(1)

Η Γερμανία κοινοποίησε τα μέτρα στις 21 Οκτωβρίου 2009.

(2)

Στην απόφασή της στις 4 Νοεμβρίου 2009 (2) (στο εξής «απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse KölnBonn (στο εξής «Sparkasse») συνιστούν κρατική ενίσχυση. Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο τα μέτρα υπέρ του Sparkasse μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης από τη Γερμανία να υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης.

(3)

Με τη δημοσίευση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 6 Ιανουαρίου 2010, όλοι οι ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.

(4)

Στις 11 Φεβρουαρίου 2010 η Γερμανία διαβίβασε το σχέδιο αναδιάρθρωσης υπέρ του Sparkasse KölnBonn, το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο πολυάριθμων συνεδριάσεων και τηλεδιασκέψεων κατά την περίοδο που μεσολάβησε από τον Δεκέμβριο του 2009 έως τον Σεπτέμβριο του 2010.

(5)

Η Γερμανία διαβίβασε στις 15 Ιανουαρίου 2010, στις 10, 12 και 24 Φεβρουαρίου 2010, στις 10 και 26 Μαρτίου 2010, στις 21 και στις 28 Μαΐου 2010, στις 8 και στις 11 Ιουνίου 2010, στις 23 Ιουλίου 2010 καθώς και στις 10 και στις 23 Αυγούστου 2010 περαιτέρω πληροφορίες και επικαιροποιημένα στοιχεία σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η τελική έκδοση του σχεδίου αναδιάρθρωσης διαβιβάστηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2010.

(6)

Το Sparkasse KölnBonn είναι γερμανικό ταμιευτήριο (Sparkasse). Δημιουργήθηκε το 2005 από τη συγκέντρωση του Stadtsparkasse Köln και του Sparkasse Bonn, των οποίων επιχειρηματικοί φορείς (δημόσιες οντότητες υπεύθυνες για το ταμιευτήριο, στο εξής «ιδιοκτήτες») ήταν ο δήμος Κολωνίας και ο δήμος Βόννης αντίστοιχα. Ο δήμος Κολωνίας έχει έμμεση συμμετοχή της τάξεως του 70 % στο νέο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, ενώ ο δήμος Βόννης 30 %. Μετά τη συγκέντρωση των δύο ταμιευτηρίων, επιχειρηματικός φορέας του νέου Sparkasse είναι η ένωση ειδικού σκοπού Zweckverband Sparkasse KölnBonn (στο εξής «ένωση ειδικού σκοπού»). Η ένωση ειδικού σκοπού είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου στον οποίο συμμετέχει ο δήμος Κολωνίας με ποσοστό 70 % και ο δήμος Βόννης με ποσοστό 30 %.

(7)

Στα τέλη του 2008, το Sparkasse αποτελούσε με σύνολο ισολογισμού ύψους 31 δισεκατ. ευρώ το μεγαλύτερο ταμιευτήριο της Γερμανίας. Η πιστοληπτική διαβάθμισή του σύμφωνα με τη Moody’s ήταν την εποχή εκείνη «Aa2». Στις 15 Μαρτίου 2010 η πιστοληπτική διαβάθμιση υποβαθμίστηκε σε «A1».

(8)

Το Sparkasse παρέχει τραπεζικές υπηρεσίες για ιδιώτες πελάτες (επιχειρηματικές δραστηριότητες για ιδιώτες πελάτες) και επιχειρήσεις (επιχειρηματικές δραστηριότητες για εταιρικούς πελάτες). Επίσης, δραστηριοποιείται στη χρηματοδότηση έργων περιφερειακού χαρακτήρα, σε δραστηριότητες κεφαλαιαγορών, καθώς και σε άλλους τομείς του χρηματοπιστωτικού κλάδου, όπως στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων.

(9)

Το Sparkasse διεκπεραιώνει τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες αποκλειστικά στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, όπου κατά το 2008 κατείχε στον τομέα των καταθέσεων ιδιωτών πελατών μερίδιο αγοράς της τάξεως περίπου του [30-35] (*1) %. Στις επιχειρηματικές δραστηριότητες παροχής πιστώσεων σε ιδιώτες πελάτες κατείχε το 2008 μερίδιο αγοράς περίπου [20-25] % και σε εταιρικούς πελάτες το [15-20] % (3).

(10)

Το μετοχικό κεφάλαιο του Sparkasse ενισχύθηκε συνολικά με 650 εκατ. ευρώ, και συγκεκριμένα:

(11)

Τον Δεκέμβριο του 2008, η Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (στο εξής «εταιρεία προώθησης» (Förderungsgesellschaft) προέβη στη χορήγηση ονομαστικών δικαιωμάτων συμμετοχής στο Sparkasse συνολικού ύψους 300 εκατ. ευρώ (σε δύο δόσεις των 150 εκατ. ευρώ).

(12)

Η εταιρεία προώθησης είναι σε ποσοστό 100 % θυγατρική του Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (στο εξής «RSGV»). Το RSGV είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου και αποτελεί τον οργανισμό-ομπρέλα για όλα τα ταμιευτήρια που είναι εγκατεστημένα στη Ρηνανία, εκπροσωπώντας τα ταμιευτήρια και, προσφάτως, τους οργανισμούς δημοσίου δικαίου και τους (κρατικούς) ιδιοκτήτες αυτών. Ο επιχειρηματικός στόχος της εταιρείας προώθησης συνίσταται, βάσει του καταστατικού της, στην προώθηση των ταμιευτηρίων που είναι μέλη του RSGV. Έχει το δικαίωμα να ενισχύει το κεφάλαιο των ταμιευτηρίων αποκλειστικά για την προώθηση της δανειοδοσίας καθώς και να δανείζεται.

(13)

Η απόδοση τοκομεριδίου των δικαιωμάτων συμμετοχής είναι 8 %. Έχουν διάρκεια έως την 31η Δεκεμβρίου 2013. Τα δικαιώματα συμμετοχής από άποψης τραπεζικής εποπτείας αποτελούν δευτεροβάθμιο κεφάλαιο (Tier 2) (συμπληρωματικό κεφάλαιο).

(14)

Τα δικαιώματα συμμετοχής συμμετέχουν στις ζημίες χρήσης βάσει της αναλογίας του κεφαλαίου των δικαιωμάτων συμμετοχής προς τα λοιπά ίδια κεφάλαια που συμμετέχουν στις ζημίες και συνοδεύονται από […] δικαίωμα καθυστερημένης πληρωμής, δηλ. οι εκπρόθεσμες πληρωμές επί των δικαιωμάτων συμμετοχής πρέπει να καταβάλλονται εντός [2-6] ετών από τη λήξη τους. Το ίδιο ισχύει για πληρωμές αναπλήρωσης της ονομαστικής αξίας των δικαιωμάτων συμμετοχής που απομειώνεται λόγω ζημιών.

(15)

Για τη χρηματοδότηση των δικαιωμάτων συμμετοχής η εταιρεία προώθησης έλαβε από την […] δύο δάνεια. Τα δάνεια αυτά έχουν σταθερό ετήσιο επιτόκιο [4-5] % καθ’ όλη τη διάρκεια των δικαιωμάτων συμμετοχής. Το RSGV παρέχει εγγυήσεις στην […] για τα εν λόγω δάνεια και λαμβάνει για τον σκοπό αυτό από την εταιρεία προώθησης προμήθεια εγγύησης της τάξεως του [1,8-2,5] %.

(16)

Στις 2 Ιανουαρίου 2009 και στις 27 Φεβρουαρίου 2009 υπεγράφησαν συμφωνίες μεταξύ του Sparkasse και της ένωσης ειδικού σκοπού για τη συγκρότηση κεφαλαίων σιωπηρής συμμετοχής συνολικού ύψους 350 εκατ. ευρώ. Η πρώτη δόση ύψους 300 εκατ. ευρώ καταβλήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2009 και η δεύτερη δόση ύψους 50 εκατ. ευρώ την 1η Απριλίου 2009. Η σιωπηρή συμμετοχή είναι μια δομή στην οποία ο επενδυτής δεν αποκτά δικαιώματα ψήφου αλλά λαμβάνει αποζημίωση. Δεν περιορίζεται χρονικά και καταγράφεται στα βιβλία του Sparkasse ως κεφάλαιο Tier 1 (βασικό ίδιο κεφάλαιο). Η σιωπηρή συμμετοχή διατηρείται από την ένωση ειδικού σκοπού.

(17)

Για τη χρηματοδότηση της σιωπηρής συμμετοχής, η ένωση ειδικού σκοπού έλαβε για την πρώτη δόση δάνειο ύψους 300 εκατ. ευρώ. Το δάνειο αυτό χορηγήθηκε από την […] και την […] σε ποσοστό 50 % αντίστοιχα. Η ένωση ειδικού σκοπού καταβάλλει για το δάνειο αυτό προμήθεια [0,7-1,1] % βάσει Euribor 1 έτους. Η δεύτερη δόση ύψους 50 εκατ. ευρώ αναχρηματοδοτήθηκε με τη βοήθεια δανείου από την […] με προμήθεια [0,7-1,1] % βάσει Euribor. Για τα δάνεια της ένωσης ειδικού σκοπού δεν παρασχέθηκαν ειδικές εγγυήσεις από τον δήμο Κολωνίας ή από τον δήμο Βόννης. Ωστόσο, σύμφωνα με το καταστατικό της ένωσης ειδικού σκοπού υφίσταται απεριόριστη ευθύνη των δύο δήμων για τις χρηματοπιστωτικές υποχρεώσεις της ένωσης ειδικού σκοπού.

(18)

Το Sparkasse καταβάλλει για τη σιωπηρή συμμετοχή προμήθεια της τάξεως του 7,25 % βάσει Euribor 1 έτους. Το ύψος της προμήθειας αυτής καθορίστηκε βάσει πιστοποιητικού δίκαιης αποτύπωσης των οικονομικών στοιχείων (fairness opinion) της Deutsche Bank. Οι πληρωμές αποζημίωσης εξαρτώνται από τα έσοδα προηγούμενης χρήσης και διακόπτονται όταν το Sparkasse δεν έχει επιδείξει κέρδη για το συγκεκριμένο έτος. Αποκλείεται η καταβολή πληρωμής όταν ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων κατά τη χρονική στιγμή λήξης της προθεσμίας είναι χαμηλότερος από 9 % και η πληρωμή ενδέχεται να οδηγήσει σε ζημία χρήσης ή στην αύξηση υφιστάμενης ζημίας χρήσης για το συγκεκριμένο οικονομικό έτος. Σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης της σιωπηρής συμμετοχής δεν υφίσταται υποχρέωση καθυστερημένης πληρωμής των απολεσθέντων ποσών. Η σιωπηρή συμμετοχή επιβαρύνεται επίσης αναλογικά με τις συνολικές ζημίες του κεφαλαίου, σε περίπτωση ζημιών προς μεταφορά στην επόμενη χρήση.

(19)

Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει τον προσανατολισμό του Sparkasse —βάσει καταστατικού— προς το επιχειρηματικό μοντέλο ενός ταμιευτηρίου με πολιτική εμπορικής διανομής περιφερειακής εμβέλειας. Το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα επικεντρωθεί στις συνήθεις υπηρεσίες που παρέχει μια τράπεζα λιανικής προς τις παραδοσιακές κατηγορίες πελατών της, ήτοι σε ιδιώτες πελάτες και σε ΜΜΕ, θα αποσυρθεί από δραστηριότητες διαπραγματεύσεων για ίδιο όφελος και επενδύσεων σε δομημένα προϊόντα και δεν θα πωλήσει θυγατρικές εταιρείες που ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο. Επιπλέον, το Sparkasse θα μειώσει σημαντικά τις λειτουργικές του δαπάνες.

(20)

Το κύριο επιχειρηματικό πεδίο του Sparkasse θα αφορά πελάτες εγκατεστημένους στον οικονομικό χώρο της Κολωνίας και της Βόννης στους τομείς ιδιωτών πελατών, ιδιωτικής τραπεζικής, ΜΜΕ, εταιρικών πελατών και θεσμικών πελατών. Στον τομέα των εταιρικών πελατών το Sparkasse θα επικεντρωθεί σε πελάτες με ετήσιο κύκλο εργασιών χαμηλότερο από 250 εκατ. ευρώ.

(21)

Το Sparkasse θα καταργήσει τα μεγαλύτερα δάνεια που χορηγεί, μεταξύ άλλων, μέσω της μείωσης των πιστωτικών ορίων, της εισαγωγής επιπρόσθετων εξασφαλίσεων και συναλλαγών πιστωτικού κινδύνου σε συνεργασία με άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στον τομέα των εταιρικών πελατών, το Sparkasse έχει ήδη μειώσει κατά 551,5 εκατ. ευρώ τις δανειοδοτήσεις. Έως τα τέλη του 2013 πρέπει να επιτευχθεί περαιτέρω μείωση των αρχικών δανειοδοτήσεων ύψους 2,8 δισεκατ. ευρώ (στοιχεία 2008) κατά [0,9-1,1] δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, έως τα τέλη του 2013, πρέπει με τα ίδια μέσα ιδίου κεφαλαίου (βλ. παράρτημα Ι σημείο 4), να μειώσει ένα δάνειο ύψους [0,8-0,9] δισεκατ. ευρώ προς δημόσιους οργανισμούς μη εγκατεστημένους στην επικράτεια Κολωνίας-Βόννης.

(22)

Το Sparkasse έχει ήδη μειώσει τις συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος αρχικού ύψους 550 εκατ. ευρώ σε [20-23] εκατ. ευρώ και πρόκειται να τις καταργήσει ολοσχερώς. Το Sparkasse δεν θα αναλαμβάνει πλέον στο μέλλον ανάλογες συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος και προτίθεται να εγκαταλείψει τις δραστηριότητες οργανισμού διαπραγμάτευσης, έτσι ώστε να διεξάγει τις υπόλοιπες και περιορισμένες σε έκταση συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος ως τραπεζικές δραστηριότητες. Θα περιορίζονται σε συγκεκριμένα προϊόντα και δεν πρέπει να υπερβαίνουν συγκεκριμένο ημερήσιο πιστωτικό κίνδυνο (κίνδυνος αγοραίας τιμής < [3-5] εκατ. ευρώ, βλ. παράρτημα I σημείο 2).

(23)

Μια από τις κύριες αιτίες για τις ζημίες του Sparkasse κατά το έτος 2008 ήταν οι επενδύσεις του στα χαρτοφυλάκια χρεογράφων εξασφαλισμένων με περιουσιακά στοιχεία (asset-backed securities, «ABS») και στρατηγικής κατανομής επενδύσεων (strategic asset allocation, «SAA»). Κατά την αγορά του χαρτοφυλακίου ABS, το Sparkasse αγόρασε γεωγραφικά διαφοροποιημένα (4) στοιχεία ενεργητικού με πιστοληπτική διαβάθμιση «AAA», μεταξύ άλλων, RMBS (5), CDO (6), CMBS (7), ABS (8) και CLO (9). Στα τέλη του 2007 το χαρτοφυλάκιο ABS κατέγραψε 1,05 δισεκατ. ευρώ στον ισολογισμό του Sparkasse. Το χαρτοφυλάκιο SAA αφορά τη διαχείριση διαφοροποιημένων χρεογράφων μέσω ειδικών κεφαλαίων τα οποία, μεταξύ άλλων, αποτελούνται από διεθνείς συμμετοχές κεφαλαίου, REIT (10) και ομολογίες, περιλαμβανομένων των κατηγοριών ενεργητικού υψηλής απόδοσης (high yield) και αναδυόμενων αγορών (emerging markets). Στα τέλη του 2007, το εν λόγω χαρτοφυλάκιο κατέγραψε 2,2 δισεκατ. ευρώ στον ισολογισμό του Sparkasse. Παρά τις προσπάθειες του Sparkasse για ευρεία διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων ABS και SAA, η κρίση στη χρηματοπιστωτική αγορά είχε ως αποτέλεσμα απτές ζημίες στην αξία των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού. Το 2008 το Sparkasse έπρεπε να προβεί σε αποσβέσεις ύψους 249 εκατ. ευρώ (11), οι οποίες αφορούσαν κυρίως τα εν λόγω δύο χαρτοφυλάκια. Κατά το 2007 είχε ήδη αναγκαστεί να καταγράψει αποσβέσεις ύψους 108 εκατ. ευρώ.

(24)

Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse, οι επενδύσεις ABS και SAA δεν αντιστοιχούν στο προφίλ κινδύνου ενός παραδοσιακού ταμιευτηρίου με πολιτική διανομής ούτε στον νέο στρατηγικό προσανατολισμό του προς το βασικό επιχειρηματικό πεδίο του. Για τον λόγο αυτό, το Sparkasse αποφάσισε να εκποιήσει και/ή να καταργήσει τις εν λόγω υποχρεώσεις έως το 2014. Τον Μάρτιο του 2008 το Sparkasse μείωσε τις επενδύσεις SAA κατά το ήμισυ για να ελαττώσει τον κίνδυνο που αυτές συνεπάγονταν. Πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω πωλήσεις το 2009 που κατέστησαν εφικτή τη μείωση του χαρτοφυλακίου SAA σε 468 εκατ. ευρώ (στοιχεία της 30ής Σεπτεμβρίου 2009). Οι επιπτώσεις των υπολειπόμενων χαρτοφυλακίων ABS (κατά την ημερομηνία αναφοράς της 30ής Σεπτεμβρίου 2009 με ονομαστική αξία 970 εκατ. ευρώ) αντισταθμίστηκαν στον ισολογισμό του Sparkasse για το 2010 μέσω αντίστοιχης πρόληψης κινδύνου και εξασφαλίσεων. Κατά την περίοδο [2012-2014] πρόκειται να πωληθούν και τα υπόλοιπα στοιχεία του χαρτοφυλακίου.

(25)

Το Sparkasse ξεκίνησε την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος μείωσης των δαπανών, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη μείωση προσωπικού, τη βελτιστοποίηση των εσωτερικών διεργασιών και, έως τα μέσα του 2011, το κλείσιμο 22 (εκ των συνολικά 131) υποκαταστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο σχεδιάζεται η μείωση των λειτουργικών δαπανών κατά [5-8] % έως το 2014 (12).

(26)

Η Γερμανία διαβεβαιώνει ότι το Sparkasse θα τηρήσει περιορισμούς στις πληρωμές τοκομεριδίων (παράρτημα I σημείο 7) και στις διαφημιστικές δαπάνες (παράρτημα I σημείο 9), απαγορεύσεις σχετικά με εξαγορές (παράρτημα I σημείο 8) καθώς και απαγόρευση ηγετικής θέσης στον καθορισμό τιμών. Τέλος, μέχρι τα τέλη του 2014 το Sparkasse δεν θα μπορεί να προσφέρει χαμηλότερες τιμές για καταθέσεις και χρηματοδότηση ανέγερσης κατοικιών από τον ανταγωνιστή με τις ελκυστικότερες τιμές μεταξύ των δέκα μεγαλύτερων ανταγωνιστών (κατά γενικό κανόνα, στον τομέα των καταθέσεων βάσει των μεριδίων αγοράς που ισχύουν στη σχετική αγορά, στον οικονομικό χώρο Κολωνίας/Βόννης, ενώ στον τομέα της χρηματοδότησης ανέγερσης κατοικιών βάσει των μεριδίων αγοράς σε νέες εργασίες που ισχύουν στην Ομοσπονδία της Γερμανίας, βλ. παράρτημα Ι σημείο 5).

(27)

Το Sparkasse σχεδιάζει να μειώσει τον αριθμό θυγατρικών εταιρειών κατά ένα τρίτο. Η λογιστική αξία των συνδεδεμένων επιχειρήσεων στον ισολογισμό του Sparkasse στις 31 Δεκεμβρίου 2008 ανερχόταν στα 635 εκατ. ευρώ. [20-40] εκατ. ευρώ εκποιήθηκαν και/ή ρευστοποιήθηκαν έως τα τέλη του 2009, ενώ σχεδιάζονται περαιτέρω πωλήσεις ύψους [180-250] εκατ. ευρώ. Το Sparkasse επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο, και ανάλογα με τον τύπο της θυγατρικής εταιρείας, δύο στόχους: πρώτον, μέσω της εκποίησης θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό πεδίο (13), και οι οποίες συμμετέχουν σε έργα περιφερειακής ανάπτυξης ή δημοτικά έργα ή κρατικά στεγαστικά προγράμματα, θα μειωθεί ο πιστωτικός κίνδυνος και η τρωτότητα του Sparkasse· δεύτερον, τα κέρδη από την πώληση συμμετοχών κεφαλαίου, οι οποίες μόνο έμμεσα συνδέονται με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse, θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσής του (βλ. παράρτημα Ι σημείο 10). Ο πλήρης κατάλογος των θυγατρικών εταιρειών προς πώληση παρατίθεται στο παράρτημα Ι σημεία 10 και 13.

(28)

Στην τελευταία ομάδα ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι συμμετοχές στις εταιρείες RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG και Neue Leben Pensionsverwaltung AG. Οι συμμετοχές αυτές έχουν ήδη εκποιηθεί και τα έσοδα που απέφεραν ανέρχονται συνολικά σε περίπου [25-35] εκατ. ευρώ.

(29)

Για ορισμένες θυγατρικές εταιρείες με αξία πώλησης ύψους περίπου [70-100] εκατ. ευρώ, λόγω του τύπου των επιχειρήσεων αυτών, το Sparkasse αναμένει ελάχιστο μόνο ενδιαφέρον από τον ιδιωτικό τομέα για την αγορά τους. Το ελάχιστο αυτό ενδιαφέρον οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι πρόκειται κατά κύριο λόγο για μικρές επιχειρήσεις οι οποίες, σε συνεργασία με τον δήμο Κολωνίας, δραστηριοποιούνται στους τομείς δημόσιων στεγαστικών προγραμμάτων και περιφερειακής ανάπτυξης ή των οποίων η ιδιοκτησιακή δομή έχει ήδη επηρεαστεί έντονα από τη συμμετοχή του δήμου Κολωνίας. Για τον λόγο αυτό, το Sparkasse προτίθεται να εκποιήσει τις δραστηριότητες αυτές στον [δήμο Κολωνίας ή σε εταιρεία συνδεδεμένη με αυτόν]. Η μεταβίβαση θα γίνει έναντι της αγοραίας τιμής που θα υπολογιστεί από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα. Τα στοιχεία ενεργητικού των θυγατρικών εταιρειών που πρόκειται να πωληθούν στον δήμο Κολωνίας αφορούν κυρίως τον τομέα των ακινήτων.

(30)

Κατά την υλοποίηση των μέτρων αναδιάρθρωσης, το Sparkasse πρόκειται να μειώσει το σταθμισμένο ενεργητικό του (RWA) κατά [2-5] δισεκατ. ευρώ στα [15-20] δισεκατ. ευρώ (ήτοι κατά [15-20] %). (Η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης δεν λαμβάνεται υπόψη στην ως άνω εκτίμηση). Εάν συνυπολογιστεί η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου, η μείωση του σταθμισμένου ενεργητικού έως το 2014 θα ανέρχεται σε [10-15] %. Το […] του Sparkasse Köln μειώνεται ονομαστικά κατά [4-6] δισεκατ. ευρώ, στα [20-30] δισεκατ. (ήτοι κατά [15-20] %). (Η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης δεν λαμβάνεται υπόψη στην ως άνω εκτίμηση.) Εάν συνυπολογιστεί η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου, η μείωση που επιτυγχάνεται στα στοιχεία ενεργητικού στο πλαίσιο των μέτρων αναδιάρθρωσης ανέρχεται στο 5 %.

(31)

Για να αποδείξει ότι το Sparkasse είναι σε θέση να αποκαταστήσει μακροπρόθεσμα τη βιωσιμότητά του η Γερμανία υπέβαλε ένα βασικό σενάριο και ένα σενάριο προσομοίωσης κρίσης.

(32)

Οι χρηματοπιστωτικές προβλέψεις στις οποίες βασίζεται το βασικό σενάριο στηρίζονται στις προβλέψεις διακεκριμένων οικονομικών ινστιτούτων της Γερμανίας. Τίθεται ως προϋπόθεση ότι η αύξηση του ΑΕΠ κατά τη συνολική περίοδο αναδιάρθρωσης θα κυμαίνεται στα ίδια μέτρια επίπεδα και ότι το ποσοστό ανεργίας θα συνεχίσει να αυξάνεται έως το 2011 ενώ, στη συνέχεια, θα μειωθεί σταδιακά. Για το 2010 αναμένεται βελτίωση του δυσμενούς λόγω των χαμηλών επιτοκίων επιχειρηματικού πλαισίου, η οποία θα διατηρηθεί και κατά την υπόλοιπη περίοδο αναδιάρθρωσης.

(33)

Σύμφωνα με τον πίνακα 1, το Sparkasse στο βασικό σενάριο θα επανακτήσει το 2010 τη βιωσιμότητά του και θα συνεχίσει έως το 2014 να βελτιώνει τα επιχειρηματικά του αποτελέσματα. Για το 2014 αναμένεται απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) της τάξεως του [9-10] %. Στη διαφάνεια 1 παρουσιάζονται τα σημαντικότερα αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse για την περίοδο 2008-2014.

Πίνακας 1

Sparkasse KölnBonn — Κέρδη προ φόρων 2010-2014 (Βασικό σενάριο)

Διαφάνεια 1

Αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2008-2014 (Βασικό σενάριο)

(34)

Στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης ως προϋπόθεση στις μακροοικονομικές υποθέσεις τίθεται η συνέχιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης έως το 2011 και μικρή βελτίωση της οικονομικής συγκυρίας το 2012. Σε αντίθεση με το βασικό σενάριο, τίθεται ως προϋπόθεση η παράταση του δυσμενούς λόγων χαμηλών επιτοκίων επιχειρηματικού πλαισίου για ακόμη δύο χρόνια.

(35)

Στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης τίθεται ως προϋπόθεση ότι το Sparkasse θα αποκαταστήσει το 2012 τη βιωσιμότητά του και, στη συνέχεια, θα βελτιώνει συνεχώς τα αποτελέσματά του έως το 2014. Για το 2014 αναμένεται απόδοση ιδίων κεφαλαίων (RoE) της τάξεως του [10-12,5] %. Σύμφωνα με το σενάριο προσομοίωσης κρίσης, οι δείκτες κεφαλαίου του Sparkasse και όλου του ενοποιημένου ομίλου καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης κυμαίνονται σαφώς πάνω από τα κατώτατα όρια που έχουν θεσπίσει οι ρυθμιστικές αρχές. Ο πίνακας 2 και η διαφάνεια 2 παρουσιάζουν τα σημαντικότερα αριθμητικά στοιχεία για το Sparkasse KölnBonn κατά την περίοδο 2008-2014 βάσει του σεναρίου προσομοίωσης κρίσης.

Πίνακας 2

Sparkasse KölnBonn — Κέρδη προ φόρων 2010-2014 (Σενάριο προσομοίωσης κρίσης)

Διαφάνεια 2

Αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2008-2014 (σενάριο προσομοίωσης κρίσης)

(36)

Καθότι τα έσοδα του Sparkasse επηρεάζονται κυρίως από τα ισχύοντα χαμηλά βραχυπρόθεσμα επιτόκια, διενεργήθηκε δεύτερη ανάλυση ευαισθησίας σχετικά με τα επιτόκια (σενάριο 1: ανοδική πορεία της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης και, σενάριο 2: πτωτική πορεία κατά 50 μονάδες βάσης). Η ανάλυση επιβεβαίωσε ότι η συνεχιζόμενη αύξηση των επιτοκίων θα ήταν ευνοϊκή για τη βιωσιμότητα του Sparkasse, ενώ η μείωση των επιτοκίων θα την συρρίκνωνε. Η γραμμική μείωση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων κατά 50 μονάδες βάσης θα συνεπάγετο απώλειες κερδών ύψους [20-25] εκατ. ευρώ ετησίως. Συνολικά, από την ανάλυση ευαισθησίας που διαβίβασε η Γερμανία προκύπτει ότι η τρωτότητα του Sparkasse για μεγαλύτερες διακυμάνσεις επιτοκίων είναι περιορισμένη.

(37)

Από τα στοιχεία που διαβίβασε η Γερμανία προκύπτει ότι οι επενδύσεις βάσει πολιτικών κινήτρων, οι οποίες συνέβαλαν στα προβλήματα του Sparkasse, αποφασίστηκαν κατά την περίοδο 1997-2004, ήτοι οι αποφάσεις λήφθηκαν πριν από τη συγκέντρωση του Stadtsparkasse Köln με το Sparkasse Bonn το 2005, που οδήγησε στο σημερινό δημοτικό ταμιευτήριο (Stadtsparkasse), και επί διαφορετικής νομικής βάσης η οποία ρυθμιζόταν κυρίως από τον νόμο περί ταμιευτηρίων του ομόσπονδου κράτους Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας (Sparkassengesetz Nordrhein-Westfalen) (18). Εν τω μεταξύ η εταιρική διακυβέρνηση του Sparkasse έχει βελτιωθεί.

(38)

Μετά τις διαρθρωτικές αλλαγές που υλοποίησε ο νέος επιχειρηματικός φορέας λόγω της συγκέντρωσης των δύο ταμιευτηρίων το 2005, για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων στην ένωση ειδικού σκοπού απαιτείται πλέον ειδική πλειοψηφία των μετόχων. Η ειδική πλειοψηφία ορίστηκε στο 85 % και κυμαίνεται, συνεπώς, πάνω από το ποσοστό συμμετοχής του ενός μόνο δήμου.

(39)

Ο αριθμός και το μέγεθος των οργάνων του ταμιευτηρίου μειώθηκαν, ενώ παράλληλα συρρικνώθηκε σημαντικά το διοικητικό συμβούλιο και το προεδρείο (19). Καταργήθηκε επίσης η επιτροπή συμμετοχών αποτελούμενη από τρία μέλη του προεδρείου, η οποία στο πρώην Stadtsparkasse Köln ήταν επιφορτισμένη με τη λήψη προκαταρκτικών αποφάσεων σχετικά με επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες. Η ευθύνη για την επενδυτική πολιτική σε ζητήματα συμμετοχών κεφαλαίου, οι οποίες πρέπει να ελέγχονται βάσει οικονομικών κριτηρίων, μεταβιβάστηκε στο προεδρείο. Όλες οι νέες επενδύσεις του Sparkasse πρέπει επίσης να εγκρίνονται από το διοικητικό συμβούλιο.

(40)

Βάσει των υποχρεώσεων που υπέχει βάσει του τροποποιημένου νόμου περί ταμιευτηρίων, το Sparkasse όφειλε να συστήσει μια επιτροπή διαχείρισης κινδύνων και ελέγχου ισολογισμού στην οποία εκχώρησε ευρείες ελεγκτικές αρμοδιότητες. Επιπλέον, απαιτείται διά του νόμου τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία για την αξιολόγηση και τον έλεγχο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ενός ταμιευτηρίου. Το προεδρείο φέρει αποκλειστικά την ευθύνη για τη διαχείριση του Sparkasse και δεν δεσμεύεται σε καμία περίπτωση από τις οδηγίες του διοικητικού συμβουλίου ή των μετόχων.

(41)

Εκτός από τις ήδη υλοποιηθείσες βελτιώσεις στη δομή εταιρικής διακυβέρνησης, το Sparkasse πρόκειται να την ενισχύσει αυξάνοντας στο μέλλον τον αριθμό των ανεξάρτητων (20) μελών του διοικητικού συμβουλίου από 2 σε 4, από τα συνολικά 18 μέλη. Από την 1η Ιανουαρίου 2011 η επιτροπή ελέγχου ισολογισμού θα αριθμεί 7 αντί 9 μελών και η επιτροπή διαχείρισης κινδύνων θα αποτελείται από 6 αντί των 9 μελών που αριθμεί σήμερα. Πρέπει να καταργηθεί έως το τέλος του 2011 η επιτροπή συμμετοχών και έως το τέλος του 2010 η επιτροπή σχεδιασμού στρατηγικών. Η επιτροπή συμμετοχών θα αποκτήσει αυτομάτως μικρότερο κύρος αφότου πωλήσει το Sparkasse μεγάλο μέρος των θυγατρικών εταιρειών του. Τα καθήκοντα της επιτροπής σχεδιασμού στρατηγικών αναλαμβάνονται πλέον από το προεδρείο. Τέλος, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων, σε περίπτωση εξαγοράς επιχειρήσεων, αλλάζουν ώστε το προεδρείο να μπορεί να λάβει αποφάσεις σε ζητήματα συμμετοχών μόνο ομόφωνα, ενώ για συμμετοχές ονομαστικού ποσού άνω των [2-5] εκατ. ευρώ απαιτείται προηγουμένως η διενέργεια ελέγχου δέουσας επιμέλειας ή αξιολόγησης της επιχείρησης από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα.

(42)

Το Sparkasse διατηρεί σε ανεξάρτητους επενδυτές υβριδικό κεφάλαιο (πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών) ύψους 224 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, τα δικαιώματα συμμετοχής και τα πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών είναι ισότιμα. Η σιωπηρή συμμετοχή κατατάσσεται μετά από τα δύο αυτά μέσα. Όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 3, από το 2008 δεν καταβλήθηκαν πλέον τοκομερίδια σε υβριδικό κεφάλαιο. Το 2008 και το 2009 τα δικαιώματα συμμετοχής συμμετείχαν στις ζημίες κατά 57,4 εκατ. ευρώ. Η σιωπηρή συμμετοχή και τα πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών συμμετείχαν στις ζημίες του έτους 2009. Από το 2010 θα αναπληρωθούν τα υβριδικά χρηματοδοτικά μέσα, ενώ από το 2011 θα καταβληθούν έως το 2012 οι μέχρι τότε μη πραγματοποιηθείσες πληρωμές τοκομεριδίων. Το 2013 θα αναπληρωθούν όλα τα υβριδικά χρηματοδοτικά μέσα εκ νέου και θα γίνουν όλες οι μέχρι τότε μη πραγματοποιηθείσες πληρωμές τοκομεριδίων έτσι ώστε για κάθε χρηματοδοτικό μέσο να πραγματοποιηθεί πλήρης πληρωμή τοκομεριδίου. Επειδή οι πληρωμές τοκομεριδίων πρέπει να πραγματοποιούνται όταν υπάρχει θετική αναλογία κερδών και ζημιών, ήτοι σε θετικό ισολογισμό, το Sparkasse δεν διαθέτει σε καμία περίπτωση διακριτική ευχέρεια σχετικά με το ενδεχόμενο αναστολής των πληρωμών τοκομεριδίων, εφόσον διασφαλίσει τη βιωσιμότητά του και αναπληρώσει εκ νέου ενδεχόμενες μειώσεις του ονομαστικού κεφαλαίου.

Πίνακας 3

Κατανομή κερδών του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2009-2014 (Βασικό σενάριο)

(43)

Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το Sparkasse —εκτός της ύπαρξης συμβατικής υποχρέωσης— δεν θα προβεί σε πληρωμές τοκομεριδίων για υβριδικό κεφάλαιο ιδιωτών επενδυτών (βλ. παράρτημα I σημείο 7).

(44)

Μια περαιτέρω αιτία για τα χρηματοπιστωτικά προβλήματα του Sparkasse ήταν η συμμετοχή του στην WestLB. Το Sparkasse υπέστη συνολικές ζημίες ύψους […] εκατ. ευρώ, διότι ως μέλος της Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (RSGV) συνέβαλε στην ενίσχυση του αποθεματικού κεφαλαίου το οποίο είχε συστήσει η RSGV ως δίχτυ ασφαλείας για τα μέλη της ένωσης και τις Landesbank. Το αποθεματικό κεφάλαιο χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο των μέτρων διάσωσης υπέρ της WestLB το 2008. Η υπολειπόμενη έκθεση σε κίνδυνο υφίσταται λόγω της έμμεσης συμμετοχής του Sparkasse στην WestLB και της υπολειπόμενης έμμεσης ευθύνης που έχει για την τράπεζα επισφαλειών (Bad Bank) της WestLB ως μέλος της RSGV.

(45)

Παρόλο που το Sparkasse δεν διαθέτει άμεσες επενδύσεις στην West LB, εκτίθεται σε κίνδυνο μέσω της συμμετοχής του στη RSGV στην οποία συμμετέχει με ποσοστό 19 %. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, ο κίνδυνος αρνητικών επιπτώσεων για το Sparkasse από την ενδεχόμενη επιδείνωση της λογιστικής αξίας της RSGV λόγω της WestLB είναι ελάχιστος. Πρώτον, η WestLB αξιολογήθηκε πρόσφατα από ανεξάρτητο τρίτο εμπειρογνώμονα και, επιπλέον, η λογιστική αξία της στον ισολογισμό της RSGV κατά την ημερομηνία αναφοράς της 31ης Δεκεμβρίου 2009 διορθώθηκε από το ιστορικό ποσό των […] δισεκατ. ευρώ στα […] εκατ. ευρώ. Η έμμεση συμμετοχή του Sparkasse στη WestLB αντιστοιχεί συνεπώς επί του παρόντος σε περίπου […] ευρώ. Επειδή το Sparkasse διατρέχει κίνδυνο από τη WestLB μόνο λόγω της συμμετοχής του στην RSGV, αυτό που έχει σημασία για το Sparkasse είναι μόνο η εσωτερική αξία της RSGV. Αυτή διαμορφώνεται, ωστόσο, όχι μόνο σύμφωνα με την αξία της WestLB αλλά και οιασδήποτε άλλης θυγατρικής εταιρείας και επένδυσης που υπάγεται στη RSGV. Από την αξιολόγηση των υπόλοιπων θυγατρικών εταιρειών της RSGV που διενεργήθηκε στο τέλος του 2009 προέκυψε ότι υπάρχουν σημαντικά σιωπηρά αποθεματικά τα οποία θα επαρκούσαν να καλύψουν ακόμη και την απαιτούμενη απόσβεση της WestLB σε 0 βάσει του χειρότερου σεναρίου.

(46)

Η υποχρεωτική συνεισφορά του Sparkasse [στην …], με την οποία θα καλυφθούν ενδεχόμενες ζημίες τής πρόσφατα συσταθείσας τράπεζας επισφαλειών της WestLB, ανέρχεται σε […] εκατ. ευρώ για χρονική περίοδο 25 ετών. Η συνεισφορά αυτή δεν έχει ωστόσο αρνητικές επιπτώσεις στην ικανότητα του Sparkasse να επιτύχει στο μέλλον τους δείκτες κεφαλαίου που απαιτούνται από τις ρυθμιστικές αρχές, διότι η συνεισφορά [στην …] θα καταβληθεί αποκλειστικά από μελλοντικά κέρδη.

(47)

Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το Sparkasse θα εξοφλήσει μέρος του ληφθέντος κεφαλαίου νωρίτερα από τη συμβατική προθεσμία που προβλέπεται για τα χρηματοδοτικά μέσα (βλ. παράρτημα Ι σημείο 27). Η εξόφληση θα ξεκινήσει το 2011 και θα πραγματοποιηθεί σε δύο στάδια.

(48)

Καταρχάς η ένωση ειδικού σκοπού […] θα εισπράξει μια πρώτη δόση ύψους 150 εκατ. ευρώ από τα δικαιώματα συμμετοχής της εταιρείας προώθησης. Η κατάσταση της εταιρείας προώθησης δεν θα βελτιωθεί περισσότερο μέσω της συναλλαγής και ιδίως μέσω του ύψους της τιμής αγοράς από ό,τι αν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο (21). Η ένωση ειδικού σκοπού θα μετατρέψει στη συνέχεια τα δικαιώματα συμμετοχής, τα οποία επί του παρόντος αποτελούν κεφάλαιο Tier 2 (συμπληρωματικό κεφάλαιο), σε χρηματοδοτικά μέσα κεφαλαίου Tier 1. Το νέο αυτό μέσο με μη σωρευτικά τοκομερίδια θα αποτελείται από τίτλους μειωμένης εξασφάλισης, ελάχιστης διάρκειας 30 ετών. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να βελτιώσει τον δείκτη Tier 1 του Sparkasse κατά [0,8-1,0] %.

(49)

Ο βελτιωμένος δείκτης βασικού κεφαλαίου αποτελεί με τη σειρά του προϋπόθεση για το δεύτερο στάδιο το οποίο συνίσταται στην επαναγορά το 2011 από το Sparkasse της δεύτερη δόσης των δικαιώματα συμμετοχής που διατηρεί η εταιρεία προώθησης (ονομαστικής αξίας ύψους 150 εκατ. ευρώ). Αμφότερα τα στάδια θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση του κεφαλαίου Tier 2 συνολικά κατά [0,5-1,0] %. Επιπλέον, η RSGV ή άλλο μέλος του κλάδου ταμιευτηρίων θα αγοράσει τις συμμετοχές που έχει το Sparkasse σε δύο […] συνδεδεμένες με το Sparkasse και […] στην τιμή που ισχύει στην αγορά (22). Μέσω της πώλησης των έμμεσων συμμετοχών στις δύο αυτές εταιρείες, αναμένεται ότι το σύνολο ισολογισμού του Sparkasse θα μειωθεί περαιτέρω κατά [0,2-0,5] %. Η εκποίηση των δύο αυτών εταιρειών σχετίζεται άρρηκτα με την επαναγορά της δεύτερης δόσης δικαιωμάτων συμμετοχής, διότι η RSGV προτίθεται να χρηματοδοτήσει την αγορά των δύο εταιρειών από τα έσοδα της πώλησης των δικαιωμάτων συμμετοχής.

(50)

Πρέπει να υπομνησθεί ότι στην προκείμενη περίπτωση η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας για να ελέγξει, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ (23), το συμβιβάσιμο των υπό εξέταση μέτρων ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκαν ως ενίσχυση αναδιάρθρωσης στις 4 Νοεμβρίου 2009 με την εσωτερική αγορά.

(51)

Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο διασφαλίζεται κατάλληλος επιμερισμός των βαρών και περιορίζεται η νόθευση του ανταγωνισμού, όπως ορίζεται στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις (βλ. αιτιολογική σκέψη 50 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας).

(52)

Επειδή δεν ήταν σαφές κατά πόσο τα προβλήματα του Sparkasse προκλήθηκαν από επενδυτικές αποφάσεις, οι οποίες είχαν ληφθεί πολύ πριν από την έναρξη της κρίσης, ή οφείλονται όντως στη χρηματοπιστωτική κρίση, η Επιτροπή δεν είχε ακόμη αποφασίσει εάν τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης εμπίπτουν στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ ή στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή αποφάσισε, με στόχο τον καθορισμό της ισχύουσας νομικής βάσης, να προβεί σε αναλυτικό έλεγχο των γεγονότων και να λάβει απόφαση σε μεταγενέστερο στάδιο.

(53)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν υποβλήθηκαν παρατηρήσεις άλλων ενδιαφερομένων στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με το υπό εξέταση μέτρο ανακεφαλαιοποίησης.

(54)

Η Γερμανία εξέτασε την απόφαση της Επιτροπής της 4ης Νοεμβρίου 2009 σχετικά με την κίνηση διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 2 ΣΛΕΕ. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δήλωσε στην Επιτροπή, ότι κατά την άποψή της, τα υπό εξέταση μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse υπό μορφή σιωπηρής συμμετοχής και κεφαλαίου δικαιωμάτων συμμετοχής δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα μέτρα, όπως παρουσιάζονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 24 έως 28 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας) είναι συμβιβάσιμα με την αρχή του επενδυτή υπό όρους οικονομίας της αγοράς.

(55)

Η Γερμανία αντικρούει την εκτίμηση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η αγορά για υβριδικά κεφάλαια κατά τη στιγμή της υλοποίησης των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης (ήτοι τέλη 2008/αρχές 2009) ήταν τελείως «στεγνή» (24), και ότι σύμφωνα με το συμπέρασμά της τη δεδομένη στιγμή κανένας επενδυτής ή ιδιοκτήτης που ενεργεί υπό όρους οικονομίας της αγοράς δεν θα προέβαινε σε ανάλογη επένδυση —έστω και με υψηλότερο αντιστάθμισμα— (βλ. αιτιολογική σκέψη 38 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας). Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το Sparkasse δεν είχε επηρεαστεί από τις εν λόγω εξελίξεις στην αγορά διότι ήταν σε θέση να εκδώσει τίτλους μειωμένης εξασφάλισης ύψους περίπου [10-15] εκατ. ευρώ κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2008 και περίπου [35-40] εκατ. ευρώ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009 σε δόσεις πολλών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.

(56)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι η ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse Köln Bonn μέσω της εταιρείας προώθησης δεν χρηματοδοτήθηκε από κρατικούς πόρους.

(57)

Εάν η Επιτροπή αποφανθεί ωστόσο στο προκαταρκτικό συμπέρασμά της ότι η ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse εμπεριέχει κρατική ενίσχυση, η Γερμανία είναι πεπεισμένη ότι πρόκειται για ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.

(58)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης πληροί όλες τις προϋποθέσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 2009 περί αποκατάστασης της βιωσιμότητας και αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης, βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων (25) (στο εξής «ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης»).

(59)

Κατά την άποψη της Γερμανίας, μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης διασφαλίζεται ότι το Sparkasse θα επιτύχει εκ νέου τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του, ότι θα έχει επαρκή ιδία συνεισφορά στα έξοδα αναδιάρθρωσης και ότι οι ενδεχόμενες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό λόγω της ενίσχυσης περιορίζονται μέσω εκτεταμένων διαρθρωτικών μέτρων και διασφαλίσεων σε επίπεδο συμπεριφοράς.

(60)

Οι δεσμεύσεις της Γερμανίας παρατίθενται στα παραρτήματα I, II και III και αποτελούν άρρηκτο στοιχείο της παρούσας απόφασης. Για να διασφαλιστεί ότι οι υποχρεώσεις υλοποιούνται πραγματικά, ορίζεται εντολοδόχος παρακολούθησης. Η διαδικασία διορισμού καθώς και τα καθήκοντα του εντολοδόχου παρακολούθησης καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ. Η Γερμανία έχει επίσης δεσμευτεί ως προς το χρονικό πλαίσιο υλοποίησης των εκποιήσεων (παράρτημα Ι αιτιολογικές σκέψεις 10 και 13). Εάν δεν τηρηθεί το εν λόγω χρονικό πλαίσιο, διορίζεται εντολοδόχος παρακολούθησης. Η διαδικασία διορισμού καθώς και τα καθήκοντα του εντολοδόχου παρακολούθησης καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ.

(61)

Η Επιτροπή οφείλει να ελέγξει εάν τα υπό εξέταση μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Το άρθρο 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ ορίζει ότι: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.».

(62)

Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (τμήμα 5.1) η Επιτροπή καταλήγει στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι τα δύο μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχτεί το επιχείρημα της Γερμανίας, ότι δηλαδή τα μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις διότι οι όροι για αμφότερα τα χρηματοδοτικά μέσα διατυπώθηκαν κατά τέτοιο τρόπο που και ένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς θα τους είχε αποδεχτεί. Ακόμη και αν η προμήθεια για αμφότερα τα μέσα αντιστοιχούσε έως τις αρχές του 2008 στους τόκους που καταβάλλονται για συγκρίσιμα χρηματοδοτικά μέσα, στην προκείμενη περίπτωση και λόγω του υψηλού κινδύνου που διέτρεχε το Sparkasse εξαιτίας ελλιπούς κερδοφορίας, η εν λόγω προμήθεια ήταν υπερβολικά χαμηλή. Επιπλέον, η αγορά για υβριδικό κεφάλαιο ήταν κατά τη χρονική στιγμή της ανακεφαλαιοποίησης τελείως «στεγνή». Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεδομένων των όρων πλαισίου και ιδίως της κατάστασης της αγοράς, δεν μπορεί να δεχτεί το επιχείρημα της Γερμανίας, ότι δηλαδή ένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς —και μάλιστα υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες— θα είχε πραγματοποιήσει την εν λόγω επένδυση.

(63)

Από τον ενδελεχή έλεγχο δεν προέκυψαν πληροφορίες ότι οι διαπιστώσεις αυτές θα μπορούσαν να αλλάξουν. Οι τίτλοι μειωμένης εξασφάλισης που εκδόθηκαν από το Sparkasse στα τέλη του 2008 και κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009, λόγω του χαμηλού ύψους των επιμέρους δόσεων δεν αποτελούν αξιόπιστη απόδειξη για το ότι οι αγορές για υβριδικά κεφάλαια πράγματι λειτουργούσαν. Ο κίνδυνος που συνδέεται με δόσεις υβριδικού κεφαλαίου αξίας μερικών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ δεν μπορεί να συγκριθεί με τον κίνδυνο ενός χρηματοδοτικού μέσου ονομαστικής αξίας ύψους 150 εκατ. ευρώ και είναι ευκολότερα αποδεκτός από τις ιδιωτικές αγορές. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή επιμένει στη διαπίστωσή της ότι κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο κανένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς δεν θα αγόραζε ομολογίες υβριδικού κεφαλαίου με έκταση και χαρακτηριστικά συγκρίσιμα με τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκαν υπέρ του Sparkasse.

(64)

Σε ό,τι αφορά τον τύπο των πόρων που διατέθηκαν από την εταιρεία προώθησης για την ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ήδη σε άλλες περιπτώσεις είχε αποφανθεί ότι οι πόροι των εταιρειών προώθησης αποτελούν πόρους που ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από δημόσιους φορείς (26). Κατά την άποψη της Επιτροπής αυτό ισχύει επίσης για τη συγκεκριμένη εταιρεία προώθησης, η οποία είναι κατά 100 % θυγατρική της RSGV. Για τον λόγο αυτό, οι συγκεκριμένοι πόροι πρέπει να χαρακτηριστούν ως κρατικοί πόροι κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ.

(65)

Για τους ανωτέρω λόγους η Επιτροπή επιβεβαιώνει το προκαταρκτικό συμπέρασμα που διατύπωσε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι δηλαδή τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ.

(66)

Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι οι ενισχύσεις διάσωσης μετατράπηκαν σε ενισχύσεις αναδιάρθρωσης, οι οποίες συνιστούν περαιτέρω πλεονέκτημα υπέρ του Sparkasse. Τα μέτρα κατέστησαν εφικτή τη χρηματοδότηση του Sparkasse σε χρονική στιγμή κατά την οποία, ιδίως λόγω της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης, δεν ήταν σε θέση να αντλήσει κεφάλαια από την αγορά. Αυτό συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ του Sparkasse και ενισχύει τη θέση του έναντι των ανταγωνιστών του στη Γερμανία και σε άλλα κράτη μέλη στους οποίους δεν παρασχέθηκε η ίδια στήριξη. Τα μέτρα είναι συνεπώς ικανά να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

(67)

Το στοιχείο ενίσχυσης στις εισφορές κεφαλαίου ανέρχεται σε 650 εκατ. ευρώ και αντιστοιχεί στο 3,3 % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού του Sparkasse (στοιχεία: τέλη του 2008).

(68)

Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 4ης Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή δεν είχε λάβει ακόμη απόφαση σχετικά με τη νομική βάση που ισχύει για τον έλεγχο των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης. Σύμφωνα με τις τότε διαθέσιμες πληροφορίες, οι αποφάσεις που λήφθηκαν πολύ πριν από την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης σχετικά με επενδύσεις σε έργα περιφερειακής ανάπτυξης φάνηκε ότι αποτελούσαν την κύρια αιτία για τα προβλήματα του Sparkasse. Επειδή η χρηματοπιστωτική κρίση μάλλον επιδείνωσε μόνο τα ήδη υφιστάμενα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse, δεν αποκλείεται η εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ. Επειδή τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υλοποιήθηκαν στο ζενίθ της χρηματοπιστωτικής κρίσης, θα μπορούσε πιθανόν επίσης να εφαρμοστεί —μεταξύ άλλων σε ό,τι αφορά την πάγια πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής σε περιπτώσεις προβληματικών τραπεζών— το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.

(69)

Ακόμη και αν οι μέχρι τώρα αποφάσεις λήφθηκαν βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (στο εξής «κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης») (27), η Επιτροπή στο σημείο 49 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διασαφήνισε ότι όλες οι ενισχύσεις που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή έως και την 31η Δεκεμβρίου 2010, βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης και όχι βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης, πρέπει να εξετάζονται ως ενισχύσεις αναδιάρθρωσης υπέρ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

(70)

Σε ό,τι αφορά τη συνεχιζόμενη τρωτότητα του γερμανικού τραπεζικού κλάδου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενδεχόμενη διάλυση ενός από τα μεγαλύτερα ταμιευτήρια της Γερμανίας λόγω […] θα είχε συστημικές επιπτώσεις και θα έθετε σε κίνδυνο τη χρηματοοικονομική σταθερότητα της Γερμανίας.

(71)

Για τον λόγο αυτό, ως νομική βάση για τον έλεγχο του κατά πόσο η χρηματοπιστωτική στήριξη του Sparkasse είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά ως ενίσχυση αναδιάρθρωσης για τη διατήρηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας λαμβάνεται το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.

(72)

Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης πρέπει, καταρχάς, από το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προκύπτει για το ωφελούμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, το οποίο υποβάλλεται σε αναδιάρθρωση, ότι είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Δεύτερον, η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο ποσό και τόσο το ωφελούμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα όσο και οι κάτοχοι του κεφαλαίου του θα πρέπει να συνεισφέρουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό με ιδίους πόρους στην αναδιάρθρωση. Τρίτον, πρέπει να προβλέπονται μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων που προκαλούνται στον ανταγωνισμό από την τεχνητή ενίσχυση της θέσης του ωφελούμενου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά καθώς και για την εξασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη ζητήματα παρακολούθησης και διαδικαστικά θέματα.

(73)

Η Γερμανία, όπως προβλέπεται στις παραγράφους 9 έως 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, διαβίβασε ολοκληρωμένο και λεπτομερές σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία σχετικά με το επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse. Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης αναλύονται επίσης οι λόγοι για τα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse.

(74)

Το επιχειρηματικό μοντέλο προβλέπει νέο στρατηγικό προσανατολισμό στις βασικές επιχειρηματικές δραστηριότητες ενός παραδοσιακού περιφερειακού ταμιευτηρίου με πολιτική εμπορικής διανομής. Το Sparkasse θα επικεντρωθεί στις συνήθεις υπηρεσίες ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος λιανικής για τις παραδοσιακές κατηγορίες πελατών του στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, ήτοι σε ιδιώτες πελάτες, ΜΜΕ, καθώς και σε μικρότερους βιομηχανικούς και θεσμικούς πελάτες. Το Sparkasse θα επικεντρωθεί επίσης στα επιχειρηματικά πεδία που ορίζει το καταστατικό του και στις βασικές αρμοδιότητές του και θα αποσυρθεί από τους τομείς που προκάλεσαν τα χρηματοοικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει. Το Sparkasse θα αποσυρθεί στο μέλλον από οιεσδήποτε δραστηριότητες διαπραγματεύσεων για ίδιο όφελος, θα εκποιήσει θυγατρικές εταιρείες που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και δεν θα προβαίνει πλέον σε επενδύσεις χαρτοφυλακίων SAA και ABS. Κατά την άποψη της Επιτροπής, το νέο επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse παρουσιάζει συνοχή και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

(75)

Τα προβλήματα του Sparkasse οφείλονται κυρίως σε τρία επιχειρηματικά πεδία: i) σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης, ii) επενδύσεις σε χαρτοφυλάκια ABS και SAA και iii) συμμετοχή του Sparkasse στη WestLB.

(76)

Το Sparkasse ξεκίνησε ήδη το 2008 την εκποίηση και/ή εκκαθάριση θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκαν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και δραστηριοποιούνταν στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης. Η πλήρης παύση των εν λόγω επιχειρηματικών δραστηριοτήτων είναι απαραίτητη και κατάλληλη για να καθησυχάσει τις ανησυχίες της Επιτροπής σε ό,τι αφορά το δίκαιο του ανταγωνισμού, διότι μέσω των εκποιήσεων μπορούν να αποκλειστούν περαιτέρω ζημίες ή έκθεση σε περαιτέρω κινδύνους που σχετίζονται με τις θυγατρικές εταιρείες. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό δεν αποδεσμεύεται μόνο κεφάλαιο αλλά και ανθρώπινοι πόροι στον τομέα της διαχείρισης οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου για τις βασικές επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse. Οι εκποιήσεις θα μειώσουν επίσης τον ισολογισμό του Sparkasse κατά περίπου [180-230] εκατ. ευρώ ([0-2] %) (28).

(77)

Καθότι οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των θυγατρικών εταιρειών που πρέπει να πωληθούν στον δήμο Κολωνίας αφορούν κυρίως την ανάπτυξη ακινήτων και υπηρεσίες σε σχέση με ακίνητα, η εφαρμογή της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων στον κοινοτικό τραπεζικό τομέα (ανακοίνωση περί απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων) (29) δεν είναι ούτε απαραίτητη ούτε πρόσφορη κατά την άποψη της Επιτροπής. Η λογιστική αξία των εν λόγω θυγατρικών εταιρειών έχει ήδη διορθωθεί σημαντικά προς τα κάτω τα τελευταία χρόνια προκειμένου να προσαρμοστεί στην αγοραία αξία. Για τον λόγο αυτό, η εκποίηση των θυγατρικών εταιρειών δεν θα συνεπάγετο σημαντικές ζημίες για το Sparkasse. Επιπλέον, σύμφωνα με τις δηλώσεις της Γερμανίας, το Sparkasse θα πωλήσει τις θυγατρικές εταιρείες στην αγοραία αξία τους, η οποία πρόκειται να καθοριστεί από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εκποιήσεις δεν θα συνοδευτούν από περαιτέρω κρατικές ενισχύσεις.

(78)

Τα χαρτοφυλάκια ABS και SAA ήταν μια ακόμη αιτία για τα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse. Οι επενδύσεις αυτές έχουν ήδη περιοριστεί σημαντικά. Το Sparkasse πρόκειται να αποσυρθεί τελείως από τα εν λόγω χαρτοφυλάκια έως το 2014. Επειδή οι επενδύσεις δεν αντιστοιχούν πλέον στο νέο επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse, η απόσυρση από τα εν λόγω χαρτοφυλάκια αποτελεί απαραίτητο βήμα για την εφαρμογή της νέας στρατηγικής του. Καθότι η τρέχουσα λογιστική αξία των υπολειπόμενων στοιχείων ενεργητικού στα χαρτοφυλάκια ABS και SAA αντιστοιχούν συνολικά στην αγοραία αξία τους, η υπολειπόμενη έκθεση σε κίνδυνο για τα εν λόγω χαρτοφυλάκια είναι περιορισμένη και δεν επηρεάζει τη βιωσιμότητα του Sparkasse.

(79)

Τέλος, ο υπολειπόμενος κίνδυνος του Sparkasse σε σχέση με τη συμμετοχή του στη WestLB, η οποία οδήγησε σε ζημίες ύψους […] εκατ. ευρώ, είναι περιορισμένος και εξασφαλίζεται από σιωπηρά αποθέματα στο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο της RSGV. Επειδή η εισφορά του Sparkasse [στην …] θα προέρχεται μόνο από μελλοντικά καθαρά κέρδη, η υποχρεωτική αυτή εισφορά δεν διακυβεύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του Sparkasse. Επιπλέον, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως θετικό το γεγονός ότι οι εισφορές [στην …] μπορούν να πληρωθούν μόνο αφότου επιστραφεί το κρατικό κεφάλαιο σύμφωνα με τους όρους ανακεφαλαιοποίησης.

(80)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι αδυναμίες στη διοίκηση του Sparkasse έχουν ήδη αποτελέσει και συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο στοχευμένων βελτιωτικών μέτρων εκ μέρους του Sparkasse. Η αλλαγή που πραγματοποιήθηκε το 2005, μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης του Stadtsparkasse Köln και του Sparkasse Bonn, στη μετοχική δομή και στην εισαγωγή της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία διασφαλίζει ότι τα πολιτικά συμφέροντα των ιδιοκτητών δεν θα υπερτερούν των οικονομικών συμφερόντων του Sparkasse. Επιπλέον, οι αλλαγές στη σύνθεση και στον αριθμό μελών των οργάνων του Sparkasse καθώς και οι βελτιώσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθιστούν εφικτή τη λογοδοσία των ανώτατων στελεχών της διοίκησης. Η αυστηρότερη ανάληψη ευθυνών και το υψηλότερο ποσοστό [εξωτερικών …] καθώς και ο διορισμός μελών στα όργανα του Sparkasse μη προερχόμενων από πολιτικούς κύκλους διασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα μέτρα αυτά —σε συνδυασμό με την τροποποιημένη μετοχική δομή— εστιάζουν στις αιτίες των προβλημάτων του Sparkasse έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος να συμμετάσχει εκ νέου το Sparkasse σε έργα με πολιτικά κίνητρα, τα οποία συγκρούονται με τα οικονομικά του συμφέροντα. Επιπλέον, ο υφιστάμενος νόμος περί ταμιευτηρίων φαίνεται ότι διασφαλίζει επαρκώς την ανεξαρτησία της διοίκησης του Sparkasse. Οι αποδείξεις που έχει υποβάλει το Sparkasse, βάσει των οποίων δεν έχει συμμετάσχει από το 2004 σε νέα έργα με πολιτικό κίνητρο, καθιστούν σαφές ότι είναι επιτυχή τα υλοποιηθέντα μέτρα. Συνολικά, ο νέος κώδικας εταιρικής διακυβέρνησης συνάδει με τα αποτελέσματα τα οποία έχουν επιτευχθεί σε συγκρίσιμες περιπτώσεις (30). Οι υλοποιηθείσες και εξασφαλισμένες αλλαγές στην εταιρική διακυβέρνηση του Sparkasse μπορούν για τον λόγο αυτό να χαρακτηριστούν ως κατάλληλη και επαρκής συνεισφορά στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του Sparkasse.

(81)

Κατά την άποψη της Επιτροπής το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse πληροί τους όρους των σημείων 9 και 12 έως 15 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Βάσει αυτής, από το σχέδιο πρέπει να προκύπτει ο τρόπος με τον οποίο το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα αποκαταστήσει το συντομότερο δυνατόν την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του χωρίς τη λήψη κρατικών ενισχύσεων. Επιπλέον, το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα πρέπει να είναι σε θέση να διασφαλίσει επαρκή απόδοση ιδίων κεφαλαίων και, παράλληλα, να αναλάβει όλα τα έξοδα της συνήθους επιχειρηματικής του δραστηριότητας και να πληροί τα ισχύοντα κριτήρια που ορίζουν οι ρυθμιστικές αρχές.

(82)

Το Sparkasse διαβίβασε τις χρηματοοικονομικές προβλέψεις για την περίοδο 2008-2014 με στοιχεία σχετικά με τα έσοδα, τα έξοδα, τις απομειώσεις αξίας, τα κέρδη και τις τοποθετήσεις κεφαλαίου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι προβλέψεις βασικού σεναρίου βασίζονται σε ρεαλιστικές μακροοικονομικές υποθέσεις. Το Sparkasse θέτει ως προϋπόθεση ότι από το 2010 θα επιτυγχάνει κέρδη και, στη συνέχεια, καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος αναδιάρθρωσης θα βελτιώνει διαρκώς τα ετήσια αποτελέσματά του. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η απόδοση ιδίων κεφαλαίων για το 2014 θα ανέρχεται στο [9-10] %, που υπό κανονικές συνθήκες αγοράς αποτελεί ικανοποιητικό αποτέλεσμα για χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λιανικής. Επιπλέον, το Sparkasse θα καταβάλει από το 2013 την πλήρη αποζημίωση για τα μέτρα ενίσχυσης. Οι δείκτες κεφαλαίου του Sparkasse θα κυμαίνονται εκ νέου σαφώς πάνω από τις ελάχιστες απαιτήσεις που προβλέπουν οι ρυθμιστικές αρχές, ενώ για το 2014 αναμένεται δείκτης βασικού κεφαλαίου της τάξεως του [8-9] % (έναντι του 6,1 % για το 2009).

(83)

Επιπλέον, το Sparkasse απέδειξε ότι θα ήταν βιώσιμο ακόμη και βάσει του σεναρίου προσομοίωσης κρίσης. Οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το σενάριο προσομοίωσης κρίσης ήταν εύλογες. Επειδή βάσει της δοκιμασίας αντοχής προέκυψε ότι τα αποτελέσματα του Sparkasse θα κυμαίνονται πάνω από τους δείκτες κεφαλαίου που προβλέπουν οι ρυθμιστικές αρχές, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 13 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, από την ανάλυση ευαισθησίας προέκυψε ότι το Sparkasse θα ήταν σε θέση να επιδείξει ανθεκτικότητα σε ενδεχόμενη σημαντική μεταβολή των επιτοκίων στο μέλλον.

(84)

Επιπλέον, το Sparkasse πρότεινε μια στρατηγική για την πρόωρη μερική επιστροφή των κρατικών εισφορών κεφαλαίου. Η μερική αυτή επιστροφή θα ήταν εφικτή χωρίς να επηρεαστεί η κεφαλαιακή βάση του Sparkasse διότι ο δείκτης βασικού κεφαλαίου του Sparkasse εκτιμάται για το 2010 στο [6-7] %, και σύμφωνα με το βασικό σενάριο αναμένεται να είναι ακόμη υψηλότερος. Αλλά και στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης ο δείκτης θα κυμαινόταν πάνω από τις ελάχιστες απαιτήσεις που ορίζουν οι ρυθμιστικές αρχές. Για την πρόωρη μερική επιστροφή δεν απαιτείται ούτε για το Sparkasse ούτε για άλλη επιχείρηση που συμμετέχει στη συναλλαγή επιπρόσθετη υποστήριξη. Πρώτον, δεν θα βελτιωνόταν η θέση της εταιρείας προώθησης, λόγω της διαμόρφωσης της τιμής αγοράς για την πρώτη δόση των δικαιωμάτων συμμετοχής ύψους 150 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί σχεδόν στην ταμειακή ροή της εταιρείας προώθησης που θα λάμβανε εάν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο. Δεύτερον, η μεταβίβαση γίνεται μεταξύ δύο δημόσιων οντοτήτων. Καθότι το χρηματοδοτικό μέσο που μετατράπηκε σε κεφάλαιο Tier 1 έχει ήδη χαρακτηριστεί ως ενίσχυση και το Sparkasse μετά τη μετατροπή θα καταβάλει εξίσου υψηλή αποζημίωση στην ένωση ειδικού σκοπού, κατά την άποψη της Επιτροπής, η μετατροπή δεν συνεπάγεται περαιτέρω ενίσχυση. Τέλος, η επιστροφή της δεύτερης δόσης ύψους 150 εκατ. ευρώ εκ μέρους του Sparkasse αντιστοιχεί σχεδόν στην ταμειακή ροή της εταιρείας προώθησης που θα λάμβανε αν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο.

(85)

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε από το Sparkasse πληροί τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και, άρα, καθησυχάζει τις ανησυχίες που εξέφρασε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας για ζητήματα δικαίου του ανταγωνισμού.

(86)

Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι κάτοχοι κεφαλαίου αυτών πρέπει να συνεισφέρεουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό με ιδίους πόρους στην αναδιάρθρωση προκειμένου να διασφαλιστεί ο περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο ποσό. Για τον σκοπό αυτό μπορούν, για παράδειγμα, να πωληθούν στοιχεία του ενεργητικού του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Επιπλέον, οι κάτοχοι κεφαλαίου πρέπει να περιορίσουν στον βαθμό του δυνατού τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Μέσω των υποχρεώσεων που υπέχει το Sparkasse διασφαλίζεται ότι θα χρησιμοποιήσει ιδίους πόρους και ότι οι ιδιώτες επενδυτές που διατηρούν υβριδικό κεφάλαιο του Sparkasse θα συμβάλουν στην αναδιάρθρωση.

(87)

Από το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προκύπτει ότι η ενίσχυση υπερβαίνει τα έξοδα που συνδέονται με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Μέσω της χορηγηθείσας ενίσχυσης πρέπει να διασφαλιστεί ότι το Sparkasse διαθέτει στο βασικό σενάριο επαρκή κεφαλαιακή εφεδρεία και ότι στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης πληρούνται οι απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων που ορίζουν οι εποπτικές αρχές.

(88)

Πρέπει να σημειωθεί ότι το Sparkasse υλοποιεί μέτρα μείωσης των εξόδων και, έτσι, μέσω των εσωτερικών πόρων που εξοικονομεί διασφαλίζει ίδια συνεισφορά στα έξοδα αναδιάρθρωσης. Τα εν λόγω μέτρα αναμένεται ότι στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση των ετήσιων δαπανών κατά [25-35] εκατ. ευρώ (περίπου [5-8] % των συνολικών δαπανών κατά το 2009).

(89)

Επιπλέον, μέσω της εκποίησης κερδοφόρων θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό πεδίο επιδιώκονται έσοδα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη χρηματοδότηση των εξόδων αναδιάρθρωσης.

(90)

Το Sparkasse δεν μπορεί να αναστείλει ούτε να καθυστερήσει την εξυπηρέτηση των τοκομεριδίων των υβριδικών χρηματοδοτικών μέσων, εφόσον επιτευχθούν κέρδη για κάποιο συγκεκριμένο έτος. Ωστόσο, και οι κάτοχοι υβριδικών χρηματοδοτικών μέσων περιορίζουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό τις ζημίες του Sparkasse διότι οι πληρωμές τοκομεριδίων για το υβριδικό κεφάλαιο θα αναστέλλονταν ή η ονομαστική αξία του υβριδικού κεφαλαίου θα μειωνόταν σε περίπτωση συμμετοχής στις ζημίες του Sparkasse. Η Επιτροπή κρίνει συνεπώς ότι απαιτείται από τους ιδιώτες επενδυτές υβριδικού κεφαλαίου να επωμιστούν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βάρος ώστε να πληρούνται οι απαιτήσεις της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφορικά με τη συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών στα έξοδα αναδιάρθρωσης.

(91)

Σύμφωνα με το σημείο 24 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, ο πρόσφορος επιμερισμός των βαρών μπορεί να διασφαλιστεί και από την πρόσφορη αποζημίωση της κρατικής ενίσχυσης. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η αποζημίωση που ορίζεται στο πλαίσιο των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα ήδη περιγραφέντα μέτρα είναι εύλογη για τον επιμερισμό των βαρών. Τα αναμενόμενα κέρδη θα επιτρέψουν στο Sparkasse να επιστρέψει το κεφάλαιο που του διέθεσε το Δημόσιο και να καταβάλει τα καθυστερημένα τοκομερίδια σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν για την ανακεφαλαιοποίηση και, συγκεκριμένα, από το 2011 για τα δικαιώματα συμμετοχής και από το 2013 για τη σιωπηρή συμμετοχή μετά την αναπλήρωση του ονομαστικού κεφαλαίου των χρηματοδοτικών μέσων. Οι τόκοι των δικαιωμάτων συμμετοχής που διατηρεί το κράτος σωρεύονται για [2-6] χρόνια και το κεφάλαιο που μειώθηκε λόγω συμμετοχής στις ζημίες αναπληρώνεται εκ νέου με τα δύο μέσα ανακεφαλαιοποίησης. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του βασικού σεναρίου το Δημόσιο θα λάβει του τόκους που δεν έχουν καταβληθεί επί των δικαιωμάτων συμμετοχής καθώς και την απομειωμένη ονομαστική αξία αμφότερων των χρηματοδοτικών μέσων σε μεταγενέστερο χρόνο.

(92)

Ως εκ τούτου, πρέπει να σημειωθεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υπέβαλε η Γερμανία προβλέπει επαρκή ιδία συνεισφορά στην αναδιάρθρωση και, άρα, διασκεδάζει τις αμφιβολίες περί στρέβλωσης του ανταγωνισμού που εκφράστηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

(93)

Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, το σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να προβλέπει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και την εξασφάλιση ενός ανταγωνιστικού χρηματοπιστωτικού τομέα. Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπίζει το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζει ότι οι κρατικές ενισχύσεις δεν θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση συμπεριφορών αθέμιτου ανταγωνισμού.

(94)

Η δέσμη μέτρων αντιμετωπίζει επαρκώς το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου. Το Sparkasse υποχρεούται να εκποιήσει σε μεγάλο βαθμό κερδοφόρες εταιρείες που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο. Μεταξύ αυτών ανήκουν οι συμμετοχές σε διάφορες μεγάλες […] του Sparkasse: […], […], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG και Neue Leben Pensionsverwaltung AG.

(95)

Η Γερμανία υπέβαλε λεπτομερές χρονοδιάγραμμα για τις προγραμματισμένες εκποιήσεις και δεσμεύεται να διορίσει εντολοδόχο παρακολούθησης ο οποίος θα διασφαλίσει ότι όλες οι υποχρεώσεις θα εκπληρωθούν εμπρόθεσμα. Σε περίπτωση αθέτησης του συμφωνηθέντος χρονοδιαγράμματος, διορίζεται για τις εκποιήσεις εντολοδόχος εκποίησης.

(96)

Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του Sparkasse, πρέπει να μειωθεί η παρουσία του σε ορισμένες κατηγορίες πελατών. Μέσω των σχεδιαζόμενων μέτρων οι ανταγωνιστές διατηρούν πρόσβαση σε μέρος των μεγάλων εταιρικών και θεσμικών πελατών του Sparkasse. Επειδή πρόκειται κυρίως για μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν γενικά πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, η Επιτροπή θεωρεί αμελητέο τον κίνδυνο πιθανών επιπτώσεων του μέτρου στην πραγματική οικονομία.

(97)

Επιπλέον, το Sparkasse, μέσω των μέτρων αναδιάρθρωσης πρόκειται να μειώσει ονομαστικά το σύνολο του ισολογισμού του κατά [15-20] % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού ([15-20] % επί του συνόλου του ισολογισμού) και κατά [10-15] % συνυπολογιζόμενης της μελλοντικής ανάπτυξης (5 % επί του συνόλου ισολογισμού). Αναμένεται ότι η μείωση αυτή θα προκύψει κυρίως από την απόσυρση από τις επενδύσεις SAA και ABS, από την παύση των συναλλαγών διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος ([6-8] % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού, [6-8] % του συνόλου ισολογισμού), καθώς και από την κατάργηση μεγάλων πιστώσεων και τη μείωση των πιστωτικών ορίων για θεσμικούς πελάτες ([5-7] % των σταθμισμένων στοιχείων ενεργητικού, [5-7] % του συνόλου ισολογισμού).

(98)

Σε ό,τι αφορά το ύψος της ενίσχυσης για το Sparkasse (3,3 % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού), τα εν λόγω μέτρα μπορούν να χαρακτηριστούν ως επαρκή αναφορικά με τη μείωση του όγκου και της εμβέλειας των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του Sparkasse. Το Sparkasse δραστηριοποιείται αποκλειστικά στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, όπου κατέχει σημαντική ([18-23] – [30-35] % ανάλογα με το προϊόν), όμως όχι κυρίαρχη θέση στην αγορά. Επιπλέον, το Sparkasse δεν κατέχει στους τομείς του βασικού επιχειρηματικού του πεδίου ηγετική θέση όσον αφορά τον καθορισμό τιμών. Για τον λόγο αυτό, πρόσθετα μέτρα τα οποία στοχεύουν σε περαιτέρω μείωση του μεριδίου αγοράς του Sparkasse στο επιχειρηματικό πεδίο των ιδιωτών πελατών δεν θεωρούνται εύλογα για τους εξής λόγους. Το βασικό επιχειρηματικό πεδίο δεν ευθύνεται για τα προβλήματα του Sparkasse. Επιπλέον, η Γερμανία έχει αποδείξει επαρκώς ότι η υλοποίηση ανάλογων επιπρόσθετων μέτρων θα ήταν δύσκολη και θα συνδεόταν με μη αναλογικά υψηλά έξοδα σε βαθμό που η επιδιωκόμενη απόδοση του Sparkasse θα επηρεαζόταν αρνητικά και θα διακυβευόταν η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Επιπλέον, ανάλογα μέτρα θα είχαν αρνητικές επιπτώσεις στους τομείς του βασικού επιχειρηματικού πεδίου του Sparkasse, ήτοι στις επιχειρηματικές δραστηριότητες προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ιδιώτες πελάτες, που ωστόσο δεν ευθύνονται για τα προβλήματα του Sparkasse. Δεδομένων των περιορισμένων εναλλακτικών δυνατοτήτων χρηματοδότησης για τις συγκεκριμένες κατηγορίες πελατών και της πάγιας πρακτικής έκδοσης αποφάσεων της Επιτροπής που στοχεύει στη διατήρηση της δανειοδότησης στην πραγματική οικονομία, η Επιτροπή κρίνει ότι περαιτέρω περιορισμοί στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse θα επηρέαζαν το βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και θα έβλαπταν τόσο το Sparkasse όσο και τις αγορές που αυτό εξυπηρετεί.

(99)

Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν το Sparkasse και η Γερμανία. Οι δεσμεύσεις αυτές περιλαμβάνουν απαγόρευση ηγετικής θέσης στον καθορισμό τιμών και απαγόρευση που αφορά την κρατική υποστήριξη έτσι ώστε το Sparkasse να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να χρηματοδοτήσει δραστηριότητες αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά. Σύμφωνα με την παράγραφο 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η απαγόρευση εξαγοράς διασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά από ανταγωνιστές.

(100)

Από τα ανωτέρω συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο τύπος και η εμβέλεια των μέτρων που προτείνει το Sparkasse είναι επαρκή και κατάλληλα για να αντιμετωπισθούν ενδεχόμενες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse πληροί τις διατάξεις που περιέχονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης σχετικά με τη βιωσιμότητα, τον επιμερισμό των βαρών και τα μέτρα περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και διασκεδάζει τις αμφιβολίες που εκφράστηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

(101)

Σύμφωνα με την παράγραφο 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικές εκθέσεις προκειμένου να ελέγχει η Επιτροπή κατά πόσο το σχέδιο αναδιάρθρωσης υλοποιείται δεόντως. Η Γερμανία διορίζει εντολοδόχο παρακολούθησης ο οποίος υποβάλλει εξαμηνιαία έκθεση παρακολούθησης. Η πρώτη έκθεση θα υποβληθεί τον Φεβρουάριο του 2011. Κατά την άποψη της Επιτροπής, με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η δέουσα παρακολούθηση της υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης.

(102)

Το σχέδιο αναδιάρθρωσης που περιγράφεται στην παράγραφο 4 της παρούσας απόφασης συμμορφώνεται προς το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.

(103)

Τα μέτρα αναδιάρθρωσης είναι κατάλληλα για να καταστήσουν εφικτή την αποκατάσταση της βιωσιμότητας του Sparkasse, είναι επαρκή σε ό,τι αφορά τον επιμερισμό των βαρών και περιορίζουν δεόντως και αναλογικά τις στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό που ενδέχεται να προκληθούν από τα υπό εξέταση μέτρα ενίσχυσης. Βάσει των ανωτέρω, το υποβληθέν σχέδιο αναδιάρθρωσης πληροί, κατά την άποψη της Επιτροπής, τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης στον βαθμό που τα μέτρα αναδιάρθρωσης μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ. Συνεπώς, οι εισφορές κεφαλαίου μπορούν να εγκριθούν βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης,