Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 22 października 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2014/26/UE – Organizacja zbiorowego zarządzania – Artykuł 3 lit. h) – Przychody z praw, w tym rekompensata z tytułu kopii na użytek prywatny i wynagrodzenie z tytułu publicznego użyczenia – Artykuł 11 ust. 4 – Wykorzystanie tych przychodów do celów innych niż podział między podmioty uprawnione – Finansowanie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym – Artykuł 12 ust. 4 – Potrącenia dokonywane przez organizację zbiorowego zarządzania – Artykuł 13 ust. 4 i 6 – Kwoty uznane za niepodlegające podziałowi – Uregulowania krajowe przewidujące promowanie utworów o znaczeniu dla kultury
W sprawie C‑840/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowieniem z dnia 21 listopada 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 grudnia 2024 r., w postępowaniu:
Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort)
przeciwko
TL,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, B. Smulders (sprawozdawca), E. Regan, J. Passer i D. Gratsias, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: F. Cathagne, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 listopada 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort) – T. Winter, Rechtsanwalt,
– w imieniu TL – T. von Plehwe, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann, L. Hülsmann oraz A. Sahner, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe oraz H. Nunes da Silva, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu austriackiego – A. Posch, J. Schmoll oraz G. Kunnert, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – J. Samnadda oraz G. von Rintelen, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 26 lutego 2026 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10), art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 2006, L 376, s. 28) oraz art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym (Dz.U. 2014, L 84, s. 72).
2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy TL, działającym zarówno osobiście, jak i jako cesjonariusz praw OS, autorów utworów literackich, a Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort) (zwaną dalej „VG Wort”), organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, w przedmiocie finansowania przez tę ostatnią funduszu promocji nauki z przychodów z zarządzania prawami autorskimi.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2001/29
3 Artykuł 5 dyrektywy 2001/29, zatytułowany „Wyjątki i ograniczenia”, stanowi w ust. 2:
„Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2, w następujących przypadkach:
[…]
b) w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6, w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną;
[…]”.
Dyrektywa 2006/115
4 Artykuł 6 dyrektywy 2006/115, zatytułowany „Odstępstwo od wyłącznego prawa publicznego użyczenia”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie mogą ustanowić odstępstwa od wyłącznego prawa przewidzianego w art. 1 w zakresie publicznego użyczenia, o ile przynajmniej twórcy otrzymają wynagrodzenie za takie użyczenie. Państwa członkowskie mają swobodę przy ustalaniu wynagrodzenia, biorąc pod uwagę swoje cele promocji kultury”.
Dyrektywa 2014/26
5 Motywy 1, 3, 6–9, 26 i 28 dyrektywy 2014/26 głoszą:
„(1) Dyrektywy unijne przyjęte w dziedzinie praw autorskich i praw pokrewnych zapewniają już wysoki poziom ochrony podmiotów uprawnionych, a tym samym ramy, w których może następować eksploatacja treści chronionych tymi prawami. Dyrektywy te przyczyniają się do rozwoju i zachowania twórczości. Na rynku wewnętrznym, na którym konkurencja nie jest zakłócona, ochrona innowacji i twórczości intelektualnej sprzyja również inwestowaniu w innowacyjne usługi i produkty.
[…]
(3) Artykuł 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) wymaga, aby Unia [Europejska] uwzględniała w swoim działaniu różnorodność kulturową oraz przyczyniała się do rozkwitu kultur państw członkowskich, w poszanowaniu ich różnorodności narodowej i regionalnej, równocześnie podkreślając znaczenie wspólnego dziedzictwa kulturowego. Organizacje zbiorowego zarządzania pełnią i powinny nadal pełnić ważną rolę w propagowaniu różnorodności ekspresji kulturalnej, zarówno poprzez umożliwienie wejścia na rynek najmniejszym i mniej popularnym repertuarom, jak i świadczenie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym swoim podmiotom uprawnionym oraz odbiorcom.
[…]
(6) Potrzebę usprawnienia funkcjonowania organizacji zbiorowego zarządzania stwierdzono już w zaleceniu [Komisji 2005/737/WE z dnia 18 maja 2005 r. w sprawie transgranicznego zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi w odniesieniu do legalnych usług muzycznych online (Dz.U. 2005, L 276, s. 54; sprostowanie Dz.U. 2005, L 284, s. 10)]. Zalecenie to określa szereg zasad, takich jak swoboda wyboru przez podmioty uprawnione organizacji zbiorowego zarządzania, równe traktowanie poszczególnych kategorii podmiotów uprawnionych oraz sprawiedliwy podział należności licencyjnych. […] Do zalecenia stosowano się jednak w zróżnicowanym stopniu.
(7) Ochrona interesów członków organizacji zbiorowego zarządzania, podmiotów uprawnionych oraz osób trzecich wymaga koordynacji przepisów państw członkowskich dotyczących zarządzania prawami autorskimi oraz mechanizmów udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych dla wykorzystania online w celu zapewnienia równoważnych gwarancji w całej Unii. […]
(8) Celem niniejszej dyrektywy jest zapewnienie koordynacji krajowych przepisów dotyczących warunków podejmowania działalności w zakresie zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi przez organizacje zbiorowego zarządzania, sposobów zarządzania tymi organizacjami oraz ram nadzoru nad nimi […].
(9) Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie wymogów mających zastosowanie do organizacji zbiorowego zarządzania, aby zapewnić wysoki poziom zarządzania, zarządzania finansowego, przejrzystości i sprawozdawczości. Nie powinno to jednak uniemożliwiać państwom członkowskim utrzymywania lub wprowadzania w odniesieniu do organizacji zbiorowego zarządzania mających siedzibę na ich terytorium bardziej rygorystycznych norm niż określone w tytule II niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że takie bardziej rygorystyczne normy są zgodne z prawem Unii.
[…]
(26) Organizacje zbiorowego zarządzania pobierają przychody z tytułu eksploatacji praw powierzonych im przez podmioty uprawnione, zarządzają nimi oraz dokonują ich podziału. Przychody te w ostatecznym rozrachunku przysługują podmiotom uprawnionym, które są bezpośrednio i prawnie powiązane z organizacją lub mogą być reprezentowane za pośrednictwem podmiotu, który jest członkiem danej organizacji zbiorowego zarządzania bądź w drodze umowy o reprezentacji. Dlatego też ważne jest, aby organizacje zbiorowego zarządzania dokładały jak największej staranności przy pobieraniu tych przychodów, zarządzaniu nimi i ich podziale. Dokładny podział jest możliwy tylko wtedy, gdy organizacje zbiorowego zarządzania prowadzą należytą ewidencję członków, licencji i wykorzystania utworów oraz innych przedmiotów objętych ochroną. Stosowne dane, które są niezbędne dla skutecznego zarządzania prawami, powinny być przekazywane również przez pomioty uprawnione i użytkowników oraz podlegać weryfikacji przez organizację zbiorowego zarządzania.
[…]
(28) Ponieważ podmiotom uprawnionym przysługuje wynagrodzenie z tytułu eksploatacji ich praw, ważne jest, aby opłaty z tytułu zarządzania nie przekraczały uzasadnionych kosztów zarządzania prawami i aby o wszelkich potrąceniach, innych niż potrącenia na poczet opłat z tytułu zarządzania, na przykład potrąceniach na cele socjalne, kulturalne lub edukacyjne, decydowali członkowie organizacji zbiorowego zarządzania. Organizacje zbiorowego zarządzania powinny zapewnić podmiotom uprawnionym przejrzystość w zakresie zasad regulujących takie potrącenia. Takie same wymogi powinny mieć zastosowanie do wszelkich decyzji o wykorzystaniu przychodów z praw do celów zbiorowego podziału, takich jak stypendia. Podmioty uprawnione powinny mieć niedyskryminujący dostęp do wszelkich usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym finansowanych z potrącanych środków. Niniejsza dyrektywa nie powinna jednak wpływać na potrącenia na mocy prawa krajowego, takie jak potrącenia na cele świadczenia przez organizacje zbiorowego zarządzania usług socjalnych na rzecz podmiotów uprawnionych, w zakresie wszelkich aspektów nieuregulowanych w niniejszej dyrektywie, pod warunkiem że takie potrącenia są zgodne z prawem Unii”.
6 Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi:
„Niniejsza dyrektywa ustanawia wymogi niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi przez organizacje zbiorowego zarządzania. Niniejsza dyrektywa ustanawia również wymogi dotyczące udzielania przez organizacje zbiorowego zarządzania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw autorskich do utworów muzycznych do korzystania online”.
7 Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, przewiduje:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
c) »podmiot uprawniony« oznacza każdą osobę lub podmiot, inny niż organizacja zbiorowego zarządzania, któremu przysługują prawa autorskie lub prawa pokrewne bądź który jest uprawniony – na podstawie umowy o eksploatacji praw lub z mocy prawa – do części przychodów z praw;
d) »członek« oznacza podmiot uprawniony lub podmiot reprezentujący podmioty uprawnione, w tym inne organizacje zbiorowego zarządzania oraz stowarzyszenia podmiotów uprawnionych, który spełnia wymogi członkostwa w organizacji zbiorowego zarządzania i został przez nią przyjęty;
[…]
h) »przychody z praw« oznaczają kwoty pobierane przez organizację zbiorowego zarządzania w imieniu podmiotów uprawnionych, przysługujące z tytułu prawa wyłącznego, prawa do wynagrodzenia lub prawa do kompensaty;
[…]”.
8 Artykuł 5 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawa podmiotów uprawnionych”, stanowi w ust. 2:
„Podmioty uprawnione mają prawo upoważnić wybraną przez siebie organizację zbiorowego zarządzania do zarządzania prawami, kategoriami praw lub rodzajami utworów oraz innych wybranych przez siebie przedmiotów objętych ochroną, na wybranych przez siebie terytoriach, bez względu na państwo członkowskie, którego obywatelstwo lub przynależność państwową posiadają, państwo członkowskie miejsca zamieszkania lub siedziby organizacji zbiorowego zarządzania albo podmiotu uprawnionego. O ile organizacja zbiorowego zarządzania nie uzasadni w obiektywny sposób powodów odmowy zarządzania, jest ona zobowiązana do zarządzania takimi prawami, kategoriami praw lub rodzajami utworów oraz innych przedmiotów objętych ochroną, pod warunkiem że zarządzanie nimi wchodzi w zakres jej działalności”.
9 Artykuł 8 dyrektywy 2014/26, zatytułowany „Walne zgromadzenie członków organizacji zbiorowego zarządzania”, stanowi w ust. 5:
„Zgodnie z przepisami tytułu II rozdział 2 walne zgromadzenie członków podejmuje decyzje co najmniej w następujących sprawach:
a) ogólne podejście do podziału między podmioty uprawnione należnych im kwot;
b) ogólne podejście do wykorzystania kwot niepodlegających podziałowi;
c) ogólna strategia inwestycyjna w odniesieniu do przychodów z praw oraz wszelkich zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw;
d) ogólne podejście do dokonywania potrąceń od przychodów z praw oraz od wszelkich zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw;
e) wykorzystanie kwot niepodlegających podziałowi;
[…]”.
10 Rozdział 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zarządzanie przychodami z praw”, należący do jej tytułu II, zatytułowanego „Organy zbiorowego zarządzania”, zawiera art. 11–13.
11 Artykuł 11 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Pobieranie i wykorzystanie przychodów z praw”, przewiduje w ust. 4:
„Organizacji zbiorowego zarządzania nie wolno wykorzystywać przychodów z praw lub jakichkolwiek zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw do celów innych niż podział między podmioty uprawnione, z wyjątkiem przypadków gdy dozwolone jest dokonanie potrącenia lub kompensaty opłat z tytułu zarządzania zgodnie z decyzją podjętą na podstawie art. 8 ust. 5 lit. d) lub wykorzystanie przychodów z praw lub jakichkolwiek zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw zgodnie z decyzją podjętą na podstawie art. 8 ust. 5”.
12 Zgodnie z art. 12 tej dyrektywy, zatytułowanym „Potrącenia”:
„1. Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy podmiot uprawniony upoważnia organizację zbiorowego zarządzania do zarządzania jego prawami, ta organizacja zbiorowego zarządzania była zobowiązana do przekazania podmiotowi uprawnionemu informacji o opłatach z tytułu zarządzania oraz innych potrąceniach z przychodów z praw i z wszelkich zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw, przed uzyskaniem jego zgody na zarządzanie jego prawami.
2. Potrącenia powinny być rozsądne w stosunku do usług świadczonych na rzecz podmiotów uprawnionych przez organizację zbiorowego zarządzania – w tym, w stosownych przypadkach, usług, o których mowa w ust. 4 – oraz ustalone na podstawie obiektywnych kryteriów.
3. Opłaty z tytułu zarządzania nie mogą przekroczyć uzasadnionych i udokumentowanych kosztów poniesionych przez organizację zbiorowego zarządzania w związku z zarządzaniem prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
Państwa członkowskie zapewniają, aby wymogi mające zastosowanie do wykorzystywania i przejrzystości wykorzystywania kwot potrąconych lub skompensowanych w odniesieniu do opłat z tytułu zarządzania były stosowane do wszelkich innych potrąceń dokonywanych w celu pokrycia kosztów zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.
4. W przypadku gdy organizacja zbiorowego zarządzania świadczy usługi o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym finansowane z potrąceń z przychodów z praw lub z jakichkolwiek zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw, usługi takie są świadczone na podstawie sprawiedliwych kryteriów, w szczególności w odniesieniu do dostępu do tych usług oraz ich zakresu”.
13 Artykuł 13 dyrektywy 2014/26, zatytułowany „Podział między podmioty uprawnione należnych im kwot”, stanowi w ust. 1, 3, 4 i 6:
„1. Bez uszczerbku dla art. 15 ust. 3 i art. 28 państwa członkowskie zapewniają, aby każda organizacja zbiorowego zarządzania regularnie, z należytą starannością i prawidłowo dokonywała podziału i wypłaty podmiotom uprawnionym należnych im kwot oraz aby robiła to zgodnie z ogólnym podejściem do podziału kwot, o którym mowa w art. 8 ust. 5 lit. a).
Państwa członkowskie zapewniają również, aby organizacje zbiorowego zarządzania lub ich członkowie będący podmiotami reprezentującymi podmioty uprawnione dokonywali podziału i wypłaty tych kwot podmiotom uprawnionym jak najszybciej, jednak nie później niż dziewięć miesięcy od końca roku obrotowego, w którym przychody z praw zostały pobrane, chyba że z przyczyn obiektywnych, związanych w szczególności ze zgłoszeniami dokonywanymi przez użytkowników, identyfikacją praw, podmiotów uprawnionych lub przyporządkowaniem informacji o utworach i innych przedmiotach objętych ochroną do podmiotów uprawnionych, organizacja zbiorowego zarządzania lub, w stosownym przypadku, jej członkowie nie są w stanie dotrzymać tego terminu.
[…]
3. Organizacje zbiorowego zarządzania podejmują wszystkie niezbędne środki, zgodne z ust. 1, mające na celu identyfikację i lokalizację podmiotów uprawnionych. […]
[…]
4. W przypadku gdy w terminie trzech lat od końca roku obrotowego, w którym nastąpiło pobranie przychodów z praw, nie można było dokonać podziału między podmioty uprawnione należnych im kwot, oraz pod warunkiem że organizacja zbiorowego zarządzania zastosowała wszystkie niezbędne środki służące zidentyfikowaniu i zlokalizowaniu podmiotów uprawnionych, o których mowa w ust. 3, kwoty te uznaje się za niepodlegające podziałowi.
[…]
6. Państwa członkowskie mogą ograniczyć lub określić dozwolone sposoby wykorzystania niepodlegających podziałowi kwot, między innymi zapewniając, aby kwoty te były wykorzystywane w odrębny i niezależny sposób w celu finansowania działań o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym na rzecz podmiotów uprawnionych”.
Prawo niemieckie
14 Zgodnie z § 27 ust. 1 Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten durch Verwertungsgesellschaften (ustawy o zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi przez organizacje zbiorowego zarządzania) z dnia 24 maja 2016 r. (BGBl. 2016 I, s. 1190), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „VGG”), organizacja zbiorowego zarządzania ustanawia stałe zasady, które wykluczają arbitralne działania w zakresie podziału przychodów z praw (plan podziału).
15 Paragraf 32 ust. 1 VGG stanowi:
„Organizacja zbiorowego zarządzania jest zobligowana do promowania utworów i usług o znaczeniu dla kultury”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
16 VG Wort jest organizacją zbiorowego zarządzania, której powierzono eksploatację praw autorskich autorów tekstów i ich wydawców, które to prawa zostały jej przyznane na mocy umowy. Posiada ona w tym zakresie monopol w Niemczech.
17 TL i OS są autorami utworów literackich; są oni członkami VG Wort i zawarli z VG Wort umowy o zarządzanie. W spornym okresie, czyli od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2019 r., zgłosili oni VG Wort różne utwory i otrzymali płatności pochodzące z przychodów uzyskanych przez VG Wort.
18 Umowy te stanowią, że rozliczenie i wypłata udziału podmiotów praw autorskich w tych przychodach następuje na podstawie statutu i planu dystrybucji VG Wort.
19 Statut VG Wort, w wersjach obowiązujących w spornym okresie, regulował również wypłatę dotacji na rzecz Förderungsfonds Wissenschaft der VG Wort GmbH (funduszu promocji nauki, zwanego dalej „FFW”), funduszu należącego do spółki, której jedynym udziałowcem jest VG Wort.
20 Zgodnie z jego statutem celem FFW jest wspieranie nauki i badań naukowych poprzez finansowanie kosztów druku publikacji prac naukowych i specjalistycznych, badań, w wyniku których mają powstać takie prace, a także innych działań promujących literaturę naukową i specjalistyczną. Z informacji przekazanych Trybunałowi wynika, że dotacja wypłacana na rzecz FFW była finansowana z potrąceń z przychodów uzyskiwanych w szczególności z rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny oraz z wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia utworów naukowych, technicznych i specjalistycznych.
21 TL kwestionuje, na podstawie własnych praw i praw przeniesionych na niego przez OS, przeznaczenie przez VG Wort na rzecz FFW kwot pochodzących z przychodów, które spółka ta uzyskała w spornym okresie, pomniejszając w ten sposób płatności dokonane na rzecz TL i OS z tytułu prawa autorskiego. W pierwszej instancji TL wniósł o stwierdzenie, że VG Wort nie jest uprawniona, w celu finansowania FFW, do pobierania kwot z przychodów, które należy w związku z tym wypłacić podmiotom uprawnionym. Ponadto TL zażądał informacji dotyczących wysokości wpłat dokonanych na rzecz FFW. Landgericht (sąd krajowy, Niemcy) uwzględnił w całości wniosek o ustalenie oraz wniosek o udzielenie informacji na rzecz OS, a na rzecz TL jedynie w części.
22 Sąd odwoławczy utrzymał w mocy to orzeczenie na korzyść OS. W tym względzie sąd ten uznał, że opracowane przez VG Wort plany podziału, włączone do umów o zarządzanie, stanowią ogólne warunki, których postanowienia dotyczące płatności dokonywanych na rzecz FFW są nieważne na mocy prawa krajowego ze względu na to, że są sprzeczne z podstawowymi zasadami VGG oraz uregulowań poprzedzających VGG, ponieważ umożliwiają udział w wypłatach osobom nieuprawnionym. Sąd ten oddalił natomiast w całości powództwo TL ze względu na to, że nie wykazano, iż płatności na jego rzecz zostały pomniejszone.
23 Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, uważa, że rozstrzygnięcie wniesionej do niego skargi rewizyjnej zależy od tego, czy postanowienia planów podziału dotyczące płatności na rzecz FFW są rzeczywiście nieważne, ponieważ przewidują wypłaty na rzecz osoby nieuprawnionej.
24 W tym względzie sąd ten wyjaśnia, że nawet jeśli sąd apelacyjny uznał, zgodnie z orzecznictwem krajowym, że organizacja zbiorowego zarządzania powinna rozdzielać przychody pochodzące z jej działalności wyłącznie między podmioty uprawnione, to nie można wykluczyć, że płatności dokonane na rzecz FFW są zgodne z § 32 ust. 1 VGG, zgodnie z którym organizacje zbiorowego zarządzania są zobligowane do promowania utworów i usług o znaczeniu dla kultury. Zdaniem wspomnianego sądu przepis ten nie ogranicza kręgu odbiorców tego wsparcia do podmiotów uprawnionych, ale umożliwia również promowanie przyszłego tworzenia utworów i świadczenia w przyszłości usług. W związku z tym możliwe jest, że owych płatności na rzecz FFW nie można traktować jako niezgodny z prawem udział osoby nieuprawnionej. Taki wniosek zależałby jednak od zgodności wspomnianego przepisu z prawem Unii.
25 Zdaniem sądu odsyłającego z wniosków płynących z wyroków z dnia 9 lutego 2012 r., Luksan (C‑277/10, EU:C:2012:65), i z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in. (C‑521/11, EU:C:2013:515), wynika, że podmioty uprawnione, które mają prawo do godziwej rekompensaty należnej z tytułu wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 oraz do wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia na mocy art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2006/115, muszą bezwzględnie pobierać te przychody, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby część przychodu z tytułu godziwej rekompensaty była im wypłacana pośrednio za pośrednictwem instytucji społecznych i kulturalnych utworzonych na ich rzecz. Sąd ten wyjaśnia, że zasada ta jest czasami rozumiana w ten sposób, że nie pozwala ona przyciągać uwagi osób innych niż podmioty praw autorskich, w zakresie, w jakim te ostatnie nie wyraziły na to zgody. Należy ustalić, czy w świetle przepisów dyrektywy 2014/26, przyjętej po tym orzecznictwie, należy jednak dopuścić promowanie celów socjalnych, kulturalnych lub edukacyjnych na rzecz beneficjentów, którzy nie należą lub w każdym razie jeszcze nie należą do kręgu podmiotów uprawnionych.
26 W tym względzie wspomniany sąd uważa, że art. 8 ust. 5 lit. d), art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26 rozpatrywane w świetle motywów 3 i 28 tej dyrektywy wydają się wskazywać, że organizacje zbiorowego zarządzania (zwane dalej „OZZ”), o ile taka decyzja została podjęta przez walne zgromadzenie ich członków, powinny mieć możliwość świadczenia usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, w tym na rzecz beneficjentów innych niż podmioty uprawnione. Wsparcie udzielane twórcom, którzy nie są lub nie są jeszcze podmiotami uprawnionymi, można zatem uznać za zgodne z prawem korzystanie „do celów innych” niż podział przychodów z praw między podmioty uprawnione w rozumieniu tego art. 11 ust. 4, pod warunkiem że przewiduje to decyzja podjęta przez walne zgromadzenie członków.
27 Sąd ten jest również zdania, że takiej wykładni nie podważa art. 13 ust. 6 tej dyrektywy, który zezwala państwom członkowskim na uregulowanie wykorzystania niepodlegających podziałowi kwot w celu finansowania świadczeń socjalnych, kulturalnych lub edukacyjnych na rzecz podmiotów uprawnionych, ponieważ przepis ten dotyczy nie potrąceń, lecz kwot niepodlegających podziałowi.
28 W związku z tym, w przypadku gdy świadczenie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, o których mowa w art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26, jest dozwolone wyłącznie na rzecz podmiotów uprawnionych w rozumieniu art. 3 lit. c) tej dyrektywy, należałoby ustalić, czy na mocy prawa Unii dopuszczalność świadczenia takich usług jest uzależniona od posiadania przez beneficjenta takich usług aktualnego roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, czy też wystarczające jest bycie uprawnionym z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, za które nie należy się aktualnie wynagrodzenie. Ponadto należy wyjaśnić, czy dopuszczalność świadczenia takich usług wymaga zawarcia umowy o zarządzanie z OZZ. Zdaniem sądu odsyłającego może się bowiem zdarzyć, że podmiotowi uprawnionemu przysługuje aktualne roszczenie o zapłatę wynagrodzenia lub że przysługuje mu po prostu prawo chronione prawem autorskim, bez aktualnego roszczenia o wynagrodzenie. Ponadto można dokonać rozróżnienia w zależności od tego, czy podmiot uprawniony zawarł umowę o zarządzanie z OZZ, czy też nie. Należy wyjaśnić, czy te okoliczności wpływają na dopuszczalność świadczenia usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym zgodnie z art. 12 ust. 4 wspomnianej dyrektywy.
29 W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy jest zgodne z art. 5 ust. 2 lit. b) [dyrektywy 2001/29], art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze [dyrektywy 2006/115] oraz art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 [dyrektywy 2014/26], by na podstawie przepisu prawa krajowego organizacja zbiorowego zarządzania promowała utwory o […] znaczeniu dla kultury, co skutkuje tym, że z promocji korzystają również odbiorcy, którzy nie należą (przynajmniej jeszcze nie należą) do grupy podmiotów uprawnionych?
2) W przypadku, gdy świadczenie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, o których mowa w art. 12 ust. 4 [dyrektywy 2014/26/], jest dozwolone wyłącznie na rzecz podmiotów uprawnionych: czy dopuszczalność świadczenia takich usług jest uzależniona od posiadania przez odbiorcę takich usług aktualnego roszczenia o zapłatę wynagrodzenia, czy też wystarczające jest bycie uprawnionym z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, za które nie należy się aktualnie wynagrodzenie? Czy dopuszczalność świadczenia takich usług wymaga zawarcia umowy o zarządzanie z organizacją zbiorowego zarządzania?”.
Postępowanie przed Trybunałem
30 Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 9 marca 2026 r. TL wniósł o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
31 Na poparcie tego wniosku TL, podkreślając, że wykaz ewentualnych podstaw otwarcia postępowania na nowo zawarty w tym art. 83 ma jedynie charakter orientacyjny, podnosi, że rzecznik generalny uzasadnił swoją opinię przedstawioną w dniu 26 lutego 2026 r. „nieoczekiwanymi i zaskakującymi” tezami dotyczącymi treści i celu prawa własności intelektualnej oraz praw i obowiązków OZZ. Zdaniem tej strony tezy te nie są zgodne z prawem Unii i orzecznictwem Trybunału. Wyjaśnia ona w tym względzie w istocie, że rzecznik generalny, opierając się w swojej opinii na teorii dotyczącej charakteru prawa podstawowego do ochrony własności intelektualnej, popiera przesadną koncepcję zadań i kompetencji OZZ. Na poparcie własnej wykładni prawa Unii rzeczona strona odsyła ponadto do argumentów przedstawionych w swoich uwagach na piśmie.
32 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 252 akapit drugi TFUE rzecznik generalny publicznie przedstawia, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnione opinie w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania. Trybunał nie jest związany ani tą opinią, ani uzasadnieniem, w oparciu o które rzecznik generalny dochodzi do zawartych w opinii wniosków (wyrok z dnia 29 stycznia 2026 r., Keladis I i Keladis II, C‑72/24 i C‑73/24, EU:C:2026:51, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
33 W tym kontekście należy również zaznaczyć, że statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania przed Trybunałem nie przyznają stronom ani innym podmiotom, o których mowa w art. 23 tego statutu, możliwości przedkładania uwag w odpowiedzi na opinię przedstawioną przez rzecznika generalnego. Okoliczność, że strona lub taki zainteresowany podmiot nie zgadzają się z opinią rzecznika generalnego, bez względu na to, jakie kwestie porusza on w tej opinii, nie może zatem sama w sobie stanowić powodu uzasadniającego otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo (wyrok z dnia 29 stycznia 2026 r., Keladis I i Keladis II, C‑72/24 i C‑73/24, EU:C:2026:51, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
34 W związku z tym w zakresie, w jakim złożony przez TL wniosek o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo ma na celu umożliwienie mu ustosunkowania się do stanowiska zajętego przez rzecznika generalnego w jego opinii, wniosek ten nie może zostać uwzględniony.
35 Prawdą jest, że na podstawie art. 83 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu ustnego etapu postępowania strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału, lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami lub innymi podmiotami, o których mowa w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
36 Jednakże w niniejszym przypadku uwagi TL przedstawione we wniosku, o którym mowa w pkt 30 niniejszego wyroku, nie wskazują na żaden argument, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami, ani na nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia, jakie Trybunał ma wydać w niniejszej sprawie.
37 Ponieważ Trybunał dysponuje wszystkimi informacjami niezbędnymi do udzielenia odpowiedzi na pytania zadane przez sąd odsyłający, uważa on, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, że w tych okolicznościach nie należy postanawiać o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
38 Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W tym względzie do niego należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, przepisów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 16 kwietnia 2026 r., Stichting de Thuiskopie, C‑496/24, EU:C:2026:296, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo).
39 W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się o dokonanie wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2006/115 oraz art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26.
40 Podczas gdy dwa pierwsze przepisy przyznają podmiotom praw autorskich prawa, a mianowicie prawo do godziwej rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny i prawo do wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia, dwa ostatnie przepisy dotyczą zarządzania przez OZZ przychodami pochodzącymi z eksploatacji praw autorskich. W szczególności art. 11 ust. 4 tej dyrektywy dotyczy, bardziej ogólnie, wykorzystywania tych przychodów, podczas gdy art. 12 ust. 4 wspomnianej dyrektywy dotyczy w szczególności potrąceń dokonywanych z tych przychodów w celu finansowania usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym świadczonych przez OZZ.
41 Tymczasem, jak wynika z postanowienia odsyłającego, spór w postępowaniu głównym dotyczy wypłaty przez rozpatrywaną w postępowaniu głównym OZZ części przychodów pobieranych przez tą OZZ w imieniu podmiotów praw autorskich do utworów literackich, które pochodzą z eksploatacji praw autorskich tych podmiotów na rzecz funduszu należącego w 100 % do spółki należącej do tej OZZ, w celu finansowania działalności promocyjnej utworów i usług o znaczeniu dla kultury, uznawanych przez ten sąd za należące do usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym w rozumieniu w szczególności art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością w świetle tej dyrektywy uregulowania krajowego, takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, umożliwiającego OZZ przeznaczanie części przychodów pochodzących z eksploatacji praw autorskich na finansowanie takich usług, jeżeli usługi te przynoszą korzyści osobom, które nie są lub jeszcze nie są podmiotami tych praw.
42 Wynika z tego, że spór w postępowaniu głównym dotyczy wyłącznie zarządzania przychodami pochodzącymi z eksploatacji praw autorskich, a w szczególności wykorzystywania tych przychodów i dokonywanych od nich potrąceń w celu finansowania usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym.
43 Prawdą jest, że ze wskazówek dostarczonych przez sąd odsyłający wynika, iż przychody, których dotyczy rozpatrywana w postępowaniu głównym wypłata, pochodzą z przychodów pobieranych z racji rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny, o której mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, a także z przychodów pobieranych z racji wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia przewidzianego w art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2006/115. Jednakże w świetle dyrektywy 2014/26 przychody te należą do przychodów pochodzących z eksploatacji praw autorskich, o których mowa w art. 3 lit. h) tej dyrektywy.
44 Należy bowiem zauważyć, że „przychody z praw” zostały zdefiniowane w art. 3 lit. h) dyrektywy 2014/26 jako „kwoty pobierane przez [OZZ] w imieniu podmiotów uprawnionych, przysługujące z tytułu prawa wyłącznego, prawa do wynagrodzenia lub prawa do kompensaty”.
45 W związku z tym wykładnia art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2006/115 nie ma znaczenia dla celów sporu w postępowaniu głównym.
46 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by na podstawie uregulowań krajowych, na mocy których OZZ mają promować utwory o znaczeniu dla kultury, statut OZZ przewidywał, że część „przychodów pochodzących z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) tej dyrektywy przeznacza się na finansowanie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, w sytuacji gdy usługi te przynoszą korzyści osobom, które nie są podmiotami praw autorskich.
47 Artykuł 11 ust. 4 dyrektywy 2014/26 ustanawia zasadę, zgodnie z którą OZZ nie może wykorzystywać przychodów z praw do celów innych niż podział między podmioty uprawnione. Przepis ten wymienia jednak dwa wyjątki od tej zasady. Po pierwsze, przychody te mogą zostać wykorzystane do potrącenia lub kompensaty opłat z tytułu zarządzania OZZ, pod warunkiem że takie wykorzystanie jest dozwolone na mocy decyzji wydanej zgodnie z art. 8 ust. 5 lit. d) tej dyrektywy. Po drugie, OZZ mogą wykorzystywać te przychody do celów innych niż podział między podmioty uprawnione, pod warunkiem że korzystanie to jest dozwolone na mocy decyzji podjętej zgodnie z art. 8 ust. 5 wspomnianej dyrektywy.
48 Co się tyczy w szczególności tego drugiego wyjątku, który jako jedyny ma w niniejszym przypadku znaczenie dla sporu w postępowaniu głównym, należy zauważyć, że zgodnie z tym ostatnim przepisem walne zgromadzenie członków OZZ podejmuje decyzje zgodnie z przepisami rozdziału 2 tytułu II dyrektywy 2014/26, który dotyczy zarządzania przychodami z praw i składa się z art. 11–13 tej dyrektywy. Wynika z tego, że walne zgromadzenie poprzez swoje decyzje podjęte na podstawie tego art. 8 ust. 5 konkretyzuje zasady dotyczące wykorzystania przychodów z praw, potrąceń od tych przychodów i podziału należnych kwot, przewidziane we wspomnianych art. 11–13 w granicach określonych w tych przepisach.
49 Co się tyczy w pierwszej kolejności potrąceń z przychodów z praw, które są dokonywane bezpośrednio od tych przychodów przed przyznaniem podmiotom uprawnionym należnych kwot, art. 12 ust. 1 dyrektywy 2014/26 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby w przypadku gdy podmiot uprawniony upoważnia OZZ do zarządzania jego prawami, organizacja ta była zobowiązana do przekazania podmiotowi uprawnionemu informacji o opłatach z tytułu zarządzania oraz innych potrąceniach z przychodów z praw i z wszelkich zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw, przed uzyskaniem jego zgody na zarządzanie jego prawami. Z brzmienia tego przepisu wynika, że potrącenia w celach innych niż opłaty z tytułu zarządzania dokonane od tych przychodów i tych zysków są co do zasady dozwolone. I tak, art. 12 ust. 4 tej dyrektywy wyraźnie wspomina o finansowaniu, poprzez potrącenia ze wspomnianych przychodów, usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym.
50 Niemniej jednak, co się tyczy określenia odbiorców usług finansowanych z potrąceń z przychodów z praw, art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26 w związku z ust. 2 tego artykułu i motywem 28 tej dyrektywy wskazuje, że z usług tych powinny korzystać wyłącznie podmioty praw autorskich.
51 Po pierwsze bowiem, art. 12 ust. 2 dyrektywy 2014/26 stanowi, że potrącenia powinny być rozsądne w stosunku do usług świadczonych na rzecz podmiotów uprawnionych przez OZZ – w tym, w stosownych przypadkach, usług, o których mowa w ust. 4 – oraz ustalone na podstawie obiektywnych kryteriów. Brzmienie tego art. 12 ust. 2 dotyczy zatem jedynie przypadku usług świadczonych na rzecz tych podmiotów i obejmuje wśród nich usługi, o których mowa w ust. 4 tego artykułu.
52 Po drugie, art. 12 ust. 4 tej dyrektywy przewiduje, że w przypadku gdy OZZ świadczy usługi o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym finansowane z potrąceń z przychodów z praw lub z jakichkolwiek zysków pochodzących z inwestowania przychodów z praw, usługi takie są świadczone na podstawie sprawiedliwych kryteriów, w szczególności w odniesieniu do dostępu do tych usług oraz ich zakresu. Tymczasem w tym względzie w motywie 28 dyrektywy 2014/26, w świetle którego należy interpretować art. 12 tej dyrektywy, wyraźnie wskazano, że podmioty uprawnione powinny mieć niedyskryminujący dostęp do wszelkich usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym. Wynika z tego, że art. 12 ust. 4 wspomnianej dyrektywy ogranicza możliwość dokonywania przez OZZ potrąceń z tytułu usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, ponieważ z usług tych powinny wyłącznie korzystać podmioty uprawnione.
53 Taka wykładnia jest zgodna z orzecznictwem Trybunału dotyczącym rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny, przewidzianej w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, oraz wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115, które należą do „przychodów z praw”, jak wynika z samej definicji tego pojęcia w art. 3 lit. h) dyrektywy 2014/26, przypomnianej w pkt 44 niniejszego wyroku.
54 Co się tyczy bowiem, po pierwsze, rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny, przewidzianej w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, w wyroku z dnia 12 listopada 2015 r., Hewlett-Packard Belgium (C‑572/13, EU:C:2015:750, pkt 48), Trybunał uznał w istocie, że ponieważ rekompensata ta służy naprawieniu szkody doznanej przez podmioty uprawnione z powodu zwielokrotniania ich utworów bez ich zezwolenia, osoby, które nie są podmiotami uprawnionymi, a zatem nie ponoszą żadnej szkody z powodu takiego zwielokrotniania, nie mogą otrzymywać tej rekompensaty, jeżeli taka korzyść skutkowałaby pozbawieniem tych podmiotów uprawnionych całości lub części wspomnianej rekompensaty. Ponadto w wyroku z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in. (C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 49–54), Trybunał orzekł wprawdzie, że dyrektywa 2001/29 nie wymaga zapewnienia podmiotom uprawnionym do rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny wypłacenia w gotówce całości tej rekompensaty ani nie zabrania państwom członkowskim przewidzenia, że część tej rekompensaty zostanie wypłacona pośrednio podmiotom uprawnionym za pośrednictwem utworzonych na ich rzecz instytucji socjalnych i kulturalnych. Podkreślił on jednak z jednej strony, że okoliczność, iż część zysków przeznaczonych na wspomnianą rekompensatę przeznacza się dla tych instytucji, jest zgodna z celem tej rekompensaty jedynie w zakresie, w jakim rzeczone instytucje faktycznie przynoszą korzyści wspomnianym podmiotom uprawnionym. Z drugiej strony, nawet jeśli część rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny może zostać wypłacona pośrednio tym ostatnim, powinna ona w całości przynosić korzyści podmiotom uprawnionym. Trybunał uznał bowiem, że byłoby niezgodne z celem tej rekompensaty, gdyby instytucje te przyznawały korzyści z niej wynikające osobom innym niż uprawnieni.
55 Co się tyczy, po drugie, wynagrodzenia z tytułu publicznego użyczenia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115, Trybunał orzekł, że chociaż w ramach dyrektywy 2006/115 prawodawca Unii użył terminu „wynagrodzenie” zamiast zastosowanego w dyrektywie 2001/29 terminu „rekompensata”, to pierwsze pojęcie ma również na celu ustanowienie odszkodowania dla autorów, ponieważ służy ono naprawieniu wyrządzonej tym autorom szkody (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lutego 2012 r., Luksan, C‑277/10, EU:C:2012:65, pkt 103). W związku z tym, w zakresie, w jakim wynagrodzenie to należy uznać za stanowiące świadczenie wyrównawcze za tę szkodę, powinno ono, zgodnie z wnioskami płynącymi z orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, trafić w całości, bezpośrednio lub pośrednio, do uprawnionych.
56 Orzecznictwo przytoczone w pkt 54 i 55 niniejszego wyroku potwierdza zatem wykładnię przedstawioną w jego pkt 52. Wykładnia umożliwiająca bowiem potrącenie przychodów z praw w celu finansowania usług przynoszących korzyści osobom niebędącym podmiotami uprawnionymi skutkowałaby bowiem pozbawieniem tych podmiotów części tych przychodów. Wniosek ten ma zresztą zastosowanie niezależnie od podstawy umownej lub prawnej tych przychodów.
57 W tym kontekście należy przypomnieć, że dyrektywa 2014/26 nie miała na celu zerwania z zasadami ustanowionymi w poprzednich dyrektywach przyjętych w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych, takich jak dyrektywy 2001/29 i 2006/115. Dyrektywa 2014/26 nie zawiera bowiem przepisów zastępujących lub uchylających przepisy tych ostatnich dyrektyw. Wręcz przeciwnie, w motywie 1 tej dyrektywy znajduje się odniesienie do nich. Ponadto, jak wynika z art. 1 i z motywów 6–9 wspomnianej dyrektywy, ma ona na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, co obejmuje, jak wynika z art. 3 lit. h) tej dyrektywy, zarządzanie przychodami pobieranymi w szczególności z racji rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny przewidzianej w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 oraz wynagrodzenia z tytułu użyczenia publicznego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115. W związku z tym okoliczność, że dyrektywa 2014/26 została przyjęta po wydaniu wyroków przytoczonych w pkt 54 i 55 niniejszego wyroku, nie ma wpływu na jej wykładnię i w żaden sposób nie wpływa na znaczenie tych wyroków dla tej wykładni.
58 W konsekwencji z powyższych rozważań wynika, że potrącenia dokonywane przez OZZ z przychodów z praw na podstawie art. 12 dyrektywy 2014/26, a zatem zanim przychody te zostaną przydzielone i wypłacone podmiotom uprawnionym, mogą być dokonywane w celu finansowania usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym, o których mowa w tymże art. 12 ust. 4, jedynie wówczas, gdy usługi te przynoszą korzyści – w stosownym wypadku pośrednio – wyłącznie tym podmiotom.
59 Co się tyczy w drugiej kolejności wykorzystania przychodów z praw w ramach podziału należnych kwot, podział ten musi co do zasady, zgodnie z art. 11 ust. 4 tej dyrektywy, być dokonywany na rzecz podmiotów uprawnionych. Jednakże, jak wskazano w pkt 47 niniejszego wyroku, ów art. 11 ust. 4 pozwala OZZ na wykorzystanie przychodów z praw do celów innych niż podział między podmioty uprawnione, pod warunkiem że wykorzystanie to jest dozwolone na mocy decyzji podjętej zgodnie z art. 8 ust. 5 wspomnianej dyrektywy. W tym względzie zgodnie z art. 8 ust. 5 lit. b) i e) tej dyrektywy walne zgromadzenie członków OZZ podejmuje decyzje w sprawie ogólnego podejścia do wykorzystania kwot niepodlegających podziałowi oraz w sprawie wykorzystania tych kwot.
60 Zgodnie z art. 13 ust. 4 dyrektywy 2014/26, w przypadku gdy w terminie trzech lat od końca roku obrotowego, w którym nastąpiło pobranie przychodów z praw, nie można było dokonać podziału między podmioty uprawnione należnych im kwot, mimo że OZZ zastosowała wszystkie niezbędne środki służące zidentyfikowaniu i zlokalizowaniu podmiotów uprawnionych, o których mowa w art. 13 ust. 3 tej dyrektywy, kwoty te uznaje się za niepodlegające podziałowi. W tym kontekście należy przypomnieć, że ponieważ kwoty te pochodzą z przychodów z praw w rozumieniu art. 3 lit. h) dyrektywy 2014/26, mogą one obejmować między innymi zarówno przychody wynikające z przewidzianej w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 rekompensaty z tytułu kopii na użytek prywatny, jak i z wynagrodzenia z tytułu użyczenia publicznego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115.
61 W związku z tym, jeżeli nie jest możliwy podział przychodów z praw między dane podmioty uprawnione, ponieważ nie można ich było zidentyfikować i zlokalizować, walne zgromadzenie członków może, zgodnie z art. 11 ust. 4 w związku z art. 8 ust. 5 lit. b) i e) dyrektywy 2014/26, podjąć decyzje w sprawie ogólnego podejścia do wykorzystania tych przychodów oraz określić sposób ich wykorzystania.
62 Wykorzystanie to może dotyczyć zaś usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym, które, w stosownym wypadku, mogą przynosić korzyści osobom innym niż podmioty uprawnione.
63 Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 6 wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie mogą ograniczyć lub określić dozwolone sposoby wykorzystania niepodlegających podziałowi kwot, zapewniając, aby kwoty te były wykorzystywane w odrębny i niezależny sposób w celu finansowania działań o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym na rzecz podmiotów uprawnionych. Wynika z tego, że dyrektywa 2014/26 upoważnia, co do zasady i w braku odmiennego działania ze strony danego państwa członkowskiego, walne zgromadzenie członków OZZ do zezwalania na wykorzystywanie przychodów z praw, których nie można było podzielić między podmioty uprawnione w rozumieniu art. 13 ust. 4 tej dyrektywy, w celu finansowania usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym na rzecz osób innych niż podmioty uprawnione.
64 W związku z tym, w braku takiego działania ze strony danego państwa członkowskiego, OZZ byłaby uprawniona, na podstawie art. 11 ust. 4 tej dyrektywy w związku z art. 8 ust. 5 lit. b) i e) oraz art. 13 ust. 6 tej dyrektywy, do wykorzystania tych przychodów do finansowania tych usług na rzecz osób, które nie są lub jeszcze nie są podmiotami uprawnionymi, pod warunkiem że walne zgromadzenie członków podjęło taką decyzję.
65 Ponadto w takiej sytuacji nie można uznać, że podmioty uprawnione są pozbawione przysługujących im kwot, ponieważ z założenia niemożliwe jest ich zidentyfikowanie, a zatem przyznanie im tych kwot.
66 W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 11 ust. 4 w związku z art. 12 ust. 4 i art. 13 ust. 4 i 6 dyrektywy 2014/26 należy interpretować w ten sposób, że po pierwsze, stoi on na przeszkodzie temu, by na podstawie uregulowań krajowych, na mocy których OZZ mają promować utwory o znaczeniu dla kultury, statut OZZ przewidywał, że część „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) tej dyrektywy przeznacza się na finansowanie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym przynoszących korzyści osobom, które nie są podmiotami praw autorskich, w sytuacji gdy finansowanie to odbywa się w drodze potrąceń z tych przychodów, a po drugie, nie stoi on na przeszkodzie temu statutowi, jeżeli wspomniane finansowanie odbywa się za pomocą „kwot niepodlegających podziałowi” w rozumieniu art. 13 ust. 4 wspomnianej dyrektywy.
W przedmiocie pytania drugiego
67 Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w odniesieniu do usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym świadczonych przez OZZ i finansowanych z potrąceń z „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) dyrektywy 2014/26, art. 12 ust. 4 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że usługi te mogą przynosić korzyści wyłącznie podmiotom uprawnionym, którym przysługuje aktualne roszczenie o zapłatę wynagrodzenia lub które zawarły z tą OZZ umowę o zarządzanie.
68 Jak wynika z pkt 47–52 niniejszego wyroku, zgodnie z art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26 OZZ mogą finansować usługi o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym w drodze potrąceń z tych przychodów, pod warunkiem że takie wykorzystanie przychodów jest dozwolone na mocy decyzji podjętej zgodnie z art. 8 ust. 5 tej dyrektywy i że usługi te przynoszą korzyść wyłącznie podmiotom uprawnionym.
69 Co się tyczy w pierwszej kolejności kwestii, czy podmiot uprawniony musi wykazać istnienie aktualnego roszczenia o zapłatę wynagrodzenia w takim rozumieniu, że posiada on prawo do udziału w podziale przychodów z praw w okresie, którego dotyczy decyzja walnego zgromadzenia podjęta na podstawie art. 8 ust. 5 wspomnianej dyrektywy, aby móc skorzystać z tych usług, należy zauważyć, że pojęcie „podmiotu uprawnionego” do celów stosowania dyrektywy 2014/26 zostało zdefiniowane w art. 3 lit. c) dyrektywy 2014/26 jako każda osoba lub podmiot, inny niż OZZ, któremu przysługują prawa autorskie lub prawa pokrewne bądź który jest uprawniony – na podstawie umowy o eksploatacji praw lub z mocy prawa – do części przychodów z praw.
70 Z definicji tej wynika, że aby móc korzystać z usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym świadczonych przez OZZ i finansowanych z potrąceń z przychodów z praw, wystarczy, by ta osoba lub podmiot były objęte zakresem pojęcia „podmiotu uprawnionego”, bez konieczności spełnienia dodatkowych warunków, takich jak istnienie „aktualnego” roszczenia o zapłatę wynagrodzenia.
71 W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 13 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy kwoty należne podmiotom uprawnionym powinny być dzielone i wypłacane przez OZZ jak najszybciej, co do zasady, jednak nie później niż dziewięć miesięcy od końca roku obrotowego, w którym przychody z praw zostały pobrane. Wspomniana dyrektywa nie zawiera natomiast przepisu dotyczącego okresu, w którym usługi, o których mowa w jej art. 12 ust. 4, powinny być świadczone.
72 W związku z tym uzależnienie korzystania z tych usług od możliwości powołania się na aktualne roszczenia o zapłatę wynagrodzenia skutkowałoby ustanowieniem związku, którego prawodawca Unii nie zamierzał ustanowić między okresem, w którym takie usługi mogą być świadczone na rzecz podmiotu uprawnionego, a okresem dotyczącym pobierania przez ten podmiot przychodów z jego praw.
73 Wynika z tego, że podmiot uprawniony zdefiniowany w art. 3 lit. c) dyrektywy 2014/26 nie musi wykazać, że posiada „aktualne” roszczenie o wypłatę wynagrodzenia z tytułu prawa autorskiego, aby móc korzystać z usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym świadczonych przez OZZ i finansowanych z potrąceń z „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) tej dyrektywy.
74 Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, czy umowa o zarządzanie z OZZ świadczącym te usługi jest wymagana, aby podmiot uprawniony mógł z nich skorzystać, należy zaznaczyć, że art. 12 ust. 2 i 4 dyrektywy 2014/26 dotyczy usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym świadczonych przez OZZ na rzecz podmiotów uprawnionych i nie zawiera dalszych wyjaśnień w odniesieniu do tych ostatnich. Należy jednak zauważyć, że jest tak również w przypadku innych przepisów tej dyrektywy, w szczególności jej art. 11 ust. 4, który przewiduje, że OZZ nie wolno wykorzystywać dochodów z praw do celów innych niż podział między podmioty uprawnione.
75 Wynika z tego, że do celów stosowania tej dyrektywy, a w szczególności w odniesieniu do usług, o których mowa w jej art. 12 ust. 2 i 4, finansowanych z potrąceń z przychodów z praw, podmioty uprawnione rozumie się jako podmioty, których zarządzanie prawami wchodzi w zakres działalności danej OZZ. Jak bowiem zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 73 opinii, ponieważ zakresy działalności OZZ są określone w zależności od rodzaju przedmiotów objętych ochroną lub kategorii praw, jak przewiduje art. 5 ust. 2 dyrektywy 2014/26, z takich usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym świadczonych przez te organizacje mogą korzystać wyłącznie podmioty uprawnione, których zarządzanie prawami jest objęte zakresem działalności danej OZZ. W przeciwnym razie podmioty uprawnione do tych przychodów zostałyby pozbawione kwot należnych im z tytułu eksploatacji ich praw.
76 W tym kontekście dotyczącym charakteru związku między podmiotami uprawnionymi a OZZ należy ponadto zauważyć, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 71 opinii, że ponieważ przewidziana w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 rekompensata z tytułu kopii na użytek prywatny i wynagrodzenie z tytułu publicznego użyczenia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115, są należne na mocy prawa krajowego, w przypadku gdy dane państwo członkowskie skorzystało z możliwości przyznanej mu przez te przepisy, zarządzanie takimi prawami przez OZZ może co do zasady nastąpić bez konieczności nawiązania stosunku umownego między tą organizacją a podmiotem tych praw.
77 Wykładnię tę potwierdza motyw 26 dyrektywy 2014/26. W motywie tym stwierdza się bowiem, że przychody w ostatecznym rozrachunku przysługują podmiotom uprawnionym, które są bezpośrednio i prawnie powiązane z OZZ lub mogą być reprezentowane za pośrednictwem podmiotu, który jest członkiem danej OZZ, bądź w drodze umowy o reprezentacji. Wynika stąd, że bezpośredni stosunek umowny, taki jak umowa o zarządzanie ich prawami dotyczącymi jednego lub szeregu określonych utworów, między podmiotem uprawnionym a danym OZZ nie jest wymagany.
78 Z tych rozważań wynika, że dopuszczalność w świetle dyrektywy 2014/26 świadczenia usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym na rzecz „podmiotów uprawnionych” w rozumieniu art. 3 lit. c) tej dyrektywy, finansowanych z potrąceń na podstawie art. 12 ust. 4 wspomnianej dyrektywy, nie zależy od istnienia po stronie tych podmiotów uprawnionych aktualnego roszczenia o wypłatę wynagrodzenia lub zawarcia umowy o zarządzanie z OZZ.
79 W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że w odniesieniu do usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym świadczonych przez OZZ i finansowanych z potrąceń z „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) dyrektywy 2014/26, art. 12 ust. 4 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że z usług tych mogą korzystać „podmioty uprawnione” w rozumieniu art. 3 lit. c) wspomnianej dyrektywy, niezależnie od tego, czy podmiotom tym przysługuje aktualne roszczenie o wypłatę wynagrodzenia i czy zawarły z tą OZZ umowę o zarządzanie, o ile, w sposób bezpośredni lub pośredni, zarządzanie prawami w imieniu wspomnianych podmiotów wchodzi w zakres działalności danej OZZ.
W przedmiocie kosztów
80 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 11 ust. 4 w związku z art. 12 ust. 4 i art. 13 ust. 4 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym
należy interpretować w ten sposób, że:
po pierwsze, stoi on na przeszkodzie temu, by na podstawie uregulowań krajowych, na mocy których organizacje zbiorowego zarządzania mają promować utwory o znaczeniu dla kultury, statut organizacji zbiorowego zarządzania przewidywał, że część „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) tej dyrektywy przeznacza się na finansowanie usług o charakterze socjalnym, kulturalnym lub edukacyjnym przynoszących korzyści osobom, które nie są podmiotami praw autorskich, w sytuacji gdy finansowanie to odbywa się w drodze potrąceń z tych przychodów, a po drugie, nie stoi on na przeszkodzie temu statutowi, jeżeli wspomniane finansowanie odbywa się za pomocą „kwot niepodlegających podziałowi” w rozumieniu art. 13 ust. 4 wspomnianej dyrektywy.
2) Artykuł 12 ust. 4 dyrektywy 2014/26
należy interpretować w ten sposób, że:
w odniesieniu do usług o charakterze socjalnym, kulturalnym i edukacyjnym świadczonych przez organizację zbiorowego zarządzania i finansowanych z potrąceń z „przychodów z praw” w rozumieniu art. 3 lit. h) tej dyrektywy, z usług tych mogą korzystać „podmioty uprawnione” w rozumieniu art. 3 lit. c) wspomnianej dyrektywy, niezależnie od tego, czy podmiotom tym przysługuje aktualne roszczenie o wypłatę wynagrodzenia i czy zawarły z tą organizacją zbiorowego zarządzania umowę o zarządzanie, o ile, w sposób bezpośredni lub pośredni, zarządzanie prawami w imieniu wspomnianych podmiotów wchodzi w zakres działalności danej organizacji zbiorowego zarządzania.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.