατυπώνεται πλέον στο άρθρο 47 του [Χάρτη]».


23      Υπογραφείσα στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ).


24      Απόφαση του ΕΔΔΑ της 6ης Νοεμβρίου 2018, Ramos Nunes de Carvalho e Sá κατά Πορτογαλίας (CE:ECHR:2018:1106JUD005539113, σκέψη 196) (στο εξής: απόφαση του ΕΔΔΑ Ramos Nunes de Carvalho).


25      Αποφάσεις του ΕΔΔΑ Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 132) και της 3ης Νοεμβρίου 2022, Dahan κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2022:1103JUD003231414, σκέψη 50).


26      Απόφαση του ΕΔΔΑ της 3ης Νοεμβρίου 2022, Dahan κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2022:1103JUD003231414, σκέψη 51).


27      Απόφαση του ΕΔΔΑ Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 132).


28      Απόφαση του ΕΔΔΑ Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 183).


29      Απόφαση του ΕΔΔΑ της 21ης Ιουλίου 2011, Sigma Radio Television Ldt κατά Κύπρου (CE:ECHR:2011:0721JUD003218104, σκέψη 157).


30      Απόφαση του ΕΔΔΑ της 26ης Σεπτεμβρίου 1995, Diennet κατά Γαλλίας (CE:ECHR:1995:0926JUD001816091, σκέψη 34).


31      Απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2010, Andreasen κατά Επιτροπής (T‑17/08 P, EU:T:2010:374, σκέψεις 141 έως 148).


32      Σκέψη 145, με παραπομπή στην απόφαση της 11ης Ιουλίου 2007, Schneider Electric κατά Επιτροπής (T‑351/03, EU:T:2007:212, σκέψη 184), στον τομέα του ανταγωνισμού.


33      Απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2010, Andreasen κατά Επιτροπής (T‑17/08 P, EU:T:2010:374, σκέψη 146).


34      Χάριν απλουστεύσεως, θα αναφέρομαι στο Γενικό Δικαστήριο εννοώντας τον δικαστή της Ένωσης στον οποίο ανατίθεται, σε πρώτο βαθμό, ο δικαστικός έλεγχος απόφασης της ΑΔΑ, μολονότι κατά την περίοδο από 2005 έως 2016 η εν λόγω αρμοδιότητα ανήκε στο Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης.


35      Απόφαση της 9ης Ιουνίου 2021, DI κατά ΕΚΤ (T‑514/19, στο εξής: απόφαση DI κατά ΕΚΤ, EU:T:2021:332, σκέψη 160), με παραπομπή στη νομολογία.


36      Απόφαση DI κατά ΕΚΤ (σκέψη 161).


37      Αποφάσεις DI κατά ΕΚΤ (σκέψη 196) και της 23ης Μαρτίου 2022, OT κατά Κοινοβουλίου (T‑757/20, EU:T:2022:156, σκέψη 170).


38      Απόφαση της 15ης Μαΐου 2012, Nijs κατά Ελεγκτικού Συνεδρίου (T‑184/11 P, EU:T:2012:236, σκέψη 85).


39      Αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 2004, Afari κατά ΕΚΤ (T‑11/03, EU:T:2004:77, σκέψη 203), και DI κατά ΕΚΤ (σκέψη 197).


40      Η «επιλογή της κατάλληλης κύρωσης απόκειται στην [ΑΔΑ] όταν αποδεικνύεται το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που προσάπτονται στον υπάλληλο, ο δε δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να επικρίνει την επιλογή αυτή, εκτός αν η επιβληθείσα κύρωση είναι δυσανάλογη προς τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά […]» (απόφαση της 26ης Ιουνίου 2013, BM κατά ΕΚΤ, F‑106/11, EU:F:2013:91, σκέψη 51, η υπογράμμιση δική μου).


41      Η απόφαση DI κατά ΕΚΤ (σκέψη 162), αναδιατυπώνει τον λόγο ακυρώσεως που βασίζεται σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως ως «ελλιπή εξέταση των περιστάσεων της υπόθεσης, πλάνη κατά την εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων και νομική πλάνη».


42      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 5ης Ιουνίου 2019, Bernaldo de Quirós κατά Επιτροπής (T‑273/18, EU:T:2019:371, σκέψεις 125 και 126), της 6ης Οκτωβρίου 2021, AV και AW κατά Κοινοβουλίου (T‑43/20, EU:T:2021:666, σκέψεις 136 και 137) και διάταξη της 10ης Φεβρουαρίου 2026, IR κατά Συμβουλίου (T‑214/25, EU:T:2026:134, σκέψεις 32 και 35).


43      Ειδικότερα, σκέψεις 52 έως 54.


44      Η έννοια της «στάθμισης» υποδηλώνει μια διαδικασία εξισορρόπησης μεταξύ αντικρουόμενων συμφερόντων και περιστάσεων, η οποία υπερβαίνει την απλή νομική αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών. Απαιτεί τη συνολική αξιολόγηση των πραγματικών και νομικών διαπιστώσεων που έχουν ήδη διενεργηθεί, προκειμένου να προσδιοριστεί η κύρωση η οποία θα είναι αναλογική προς τη συγκεκριμένη περίπτωση.


45      Βλ., επί παραδείγματι, όσον αφορά την ταξινόμηση επικίνδυνων ουσιών, απόφαση της 21ης Ιουλίου 2011, Etimine (C‑15/10, EU:C:2011:504, σκέψη 60)· όσον αφορά την εξυγίανση των τραπεζών, απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2025, ABLV Bank κατά ΕΣΕ (C‑602/22 P, EU:C:2025:953, σκέψη 131)· στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, TUIfly κατά Επιτροπής (C‑763/21 P, EU:C:2023:528, σκέψη 76)· απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2005, Επιτροπή κατά Tetra Laval (C‑12/03 P, στο εξής: απόφαση Tetra Laval, EU:C:2005:87, σκέψη 38).


46      Ο γενικός εισαγγελέας Α. Biondi επισήμανε πρόσφατα ότι το εν λόγω κριτήριο ελέγχου πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε εκείνες τις εκτιμήσεις που, λόγω της ίδιας τους της φύσης, παρουσιάζουν πραγματική τεχνική πολυπλοκότητα, χωρίς να πρέπει «να αναχθεί σε γενικό κανόνα βάσει του οποίου ο δικαστής της Ένωσης θα αποτρέπεται –ως μη έδει– από το να ασκεί επαρκώς εκτεταμένο έλεγχο επί ολοκλήρων κατηγοριών εκτιμήσεων»: προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Α. Biondi στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Επιτροπή κ.λπ. κατά Ryanair (Κρατική ενίσχυση Covid-19 – KLM) (C‑266/24 P, C‑269/24 P και C‑289/24 P, EU:C:2026:271, σημείο 45), οι οποίες παραπέμπουν στις προτάσεις στην υπόθεση Deutsche Lufthansa κατά Ryanair κ.λπ. (C‑457/23 P, EU:C:2025:802, σημείο 18). Συμφωνώ με τις ανωτέρω παρατηρήσεις, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν και στον τομέα της δημόσιας διοίκησης της Ένωσης.


47      Απόφαση Tetra Laval (σκέψη 39).


48      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 4ης Ιουνίου 2026, Ausnit, Olariu și Asociații κατά Επιτροπής (C‑389/25 P, EU:C:2026:455, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


49      Απόφαση της 10ης Ιουλίου 2014, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής (C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


50      Απόφαση Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 196).


51      Απόφαση Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 203).


52      Απόφαση Ramos Nunes de Carvalho (σκέψεις 180 και 181).


53      Το ΕΔΔΑ στην απόφαση Ramos Nunes de Carvalho (σκέψεις 204 έως 206 και 214) έκρινε ανεπαρκή τον έλεγχο των πραγματικών περιστατικών ο οποίος περιοριζόταν στον εντοπισμό αντιφάσεων, ασυνεπειών, ελλείψεων αποδεικτικών στοιχείων ή πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών της πειθαρχικής διαδικασίας και της φύσεως των επίμαχων στην υπόθεση εκείνη ζητημάτων, στην οποία η διεξαχθείσα αποδεικτική διαδικασία κρίθηκε ανεπαρκής. Αντιθέτως, στην απόφασή του της 3ης Φεβρουαρίου 2026, Salvador Coutinho dos Santos Amado κατά Πορτογαλίας (CE:ECHR:2026:0203JUD004479419, σκέψεις 72 και 73), το ΕΔΔΑ διευκρίνισε ότι ο έλεγχος ο οποίος περιορίζεται στην πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως μπορεί να είναι συμβατός με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ σε (πολύ διαφορετική) περίπτωση κατά την οποία: 1) ο διοικητικός φάκελος ήταν πλήρης όσον αφορά τα ζητήματα που υποβλήθηκαν σε δικαστικό έλεγχο και 2) παρά τον αποκλεισμό ορισμένων διαπιστώσεων επί των πραγματικών περιστατικών (σχετικά με την επαγγελματική απόδοση) από το πεδίο του ελέγχου, το δικαστήριο είχε ελέγξει τα στοιχεία που στήριζαν την αξιολόγηση της διοικητικής αρχής ενώ είχε διαπιστώσει και την αναλογικότητα της κύρωσης.


54      Απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, DK κατά ΕΥΕΔ (C‑851/19 P, EU:C:2021:607, σκέψη 41).


55      Βλ., στο ίδιο πνεύμα, απόφαση του ΕΔΔΑ της 6ης Ιανουαρίου 2026, Altıner Akıncı κατά Τουρκίας (CE:ECHR:2026:0106JUD000957023, σκέψεις 98 και 99): ένας αμιγώς τυπικός ή επιφανειακός έλεγχος, ο οποίος δεν καθιστά δυνατό να εξακριβωθεί η ορθή χρήση της διακριτικής ευχέρειας εκ μέρους της διοίκησης, δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής και αποτελεσματικός έλεγχος κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ.


56      Υπενθυμίζεται ότι, κατά το ΕΔΔΑ, η πλήρης δικαιοδοσία κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ δεν απαιτεί να μπορεί το δικαστήριο να υποκαταστήσει ευθέως την εκτίμηση της διοίκησης με τη δική του, τροποποιώντας άνευ ετέρου την προηγουμένως επιβληθείσα κύρωση: αρκεί να διαθέτει επαρκείς εξουσίες ώστε να ελέγξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης και, κατά περίπτωση, να την ακυρώσει και να αναπέμψει την υπόθεση στο ίδιο ή σε άλλο όργανο, προκειμένου να εκδώσει νέα απόφαση: αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 21ης Ιουλίου 2011, Sigma Radio Television Ldt κατά Κύπρου (CE:ECHR:2011:0721JUD003218104, σκέψη 153), και Ramos Nunes de Carvalho (σκέψη 183).


57      Απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, DK κατά ΕΥΕΔ (C‑851/19 P, EU:C:2021:607, σκέψη 41).


58      Απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, Γαλλία και Επιτροπή κατά CWS Powder Coatings κ.λπ. (C‑71/23 P και C‑82/23 P, EU:C:2025:601, σκέψη 67).


59      Απόφαση της 28ης Ιουλίου 2011, Diputación Foral de Vizcaya κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑474/09 P έως C‑476/09 P, EU:C:2011:522, σκέψη 57).


60      Διάταξη της 16ης Ιουλίου 1998, N κατά Επιτροπής (C‑252/97 P, EU:C:1998:385, σκέψεις 58 έως 64), και απόφαση της 6ης Μαρτίου 2001, Connolly κατά Επιτροπής (C‑274/99 P, EU:C:2001:127, σκέψεις 127 και 128).


61      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Απριλίου 2004, British Sugar κατά Επιτροπής (C‑359/01 P, EU:C:2004:255, σκέψη 47).


62      Σκέψεις 94 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.


63      Σκέψεις 129 έως 131 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.


64      Παραπέμπω στα σημεία 19 έως 21 των παρουσών προτάσεων.


65      Βλ. σκέψεις 101, 128, 134, 146 και 163.