Τό άρθρο 54, παράγραφος 3, στοιχείο ζ), τῆς συνθήκης ΕΟΚ προβλέπει ὅτι τό Συμβούλιο καί ἡ 'Επιτροπή ἀσκοῦν τά καθήκοντα πού τους έχουν ἀνατεθεί σχετικά μέ τό δικαίωμα εγκαταστάσεως ιδίως μέ τόν συντονισμό, κατά τό ἀναγκαίο μέτρο καί μέ τόν σκοπό νά τίς καταστήσουν ισοδύναμες, τῶν ἀπαιτουμένων εγγυήσεων ὑπό τῶν κρατών μελών ἐκ μέρους τῶν εταιριών, κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 58, παράγραφος 2, (τῶν εταιριών ἀστικοῦ ἡ εμπορικοῦ δικαίου, συμπεριλαμβανομένων τῶν συνεταιρισμών, καί τῶν άλλων νομικών προσώπων δημοσίου ἤ ἰδιωτικοῦ δικαίου, μέ εξαίρεση εκείνων πού δέν επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό), γιά τήν προστασία των ἑταίρων καί τῶν τρίτων.

Στίς 18 Δεκεμβρίου 1961 τό Συμβούλιο ἐθέσπισε Γενικό Πρόγραμμα γιά τήν κατάργηση τῶν περιορισμῶν στην ελευθερία εγκαταστάσεως εντός τῆς ΕΟΚ (ΕΕ εἰδ. ἔκδ. 06/001, σ. 7). Στόν τίτλο VΙ τοῦ προγράμματος αὐτοῦ ὁρίζεται ὅτι πρό της λήξεως τοῦ δευτέρου έτους τοῦ δευτέρου σταδίου τῆς μεταβατικῆς περιόδου προβλέπεται νά επιτελεσθεί ὁ συντονισμός, ἐφ' ὅσον εἶναι ἀναγκαίος καί μέ σκοπό νά καταστήσει ισοδύναμες τίς εγγυήσεις πού ἀπαιτούνται στά κράτη μέλη ἀπό τίς εταιρίες, γιά τήν προστασία τῶν συμφερόντων τόσο τῶν εταίρων ὅσο καί τῶν τρίτων.

Κατ' εφαρμογή τῶν ἀνωτέρω διατάξεων, τό Συμβούλιο μετά ἀπό τήν πρώτη ὁδηγία, τήν 68/151/ΕΟΚ, τῆς 9ης Μαρτίου 1968, ἐθέσπισε τήν δεύτερη ὁδηγία, τήν 77/91/ΕΟΚ, της 13ης Δεκεμβρίου 1976, περί συντονισμού τῶν εγγυήσεων πού ἀπαιτούνται στά κράτη μέλη ἐκ μέρους τῶν εταιριών, κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 58, δεύτερη παράγραφος, τῆς συνθήκης, γιά τήν προστασία τῶν συμφερόντων τῶν εταίρων καί τῶν τρίτων, μέ σκοπό νά καταστούν οἱ εγγυήσεις αυτές ισοδύναμες ὅσον άφορᾶ τήν σύσταση τῆς ἀνωνύμου εταιρίας καί τήν διατήρηση καί τίς μεταβολές τοῦ κεφαλαίου τῆς (ΕΕ εἰδ. ἔκδ. 06/001, σ. 230).

Ἡ οδηγία 77/91 ἐκοινοποιήθη στά κράτη μέλη στίς 16 Δεκεμβρίου 1976. Σύμφωνα μέ τό άρθρο 43 τῆς ὁδηγίας αυτής, τά κράτη μέλη ὑπεχρεοῦντο νά θέσουν σέ ἰσχύ τίς ἀναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές καί διοικητικές διατάξεις γιά νά συμμορφωθούν μέ τήν ὁδηγία εντός δύο ετών ἀπό τῆς κοινοποιήσεως της, δηλαδή μέχρι τίς 16 Δεκεμβρίου 1978, καί νά ενημερώσουν ἀμέσως τήν 'Επιτροπή περί αὐτοῦ.

Διαπιστώνοντας ὅτι ἡ 'Ιρλανδία δέν εἶχε θεσπίσει εντός τῶν προθεσμιών πού είχαν ταχθεί τά ἀναγκαία μέτρα γιά τήν εφαρμογή τῆς ὁδηγίας καί ὅτι ἐν πάση περιπτώσει ουδεμία πληροφορία τῆς είχε παρασχεθεί σχετικώς, ἡ 'Επιτροπή εκίνησε, μέ επιστολή τῆς 8ης 'Ιανουαρίου 1980, κατά τοῦ ὡς άνω κράτους μέλους τήν διαδικασία τοῦ ἄρθρου 169 τῆς συνθήκης ΕΟΚ.

Μέ τήν επιστολή αὐτή ἡ 'Επιτροπή διεπίστωνε ὅτι ἡ 'Ιρλανδία, μή θέτοντας σέ ἰσχύ τά ἀναγκαία μέτρα γιά τήν μεταφορά της οδηγίας στό εθνικό δίκαιο, εἶχε παραβεῖ τίς υποχρεώσεις της, ἐκάλει δέ τήν ιρλανδική κυβέρνηση νά διατυπώσει τίς παρατηρήσεις τῆς εντός δύο μηνών.

Μέ επιστολή τῆς 24ης Μαρτίου 1980, ή Μόνιμη 'Αντιπροσωπεία τῆς 'Ιρλανδίας στίς Κοινότητες ἐγνωστοποίησε στην 'Επιτροπή ὅτι ἡ νομοθεσία γιά τήν εφαρμογή τῆς ὁδηγίας εὑρίσκετο στό στάδιο τῆς προπαρασκευῆς καί ὅτι σύντομα θά κατετίθετο στό Κοινοβούλιο νόμος πού θά συνεδύαζε τίς διατάξεις τῆς πρώτης καί τῆς δευτέρας ὁδηγίας.

Κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 169, παράγραφος 1, τῆς συνθήκης ΕΟΚ, ἡ 'Επιτροπή διετύπωσε στίς 29 Σεπτεμβρίου καί ἐκοινο-ποίησε στίς 8 'Οκτωβρίου 1980 αιτιολογημένη γνώμη, μέ τήν ὁποία διεπίστωνε τήν παράβαση ἐκ μέρους τῆς 'Ιρλανδίας τῶν ὑποχρεώσεων τῆς καί τήν ἐκάλει νά θεσπίσει εντός δύο μηνών ἀπό τῆς κοινοποιήσεως τῆς αιτιολογημένης γνώμης τά ἀναγκαία γιά τήν εφαρμογή τῆς ὁδηγίας μέτρα.

Μέ επιστολή τῆς 21ης Νοεμβρίου 1980, ή Μόνιμη 'Αντιπροσωπεία τῆς 'Ιρλανδίας ενημέρωσε τήν 'Επιτροπή ἐπί τοῦ ὅτι ἡ κατάθεση στό Κοινοβούλιο τοῦ νόμου περί τῶν δύο πρώτων οδηγιών στό εσωτερικό δίκαιο δέν θά ἠδύνατο νά γίνει πρίν ἀπό τίς ἀρχές τοῦ έτους 1981: ἡ διαδικασία τῆς εναρμονίσεως τοῦ ἑταιρικοῦ δικαίου απαιτεί πολυάριθμες πρωτοβουλίες σέ διάφορα στάδια καί πρέπει μάλλον νά βασισθεί σέ πρωτογενές δίκαιο καί ὄχι παράγωγο, ἐνῶ πρέπει νά επέλθει στό ιρλανδικό δίκαιο σημαντικός ἀριθμός περίπλόκων τροπολογιῶν τεχνικής φύσεως.

Μέ δικόγραφο πού κατέθεσε στίς 12 Ἰουνίου 1981, ἡ Ἐπιτροπή προσέφυγε στό Δικαστήριο κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 169, παράγραφος 1, τῆς συνθήκης ΕΟΚ, κατά τῆς 'Ιρλανδίας, στην ὁποία προσάπτει παράβαση λόγω μή εκτελέσεως τῆς ὁδηγίας 77/91.

Ἡ έγγραφη διαδικασία διεξήχθη κανονικῶς. Ή 'Επιτροπή παρητήθη τοῦ δικαιώματος υποβολής ἀπαντήσεως.

Κατόπιν εκθέσεως τοῦ εισηγητού δικαστού καί μετ᾽ ἀκρόαση τοῦ γενικοῦ εισαγγελέως, τό Δικαστήριο ἀπεφάσισε τήν έναρξη τῆς προφορικής διαδικασίας χωρίς προηγουμένη διεξαγωγή ἀποδείξεων. Ἐκάλεσε πάντως τήν ιρλανδική κυβέρνηση νά τοῦ γνωστοποιήσει εγγράφως τήν ἀκριβή ημερομηνία ενάρξεως τῆς νομοθετικής διαδικασίας γιά τήν εφαρμογή τῆς ὁδηγίας: ἀπό τήν ἀπάντηση τῆς ιρλανδικής κυβερνήσεως προκύπτει ὅτι κατά τό τέλος τοῦ 1981 κανένα νομοσχέδιο δέν εἶχε ἀκόμη κατατεθεί στό Κοινοβούλιο.

Ἡ Ἐπιτροπήξητεῖ ἀπό τό Δικαστήριο:

Ή ἰρλανδική κυβέρνηση ζητεῖ ἀπό τό Δικαστήριο:

Ή 'Επιτροπή υπενθυμίζει ὅτι, κατά τό άρθρο 189, τρίτο ἐδάφιο, τῆς συνθήκης ΕΟΚ, οἱ ὁδηγίες δεσμεύουν τό κράτος μέλος στό όποιο ἀπευθύνονται, ὅσον άφορᾶ τό επιδιωκόμενο ἀποτέλεσμα, ἀφήνοντας πάντως τήν επιλογή τοῦ τύπου καί τῶν μέσων στην ἁρμοδιότητα τῶν εθνικών ἀρχῶν. Ό δεσμευτικός χαρακτήρας τῶν ὁδηγιών συνεπάγεται τήν υποχρέωση τῶν κρατών μελών νά τηροῦν τίς προθεσμίες πού οἱ ὁδηγίες αὐτές θέτουν γιά τήν θέσπιση τῶν εσωτερικών εκτελεστικών διατάξεων.

Συντρέχει παράβαση τῆς συνθήκης ἐκ μέρους ενός κράτους μέλους ἀνεξαρτήτως τοῦ κρατικοῦ ὀργάνου, οἱ πράξεις ἡ οἱ παραλείψεις τοῦ ὁποίου προεκάλεσαν τήν μή εκτέλεση. Τό ἐν λόγω κράτος μέλος δέν δύναται νά δικαιολογήσει τήν παράβαση βάσει εσωτερικών διατάξεων, τῆς ἀκολουθουμενης στό εσωτερικό του πρακτικής ή ιδιαιτέρων πραγματικών καταστάσεων σέ εθνικό επίπεδο.

Οἱ ἀνωτέρω ἀρχές έχουν παγιωθεί στην νομολογία τοῦ Δικαστηρίου.

Ή 'Ιρλανδία, παραλείποντας νά λάβει εντός τῶν ταχθεισῶν προθεσμιών τά ἀναγκαία μέτρα εφαρμογής τῆς ὁδηγίας 77/91, παρέβη ἀναμφισβητήτως υποχρέωση πού υπέχει ἐκ τῆς συνθήκης.

Ἡ ιρλανδική κυβέρνηση ἀναφέρει ὅτι ἔχει ήδη ἀρχίσει ἡ ἀπαραίτητη νομοθετική διαδικασία γιά τήν ἐνσωμάτωση τῆς ὁδηγίας 77/91. Ή ἰρλανδική νομοθεσία περί εταιριῶν, ὅπως προκύπτει ἀπό τά Companies Acts τῶν ἐτών 1963 έως 1977, πρέπει νά υποστεί ουσιώδεις καί λεπτομερείς ἀλλαγές. Ή κυβέρνηση ενέκρινε τόν νόμο πού ὁ ἁρμόδιος υπουργός εἶχε ετοιμάσει σέ γενικές γραμμές, τόν Companies (Amendment) Bill τοῦ 1981. Τό νομοσχέδιο ἀνετέθη σέ ένα Parliamentary Draftsman, γιά νά τό συντάξει μέ τήν δέουσα προσοχή. Τό κείμενο πού θά καταρτισθεί θά κατατεθεί στό Ιρλανδικό Κοινοβούλιο.

Ή άσκηση τῆς αρμοδιότητος πού τό άρθρο 169 τῆς συνθήκης ΕΟΚ ἀπονέμει στό Δικαστήριο προϋποθέτει τήν γνώση ὅλων των περιστατικῶν τῆς υποθέσεως καί κάποια κατανόηση γιά τά προβλήματα πού ενδέχεται νά ἀντιμετωπίζουν τά κράτη μέλη. Ή προσφυγή στό ένδικο αυτό μέσο πρέπει νά γίνεται μέ περίσκεψη, Ιδίως ὅταν τά κράτη μέλη έχουν δείξει σαφώς ὅτι κάνουν πάν ὅ,τι δύνανται, προκειμένου νά επιφέρουν τίς ἀναγκαίες νομοθετικές ἀλλαγές.

Οἱ ἀλλαγές πού ἀπαιτεί ἡ ὁδηγία 77/91 έχουν περίπλοκο χαρακτήρα καί ἡ ἐπεξεργασία τους ἀπαιτεί μεγάλα χρονικά περιθώρια· τό ὑπό επεξεργασία σχέδιο νόμου ἀποτελεί μακροσκελές καί σύνθετο κείμενο. Ή σημειωθείσα καθυστέρηση στην εφαρμογή τῆς ὁδηγίας ὀφείλεται ὄχι σέ οιαδήποτε παραμέληση τῆς υποχρεώσεως γιά τήν θέσπιση τῆς ἀναγκαίας νομοθεσίας, ἀλλα μάλλον στό πολυσύνθετο τοῦ θέματος, τό ὁποίο ἐξ άλλου δέν εἶναι παρά μία πλευρά ἀπό τίς πολυάριθμες άλλες πρωτοβουλίες πού έχουν ἀναληφθεί σέ κοινοτικό επίπεδο στό πεδίο τοῦ εταιρικού δικαίου. Τήν ὕπαρξη τῶν δυσχερειών αυτών προσμαρτυρεῖ τό γεγονός ὅτι καί άλλα κράτη μέλη εὑρίσκονται σέ παρόμοια κατάσταση μέ τήν κατάσταση τῆς 'Ιρλανδίας: ὅλα τά κράτη μέλη ἐπελήφθησαν τοῦ

έργου τῆς θεσπίσεως τῆς ἀναγκαίας νομοθεσίας, συνήντησαν ὅμως δυσχέρειες ὅσον ἀφορᾶ τήν συμμόρφωση τους πρός τήν ὁδηγία εντός ὁρισμένης προθεσμίας. Τά κράτη μέλη στην πλειοψηφία τους έκριναν ὅτι ἡ ταχθείσα προθεσμία γιά τήν εφαρμογή τῆς ὁδηγίας ήταν ἀνεπαρκής.

Τό Δικαστήριο εἶναι ἁρμόδιο νά εκτιμήσει ὅπως ἁρμόζει τίς ἐν λόγω πραγματικές καταστάσεις καί ὀφείλει νά ἀσκήσει στην προκειμένη υπόθεση τήν εξουσία ἐκτιμήσεως πού έχει. Βεβαίως, ἀπό αυστηρά νομικίστικη άποψη, οἱ πραγματικές καταστάσεις αυτές δέν δικαιολογοῦν καθυστερήσεις στην ἐφαρμογή τῆς ὁδηγίας, πρέπει ἐν τούτοις νά ληφθεί ὑπ᾽ ὅψη τό γεγονός ὅτι ή 'Ιρλανδία εἶναι έτοιμη νά θεσπίσει τήν ἀναγκαία νομοθεσία καί ὅτι έχει ήδη κινήσει ὅλη τήν νομοθετική διαδικασία προς τήν κατεύθυνση αυτή. Ἑπομένως, ἡ προσφυγή τῆς Ἐπιτροπῆς δέν πρέπει νά ἐξετασθεί, άλλά νά ἀπορριφθεί, ή τουλάχιστον νά ἀναβληθεί ἡ έκδοση ἀποφάσεως ἐν ἀναμονή τῆς προσεχοῦς εφαρμογής τῆς νομοθεσίας πού τελεί ὑπό θέσπιση.

Ἡ 'Επιτροπή, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν McClellan, καί ἡ κυβέρνηση τῆς Ἰρλανδίας, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν δικηγόρο O'Reilly, ἀγόρευσαν ἐν συντομία κατά τήν συνεδρίαση τῆς 28ης 'Απριλίου 1982.

Ό γενικός εἰσαγγελεύς ἀνέπτυξε τίς προτάσεις του κατά τήν συνεδρίαση τῆς 22ας 'Ιουνίου 1982.