I.

Introduzzjoni

1.

Id-Direttiva SEA (SEA għal stima strateġika dwar l-effetti fuq l-ambjent)  ( 2 ) tirregola l-evalwazzjoni ambjentali fil-kuntest tal-proċedura ta’ adozzjoni ta’ pjanijiet u programmi. Għalkemm din ta’ spiss diġà kienet indirizzata mill-Qorti tal-Ġustizzja, għad hemm kwistjonijiet pendenti u ta’ importanza kbira. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda tnejn minnhom, jiġifieri, minn naħa, l-importanza ta’ deroga mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva għall-pjanijiet u l-programmi finanzjarji jew tal-estimi u, min-naħa l-oħra, l-evalwazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent tal-alternattivi għall-pjan jew għall-programm finalment adottat. B’mod partikolari, il-kwistjoni tal-eżami tal-alternattivi hija wkoll rilevanti fil-kuntest ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-ambjent, li jipprevedu wkoll it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ alternattivi.

2.

Dawn id-domandi tqajmu fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat minn assoċjazzjoni ambjentali kontra żewġ miżuri ta’ ppjanar globali tal-iżvilupp tal-Irlanda. Il-kwistjoni dwar jekk waħda minn dawn iż-żewġ miżuri taqax taħt l-imsemmija deroga u jekk, waqt l-evalwazzjoni ambjentali tat-tieni miżura, l-effetti tal-alternattivi fuq l-ambjent ġewx studjati b’mod suffiċjenti, hija kontroversjali.

II.

Il-kuntest ġuridiku

3.

Qabel ma adottat id-Direttiva SEA, l-Unjoni kienet diġà kkonkludiet in-negozjati tal-Protokoll ta’ Kiev dwar l-evalwazzjoni strateġika ambjentali tal‑2003  ( 3 ). Xorta jibqa’ l-fatt li, skont id-dikjarazzjoni tal-Unjoni, id-Direttiva timplimenta l-Protokoll permezz tal-approvazzjoni tagħha u li l-premessa 7 tad-Direttiva diġà tantiċipa dan il-Protokoll.

4.

L-għanijiet tad-Direttiva SEA jirriżultaw b’mod partikolari mill-Artikolu 1 tagħha:

5.

Il-pjanijiet u l-programmi huma ddefiniti fl-Artikolu 2(a) tad-Direttiva SEA:

–

li huma suġġetti għall-preparazzjoni u/jew adozzjoni minn xi awtorita nazzjonali, reġjonali jew livell lokali jew li jkunu preparati minn xi awtorita għall-adozzjoni, permezz ta’ proċedura leġislattiva mill-Parlament jew il-Gvern, u

–

li huma meħtieġa permezz ta’ disposizzjonijiet leġislattivi, regolatorji jew amministrattivi”.

6.

L-obbligu li titwettaq evalwazzjoni strateġika ambjentali strateġika huwa previst fl-Artikolu 3 tad-Direttiva SEA:

7.

L-Artikolu 5 tad-Direttiva SEA jikkonċerna l-kontenut tal-evalwazzjoni ambjentali u t-teħid inkunsiderazzjoni tal-alternattivi:

8.

L-Anness I tad-Direttiva SEA jispeċifika l-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta skont l-Artikolu 5:

III.

Il‑fatti u t‑talba għal deċiżjoni preliminari

9.

Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ appell quddiem is-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda) kontra ż-żewġ partijiet tal-Project Ireland 2040, adottat mill-Gvern Irlandiż fis‑16 ta’ Frar 2018 u “ikkonfermat” permezz ta’ deċiżjoni ulterjuri tad‑29 ta’ Mejju 2018. Dan il-proġett jinkludi żewġ miżuri: in-National Planning Framework (il-Qafas tal-Ippjanar Nazzjonali, iktar ’il quddiem in-“NPF”), li jiddeskrivi b’mod astratt ħafna l-għanijiet ta’ żvilupp tal-Irlanda, u n-National Development Plan (il-Pjan Nazzjonali ta’ Żvilupp, iktar ’il quddiem: in-“NDP”), li jinkludi dikjarazzjonijiet dwar il-finanzjament mill-Istat ta’ ċerti proġetti f’dan il-kuntest.

10.

Meta kien ippubblikat, il-Project Ireland 2040 ġie deskritt fid-daħla bħala l-implimentazzjoni ta’ pjan uniku u awtonomu għall-użu u għall-iżvilupp tal-art fil-pajjiż. Il-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) ikklassifikatu bħala “strateġija makrospazjali li tiddefinixxi għall-pajjiż għanijiet ġenerali ta’ żvilupp għall-perijodu sal‑2040”.

11.

L-abbozz tan-NPF u s-SEA Environmental Report (ir-Rapport SEA dwar l-Ambjent) ġew ippubblikati fis‑26 ta’ Settembru 2017. Id-daħla tan-NPF tiddeskrivih bħala “l-qafas ta’ ppjanar biex jiggwida l-investimenti fl-iżvilupp fis-snin li ġejjin”, li jiddefinixxi “għanjiet nazzjonali u prinċipji ewlenin” li “fuq il-bażi tagħhom għandhom jiġu segwiti dettalji addizzjonali u pjanijiet iktar differenzjati”. In-NPF ma jistabbilixxix espressament id-dettalji kollha ta’ kull parti tal-pajjiż, iżda “jippermetti lil kull reġjun jieħu t-tmexxija fl-ippjanar u l-iżvilupp tal-komunitajiet lokali tiegħu”.

12.

Id-daħla tan-NPF tindika wkoll li dan id-dokument huwa “kkompletat” min-NDP ippubblikat flimkien miegħu, li jikkostitwixxi “strateġija fuq għaxar snin ta’ investiment pubbliku li tammonta għal kważi 116 biljun euro”. In-NDP huwa pjan ta’ investiment. Huwa għandu l-għan li jiżgura u jappoġġja l-implimentazzjoni tan-NPF permezz tat-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ investimenti kapitali billi jiddefinixxi l-mod li bih il-fondi huma disponibbli għal proġetti speċifiċi, li huma meqjusa essenzjali biex jintlaħqu l-għanjiet strateġiċi stabbiliti fin-NPF. In-NDP isemmi proġetti infrastrutturali importanti, bħall-infrastrutturi ferrovjarji, tat-toroq u tal-ajruport, li se jiġu ffinanzjati min-NDP. Dan ma jindirizzax kunsiderazzjonijiet relatati mal-ippjanar u mal-iżvilupp.

13.

Friends of the Irish Environment tikkontesta l-validità tal-adozzjoni taż-żewġ pjanijiet. Insostenn tal-argument tagħha, hija ssostni li r-rekwiżiti tad-Direttiva SEA ma ġewx osservati. Fir-rigward tan-NPF, it-trattament ta’ alternattivi raġonevoli meħtieġa mid-Direttiva kien insuffiċjenti.

14.

Kwistjoni li loġikament trid tiġi ttrattata preliminarjament skont is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) hija jekk in-NPF u/jew in-NDP jikkostitwixxux “pjan jew programm” fis-sens tad-Direttiva. Il-konvenuti jesponu li, għalkemm in-NPF ġie eżaminat fid-dawl tad-Direttiva SEA, huwa ma għamilx dan abbażi ta’ obbligu legali. Fil-fatt, indipendentement minn dan, huma jsostnu li, tal-inqas, in-NDP huwa eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva SEA bħala suġġett tal-“politika baġitarja”.

15.

Din il-proċedura issa tinsab pendenti fit-tielet istanza quddiem is-Supreme Court (il-Qorti Suprema), li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi li ġejjin:

16.

Friends of the Irish Environment, l-Irlanda, ir-Repubblika Ċeka kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali waqt is-seduta tat‑8 ta’ Novembru 2023.

IV.

Analiżi ġuridika

17.

F’dan li ġej, ser niffoka fuq it-tieni u fuq it-tielet domanda, peress li r-risposta għall-ewwel domanda issa tirriżulta mill-ġurisprudenza  ( 6 ). Skont din il-ġurisprudenza, anki l-miżuri li għall-adozzjoni tagħhom ma jeżisti l-ebda obbligu jistgħu jissodisfaw il-kundizzjoni li dawn “huma meħtieġa permezz ta’ disposizzjonijiet leġislattivi, regolatorji jew amministrattivi”, kif jeżiġi t-tieni inċiż tal-Artikolu 2(a) tad-Direttiva SEA.

18.

Permezz tat-tieni domanda, għandu jiġi ddeterminat jekk waħda miż-żewġ miżuri, jiġifieri n-NDP, tissodisfax il-kundizzjonijiet ta’ obbligu ta’ evalwazzjoni skont l-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva SEA (ara taħt il-parti A). It-tielet domanda tikkonċerna l-eżami tal-alternattivi skont l-Artikolu 5(1) fil-kuntest tal-miżura l-oħra, in-NPF (ara taħt il-parti B).

A.

Fuq it‑tieni domanda – L‑allokazzjoni tar-riżorsi finanzjarji

19.

It-tieni domanda tikkonċerna l-klassifikazzjoni tan-NDP. Is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) tixtieq tkun taf jekk dan huwiex effettivament pjan jew programm fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva SEA (ara l-punt 1) u, f’dan il-każ, jekk jaqax taħt id-deroga mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva SEA għall-“pjanijiet u l-programmi finanzjarji jew tal-estimi” prevista fit-tieni inċiż tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva SEA (ara, f’dan is-sens, il-punt 2).

1.

In-NDP bħala qafas li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti tista’ tiġi awtorizzata fil-futur

20.

Il-punt (a) tat-tieni domanda jirreferi għall-Artikolu 3(1) moqri flimkien mal-Artikolu 3(8) u (9) tad-Direttiva SEA. Madankollu, skont il-motivazzjoni tad-domanda  ( 7 ), is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) effettivament tixtieq tkun taf jekk id-deroga skont l-Artikolu 3(8) hijiex rilevanti jew jekk l-obbligu ta’ evalwazzjoni tan-NDP diġà tneħħa peress li ma jiddefinixxix kuntest li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti tista’ tiġi awtorizzata fil-futur fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a).

21.

Skont din l-aħħar dispożizzjoni, il-pjanijiet u l-programmi relatati ma’ ċerti setturi huma suġġetti għall-obbligu ta’ evalwazzjoni ambjentali meta dawn jiddefinixxu l-kuntest li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti elenkati fl-Annessi I u II tad-Direttiva SEA tista’ tiġi awtorizzata fil-futur.

22.

F’dan ir-rigward, is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) targumenta b’mod partikolari għad-dipendenzi ewlenin (path dependency)  ( 8 ) tal-iżvilupp tal-infrastrutturi, li huwa kopert mill-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji min-NDP. Fil-fatt, il-finanzjament ta’ ċerti miżuri ta’ infrastruttura jista’ jikkostitwixxi kundizzjoni għal proġetti infrastrutturali oħra li jiddependu mill-miżuri msemmija l-ewwel, filwaqt li proġetti infrastrutturali oħra huma għalhekk, fil-fatt, esklużi.

23.

Pereżempju, meta awtostrada, mingħajr il-linja ferrovjarja, tkun iffinanzjata minn żewġ postijiet, dan jippermetti jew jappoġġja ċerti toroq addizzjonali li jikkumpensaw għan-network tat-toroq. Min-naħa l-oħra, għal ċerti proġetti ferrovjarji oħra, il-kundizzjonijiet jistgħu ma jiġux issodisfatti minħabba li ma jkunx hemm konnessjoni man-network mingħajr il-linja ferrovjarja. Barra minn hekk, miżuri oħra, bħall-għażliet tal-lokalizzazzjoni tal-impriżi jew l-estensjoni tal-kostruzzjoni ta’ djar, se jkunu ispirati mill-proġetti ta’ infrastruttura.

24.

B’hekk, għalkemm l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji jista’ jkollha effett fuq l-għoti ta’ proġetti, wieħed jista’ jistaqsi, għal żewġ raġunijiet, jekk, permezz ta’ tali allokazzjoni, in-NDP jiddefinixxix qafas għall-awtorizzazzjoni futura ta’ proġetti. L-ewwel nett, hemm dubji dwar in-natura vinkolanti tan-NDP u, it-tieni nett, l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji bħala tali ma hijiex sistema li taqa’ taħt il-kuntest li fih l-implimentazzjoni ta’ proġetti tista’ tiġi awtorizzata fil-futur.

a)

Natura vinkolanti tal‑pjanijiet u tal‑programmi

25.

Kif ġustament tenfasizza l-Irlanda, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li huma biss il-miżuri li għandhom tal-inqas ikunu vinkolanti għall-awtoritajiet kompetenti fil-qasam tal-għoti ta’ awtorizzazzjonijiet għal proġett li għandhom jiddefinixxu l-qafas li taħtu tista’ tiġi awtorizzata l-implimentazzjoni ta’ proġetti  ( 9 ). Fil-fatt, huma biss l-atti ta’ natura obbligatorja li jistgħu jillimitaw il-marġni ta’ evalwazzjoni li dawn l-awtoritajiet għandhom u b’hekk li jeskludu mill-modalitajiet tal-implimentazzjoni proġetti li jistgħu jkunu iktar favorevoli għall-ambjent, raġuni li għaliha tali atti għandhom ikunu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali  ( 10 ). Min-naħa l-oħra, dispożizzjonijiet li għandhom valur purament indikattiv  ( 11 ) jew li għandhom ċerta influwenza fuq il-lokalizzazzjoni tal-proġetti  ( 12 ) ma jistabbilixxux qafas fil-qasam tal-awtorizzazzjonijiet.

26.

Għalhekk, l-Irlanda tqis li n-NDP ma huwiex vinkolanti biżżejjed biex jiddefinixxi qafas għall-awtorizzazzjoni tal-proġetti.

27.

Din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-fatt li, fid-domanda tagħha, is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) tikklassifika n-NDP bħala miżura li tipprevedi regoli msejħa “indikattivi” għall-allokazzjoni ta’ finanzjament għall-kostruzzjoni ta’ ċerti proġetti ta’ infrastruttura. Fil-fatt, għalkemm in-NDP issemmi numru kbir ta’ proġetti kif ukoll riżorsi finanzjarji li għandhom jiġu allokati lilhom, dawn huma biss għall-finijiet illustrattivi. Fil-każijiet kollha, l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji kienet suġġetta għall-awtorizzazzjoni tal-ippjanar u tal-osservanza tal-liġijiet l-oħra kollha fis-seħħ fil-qasam tal-ambjent  ( 13 ).

28.

Għaldaqstant, anki l-allokazzjoni mhux vinkolanti ta’ finanzjament lil ċerti miżuri ta’ infrastruttura, fis-sens indikat iktar ’il fuq, tista’ jinfluwenza l-iżvilupp ta’ miżuri oħra ta’ infrastruttura kif ukoll proġetti oħra; dan huwa punt, li Friends of the Irish Environment tindika insostenn tat-teżi tagħha. Skont jekk il-miżuri infrastrutturali meħtieġa sussegwentement għandhomx ikunu mistennija jew le, se jkun hemm ukoll miżuri oħra ta’ infrastruttura u żvilupp li jiddependu fuqhom.

29.

Il-fatt li tali effetti jiġu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali huwa għalhekk konformi mal-għan tad-Direttiva SEA. Fil-fatt, din hija intiża sabiex tiggarantixxi li l-effetti tal-miżuri fuq l-ambjent jiġu eżaminati u meħuda inkunsiderazzjoni qabel ma tittieħed deċiżjoni  ( 14 ).

30.

Madankollu, l-effett tad-dikjarazzjonijiet mhux vinkolanti dwar l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji ma huwiex differenti minn dak ta’ dikjarazzjonijiet oħra mhux vinkolanti fil-qasam tal-ippjanar jew tal-programm li għadhom ma jeħtiġux evalwazzjoni ambjentali.

31.

Pereżempju, meta gvern iħabbar l-intenzjoni tiegħu li joħloq il-kundizzjonijiet għal ċerti miżuri infrastrutturali, iżda dan l-avviż għadu ma jorbotx lill-awtoritajiet, dan għadu ma jikkostitwixxix rekwiżit li jista’ diġà jeħtieġ evalwazzjoni ambjentali. Għall-kuntrarju, l-evalwazzjoni ambjentali tagħmel parti mill-proċedura intiża li toħloq dawn il-kundizzjonijiet.

32.

Ċertament, tali dikjarazzjonijiet iqajmu dubji jekk, fil-mument tal-evalwazzjoni ambjentali, għad hemm il-possibbiltà tal-għażla  ( 15 ), peress li dawn tal-inqas jagħtu l-apparenza li r-riżultat diġà ġie deċiż. Madankollu, f’soċjetà demokratika, għandu jkun possibbli li jiġu diskussi l-intenzjonijiet u l-għanijiet mingħajr il-ħtieġa li dawn il-kontributi għad-diskussjoni jkunu soġġetti għal evalwazzjoni ambjentali. Din hija d-differenza bejn l-istabbiliment ta’ qafas u d-diskussjoni dwar id-definizzjoni tiegħu.

33.

Teżisti l-impressjoni li l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji ma hijiex vinkolanti, u din hija kkonfermata quddiem il-qrati nazzjonali, għandu għalhekk jiġi eskluż, anki jekk biss għal din ir-raġuni, li n-NDP jiddefinixxi qafas li fih l-implimentazzjoni ta’ proġetti tista’ tiġi awtorizzata fil-futur.

b)

Qafas ta’ awtorizzazzjoni tal‑proġetti

34.

Barra minn hekk, min-natura tagħha stess, l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji – anki jekk titqies li hija vinkolanti – ma toħloqx, fiha nnifisha, qafas għall-awtorizzazzjoni ta’ proġetti.

35.

Skont ġurisprudenza stabbilita, b’tali qafas, għandhom jinftiehmu l-atti li jistabbilixxu, billi jiddefinixxu regoli u proċeduri ta’ kontroll applikabbli għas-settur ikkonċernat, ġabra sinjifikattiva ta’ kriterji u ta’ modalitajiet għall-awtorizzazzjoni u għall-implimentazzjoni ta’ proġett wieħed jew iktar li jistgħu jkollhom effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent  ( 16 ). Reċentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat dawn il-kriterji u modalitajiet fis-sens li jinkludu l-lokalizzazzjoni, in-natura, id-daqs u l-kundizzjonijiet ta’ funzjonament ta’ tali proġetti jew l-użu ta’ riżorsi marbuta magħhom  ( 17 ).

36.

Mal-ewwel daqqa t’għajn, jidher li l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji tista’ tkun parti mill-qafas li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti tista’ tiġi awtorizzata fil-futur, peress li tikkonċerna l-użu tar-riżorsi. Madankollu, din l-indikazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tinftiehem fis-sens li l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji tagħmel parti mill-kuntest, fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva SEA.

37.

Kif tindika ġustament il-Kummissjoni, din ir-referenza tirriproduċi litteralment il-konkretizzazzjoni tal-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminati l-effetti sinjifikattivi probabbli fuq l-ambjent fl-ewwel inċiż tal-punt 1 tal-Anness II tad-Direttiva SEA. Dan il-kriterju tal-użu tar-riżorsi huwa relatat mal-għan ta’ użu prudenti u razzjonali tar-riżorsi naturali li jinsab fil-premessa 1 tad-Direttiva SEA u fit-tielet inċiż tal-Artikolu 191(1) TFUE. Għalhekk, dawn huma riżorsi bħall-ilma, l-art jew il-materja prima  ( 18 ), li l-użu tagħhom għandu influwenza diretta fuq l-ambjent. Min-naħa l-oħra, l-użu ta’ riżorsi finanzjarji huwa marbut biss indirettament ma’ effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent.

38.

Għalhekk, minflok ma jiġi eżaminat il-finanzjament ta’ proġett, għandhom jiġu eżaminati biss il-miżuri dwar il-lokalizzazzjoni, in-natura u d-daqs tiegħu kif ukoll il-kundizzjonijiet ta’ tħaddim tiegħu jew l-użu ta’ riżorsi naturali marbuta miegħu. Min-naħa l-oħra, eżami addizzjonali tad-deċiżjoni ta’ finanzjament ma jwiegħed ebda qligħ ta’ evalwazzjoni u għandha għalhekk tiġi evitata duplikazzjoni ta’ stima superfluwa  ( 19 ) fis-sens tal-premessa 9 u tal-Artikolu 5(2) tad-Direttiva SEA.

39.

Skont l-informazzjoni disponibbli, ma jidhirx li n-NDP jistabbilixxi regoli u proċeduri ta’ kontroll awtonomi li jinkludu l-lokalizzazzjoni, in-natura, id-daqs u l-kundizzjonijiet tal-użu tal-proġetti jew l-użu ta’ riżorsi naturali assoċjati magħhom. Għall-kuntrarju, il-proġetti msemmija hemmhekk huma suġġetti għall-proċeduri ta’ ppjanar u ta’ awtorizzazzjoni tagħhom stess  ( 20 ), li matulhom l-effetti fuq l-ambjent jistgħu jiġu evalwati. Barra minn hekk, skont id-domanda preliminari, in-NDP jalloka r-riżorsi finanzjarji insostenn tal-istrateġija ta’ żvilupp territorjali ta’ pjan ieħor, jiġifieri n-NPF, li kien is-suġġett ta’ evalwazzjoni ambjentali.

c)

Konklużjoni intermedja

40.

Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (a) tat-tieni domanda għandha tkun li la l-miżuri mhux vinkolanti u lanqas l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji lil ċerti proġetti ta’ infrastruttura ma jiddefinixxu qafas li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti, fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva SEA, tista’ tiġi awtorizzata fil-futur; għalhekk, dawn ma jeħtiġux evalwazzjoni ambjentali minn qabel skont dik id-dispożizzjoni.

2.

Il‑kamp ta’ applikazzjoni tad‑deroga għall‑pjanijiet u għall‑programmi finanzjarji jew baġitarji

41.

Peress li mill-kunsiderazzjonijiet dwar il-punt (a) tat-tieni domanda jirriżulta li l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji ma tiddefinixxix, bħala tali, il-kuntest li fih l-implimentazzjoni tal-proġetti, fis-sens tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva SEA, tista’ tiġi awtorizzata fil-futur, bħala prinċipju ma huwiex neċessarju li jiġi ddeterminat jekk pjan jew programm li għandu bħala għan l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji huwiex eżentat mill-applikazzjoni tad-Direttiva bħala tali jew bħala baġit jew programm fis-sens tat-tieni inċiż tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva.

42.

Għaldaqstant, huwa biżżejjed li jiġi osservat, f’dan ir-rigward, li din id-deroga tkopri biss il-kontenut ta’ pjan jew ta’ programm li, bħala tali, huma koperti minn din id-deroga. Barra minn hekk, għalkemm il-miżura inkwistjoni tinkludi rekwiżiti oħra, dawn jistgħu, kif issostni ġustament il-Kummissjoni, jiġu suġġetti għal evalwazzjoni ambjentali jekk huma jistabbilixxu l-kuntest li fih il-proġetti jistgħu jiġu awtorizzati. Kieku kien mod ieħor, l-Istati Membri jkunu jistgħu jevitaw faċilment l-applikazzjoni tal-evalwazzjoni ambjentali  ( 21 ) billi jgħaqqdu pjanijiet jew programmi suġġetti għal evalwazzjoni u miżuri baġitarji jew finanzjarji.

B.

It-tielet domanda – Eżami ta’ alternattivi raġonevoli għan‑NPF

43.

It-tielet domanda tikkonċerna l-portata tal-eżami ta’ alternattivi raġonevoli fil-kuntest tal-parti l-oħra tal-Project Ireland 2040, jiġifieri n-NPF. Permezz tal-punt (a) tat-tielet domanda tagħha, is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) tixtieq tkun taf jekk, fir-rapport dwar l-effetti ambjentali previst fl-Artikolu 5 tad-Direttiva SEA, għandux jitwettaq eżami tal-għażla ppreferuta u tal-alternattivi raġonevoli fuq bażi komparabbli meta l-alternattivi raġonevoli jkunu ġew identifikati. Jekk dan huwa l-każ, il-punt (b) tat-tielet domanda huwa intiż sabiex jiġi ddeterminat jekk tistax, madankollu, issir distinzjoni bejn il-paragun tal-alternattivi u eżami fil-fond tal-għażla magħmula. Ser nirrispondi b’mod konġunt għal dawn iż-żewġ domandi sekondarji.

44.

Skont l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva SEA, għandu jkun ippreparat rapport dwar l-ambjent. Fih ikunu identifikati, deskritti u evalwati l-effetti sinjifikattivi li x’aktarx ikun hemm fuq l-ambjent b’konsegwenza tal-implimentazzjoni tal-pjan jew tal-programm, u alternattivi raġonevoli billi jkunu kkunsidrati l-għanijiet u l-iskop ġeografiku tal-pjan jew tal-programm.

45.

Għaldaqstant, huwa stabbilit li l-alternattivi raġonevoli għandhom ikunu s-suġġett tar-rapport dwar l-effetti ambjentali. Madankollu, flimkien mal-Irlanda, wieħed jista’ jifhem din id-dispożizzjoni, fis-sens li huwa probabbli li l-effetti sinjikattivi fuq l-ambjent għandhom jiġu identifikati, deskritti u evalwati biss fir-rigward tal-għażla ppreferuta. Dan jidher ukoll mill‐fatt li d-dispożizzjonijiet l-oħra tad-Direttiva SEA għandhom bħala suġġett l-evalwazzjoni ambjentali tal-pjan jew tal-programm ikkonċernat u mhux l-eżami tal-alternattivi raġonevoli.

46.

Madankollu, il-Kummissjoni tenfasizza li, tal-inqas skont il-verżjoni Olandiża tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva SEA, l-effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent tal-alternattivi għandhom ukoll jiġu identifikati, deskritti u evalwati. Fi kwalunkwe każ, l-evalwazzjoni tal-alternattivi, kif prevista fil-verżjonijiet lingwistiċi kollha, tista’ tinkludi wkoll l-effetti tagħhom fuq l-ambjent, li jippreżupponi, min-naħa tiegħu, l-identifikazzjoni u d-deskrizzjoni tagħhom.

47.

Tali teħid inkunsiderazzjoni tal-effetti ambjentali tal-alternattivi huwa konformi mal-għan tad-Direttiva SEA, peress li huwa intiż, skont il-premessa 4 u l-Artikolu 1, li jikkontribwixxi għall-integrazzjoni ta’ kunsiderazzjonijiet ambjentali fil-preparazzjoni u fl-adozzjoni ta’ pjanijiet u ta’ programmi permezz ta’ evalwazzjoni ambjentali. Eżami tal-alternattivi mingħajr ma jittieħdu inkunsiderazzjoni l-effetti tagħhom fuq l-ambjent imur kontra dan l-għan.

48.

Fl-għażla bejn alternattivi differenti, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ kunsiderazzjonijiet ambjentali huwa ta’ importanza partikolari. Fil-fatt, kif tenfasizza l-Kummissjoni, id-Direttiva SEA ġiet adottata għaliex, waqt l-awtorizzazzjoni ta’ proġett skont id-Direttiva SEA, ġie kkonstatat li spiss kienu diġà jeżistu rekwiżiti li kienu jeskludu ċerti għażliet, anki dawk iktar favorevoli għall-ambjent  ( 22 ). L-evalwazzjoni ambjentali għandha għalhekk, tal-inqas, tiżgura li tali rekwiżiti jiġu adottati biss ikun hemm għarfien ta’ alternattivi li jirrispettaw iktar l-ambjent.

49.

Għalhekk, ir-rapport dwar l-effetti ambjentali jrid jidentifika, jiddeskrivi u jevalwa wkoll l-effetti ambjentali ta’ alternattivi raġonevoli.

50.

Madankollu, il-portata ta’ din il-preżentazzjoni hija limitata, skont l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva SEA, biss għad-data li tista’ tkun raġonevolment meħtieġa. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 5 diġà jirrikorri għat-tieni darba għall-kunċett ta’ raġuni, peress li, skont l-Artikolu 5(1), huma biss l-alternattivi raġonevoli li għandhom jiġu eżaminati. F’dan ir-rigward, dan il-kunċett għandu l-funzjoni ta’ filtru intiż sabiex jiġu evitati sforzi sproporzjonati tal-evalwazzjoni.

51.

Bħala l-ewwel pass, għandhom jiġu identifikati alternattivi raġonevoli li jeħtieġu eżami ulterjuri. Għal dan l-għan, l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva SEA jsemmi, bħala gwida, l-għanijiet u l-kamp ta’ applikazzjoni ġeografika tal-pjan jew tal-programm. Alternattivi li ma jistgħux jilħqu l-għanjiet jew li jmorru lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku ġeneralment ma humiex raġonevoli u ma jeħtieġu ebda eżami ieħor.

52.

Madankollu, l-awtoritajiet kompetenti lanqas ma għandhom jirrestrinġu eċċessivament il-qafas analitiku billi jeskludu alternattivi oħra potenzjalment raġonevoli permezz tad-definizzjoni tal-għanijiet jew tal-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku.

53.

Din l-idea hija stabbilita wkoll fl-Artikolu 5(2) tad-Direttiva SEA. Dan ifisser li jittieħed kont tal-lokalizzazzjoni tal-pjan jew tal-programm fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet kif ukoll sa liema punt ċerti aspetti jistgħu jiġu eżaminati aħjar sabiex jiġu evitati evalwazzjonijiet ripetuti fil-livelli differenti ta’ dan il-proċess. Pereżempju, fil-każ ta’ pjan ta’ kostruzzjoni ta’ triq prinċipali, wieħed jista’ jistaqsi jekk linja ferrovjarja għandhiex tiġi eżaminata bħala alternattiva raġonevoli. Madankollu, dan l-eżami huwa superfluwu meta d-deċiżjoni fundamentali dwar il-proġett ta’ kostruzzjoni tat-toroq tirriżulta minn pjan superjuri li fih iż-żewġ alternattivi diġà ġew ipparagunati.

54.

Fir-rigward tal-informazzjoni li tippermetti li jiġu identifikati alternattivi raġonevoli, il-punt (h) tal-Anness I tad-Direttiva SEA jippreċiża li l-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta fir-rapport dwar l-effetti ambjentali għandha tinkludi biss is-sommarju tar-raġunijiet għall-għażla tal-alternattivi maħsuba. Huma għandhom juru għaliex l-alternattivi maħsuba huma meqjusa raġonevoli, filwaqt li alternattivi oħra ma humiex, jiġifieri kif ġew identifikati l-alternattivi raġonevoli.

55.

Madankollu, dan il-kunċett ta’ sommarju ma jirreferix għad-deskrizzjoni u għall-evalwazzjoni tal-alternattivi raġonevoli. Għaldaqstant, dan ma jistax jintuża sabiex tiġi limitata l-portata ta’ din l-informazzjoni.

56.

Għall-kuntrarju, l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva SEA jipprevedi l-informazzjoni li tista’ raġonevolment tkun meħtieġa fid-dawl tal-istat attwali tal-għarfien u tal-metodi ta’ evalwazzjoni attwali, tal-kontenut u tal-livell ta’ dettall tal-pjan jew tal-programm kif ukoll tal-elementi l-oħra msemmija fl-imsemmi punt 53.

57.

Madankollu, wieħed mill-kriterji prinċipali tal-kontenut tar-rapport fuq l-effetti ambjentali huwa nieqes: il-preżentazzjoni tal-effetti fuq l-ambjent għandha b’mod partikolari turi li l-pjan jew il-programm huwa kompatibbli mar-rekwiżiti sostanzjali applikabbli tad-dritt ambjentali  ( 23 ). Fil-fatt, l-effetti fuq l-ambjent li jiksru d-dispożizzjonijiet tal-liġi ambjentali huma fi kwalunkwe każ sinjifikattivi  ( 24 ).

58.

F’dan ir-rigward, waqt l-eżami tal-alternattivi, wieħed għandu jaħseb, pereżempju, fl-Artikolu 6(4) tad-Direttiva dwar il-habitats, li l-applikazzjoni tiegħu hija possibbli fil-każ ta’ deterjorament tas-siti Natura 2000. F’dan il-każ, ir-rapport dwar l-effetti ambjentali jeħtieġ li juri li ma hemmx alternattivi li għandhom inqas piż għal dawn is-siti  ( 25 ). Eżamijiet simili ta’ alternattivi huma previsti b’mod partikolari fl-Artikolu 16(1) tad-Direttiva dwar il-habitats, fl-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar  ( 26 ) u fl-Artikolu 4(7)(d) tad-Direttiva qafas dwar l-ilma  ( 27 ).

59.

Min-naħa l-oħra, id-Direttiva SEA ma tinkludix kriterji sostanzjali għall-għażla tal-alternattivi. Għalhekk, din ma tobbligax lill-awtoritajiet kompetenti jagħmlu l-għażla li tagħmel l-inqas ħsara lill-ambjent. Kif diġà indikajt  ( 28 ), l-għan tal-evalwazzjoni ambjentali huwa biss li d-deċiżjoni ta’ selezzjoni tieħu inkunsiderazzjoni l-eventwali effetti sinjifikattivi fuq l-ambjent.

60.

Għaldaqstant, sa fejn l-għażla bejn alternattivi differenti ma tiddependix fuq rekwiżiti legali sostanzjali ta’ leġiżlazzjonijiet oħra, żewġ elementi oħra huma qabel kollox rilevanti sabiex tiġi ddeterminata l-informazzjoni li tista’ raġonevolment tkun mitluba, minbarra l-indikazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 5(2) tad-Direttiva SEA. L-ewwel nett, fid-dawl tal-argumenti rilevanti għat-teħid ta’ deċiżjoni, dawn l-indikazzjonijiet għandhom jippermettu paragun bejn l-għażla ppreferuta u l-alternattivi. It-tieni nett, din l-informazzjoni għandha tippermetti t-teħid inkunsiderazzjoni tat-tħassib ambjentali rilevanti għall-finijiet ta’ dan il-paragun.

61.

Għalhekk, filwaqt li l-għażla bejn l-alternattivi hija bbażata, pereżempju, fuq kunsiderazzjonijiet ta’ spejjeż, l-ispiża tal-alternattivi kollha raġonevoli għandha tal-inqas tiġi identifikata u deskritta bħala li tenfasizza l-proporzjonalità bejn l-ispejjeż tal-għażliet differenti. Madankollu, għandu jiġi ċċarat ukoll jekk dawn il-benefiċċji tal-ispejjeż humiex akkumpanjati minn effetti negattivi fuq l-ambjent li jistgħu jiġu evitati permezz ta’ għażliet oħra. Fil-każ kuntrarju, dan it-tħassib ambjentali ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod suffiċjenti fl-għażla bejn l-alternattivi maħsuba.

62.

Dawn ir-rekwiżiti ma jeskludux li l-evalwazzjoni ambjentali tal-għażla ppreferuta tkun iktar iddettaljata mill-evalwazzjoni ambjentali tal-alternattivi l-oħra maħsuba. Dan huwa mistenni, b’mod partikolari, meta l-benefiċċji tal-għażla ppreferuta jegħlbu b’mod relattivament ċar l-alternattivi maħsuba, inkluż billi jitqiesu l-effetti ambjentali. F’dan il-każ, l-informazzjoni ddettaljata dwar l-alternattivi maħsuba ma jkollhiex funzjoni individwali, filwaqt li l-informazzjoni dwar l-effetti ambjentali tal-għażla ppreferuta hija importanti għall-implimentazzjoni sussegwenti tal-pjan jew tal-programm.

63.

Madankollu, jekk il-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-għażliet differenti jkunu ta’ importanza simili, ikun iktar diffiċli li tiġi ġġustifikata d-deċiżjoni tal-għażla. F’dan il-każ, jista’ jkun meħtieġ li tiġi pprovduta informazzjoni iktar iddettaljata dwar l-alternattivi raġonevoli fir-rapport dwar l-effetti ambjentali, anki jekk dan ikun jinvolvi sforzi kunsiderevoli.

64.

F’dak li jikkonċerna l-informazzjoni li tinsab fir-rapport fuq l-effetti ambjentali inkwistjoni, ma huwiex possibbli li jkun magħruf jekk ittiħdux inkunsiderazzjoni rekwiżiti sostanzjali previsti minn atti oħra jekk jekk dawn kinux b’xi mod rilevanti għal din id-deċiżjoni. Barra minn hekk, jidher li, għalkemm il-kapitolu tal-alternattivi li jinsab fir-rapport dwar l-effetti ambjentali jispjega l-alternattivi maħsuba kif ukoll id-deċiżjoni dwar l-għażla ppreferuta u jinkludi informazzjoni dwar l-effetti ambjentali tagħhom, dawn huma limitati, essenzjalment, għal matriċi li tinkludi sinjal ta’ żieda u sinjal ta’ tnaqqis  ( 29 ). Il-mod li bih dawn l-indikaturi huma stabbiliti u sa liema punt dawn ġew ikkunsidrati fl-għażla ma huwiex spjegat.

65.

Dan l-approċċ jista’ jirriżulta mill-fatt li n-NPF għandu livell għoli ta’ astrazzjoni, jiġifieri li ma jipprevedix proġetti konkreti, kif ukoll l-għarfien minn qabel tal-pubbliku kkonċernat.

66.

Madankollu, il-kwistjoni dwar jekk, f’dan il-kuntest u kuntrarjament għal dak li ssostni l-Friends of the Irish Environment, ir-raġunijiet għall-għażla privileġġata u l-effetti fuq l-ambjent tal-alternattivi maħsuba ġewx esposti b’mod li jinftiehem, għandha tiġi deċiża mill-qrati nazzjonali.

67.

Għaldaqstant, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li, skont l-Artikolu 5(1) u (2) tad-Direttiva SEA, ir-rapport fuq l-effetti ambjentali għandu jinkludi l-informazzjoni dwar l-alternattivi raġonevoli li ġew eżaminati meta mqabbla mal-pjan jew programm adottat u li huma neċessarji:

V.

Konklużjoni

68.

Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-tieni u għat-tielet domanda preliminari kif ġej: