Verzoeker is van mening dat het besluit van 21 juli 1976 schending oplevert van artikel 50 van het Statuut en van de rechten van verdediging, daar het besluit om hem van zijn ambt te ontheffen en te ontslaan was genomen zonder dat hem de gelegenheid was gegeven vooraf behoorlijk van opmerkingen te dienen, terwijl een dergelijk besluit slechts kan worden genomen nadat de betrokkene zich met kennis van zaken heeft kunnen uitspreken over de factoren van het besluit, die kennelijk de doorslag hebben gegeven.

Luidens artikel 50 van het Statuut kan weliswaar de ambtenaar die een ambt bekleedt in de rangen A 1 en A 2, bij besluit van het tot aanstelling bevoegde gezag om redenen van dienstbelang van zijn ambt worden ontheven, doch volgens 's Hofs arrest van 30 juni 1971 (zaak 19/70, Almini, Jurispr. 1971, blz. 631) moet aan de uitoefening van een zo ruim omschreven discretionaire bevoegdheid de eis worden verbonden dat de ambtenaar te wiens aanzien zodanige maatregelen worden beoogd, tevoren in de gelegenheid wordt gesteld zijn belangen behoorlijk te verdedigen.

In casu heeft verzoeker in zijn brief van 12 juli 1976 opgemerkt dat hij na de ontvangst van de brief van de voorzitter der Commissie op 1 juli 1976 niet in staat was gesteld met kennis van zaken daarop te antwoorden en behoorlijk van opmerkingen te dienen over het voornemen hem om redenen van dienstbelang van zijn ambt te ontheffen, en heeft hij verzocht hem de gelegenheid te geven passende opmerkingen te maken. Verzoeker verkeerde met name in onwetendheid over hetgeen eerst zou blijken uit het besluit van 21 juli 1976 tot reorganisatie en vaststelling van een nieuw organigram van DG XVI — waarvan hij eerst kennis nam na het besluit van dezelfde datum om hem van zijn ambt te ontheffen en te ontslaan —, namelijk dat bij de reorganisatie de oude directoraten A en B zouden worden samengesmolten tot een nieuw directoraat A waarbij een A 2-post voor een bijzonder raadadviseur zou worden ingesteld.

Ofschoon luidens artikel 25, tweede alinea, van het Statuut elk besluit dat overeenkomstig dit Statuut ten aanzien van een ambtenaar wordt genomen, onverwijld schriftelijk te zijner dient te worden gebracht en iedere voor hem nadelige beslissing met redenen dient te zijn omkleed, is het jegens verzoeker genomen besluit tot ontheffing van zijn ambt rechtens ongenoegzaam gemotiveerd.

Enerzijds vermeldt het besluit niet de objectieve eisen van de dienst die ontheffing van het ambt rechtvaardigen, en valt niet in te zien waarom de gestelde reorganisatie ontheffing van het ambt moet meebrengen, vooral omdat de betrokken post in feite in het nieuwe organigram wordt gehandhaafd onder de benaming bijzonder raadadviseur.

Anderzijds vermeldt het litigieuze besluit niet waarom de ontheffing van het ambt tot ontslag moet leiden, met uitsluiting van de mogelijkheid dat verzoeker wordt tewerkgesteld in een tot zijn categorie behorend ander ambt dat met zijn rang overeenkomt. Een motivering is temeer geboden, nu de — met verzoekers rang overeenstemmende — post van bijzonder raadadviseur bij het nieuwe directoraat A, dat de taken heeft overgenomen van het oude directoraat A waarvan verzoeker directeur was, vacant is gebleven en op het ogenblik slechts ad interim wordt vervuld.

Volgens verzoeker vorderde het belang van de dienst noch verzoekers ontheffing van zijn ambt noch a fortiori zijn ontslag; de eigenlijke bedoeling van de reorganisatie was dat hij zou worden ontslagen. Verzoekers post werd namelijk in het kader van de reorganisatie niet opgeheven, doch beleef bestaan onder de benaming bijzonder raadadviseur, welke post volgens de staat der omschrijvingen van de standaardfuncties bedoeld in artikel 5 van het Statuut overeenkomt met de standaardfunctie van directeur in de rang A 2. Bovendien zijn de taken van het vroegere directoraat A gehandhaafd in het nieuwe directoraat A, zodat geen objectieve redenen bestonden voor de ontheffing van het ambt.

Daar in de aanzeggingsbrief van 1 juli 1976 verzoekers persoonlijke kwaliteiten voor de objectieve eisen van de dienst niet in twijfel worden getrokken, was het ongegrond en dus onrechtmatig om tot staving van het litigieuze besluit belangen van de dienst aan te voeren.

Reeds deze vaststellingen wijzen op misbruik van bevoegdheid. Hiervan blijkt echter tevens doordat:

Verzoeker merkt volledigheidshalve op dat, voor het geval het besluit van 21 juli 1976 tot reorganisatie en vaststelling van een nieuw organigram van directoraat-generaal XVI onverbrekelijk verbonden zou blijken met het besluit om hem van zijn ambt te ontheffen en te ontslaan, en bijgevolg geheel of gedeeltelijk mank zou gaan aan dezelfde wettigheidsgebreken als laatstgenoemd besluit — met name misbruik van bevoegdheid —, en/of voor het geval het Hof mocht menen dat de rechtmatigheid van het besluit om hem van zijn ambt te ontheffen en te ontslaan afhangt van de rechtmatigheid van het besluit tot reorganisatie en vaststelling van het nieuwe organigram van DG XVI, het beroep eveneens strekt tot nietigverklaring van dit besluit.

De Commissie merkt allereerst ten aanzien van het middel misbruik van bevoegdheid op dat de door haar opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid een verweer ten principale het besluit tot reorganisatie van het directoraat-generaal overbodig maakt. Zij wijst er voorts op dat het bewijs van misbruik van bevoegdheid moet worden geleverd door middel van objectieve, ter zake dienende en overeenstemmende aanwijzingen, waaruit blijkt dat de administratie van haar bevoegdheden gebruik heeft gemaakt voor een ander doel dan dat waarvoor deze bevoegdheden haar zijn gegeven (arrest van 5 mei 1966, gevoegde zaken 18 en 35/65, Gutmann, Jurispr. 1966, blz. 173). Verzoekers redenering voldoet aan deze voorwaarden in genen dele.

Hoe onwaarschijnlijk de stelling van verzoeker is, blijkt ook al hieruit dat de Commissie beschikt over een discretionaire bevoegdheid bij de toepassing van artikel 50 van het Statuut en dat niet is in te zien waarom de Commissie en haar diensten meer dan achttien maanden een reorganisatiecomedie zou hebben opgevoerd, alleen om een individueel besluit te maskeren dat de Commissie te allen tijde en los van een veel algemener regeling had kunnen nemen.

De Commissie wijst op het bijzondere karakter van artikel 50 van het Statuut. Volgens haar blijkt uit deze bepaling tezamen met andere (artikel 29, lid 2, artikel 34, lid 1, artikel 43) duidelijk de wil om aan het tot aanstelling bevoegd gezag een ruime discretionaire bevoegdheid te laten ten aanzien van posten in de rangen A 1 en A 2, daar het belang van de dienst hier de enige toetsingsmaatstaf is. Het lijkt overigens wel duidelijk dat het hier gaat om een consequentie en in zekere zin de keerzijde van een aanwerving zonder vergelijkend onderzoek (artikel 29, lid 2). Aan deze overwegingen meent de Commissie twee conclusies te kunnen verbinden:

Aangezien artikel 50 van het Statuut geen enkele procedurebepaling bevat waaraan de betrokken ambtenaar het recht kan ontlenen vóór het besluit tot ontheffing van zijn ambt opmerkingen te maken, kan verzoeker zich uitsluitend beroepen op een schending van algemene rechtsbeginselen die zijn erkend in de jurisprudentie van het Hof, en wel met name in het reeds genoemde arrest-Almini, volgens hetwelk de ambtenaar te wiens aanzien een maatregel tot ontheffing van het ambt wordt beoogd, tevoren de gelegenheid moet krijgen zijn belangen behoorlijk te verdedigen.

De Commissie merkt op dat in casu geen der redenen die in bovenbedoeld geval tezamen voor het Hof van Justitie aanleiding waren te oordelen dat de betrokkene niet behoorlijk van opmerkingen had kunnen dienen, opgaat. Zo kan in het onderhavige geval de Commissie niet worden verweten dat de termijnen te kort waren, daar de in de brief van 1 juli indicatief genoemde termijn van veertien dagen in alle opzichten redelijk was. Wanneer men bovendien weet dat in beginsel reeds begin 1975 tot reorganisatie van DG XVI was besloten en dat deze reorganisatie sinds meer dan een jaar actief werd voorbereid, dan is het ondenkbaar dat verzoeker niets heeft geweten van de komende verandering, immers alleen al uit hoofde van zijn werkzaamheden mocht hij kennis nemen van de notulen van de commissievergaderingen. Voorts is het onwaarschijnlijk dat verzoeker niet mondeling en onofficieel op de hoogte is gesteld van de details van de reorganisatie, die waren uitgewerkt onder leiding van zijn directe hiërarchieke meerdere.

De Commissie stelt voorts vast dat verzoeker in zijn brief van 12 juli 1976 alle gevolgen die voor hem konden voortvloeien uit een eventuele toepassing van artikel 50 onder ogen heeft gezien. Hij kon dan ook niet stellen dat hij niets wist van de consequenties van de beoogde maatregel.

Volgens de Commissie is verzoeker in ieder geval in de loop van het geding voor het Hof op de hoogte gesteld van de werkelijke reden van de beoogde maatregel, namelijk de reorganisatie van DG XVI waarvan de ontheffing van zijn ambt een rechtstreeks gevolg is.

Ten aanzien van het door verzoeker gestelde motiveringsgebrek merkt de Commissie op dat volgens het arrest van 6 mei 1969 (zaak 17/68, Reinarz, Jurispr. 1969, blz. 70) krachtens artikel 50 genomen besluiten niet met redenen behoeven te worden omkleed. In werkelijkheid bevat het litigieuze besluit een uitvoerige motivering waarin in ieder geval sprake van de reorganisatie van DG XVI enerzijds en de onmogelijkheid van tewerkstelling op een post van dezelfde rang anderzijds is.

Er kan geen motiveringsplicht worden aangenomen met betrekking tot de materiële overwegingen, dat wil zeggen voor zoveel het om meer gaat dan om het releveren van de rechtsgrondslag dier besluiten en de gevolgde voorbereidende procedure (Conclusie van de advocaat-generaal in de zaak 17/68, Jurispr. 1969, blz. 80).

Hoewel het Hof zelf dit beginsel nog niet heeft ontwikkeld, is het duidelijk dat de Commissie de besluiten tot reorganisatie van haar diensten, met inbegrip van het besluit waardoor verzoeker is getroffen door de opheffing van zijn ambt, op zichzelf niet hoeft te motiveren.

Wat betreft het punt dat het besluit erop neerkomt dat verzoeker niet wordt tewerk gesteld op een der A 2-posten in het nieuwe organigram van DG XVI noch in een vacature van dezelfde rang bij andere diensten, heeft het Hof van Justitie in verwante zaken het beginsel gesteld dat van de Commissie niet mag worden geëist haar beoordeling van een ambtenaar ten opzichte van andere ambtenaren nader te verklaren en, meer in het algemeen, mededeling te doen van ingewikkelde waardeoordelen met betrekking tot individuele gevallen (arrest van 2 juli 1969, zaak 27/68, Renckes, Jurispr. 1969, blz. 265). Ook al zou het Hof willen terugkomen op een vaste jurisprudentie, dan kan toch een vormfout wegens gebrekkige motivering op zichzelf geen vernietiging van het litigieuze besluit meebrengen, wanneer blijkt dat dit besluit zonder mankement feitelijk of rechtens ten gronde kan worden bevestigd (arrest van 29 september 1976, zaak 9/76, Morello, Jurispr., blz. 1422).

Met betrekking tot het derde middel betwist de Commissie verschillende beweringen van verzoeker:

Wat ten slotte het onderzoek betreft waarbij de Commissie heeft nagegaan of verzoeker op een der vacante A 2-posten bij haar diensten en met name op de bij DG XVI ingestelde post van bijzonder raadadviseur, kon worden tewerk gesteld, bevat het verzoekschrift geen enkel element waaruit blijkt dat de verrichting onrechtmatig zou zijn. Noch verzoekers opleiding en vroegere ervaring noch zijn loopbaan bij de Commissie — van korte duur en slechts op één post — wekt a priori de indruk dat verzoeker voor een dezer posten geschikt zou zijn.

Volgens verzoeker is het voorschrift dat bij toepassing van artikel 50 van het Statuut de betrokken ambtenaar tevoren de gelegenheid moet krijgen zijn belangen behoorlijk te verdedigen, niet geëerbiedigd. De brief van de Commissie van 1 juli 1976 bevatte geen enkele toelichting over de redenen en de inhoud van de voorgenomen reorganisatie van DG XVI noch over de redenen van dienstbelang die in het kader van deze reorganisatie de noodzaak meebrachten verzoeker van zijn ambt te ontheffen en zelfs te ontslaan.

Uit verweersters redenering op dit punt, die berust op veronderstellingen (het is onmogelijk, het is onwaarschijnlijk …) blijkt dat zij er zich van bewust was dat verzoeker op basis van de brief van 1 juli 1976 niet in staat was naar behoren van opmerkingen te dienen. Weliswaar was verzoeker op de hoogte van de reorganisatie van DG XVI, evenals overigens van andere directoraten-generaal, doch tot na het tijdstip waarop de litigieuze besluiten waren genomen, was verzoeker in volstrekte onwetendheid gehouden omtrent de inhoud van de aan verweerster voorgestelde en door deze aanvaarde reorganisatie. Dat verzoeker in zijn brief van 12 juli 1976 de gevolgen van een eventuele toepassing van artikel 50 onder ogen heeft gezien, betekent niet dat hij in staat was passende opmerkingen te maken over de concrete inhoud van de reorganisatie.

Ten slotte betwijfelt verzoeker de gegrondheid van verweersters stelling dat de redenen van dienstbelang die hebben geleid tot de reorganisatie zich uiteraard aan verzoekers beoordeling onttrekken. Waarom zou de directeur van een der betrokken directoraten niet zijn oordeel mogen geven over het beginsel en de aard van de reorganisatie van het directoraat-generaal? Wat is volgens verweerster de zin van de verplichting een ambtenaar in staat te stellen zijn opmerkingen te maken over een maatregel tot ontheffing van zijn ambt om redenen van dienstbelang, wanneer hij niet zijn oordeel mag geven over hetgeen het dienstbelang vordert of meebrengt, wanneer het zelfs niet noodzakelijk is dat hem wordt meegedeeld waarin dat bestaat?

Volgens verzoeker blijft onzekerheid bestaan over de vraag of een besluit op grond van artikel 50 van het Statuut met redenen moet worden omkleed.

Verzoeker voert tegen het arrest-Reinarz (arrest van 6 mei 1969, zaak 17/68, Jurispr. 1969, blz. 170), waarop de Commissie zich beroept, het arrest aan van 2 juli 1969(Renckes, zaak 27/68, Jurispr. 1969, blz. 264), waarin het Hof in verband met een maatregel tot beëindiging van de dienst overweegt dat iedere nadelige beslissing met redenen moet zijn omkleed, voor welk beginsel wordt verwezen naar artikel 25 van het Statuut. In artikel 25 wordt deze verplichting zeer in het algemeen geformuleerd, zodat het niet meer nodig was deze te herhalen in artikel 50, waar het gaat om bijzondere bezwarende besluiten. Doch het besluit tot ontheffing van het ambt is volgens verzoeker rechtens ongenoegzaam gemotiveerd, omdat daarin noch de redenen zijn vermeld op grond waarvan is besloten tot de ontheffing van het ambt noch de redenen waarom hij niet kon worden tewerkgesteld in een ander beschikbaar of binnenkort beschikbaar ambt van dezelfde rang. Een dergelijke motivering betekent echter nog niet — zoals de Commissie ten onrechte stelt — dat de beoordeling van verzoeker in vergelijking tot andere ambtenaren van zijn rang wordt verklaard. Uit het door verweerster voorgelegde verslag van de vergadering van 21 juli 1976 — gesteld al, quod non, dat dit het motiveringsgebrek van het besluit zou kunnen wegnemen — vermeldt alleen dat de verschillende mogelijkheden tot tewerkstelling van verzoeker zijn onderzocht, doch niet waarom verweerster heeft besloten verzoeker niet elders tewerk te stellen. In antwoord op het door verweerster aan het arrest van 29 september 1976(Morello, zaak 9/76, Jurispr., blz. 1415 e.v.) ontleend argument dat een vormgebrek wegens onvoldoende motivering op zichzelf geen nietigverklaring van het litigieuze besluit kan meebrengen, indien blijkt dat dit besluit zonder mankement feitelijk of rechtens ten gronde zou kunnen worden bevestigd, merkt verzoeker op dat, juist vanwege de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover het administratieve gezag op dit gebied beschikt, het nog niet zeker is of hetzelfde besluit tot ontheffing van het ambt zou zijn genomen na een arrest tot nietigverklaring.

Met verwijzing naar het reeds genoemde arrest in de zaak-Almini, merkt verzoeker op dat, aangezien in de brief van 1 juli 1976 van de Commissie niet wordt gerept van verzoekers individuele geschiktheid, in casu alleen de objectieve behoeften van de dienst de ontheffing van zijn ambt en zijn ontslag kunnen rechtvaardigen.

Verzoeker betwist dat dergelijke behoeften bestonden, en wijst erop dat blijkens de bekendmaking, na de litigieuze feiten, van de kennisgeving van vacature COM/382/77 voor de post van directeur van het nieuwe directoraat A Coördinatie, programma's, studies en analyses, de voor deze post vereiste hoedanigheden identiek zijn aan die voor de post welke verzoeker vervulde. Hij leidt hieruit af dat de reorganisatie slechts heeft plaatsgevonden om hem te kunnen wegwerken en een derde in aanmerking te laten komen voor een bevordering, die niet anderszins mogelijk was geweest in verband met de weigering nog een A 2-post aan DG XVI toe te kennen. Verzoeker ziet een aanwijzing voor het bestaan van misbruik van bevoegdheid ook in de haast waarmee de gewraakte maatregelen zijn genomen.

Met betrekking tot de grief dat verzoeker niet in staat is geweest zijn belangen behoorlijk te verdedigen, werpt de Commissie tegen dat er verwarring bestaat tussen het door haar genomen besluit van algemene aard en het tot verzoeker gerichte individuele besluit.

De in het arrest-Almini gestelde eis is gerechtvaardigd omdat de ontheffing van het ambt bijzonder ernstige gevolgen heeft voor de positie van de betrokkene, doch deze eis kan niet worden uitgebreid tot maatregelen van algemene aard, zoals bij voorbeeld de algehele reorganisatie van de dienst waartoe een ambtenaar behoort, daar deze hem niet kunnen bezwaren.

Al zou verzoeker aantonen dat hij van de mogelijkheid van een reorganisatie niets afwist, zouden daaraan toch geen gevolgen kunnen worden verbonden, daar de Commissie volstrekt niet verplicht was hem op de hoogte te stellen van de inhoud van het voorstel dat zij in onderzoek had. De door het Hof omschreven verplichting om de betrokkenen in staat te stellen behoorlijk hun belangen te verdedigen, geldt slechts voor hun ontslag op grond van artikel 50 van het Statuut en is dus beperkt tot de gevolgen van besluiten die hen individueel raken.

Ter beoordeling van de vraag of verzoeker behoorlijk zijn belangen heeft kunnen verdedigen, is beslissend of de redenen die zijn aangevoerd toen hij in kennis werd gesteld van de mogelijkheid dat een besluit jegens hem zou worden genomen, en de redenen waarop dit besluit naderhand werd gebaseerd met elkaar in overeenstemming zijn. Deze voorwaarde is in casu vervuld: in de brief van 1 juli 1976 is vermeld dat toepassing van artikel 50 werd overwogen in verband met de reorganisatie van de diensten van DG XVI en het besluit van 21 juli 1976 is gebaseerd op hetzelfde motief.

De Commissie merkt voorts op dat het nieuwe directoraat A is voortgekomen uit de samensmelting van de beide vroegere directoraten A en B en dat de werkzaamheden verbonden aan de nieuwe post van directeur, gezien het doel van de reorganisatie, in hoofdzaak de werkzaamheden omvatte die waren verbonden aan twee voordien bestaande posten. Hieruit blijkt dat verzoekers post wel degelijk moest worden opgeheven en dat het bestreden besluit dus op reële gronden steunde. Het is niet betwist, volkomen regelmatig en logischerwijs onvermijdelijk dat dit besluit is genomen na afweging van de verdiensten van de betrokkene en de behoeften van de dienst.

De afschaffing van een der directeursposten brengt mede dat de Commissie de verdiensten van de ambtenaren van deze rang die voordien bij DG XVI waren tewerkgesteld onderling vergelijkt, om vast te stellen wie bij deze dienst zouden blijven.

Uit het verslag van de vergadering van de Commissie blijkt dat zij verzoeker bij een andere dienst tewerk had kunnen stellen. Het lag op de weg van verzoeker in zijn antwoord van 12 juli 1976 zijn eventuele bekwaamheden op dat punt toe te lichten.

Het bestreden besluit is genoegzaam met redenen omkleed, zelfs al zou het Hof aan krachtens artikel 50 genomen besluiten eisen willen stellen die vergelijkbaar zijn met of gelijk aan die welke gelden voor — op andere rechtsbasis steunende — besluiten tot beëindiging van de dienst.

Het Hof van Justitie vergt niet van de Commissie dat zij de beoordeling van een ambtenaar in verhouding tot andere ambtenaren toelicht en ingewikkelde waardeoordelen met betrekking tot individuele gevallen vermeldt. Bovendien moet de motiveringsplicht worden bezien in het licht van andere besluiten die betrokkene hebben kunnen raken, en van alle omstandigheden waaronder het litigieuze besluit is genomen (arrest van 9 juli 1969, zaak 1/69, Italiaanse Republiek t. Commissie, Jurispr. blz. 277). Het besluit tot reorganisatie en tot vaststelling van een nieuw organigram van DG XVI en het verslag van de vergadering van de Commissie, welke stukken zijn overgelegd, dienen hierbij dan ook evenzeer in aanmerking te worden genomen. De gronden voor het besluit zijn derhalve ruimschoots bekend en stellen het Hof ten volle in staat de rechtmatigheid daarvan te controleren, die trouwens door verzoeker alleen uit hoofde van misbruik van bevoegdheid in het geding wordt gebracht.

Een besluit dat uitsluitend is gebaseerd op de beoordeling van de individuele geschiktheid van de ambtenaar voor de objectieve behoeften van de dienst, kan geen misbruik van bevoegdheid opleveren. Zo het belang van de dienst had gevorderd dat verzoeker werd ontheven van zijn post, die met ongewijzigde taakomschrijving gehandhaafd zou blijven in het organigram van de Commissie, dan nog zou het desbetreffende besluit geen misbruik van bevoegdheid opleveren.

Overwegende dat verzoeker, ten deze vertegenwoordigd door E. Lebrun, advocaat te Brussel, en de Commissie van de Europese Gemeenschappen, ten deze vertegenwoordigd door haar gemachtigde G. Pincherle, ter terechtzitting van 27 oktober mondelinge opmerkingen hebben gemaakt;

Overwegende dat de advocaat-generaal ter terechtzitting van 13 april 1978 zijn conclusie heeft genomen;