<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2026-10-202610C122202500330-00-TRA-DOC-NL-ARRET-C-0033-25-202610262-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="true" name="ParExtraits_2021"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="nl-NL" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="7/10/2026" name="CustomProvisoryEditionDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="21/10/2026 17:55:41" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="nl" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="ARR" name="TypeDoc"/>
    <meta content="Dcdzk5l57SXoiRrt8+WFJCnQ9SsvISPxHbWTjtS3+atrgj4UcaHGFKaw3wdWSm12digfLNL0S+tShVVmb0xz3M877WVKjog0RaakPRWutArZAUYop0pwD0R5gBVsRsuZijuP9YjyY+9MmVSvMmp7tbOsaHMMNSsgUJX+cCyUi3s=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="croonau" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0033" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2025" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="NL" name="Langue"/>
    <meta content="croonau" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="ARR_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 07-10-26 17:04:51" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="831242fa0e304c37b9279bbaf80e4972" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0033" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId25" style="first"/>
      <div id="rId21" style="even">Arrest van 22. 10. 2026 – Zaak C-33/25</div>
      <div id="rId22" style="default">Stichting Bloembollenkeuringsdienst</div>
    </div>
    <p class="C19Centre" id="para-1" title="page-1">
      ARREST VAN HET HOF (Derde kamer)
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-2" title="page-1">
      22 oktober 2026  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">*</a>
</span>)
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-3" title="page-1">
      „Prejudiciële verwijzing – Landbouw – Levende planten en bloemkwekerijproducten – Richtlijn 98/56/EG – In de handel brengen van teeltmateriaal van siergewassen – Artikel 2, punt 3 – Begrippen ‚in de handel brengen’ en ‚ter beschikking of in voorraad houden’ – Uitzondering voor opplanting en staand gewas – Artikel 3, lid 1 – Verbod op het in de handel brengen van teeltmateriaal dat niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet – Artikel 3, lid 2, onder c) – Uitzondering voor de instandhouding van genetische diversiteit – Draagwijdte – Artikel 3, lid 3 – Nadere regels voor de toepassing van deze uitzondering – Facultatief karakter – Geen dergelijke regels op het niveau van de Europese Unie”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-4" title="page-1">
      In zaak C-33/25,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-5" title="page-1">
      betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het College van Beroep voor het bedrijfsleven (Nederland) bij beslissing van 21 januari 2025, ingekomen bij het Hof op dezelfde dag, in de procedure
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-6" title="page-1">
      T V.O.F.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-7" title="page-1">
      tegen
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-8" title="page-1">
      Stichting Bloembollenkeuringsdienst,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-9" title="page-1">
      wijst
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-10" title="page-1">
      HET HOF (Derde kamer),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      samengesteld als volgt: C. Lycourgos, kamerpresident, N. Fenger, S. Rodin, O. Spineanu-Matei en N. Piçarra (rapporteur), rechters,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-12" title="page-1">
      advocaat-generaal: M. Szpunar,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-13" title="page-1">
      griffier: C. Di Bella, administrateur,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-14" title="page-1">
      gezien de stukken en na de terechtzitting op 5 maart 2026,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-15" title="page-1">
      gelet op de opmerkingen van:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">T V.O.F., vertegenwoordigd door R. de Bondt, advocaat,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Stichting Bloembollenkeuringsdienst, vertegenwoordigd door E. K. Pinxterhuis, directeur,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door P. P. Huurnink en J. Langer als gemachtigden,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de Griekse regering, vertegenwoordigd door E. Leftheriotou en A.‑E. Vasilopoulou als gemachtigden,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de Europese Commissie, vertegenwoordigd door G. Koleva en M. ter Haar als gemachtigden,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-21" title="page-1">
      gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 4 juni 2026,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-22" title="page-1">
      het navolgende
    </p>
    <p class="C75Debutdesmotifs" id="para-23" title="page-1">
      Arrest
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 2, punt 3, artikel 3, lid 2, onder c), artikel 3, lid 3, en overweging 10 van richtlijn 98/56/EG van de Raad van 20 juli 1998 betreffende het in de handel brengen van teeltmateriaal van siergewassen (PB 1998, L 226, blz. 16), zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 652/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 (PB 2014, L 189, blz. 1) (hierna: „richtlijn 98/56”).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen enerzijds T V.O.F., een in Nederland gevestigde vennootschap onder firma, en anderzijds de Stichting Bloembollenkeuringsdienst (Nederland) (hierna: „BKD”) over de rechtmatigheid van een beslissing van het Tuchtgerecht voor de Bloembollensector (Nederland) (hierna: „tuchtgerecht”), waarbij dat gerecht heeft geoordeeld dat deze vennootschap onder meer artikel 3, lid 1, en artikel 5, lid 4, van richtlijn 98/56 had geschonden door partijen tulpenbollen te planten die voor een deel waren besmet met een virus, en die vennootschap daarom een geldboete heeft opgelegd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toepasselijke bepalingen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Unierecht</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De overwegingen 3 en 8 tot en met 10 van richtlijn 98/56 luiden als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-29" title="page-2">
      „(3) Overwegende dat vaststelling van geharmoniseerde voorschriften op communautair niveau de kopers in de gehele [Europese] Gemeenschap de zekerheid zal geven dat het teeltmateriaal dat zij ontvangen, fytosanitair in orde en van goede kwaliteit is;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-30" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-31" title="page-2">
      (8) Overwegende dat het in de eerste plaats de taak van de leveranciers van teeltmateriaal is om ervoor te zorgen dat hun producten aan de voorschriften van deze richtlijn voldoen;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-32" title="page-2">
      (9) Overwegende dat de bevoegde autoriteiten van de lidstaten via controles en keuringen erop moeten toezien dat de leveranciers deze voorschriften naleven;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-33" title="page-2">
      (10) Overwegende dat communautaire controlemaatregelen moeten worden getroffen om te garanderen dat de normen van deze richtlijn in alle lidstaten op gelijke wijze worden toegepast;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-2">
      [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 1 van deze richtlijn bepaalt in lid 1:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-2">
      „Deze richtlijn is van toepassing op het in de handel brengen in de Gemeenschap van teeltmateriaal van siergewassen. [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In artikel 2 ervan staan de volgende definities:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-38" title="page-2">
      „[...]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-39" title="page-2">
      1. Teeltmateriaal: plantmateriaal bestemd voor:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de vermeerdering van siergewassen; of</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de productie van siergewassen; in geval van productie uitgaande van complete planten is deze definitie evenwel alleen van toepassing voor zover de ontstane siergewassen bestemd zijn om verder in de handel te worden gebracht;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C10Marge1" id="para-42" title="page-2">
      Vermeerdering: reproductie op vegetatieve of andere wijze;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-43" title="page-2">
      2. Leverancier: elke natuurlijke of rechtspersoon die beroepshalve teeltmateriaal in de handel brengt of invoert;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-44" title="page-3">
      3. In de handel brengen: het verkopen of leveren door een leverancier aan een andere persoon. Verkoop omvat het ter beschikking of in voorraad houden, tentoonstellen met het oog op verkoop, te koop aanbieden;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-45" title="page-3">
      [...]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-46" title="page-3">
      5. Partij: een aantal eenheden van één product, identificeerbaar door de homogene samenstelling en oorsprong.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 3 van deze richtlijn luidt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-48" title="page-3">
      „1. Leveranciers mogen teeltmateriaal alleen in de handel brengen wanneer dit voldoet aan de in deze richtlijn genoemde vereisten.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-49" title="page-3">
      2. Lid 1 [is] niet van toepassing op teeltmateriaal dat is bestemd voor:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-50" title="page-3">
      a) proeven of wetenschappelijke doeleinden;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-51" title="page-3">
      b) selectie;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-52" title="page-3">
      c) instandhouding van de genetische diversiteit.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-53" title="page-3">
      3. Volgens de procedure van artikel 17 kunnen gedetailleerde regels voor de toepassing van lid 2 worden vastgesteld.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 5 van richtlijn 98/56 bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-55" title="page-3">
      „1. Onverminderd het bepaalde in artikel 1 en in artikel 4, moet teeltmateriaal dat in de handel wordt gebracht
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nagenoeg vrij zijn van, althans met het blote oog waarneembare, schadelijke organismen die de kwaliteit van het teeltmateriaal aantasten, dan wel [van] tekenen of symptomen daarvan die de bruikbaarheid van het teeltmateriaal schaden;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-57" title="page-3">
      [...]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-58" title="page-3">
      2. Teeltmateriaal dat op basis van zichtbare tekenen of symptomen niet nagenoeg vrij is van schadelijke organismen moet op adequate wijze worden behandeld of, zo nodig, worden verwijderd.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-59" title="page-3">
      [...]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-60" title="page-3">
      4. Voor bloembollen moet bovendien aan het volgende vereiste worden voldaan:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">het teeltmateriaal moet rechtstreeks afkomstig zijn van materiaal dat in het stadium van staand gewas bij controle nagenoeg vrij is bevonden van schadelijke organismen en ziekten, dan wel [van] tekenen of symptomen daarvan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-62" title="page-4">
      [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 7 van die richtlijn luidt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-64" title="page-4">
      „1. Leveranciers die teeltmateriaal produceren
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">identificeren en controleren kritische punten in hun productieproces die de kwaliteit van het materiaal beïnvloeden;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">houden gegevens betreffende de in het vorige streepje bedoelde controle bij, die desgewenst door de verantwoordelijke officiële instantie kunnen worden onderzocht;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nemen zo nodig monsters voor analyse in een laboratorium dat beschikt over passende faciliteiten en een passende deskundigheid;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">zorgen ervoor dat partijen van teeltmateriaal tijdens de productie afzonderlijk identificeerbaar blijven.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-69" title="page-4">
      2. Indien op een bedrijf van een leverancier die teeltmateriaal produceert, een schadelijk organisme wordt aangetroffen [dat geïdentificeerd is op grond van verordening (EU) 2016/2031 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 betreffende beschermende maatregelen tegen plaagorganismen bij planten, tot wijziging van de verordeningen (EU) nr. 228/2013, (EU) nr. 652/2014 en (EU) nr. 1143/2014 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van de richtlijnen 69/464/EEG, 74/647/EEG, 93/85/EEG, 98/57/EG, 2000/29/EG, 2006/91/EG en 2007/33/EG van de Raad (PB 2016, L 317, blz. 4), of] dat voorkomt […] in krachtens artikel 5, lid 5, opgestelde maatregelen, meldt de leverancier dit aan de verantwoordelijke officiële instantie en voert hij alle door deze instantie opgelegde maatregelen uit.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-70" title="page-4">
      [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 8, lid 3, van deze richtlijn luidt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-72" title="page-4">
      „Volgens de procedure van artikel 17 worden voorschriften ten aanzien van het in lid 2 bedoelde etiket of document opgesteld. […] Volgens diezelfde procedure kunnen ook voorschriften ten aanzien van het verpakken van teeltmateriaal worden aangenomen.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 12 van deze richtlijn bepaalt in lid 1:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-74" title="page-4">
      „De lidstaten eisen dat leveranciers alle nodige maatregelen treffen om te waarborgen dat aan de vereisten van deze richtlijn wordt voldaan. Daartoe zorgen de lidstaten ervoor dat teeltmateriaal officieel wordt geïnspecteerd:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">ten minste steekproefsgewijs; en</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">ten minste bij het in de handel brengen voor personen die zich beroepshalve bezighouden met de productie of verkoop van siergewassen of teeltmateriaal,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-77" title="page-5">
      teneinde na te gaan of aan de vereisten wordt voldaan. De lidstaten kunnen ook monsters nemen om na te gaan of aan de vereisten wordt voldaan. Bij de uitvoering van het toezicht en de controle hebben de verantwoordelijke officiële instanties op alle redelijke tijdstippen vrije toegang tot alle delen van de vestigingen van de leveranciers.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-78" title="page-5">
      [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 13 van richtlijn 98/56 bepaalt in lid 2:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-80" title="page-5">
      „Wanneer blijkt dat teeltmateriaal dat door een bepaalde leverancier in de handel wordt gebracht niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet, zorgt de betrokken lidstaat ervoor dat ten aanzien van deze leverancier passende maatregelen worden genomen.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 14, lid 4, van deze richtlijn luidt als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-82" title="page-5">
      „De [Europese] Commissie treft volgens de procedure van artikel 17 de nodige maatregelen voor het verrichten van de vergelijkende tests en proeven. [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 15 van die richtlijn bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-84" title="page-5">
      „Voor het in de handel brengen van teeltmateriaal dat voldoet aan de vereisten van deze richtlijn, mogen geen andere dan de in deze richtlijn vastgestelde beperkingen gelden ten aanzien van de leverancier, de kwaliteit, de fytosanitaire aspecten, de etikettering en de verpakking.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 17 van richtlijn 98/56, dat is ingevoegd in titel IX van deze richtlijn met als opschrift „Comitologie”, bepaalt in lid 1 dat de Commissie voor de uitvoering van deze richtlijn wordt bijgestaan door een comité in de zin van verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (PB 2011, L 55, blz. 13).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nederlands recht</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 1 van het Landbouwkwaliteitsbesluit 2007 (besluit houdende regels inzake de kwaliteit van landbouwproducten) van 19 september 2007 (Stb. 2007, 344) luidt in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „Landbouwkwaliteitsbesluit”) als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-88" title="page-6">
      „In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-89" title="page-6">
      [...]
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">in de handel brengen: in het vrije verkeer bedrijfsmatig ter beschikking of in voorraad houden, uitstallen of te koop aanbieden, verkopen, bezitten met het oog op de verkoop, alsmede tegen of zonder vergoeding aan derden beschikbaar stellen, leveren of overdragen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-91" title="page-6">
      [...]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 9 van dit besluit bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-93" title="page-6">
      „Teeltmateriaal van bloembollen wordt slechts in de handel gebracht indien voldaan is aan de artikelen 3 tot en met 9 van richtlijn [98/56] en bij of krachtens dit besluit gestelde regels.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoofdgeding en prejudiciële vragen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Verzoekster in het hoofdgeding teelt en verhandelt bloembollen in Nederland. Zij is aangesloten bij de BKD, die belast is met het toezicht op de professionele verkoop van bloembollen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In vijf besluiten die tussen 20 april en 15 juni 2020 zijn vastgesteld, heeft de BKD vijf partijen tulpenbollen die verzoekster in het hoofdgeding had opgeplant, afgekeurd op grond dat ze gedeeltelijk besmet waren met het tulpenmozaïekvirus.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij e-mail van 21 januari 2021 heeft verzoekster in het hoofdgeding bij de BKD ontheffing aangevraagd om deze vijf partijen te mogen opplanten.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij brief van 25 januari 2021 heeft de BKD verzoekster in het hoofdgeding opgedragen om drie van die vijf partijen binnen 14 dagen te vernietigen, en meegedeeld dat zij de kwestie anders zou voorleggen aan het tuchtgerecht. De BKD heeft wel een ontheffing onder voorwaarden verleend voor de twee resterende partijen, maar meegedeeld dat zij de kwestie hoe dan ook aan het tuchtgerecht zou voorleggen omdat deze partijen waren opgeplant voordat deze ontheffing was verleend en de desbetreffende aanvraag te laat was ingediend.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij het tuchtgerecht heeft de BKD verzoekster in het hoofdgeding ten laste gelegd dat zij artikel 9 van het Landbouwkwaliteitsbesluit, gelezen in samenhang met artikel 3, lid 1, en artikel 5, lid 4, van richtlijn 98/56, had geschonden door bedrijfsmatig tulpenbollen te hebben opgeplant en geteeld die niet rechtstreeks afkomstig waren van materiaal dat in het stadium van staand gewas bij controle nagenoeg vrij was bevonden van schadelijke organismen en ziekten, dan wel van tekenen of symptomen daarvan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij beslissing van 13 januari 2022 heeft het tuchtgerecht het aan verzoekster in het hoofdgeding ten laste gelegde bewezen verklaard, geoordeeld dat de in het vorige punt van het onderhavige arrest genoemde bepalingen waren overtreden en haar een geldboete van 12 500 EUR opgelegd. Het heeft in dat verband opgemerkt dat verzoekster in het hoofdgeding had besloten om de betrokken partijen ondanks de aan haar gerichte afkeuringen en maatregelen van de BKD toch op te planten, en dat het feit dat zij al meermaals was veroordeeld voor soortgelijke vergrijpen, aangemerkt als een verzwarende omstandigheid.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Verzoekster in het hoofdgeding heeft tegen deze beslissing hoger beroep ingesteld bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (Nederland), de verwijzende rechter.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zij voert ter ondersteuning van haar hoger beroep aan dat zij een in 1951 opgerichte onderneming in het telen en verhandelen van tuintulpen drijft, waarvan het assortiment ten tijde van de feiten in het hoofdgeding bestond uit 455 verschillende tulpenrassen, en dat zij de enige is die bepaalde van deze tulpenrassen teelt om het betreffende tulpenras in stand te houden en niet om deze te verhandelen. Wanneer zij bij een tulpenras een ziekte of een virus aantreft, geeft zij de voorkeur aan sanering door de besmette bloembollen te verwijderen, teneinde het tulpenras voor uitsterven te behoeden, een procedé dat duurder is dan alle bloembollen vernietigen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens verzoekster in het hoofdgeding heeft zij de vijf litigieuze partijen bloembollen in 2020 opgeplant zonder de bedoeling deze in de handel te brengen, en is zij tijdens de volledige periode van het opplanten eigenaar daarvan gebleven. Na het rooien van de bloembollen in 2021 heeft zij uit twee van de vijf partijen de besmette bloembollen geselecteerd en de drie andere partijen volledig vernietigd. Volgens haar vallen deze activiteiten geenszins onder de noemer „in de handel brengen” en slaat dit begrip alleen op activiteiten die na de oogst plaatsvinden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De BKD daarentegen betoogt dat het opplanten van niet daartoe goedgekeurde partijen bloembollen in strijd is met artikel 3, lid 1, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 4, van richtlijn 98/56, en dat er sprake is van „in de handel brengen” in de zin van artikel 1 van het Landbouwkwaliteitsbesluit en artikel 2, punt 3, van deze richtlijn zodra de bloembollen worden opgeplant, en deze vanaf dat moment „ter beschikking worden gehouden”. Volgens de BKD omvat het begrip „in de handel brengen” het begrip „ter beschikking houden”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Verder stelt zij dat waar het begrip „instandhouding van de genetische diversiteit” in de zin van artikel 3, lid 2, onder c), van deze richtlijn een uitzondering kan rechtvaardigen op de algemene regel uit lid 1 van dit artikel, het niet mede gaat om de „instandhouding van een bepaalde cultivar” maar enkel om „tulpen als specifieke plantensoort”. Volgens de BKD kan verzoekster in het hoofdgeding zich hoe dan ook niet beroepen op artikel 3, lid 2, onder c), van deze richtlijn, aangezien er geen gedetailleerde regels voor de toepassing ervan als bedoeld in artikel 3, lid 3, zijn vastgesteld. Een andere uitlegging zou volgens haar betekenen dat „iedere teler” zich aan het toezicht op de naleving van de voorschriften van richtlijn 98/56 kan onttrekken door teeltmateriaal te bestemmen voor instandhouding.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De verwijzende rechter legt uit dat hij, om te kunnen beoordelen of het tuchtgerecht terecht heeft geoordeeld dat verzoekster in het hoofdgeding artikel 3, lid 1, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 4, van richtlijn 98/56 heeft geschonden door vijf partijen bloembollen opnieuw op te planten die wegens gedeeltelijke besmetting met het tulpenmozaïekvirus waren afgekeurd, in de eerste plaats dient uit te maken of verzoekster in het hoofdgeding die bloembollen ter beschikking heeft gehouden en deze daardoor in de handel heeft gebracht in de zin van artikel 2, punt 3, van deze richtlijn, en in de tweede plaats of het opnieuw opplanten met het oog op de instandhouding van een bepaalde variëteit tulpen onder het begrip „instandhouding van de genetische diversiteit” van artikel 3, lid 2, onder c), van die richtlijn valt. Indien dat het geval is, vraagt de verwijzende rechter zich af of dat opnieuw opplanten op grond van laatstgenoemde bepaling kan worden toegestaan wanneer er geen „gedetailleerde regels voor de toepassing van [dit] lid 2” zijn vastgesteld in de zin van lid 3 ervan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat de eerste vraag betreft, geeft de verwijzende rechter de voorkeur aan een uitlegging van het begrip „verkoop” – dat voorkomt in de tweede volzin van artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56 – die aansluit bij het ruimere begrip „in de handel brengen” in de eerste volzin van die bepaling, en die bloembollen die zich nog in het stadium van staand gewas bevinden en bijgevolg nog geen eindproduct zijn, uitsluit van de werkingssfeer ervan. Deze uitlegging vindt volgens die rechter steun in artikel 12, lid 1, van die richtlijn, waarin staat dat teeltmateriaal officieel „ten minste bij het in de handel brengen” moet worden geïnspecteerd, wat volgens hem veronderstelt dat er een stadium bestaat dat aan het in de handel brengen voorafgaat en dat noodzakelijkerwijs het opplantingsstadium omvat.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Voor het geval het begrip „in de handel brengen” van artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56 aldus moet worden uitgelegd dat het niet mede het stadium van de opplanting van dat materiaal omvat, vraagt de verwijzende rechter zich af of de lidstaten bij het omzetten van deze richtlijn in hun interne rechtsorde opplanting tot de werkingssfeer van dit begrip mogen rekenen. Hij vraag zich tot slot ook af of de lidstaten kunnen voorzien in geldboeten voor leveranciers die de richtlijn schenden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat de tweede vraag betreft, merkt de verwijzende rechter op dat richtlijn 98/56 geen definitie van het begrip „genetische diversiteit” bevat en daar dus niet uit kan worden afgeleid of het enkel gaat om plantensoorten of ook om bepaalde variëteiten binnen een plantensoort. Hij neigt evenwel naar een uitlegging van artikel 3, lid 2, onder c), van deze richtlijn waarbij de instandhouding van „genetische diversiteit” niet alleen slaat op de instandhouding van een plantensoort, maar ook op die van een bepaalde variëteit binnen een plantensoort.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Verder is hij, anders dan de BKD, van oordeel dat uit richtlijn 98/56 niet kan worden afgeleid dat een leverancier zich slechts op artikel 3, lid 2, ervan kan beroepen wanneer er reeds „gedetailleerde regels voor de toepassing van lid 2” zijn vastgesteld als bedoeld in lid 3 ervan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In die omstandigheden heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-112" title="page-9">
      „1) Moet de zinsnede ‚ter beschikking of in voorraad houden’ in artikel 2, derde lid, van [richtlijn 98/56] zo worden uitgelegd dat hiervan ook sprake is als teeltmateriaal in de vorm van bloembollen is opgeplant, maar nog niet geoogst, zodat ook het opplanten van bloembollen maakt dat deze in de handel worden gebracht in de zin van deze bepaling?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-113" title="page-9">
      2) Ziet de uitzondering van artikel 3, tweede lid, aanhef en onder c, van [richtlijn 98/56] ook op de situatie waarin een bloembollenteler bloembollen opplant met het oog op de instandhouding van een bepaalde cultivar?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-114" title="page-9">
      3) Kan op de uitzondering van artikel 3, tweede lid, aanhef en onder c, van [richtlijn 98/56] ook een beroep worden gedaan als er nog geen gedetailleerde regels zijn vastgesteld als bedoeld in artikel 3, derde lid, van [richtlijn 98/56]?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-115" title="page-9">
      4) Staat [richtlijn 98/56] toe, mede gelet op punt 10 van de overwegingen, dat lidstaten in bepalingen van nationaal recht die zijn bedoeld als implementatie van [richtlijn 98/56] en die verwijzen naar de artikelen 3 tot en met 9 van [richtlijn 98/56], de term ‚in de handel brengen’ een ruimere betekenis geven dan de definitie van artikel 2, derde lid, van [richtlijn 98/56], zodat ook het opplanten van bloembollen wordt beschouwd als ‚in de handel brengen’ en overtreding van die bepalingen van nationaal recht kan worden beboet?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Beantwoording van de prejudiciële vragen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Eerste en vierde vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met zijn eerste en vierde vraag, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, van deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat het daarin gedefinieerde begrip „in de handel brengen” en met name het onderdeel „ter beschikking of in voorraad houden” daarvan mede zien op het opplanten van teeltmateriaal van siergewassen vóór de oogst daarvan en, zo neen, of de lidstaten bij de omzetting van deze richtlijn in hun interne rechtsorde een dergelijke draagwijdte aan die begrippen kunnen geven en kunnen bepalen dat geldboeten zullen worden opgelegd aan leveranciers van dat materiaal die deze richtlijn schenden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals uit de titel en uit artikel 1 van richtlijn 98/56 blijkt, heeft deze richtlijn tot doel het „in de handel brengen” in de Europese Unie te regelen van „teeltmateriaal” in de zin van artikel 2, punt 1, van deze richtlijn, te weten plantmateriaal dat bestemd is voor de vermeerdering of de productie van siergewassen. Het begrip „vermeerdering” wordt in laatstgenoemde bepaling gedefinieerd als „reproductie op vegetatieve of andere wijze”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het begrip „in de handel brengen” wordt in punt 3 van artikel 2 gedefinieerd als „het verkopen of leveren door een leverancier aan een andere persoon”, waarbij verkoop onder meer „het ter beschikking of in voorraad houden” omvat.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens vaste rechtspraak moet aan de bewoordingen van een Unierechtelijke bepaling die voor de vaststelling van haar betekenis en draagwijdte niet uitdrukkelijk refereert aan het recht van de lidstaten, overeenkomstig de vereisten die voortvloeien uit zowel de uniforme toepassing van het Unierecht als het gelijkheidsbeginsel, in de regel in de gehele Unie een autonome en uniforme uitlegging worden gegeven die in overeenstemming is met de gebruikelijke betekenis van de betrokken bewoordingen in de omgangstaal, waarbij rekening moet worden gehouden met de context waarin die bewoordingen worden gebruikt en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaken (zie in die zin arresten van 29 juli 2024, LivaNova, C-713/22, EU:C:2024:642, punt 61, en 10 juli 2025, Farmacija, C-715/23, EU:C:2025:548, punt 47).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat betreft in de eerste plaats de bewoordingen van de definitie van „in de handel brengen” in artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56, moet om te beginnen worden opgemerkt dat niet expliciet wordt verwezen naar de activiteit van het „opplanten” of naar een vergelijkbare activiteit. Voorts verwijzen de begrippen „in de handel brengen” en „verkoop” in de gebruikelijke betekenis ervan in de omgangstaal niet naar het „opplanten” van in casu teeltmateriaal van siergewassen, maar veeleer naar eindproducten, in het onderhavige geval producten die voortkomen uit een latere oogst.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat meer specifiek het begrip „ter beschikking of in voorraad houden” betreft, moet worden benadrukt dat dit begrip in artikel 2, punt 3, van deze richtlijn uitdrukkelijk wordt gekoppeld aan het begrip „verkoop”, waarvan in het vorige punt van het onderhavige arrest is vastgesteld dat het niet mede ziet op „opplanten”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit het voorgaande volgt dat het opplanten van teeltmateriaal volgens een letterlijke uitlegging van artikel 2, punt 3, van deze richtlijn niet onder het begrip „in de handel brengen” valt.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de tweede plaats vindt deze uitlegging steun in de context van deze bepaling. Waar de Uniewetgever heeft willen verwijzen naar het stadium van opplanting of staand gewas, heeft hij dat namelijk expliciet gedaan, zonder het begrip „in de handel brengen” uit te breiden naar de activiteiten die plaatsvinden in dat stadium.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zo bepaalt artikel 5, lid 4, van richtlijn 98/56 voor bloembollen dat teeltmateriaal rechtstreeks afkomstig moet zijn van materiaal dat in het stadium van staand gewas bij controle nagenoeg vrij is bevonden van schadelijke organismen en ziekten, dan wel van tekenen of symptomen daarvan. Zoals de advocaat-generaal in punt 80 van zijn conclusie heeft verduidelijkt, moet het bronmateriaal worden gecontroleerd en nagenoeg vrij worden bevonden van deze schadelijke organismen en ziekten, dan wel van tekenen of symptomen daarvan, ongeacht of dat bronmateriaal wel of niet in de handel wordt gebracht. Omgekeerd moet het daarvan afkomstige teeltmateriaal dat is bestemd om in de handel te worden gebracht, afkomstig zijn van bronmateriaal dat aan die fytosanitaire voorwaarde voldoet.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals de verwijzende rechter opmerkt, volgt verder uit artikel 12, lid 1, van deze richtlijn – dat bepaalt dat teeltmateriaal „ten minste bij het in de handel brengen” officieel moet worden geïnspecteerd –, gelezen in het licht van overweging 9 van deze richtlijn, dat die bepaling veronderstelt dat er een stadium vóór het „in de handel brengen” bestaat. Dit „voorafgaande stadium” kan dus niet samenvallen met het latere stadium van het „in de handel brengen”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Daarenboven gaat artikel 7, leden 1 en 2, van deze richtlijn over het specifieke geval van „leveranciers” in de zin van artikel 2, punt 2, ervan die naast het „beroepshalve [in de handel brengen of invoeren van] teeltmateriaal” in de zin van punt 1 van dit artikel 2, dit materiaal ook produceren. Aan deze bloembollentelers worden in artikel 7, leden 1 en 2, verschillende fytosanitaire verplichtingen opgelegd die niet onder het begrip „in de handel brengen” vallen zoals dat in de punten 38 tot en met 40 van het onderhavige arrest is omschreven.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zo moeten zij onder meer kritische punten in het productieproces identificeren en controleren die de kwaliteit van het materiaal beïnvloeden, ervoor zorgen dat partijen teeltmateriaal in de zin van artikel 2, punt 5, van richtlijn 98/56 tijdens de productie afzonderlijk identificeerbaar blijven en, indien „op een bedrijf van een leverancier die teeltmateriaal produceert” een schadelijk organisme wordt aangetroffen, dit melden aan de verantwoordelijke officiële instantie en alle door deze instantie opgelegde maatregelen uitvoeren.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de derde plaats vindt de uitlegging dat het begrip „in de handel brengen” in de zin van artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56 zich niet uitstrekt tot het opplanten van teeltmateriaal van siergewassen, ook steun in de doelstellingen die met deze richtlijn worden nagestreefd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In overweging 3 ervan staat namelijk te lezen dat geharmoniseerde voorschriften de „kopers” in de gehele Unie de zekerheid zullen geven dat het teeltmateriaal dat zij ontvangen, fytosanitair in orde en van goede kwaliteit is, wat bevestigt dat richtlijn 98/56 weliswaar van toepassing is op teeltmateriaal dat bestemd is om in de handel te worden gebracht, maar ook bepalingen bevat – zoals die welke in de punten 42 tot en met 45 van het onderhavige arrest zijn onderzocht – over het stadium van opplanting of staand gewas van dat materiaal, zonder dat stadium evenwel gelijk te stellen met het stadium van het „in de handel brengen” in de zin van artikel 2, punt 3, van deze richtlijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit het voorgaande volgt dat artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56 aldus moet worden uitgelegd dat het daarin gedefinieerde begrip „in de handel brengen” en met name het onderdeel „ter beschikking of in voorraad houden” daarvan zich niet uitstrekt tot het opplanten van teeltmateriaal van siergewassen vóór de oogst daarvan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat betreft de vraag of de lidstaten deze begrippen bij de omzetting van die richtlijn in hun nationale recht kunnen uitbreiden naar het begrip van het opplanten en staand gewas van dat teeltmateriaal, zij eraan herinnerd dat artikel 15 ervan bepaalt dat voor het in de handel brengen van teeltmateriaal dat voldoet aan de vereisten van deze richtlijn, geen andere dan de in deze richtlijn vastgestelde beperkingen mogen gelden ten aanzien van de leverancier, de kwaliteit, de fytosanitaire aspecten, de etikettering en de verpakking. Verder blijkt uit artikel 1 van richtlijn 98/56, gelezen in het licht van overweging 3 ervan, dat de werkingssfeer van deze richtlijn beperkt is tot het in de handel brengen in de Unie van teeltmateriaal van siergewassen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit deze bepalingen blijkt dus dat richtlijn 98/56 enkel het in de handel brengen in de Unie van teeltmateriaal van siergewassen volledig harmoniseert.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals de advocaat-generaal in punt 98 van zijn conclusie heeft opgemerkt, volgt hieruit dat de lidstaten bevoegd zijn om fytosanitaire en kwaliteitsvereisten te bepalen voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, aangezien dergelijke vereisten niet worden geregeld door richtlijn 98/56 (zie naar analogie arrest van 19 maart 2026, Almirall, C-589/24, EU:C:2026:217, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het staat de lidstaten dus vrij om in voorkomend geval nationale voorschriften vast te stellen met fytosanitaire en kwaliteitsvereisten voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, die identiek zijn aan of vergelijkbaar zijn met de voorschriften van richtlijn 98/56 voor teeltmateriaal van siergewassen dat wel bestemd is om in de handel te worden gebracht. Die nationale voorschriften kunnen het begrip „in de handel brengen” van artikel 2, punt 3, van deze richtlijn echter niet uitbreiden naar opplanten en staand gewas van teeltmateriaal. Indien de lidstaten de draagwijdte van dat geharmoniseerde begrip zouden kunnen wijzigen, zou immers afbreuk worden gedaan aan de vereisten die voortvloeien uit de uniforme toepassing van het Unierecht in de zin van de in punt 37 van het onderhavige arrest geciteerde rechtspraak.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat tot slot de vraag betreft of er op schending van de nationale bepalingen ter omzetting van richtlijn 98/56 geldboeten kunnen staan, blijkt uit artikel 13, lid 2, van deze richtlijn dat de lidstaten moeten voorzien in „passende maatregelen” ten aanzien van leveranciers die teeltmateriaal in de handel brengen dat niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet. Tot die maatregelen kunnen geldboeten behoren, op voorwaarde dat die, bij ontbreken van harmonisatie van de Uniewetgeving op het gebied van sancties die toepasselijk zijn in geval van niet-naleving van de betrokken rechtsregeling, worden opgelegd met eerbiediging van het Unierecht en de algemene beginselen daarvan en dus ook met eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel [zie in die zin arresten van 9 februari 2012, Urbán, C‑210/10, EU:C:2012:64, punt 23; 21 november 2024, Еkоstroy, C‑61/23, EU:C:2024:974, punt 41, en 11 december 2025, Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport (Elektronische sigaretten), C‑665/24, EU:C:2025:960, punt 42].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wat daarentegen teeltmateriaal betreft dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht en waarvoor er in de betrokken lidstaat nationale voorschriften met bepaalde fytosanitaire en kwaliteitsvereisten zouden gelden, kunnen de eventuele bijbehorende sancties uitsluitend gebaseerd zijn op het nationale recht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gelet op het voorgaande dient op de eerste en de vierde vraag te worden geantwoord dat artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, van deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat het daarin gedefinieerde begrip „in de handel brengen” en met name het onderdeel „ter beschikking of in voorraad houden” daarvan niet mede ziet op het opplanten van teeltmateriaal van siergewassen vóór de oogst ervan. Hoewel de lidstaten het begrip „in de handel brengen” niet mogen uitbreiden naar het opplanten van teeltmateriaal, staat het hun wel vrij om nationale voorschriften vast te stellen met fytosanitaire en kwaliteitsvereisten voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, die in voorkomend geval identiek zijn aan of vergelijkbaar zijn met die van richtlijn 98/56. De eventuele sancties die dan worden bepaald om de naleving te waarborgen van die voorschriften voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, vallen uitsluitend onder het nationale recht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tweede en derde vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met zijn tweede en derde vraag, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56 aldus moet worden uitgelegd dat een leverancier zich op deze bepaling kan beroepen om teeltmateriaal van siergewassen in de handel te brengen dat niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet wanneer dat materiaal bestemd is om de genetische diversiteit in stand te houden, ook indien er geen gedetailleerde regels voor de toepassing van die bepaling zijn vastgesteld op Unieniveau (in de zin van artikel 3, lid 3, van deze richtlijn) of op nationaal niveau.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Overeenkomstig de doelstelling van richtlijn 98/56, die erin bestaat het in de handel brengen in de Unie van teeltmateriaal van siergewassen te regelen, bepaalt artikel 3, lid 1, van deze richtlijn dat leveranciers dit materiaal alleen in de handel mogen brengen wanneer dit voldoet aan de in de richtlijn genoemde vereisten. Zoals in overweging 8 ervan wordt gepreciseerd, is het in de eerste plaats aan de leveranciers van teeltmateriaal om ervoor te zorgen dat hun producten voldoen aan de voorschriften van de richtlijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 5, lid 1, van richtlijn 98/56 vereist onder meer dat teeltmateriaal dat in de handel wordt gebracht nagenoeg vrij is van, althans met het blote oog waarneembare, schadelijke organismen die de kwaliteit van dat materiaal aantasten, dan wel van tekenen of symptomen daarvan die de bruikbaarheid ervan schaden, en ook nagenoeg vrij is van gebreken die de kwaliteit ervan kunnen aantasten. Lid 2 van dit artikel vereist dat teeltmateriaal dat op basis van zichtbare tekenen of symptomen niet nagenoeg vrij is van schadelijke organismen, op adequate wijze wordt behandeld of, zo nodig, wordt verwijderd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In afwijking van artikel 3, lid 1, van richtlijn 98/56 is het leveranciers in lid 2, onder c), van dit artikel toegestaan om teeltmateriaal dat niet aan die vereisten voldoet toch in de handel te brengen indien het bestemd is om de genetische diversiteit in stand te houden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gezien de twijfels die de verwijzende rechter heeft geuit, moet meteen worden onderstreept dat het begrip „genetische diversiteit” in de gebruikelijke betekenis ervan in de omgangstaal slaat op alle erfelijke variaties die binnen een bepaalde soort voorkomen en met name op de variaties die tot uiting komen in de verschillende variëteiten waaruit deze soort bestaat. Hieruit volgt dat het begrip „instandhouding van de genetische diversiteit” in de zin van artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56, anders dan de BKD betoogt, niet alleen ziet op de instandhouding van een plantensoort maar ook op die van een bepaalde variëteit binnen een plantensoort.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dit gezegd zijnde moet in de eerste plaats worden benadrukt dat artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56 als afwijking van de algemene regel van artikel 3, lid 1, van deze richtlijn strikt moet worden uitgelegd (zie in die zin arresten van 4 oktober 2011, Football Association Premier League e.a., C-403/08 en C-429/08, EU:C:2011:631, punt 162, en 29 juli 2019, Spiegel Online, C-516/17, EU:C:2019:625, punt 53).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals de Commissie in haar schriftelijke opmerkingen heeft aangegeven, kan de instandhouding van een variëteit die niet met uitsterven wordt bedreigd, niet worden geacht noodzakelijk te zijn voor de instandhouding van de genetische diversiteit van het siergewas in kwestie in de zin van artikel 3, lid 2, onder c). Indien de afwijking als bedoeld in deze bepaling aldus zou worden uitgelegd dat deze kan worden ingeroepen voor elke variëteit van een siergewas, ongeacht of die met uitsterven wordt bedreigd, zou de algemene regel van artikel 3, lid 1, van richtlijn 98/56 immers zijn nuttige werking verliezen, aangezien leveranciers zich dan op deze afwijking zouden kunnen beroepen voor al het teeltmateriaal.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals de advocaat-generaal in de punten 105 en 116 van zijn conclusie in essentie heeft opgemerkt, blijkt uit artikel 3, lid 2, van deze richtlijn dat dit lid, net als lid 1 ervan, het in de handel brengen van teeltmateriaal regelt en leveranciers toestaat om teeltmateriaal dat niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet toch in de handel te brengen op voorwaarde dat het bestemd is voor een van de daarin genoemde zaken, te weten voor proeven of wetenschappelijke doeleinden, voor selectie of voor de instandhouding van de genetische diversiteit. Een leverancier kan deze afwijking slechts inroepen voor teeltmateriaal dat bestemd is om in de handel te worden gebracht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De Nederlandse regering heeft in haar schriftelijke opmerkingen aangevoerd dat een van de vijf litigieuze partijen tulpenbollen in het hoofdgeding in de handel is gebracht, hetgeen de verwijzende rechter dient te verifiëren. Alleen indien dit daadwerkelijk het geval is, zijn de bepalingen van artikel 3 van richtlijn 98/56 van toepassing in het hoofdgeding.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">65</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de tweede plaats bepaalt artikel 3, lid 3, van richtlijn 98/56 dat gedetailleerde regels voor de toepassing van lid 2 ervan, zoals dit in punt 63 van het onderhavige arrest wordt uitgelegd, „kunnen […] worden vastgesteld” volgens de zogenoemde „comitologieprocedure” van artikel 17 van deze richtlijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">66</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Noch uit de bewoordingen van artikel 3, lid 2, van deze richtlijn, noch uit die van artikel 3, lid 3, ervan blijkt dat de in eerstgenoemde bepaling bedoelde afwijking alleen kan worden toegepast wanneer er gedetailleerde toepassingsregels in de zin van laatstgenoemde bepaling zijn vastgesteld. Dat in lid 3 de termen „kunnen […] worden vastgesteld” worden gehanteerd, wijst er duidelijk op dat de vaststelling van die toepassingsregels facultatief is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">67</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze uitlegging wordt bevestigd wanneer de tekst van artikel 3, lid 3, wordt vergeleken met die van artikel 8, lid 3, en artikel 14, lid 4, van richtlijn 98/56. Anders dan de eerste bepaling zijn de twee laatste bepalingen namelijk geformuleerd in bewoordingen die een verplichting tot handelen uitdrukken. Daar staat respectievelijk in te lezen dat „[v]olgens de procedure van artikel 17 […] voorschriften ten aanzien van het in [artikel 8,] lid 2[,] bedoelde etiket of document [worden] opgesteld”, maar niet voor het verpakken van teeltmateriaal, ten aanzien waarvan voorschriften „[v]olgens diezelfde procedure kunnen […] worden aangenomen”, en dat „[d]e Commissie […] volgens de procedure van artikel 17 de nodige maatregelen [treft] voor het verrichten van de vergelijkende tests en proeven”, waaruit dus a contrario blijkt dat de Uniewetgever de vaststelling van de in artikel 3, lid 3, bedoelde gedetailleerde regels een facultatief karakter heeft willen verlenen door de bewoordingen „kunnen […] worden vastgesteld” te hanteren.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">68</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De Nederlandse en de Griekse regering betogen dat bij gebreke van gedetailleerde toepassingsregels op Unieniveau, de vraag of de afwijking van artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56 kan worden toegepast afhangt van de vraag of er op nationaal niveau dergelijke regels zijn vastgesteld en dan met name regels in verband met de plaats van de partijen die voor deze afwijking in aanmerking komen en de wijze waarop die partijen moeten worden gescheiden van aangrenzende partijen waarvoor de voorschriften van de richtlijn gelden. Tijdens de pleitzitting heeft de Nederlandse regering verklaard dat dergelijke regels zijn vastgesteld op nationaal niveau, hetgeen door de verwijzende rechter moet worden nagegaan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">69</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoewel in artikel 3, lid 3, van richtlijn 98/56 wordt verwezen naar de comitologieprocedure van artikel 17 van deze richtlijn, staat het de lidstaten ook vrij om gedetailleerde regels voor de toepassing van de in artikel 3, lid 2, bedoelde afwijking vast te stellen. Artikel 3, lid 3, preciseert immers weliswaar welke procedure er op Unieniveau moet worden gevolgd, maar sluit niet uit dat de lidstaten dergelijke regels vaststellen wanneer de Unie geen gebruik heeft gemaakt van de bij die bepaling verleende bevoegdheid.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">70</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De toepassing van deze afwijking mag echter niet afhankelijk zijn van de vaststelling van dergelijke toepassingsregels, ongeacht of zij worden vastgesteld op Unieniveau dan wel op nationaal niveau.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">71</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In dit verband zij eraan herinnerd dat de uitlegging van een bepaling van het Unierecht er niet toe mag leiden dat aan de duidelijke en precieze bewoordingen van die bepaling elk nuttig effect wordt ontnomen. Wanneer de betekenis van die bepaling ondubbelzinnig uit de bewoordingen ervan blijkt, mag het Hof dus niet van deze uitlegging afwijken (arrest van 1 augustus 2025, Banca Mediolanum, C‑92/24‑C‑94/24, EU:C:2025:599, punt 31).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">72</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Aangezien artikel 3, lid 3, van richtlijn 98/56 op duidelijke en precieze wijze van een loutere mogelijkheid spreekt, kan de toepassing van de afwijking in artikel 3, lid 2, van deze richtlijn niet afhangen van de vraag of er gedetailleerde regels voor de toepassing ervan bestaan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">73</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bovendien kan een lidstaat, zoals de advocaat-generaal in de punten 116 en 125 van zijn conclusie in essentie heeft aangegeven, niet verhinderen dat die afwijking wordt toegepast door geen dergelijke regels vast te stellen. Dienaangaande moet worden benadrukt dat artikel 3, lid 2, van richtlijn 98/56 voldoende nauwkeurig en onvoorwaardelijk is om te worden geacht rechtstreekse werking te hebben. Bijgevolg kan een leverancier zich op de afwijking in die bepaling beroepen en moeten de administratieve autoriteiten en de rechterlijke instanties van de lidstaten die afwijking toepassen, zelfs wanneer er op nationaal niveau geen toepassingsregels zijn vastgesteld.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">74</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gelet op het voorgaande dient op de tweede en de derde vraag te worden geantwoord dat artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56 aldus moet worden uitgelegd dat een leverancier zich op deze bepaling kan beroepen om teeltmateriaal van siergewassen in de handel te brengen dat niet aan de vereisten van deze richtlijn voldoet wanneer dat materiaal bestemd is om de genetische diversiteit in stand te houden, ook indien er geen gedetailleerde regels voor de toepassing van die bepaling zijn vastgesteld op Unieniveau (in de zin van artikel 3, lid 3, van deze richtlijn) of op nationaal niveau.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Kosten</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">75</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C41DispositifIntroduction" id="para-162" title="page-17">
      Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 2, punt 3, van richtlijn 98/56/EG van de Raad van 20 juli 1998 betreffende het in de handel brengen van teeltmateriaal van siergewassen, zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 652/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, van deze richtlijn, zoals gewijzigd,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-164" title="page-17">
      moet aldus worden uitgelegd dat
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-165" title="page-17">
      het daarin gedefinieerde begrip „in de handel brengen” en met name het onderdeel „ter beschikking of in voorraad houden” daarvan niet mede ziet op het opplanten van teeltmateriaal van siergewassen vóór de oogst ervan. Hoewel de lidstaten het begrip „in de handel brengen” niet mogen uitbreiden naar het opplanten van teeltmateriaal, staat het hun wel vrij om nationale voorschriften vast te stellen met fytosanitaire en kwaliteitsvereisten voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, die in voorkomend geval identiek zijn aan of vergelijkbaar zijn met die van die richtlijn, zoals gewijzigd. De eventuele sancties die dan worden bepaald om de naleving te waarborgen van die voorschriften voor teeltmateriaal dat niet bestemd is om in de handel te worden gebracht, vallen uitsluitend onder het nationale recht.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 3, lid 2, onder c), van richtlijn 98/56, zoals gewijzigd bij verordening nr. 652/2014,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-167" title="page-17">
      moet aldus worden uitgelegd dat
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-168" title="page-17">
      een leverancier zich op deze bepaling kan beroepen om teeltmateriaal van siergewassen in de handel te brengen dat niet aan de vereisten van deze richtlijn, zoals gewijzigd, voldoet wanneer dat materiaal bestemd is om de genetische diversiteit in stand te houden, 
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-169" title="page-18">
      
        <br/>
      
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-170" title="page-19">
      ook indien er geen gedetailleerde regels voor de toepassing van die bepaling zijn vastgesteld op het niveau van de Europese Unie (in de zin van artikel 3, lid 3, van deze richtlijn, zoals gewijzigd) of op nationaal niveau.
    </p>
    <div class="signatures">
<p class="C77SignaturesComposition" id="para-171" title="page-19">
<span class="signatory">ondertekeningen</span>
</p>
</div>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">*</a>
</span>) Procestaal: Nederlands.</p>
</body>
</html>
