Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 22ας Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2014/26/EE – Εταιρία συλλογικής διαχείρισης – Άρθρο 3, στοιχείο ηʹ – Έσοδα από δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της αποζημίωσης για ιδιωτική αντιγραφή και της αμοιβής για τον δημόσιο δανεισμό – Άρθρο 11, παράγραφος 4 – Χρήση των εσόδων αυτών για σκοπούς άλλους πλην της διανομής τους στους δικαιούχους – Χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών – Άρθρο 12, παράγραφος 4 – Κρατήσεις στις οποίες προέβη η εταιρία συλλογικής διαχείρισης – Άρθρο 13, παράγραφοι 4 και 6 – Ποσά που θεωρούνται μη διανεμητέα – Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα την προώθηση έργων πολιτιστικού ενδιαφέροντος »
Στην υπόθεση C‑840/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) με απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 10 Δεκεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort)
κατά
TL,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. L. Arastey Sahún, πρόεδρο τμήματος, B. Smulders (εισηγητή), E. Regan, J. Passer και Δ. Γρατσία, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: F. Cathagne, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 26ης Νοεμβρίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort), εκπροσωπούμενη από τον T. Winter, Rechtsanwalt,
– ο TL, εκπροσωπούμενος από τον T. von Plehwe, Rechtsanwalt,
– η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller, τον M. Hellmann, την L. Hülsmann και τον A. Sahner,
– η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την B. Dourthe και τον H. Nunes da Silva,
– η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch, την J. Schmoll και τον G. Kunnert,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την J. Samnadda και τον G. von Rintelen,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (ΕΕ 2001, L 167, σ. 10), του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας (ΕΕ 2006, L 376, σ. 28), καθώς και του άρθρου 11, παράγραφος 4, και του άρθρου 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων καθώς και τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων στην εσωτερική αγορά (ΕΕ 2014, L 84, σ. 72).
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, του TL, ο οποίος ενεργεί ατομικά και ως δικαιοδόχος του OS, αμφότεροι συγγραφείς λογοτεχνικών έργων, και, αφετέρου, της Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort) (στο εξής: VG Wort), εταιρίας συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, σχετικά με τη χρηματοδότηση από την VG Wort ταμείου για την προαγωγή της επιστήμης μέσω εσόδων από τη διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2001/29
3 Το άρθρο 5 της οδηγίας 2001/29, με τίτλο «Εξαιρέσεις και περιορισμοί», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς από το δικαίωμα αναπαραγωγής που προβλέπεται στο άρθρο 2 στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[...]
β) αναπαραγωγές σε οποιοδήποτε μέσο που πραγματοποιούνται από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση και για μη άμεσους ή έμμεσους εμπορικούς σκοπούς, υπό τον όρο ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση που συνεκτιμά την εφαρμογή ή όχι των τεχνολογικών μέτρων του άρθρου 6 στο συγκεκριμένο έργο ή άλλο υλικό,
[...]».
Η οδηγία 2006/115
4 Το άρθρο 6 της οδηγίας 2006/115, με τίτλο «Παρέκκλιση από το αποκλειστικό δικαίωμα δημόσιου δανεισμού», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν από το αποκλειστικό δικαίωμα του άρθρου 1, όσον αφορά το δημόσιο δανεισμό, υπό την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον οι δημιουργοί λαμβάνουν αμοιβή για το δανεισμό αυτό. Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να καθορίζουν την αμοιβή λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους πολιτιστικής προαγωγής.»
Η οδηγία 2014/26
5 Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 3, 6 έως 9, 26 και 28 της οδηγίας 2014/26 έχουν ως εξής:
«1) Οι οδηγίες της Ένωσης στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων παρέχουν ήδη ένα υψηλό επίπεδο προστασίας στους δικαιούχους και, ως εκ τούτου, ένα πλαίσιο στο οποίο μπορεί να λάβει χώρα η εκμετάλλευση του προστατευόμενου από τα εν λόγω δικαιώματα περιεχομένου. Οι εν λόγω οδηγίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη και διατήρηση της δημιουργικότητας. Σε μια εσωτερική αγορά όπου ο ανταγωνισμός δεν στρεβλώνεται, η προστασία της καινοτομίας και της πνευματικής δημιουργίας ενθαρρύνουν επίσης τις επενδύσεις σε καινοτόμες υπηρεσίες και προϊόντα.
[...]
(3) Σύμφωνα με το άρθρο 167 [ΣΛΕΕ], η [Ευρωπαϊκή] Ένωση πρέπει να λαμβάνει υπόψη στις δράσεις της την πολιτιστική ποικιλομορφία, να συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών και να σέβεται την εθνική και περιφερειακή ποικιλομορφία τους, προβάλλοντας ταυτόχρονα την κοινή πολιτιστική κληρονομιά. Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης διαδραματίζουν και θα πρέπει να συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως φορείς προώθησης της ποικιλομορφίας των πολιτιστικών εκδηλώσεων, δίνοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στην αγορά σε μικρότερα και λιγότερο δημοφιλή ρεπερτόρια, αλλά και παρέχοντας κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες προς όφελος των δικαιούχων αυτών και του κοινού.
[...]
(6) Η ανάγκη βελτίωσης της λειτουργίας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης έχει ήδη διαπιστωθεί στη σύσταση 2005/737/ΕΚ της Επιτροπής [της 18ης Μαΐου 2005, σχετικά με τη συλλογική διασυνοριακή διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων για τις νόμιμες επιγραμμικές (online) μουσικές υπηρεσίες (ΕΕ 2005, L 276, σ. 54, διορθωτικό ΕΕ 2005, L 284, σ. 10)]. Η εν λόγω σύσταση όριζε μια σειρά αρχών, όπως την ελευθερία των δικαιούχων να επιλέγουν τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης που θα τους εκπροσωπεί, την ίση μεταχείριση των κατηγοριών των δικαιούχων και τη δίκαιη διανομή των αμοιβών για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. [...] Ωστόσο, η σύσταση δεν έχει τηρηθεί με συνέπεια.
(7) Η προστασία των συμφερόντων των μελών των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, των δικαιούχων και των τρίτων απαιτεί τον συντονισμό της νομοθεσίας των κρατών μελών σχετικά με τη διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών σε επιγραμμικά δικαιώματα επί μουσικών έργων με σκοπό την ύπαρξη ισότιμων εγγυήσεων σε ολόκληρη την Ένωση.
(8) Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι ο συντονισμός των εθνικών κανόνων που αφορούν στην πρόσβαση στη διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης, τους όρους διακυβέρνησής τους, και το εποπτικό πλαίσιό τους [...].
(9) Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι επίσης ο καθορισμός απαιτήσεων που ισχύουν για τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης προκειμένου να διασφαλίσουν υψηλό επίπεδο διακυβέρνησης, οικονομικής διαχείρισης, διαφάνειας και λογοδοσίας. Αυτό, ωστόσο, δεν θα πρέπει να εμποδίζει τα κράτη μέλη να διατηρούν ή να επιβάλλουν, στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης που είναι εγκατεστημένοι στην επικράτειά τους, αυστηρότερα πρότυπα από εκείνα που καθορίζονται στον τίτλο II της παρούσας οδηγίας εφόσον τα αυστηρότερα αυτά πρότυπα συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης.
[...]
(26) Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης εισπράττουν, διαχειρίζονται και διανέμουν τα έσοδα που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων που τους ανατίθενται από τους δικαιούχους. Τα έσοδα αυτά οφείλονται τελικώς στους δικαιούχους, οι οποίοι ενδέχεται να έχουν άμεση νομική σχέση με τον οργανισμό, ή να εκπροσωπούνται μέσω μιας οντότητας που αποτελεί το μέλος του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης ή μέσω συμφωνίας εκπροσώπησης. Ως εκ τούτου, έχει σημασία οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης να επιδεικνύουν τη μεγαλύτερη δυνατή επιμέλεια κατά την είσπραξη, διαχείριση και διανομή των εν λόγω εσόδων. Η ακριβής διανομή είναι δυνατή μόνο όταν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης διατηρούν κατάλληλα μητρώα μελών, αδειών και χρήσεων των έργων και άλλων προστατευόμενων αντικειμένων. Τα σχετικά στοιχεία που απαιτούνται για την αποτελεσματική συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων θα πρέπει επίσης να παρέχονται από τους δικαιούχους και τους χρήστες και να επαληθεύονται από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης.
[...]
(28) Δεδομένου ότι οι δικαιούχοι έχουν το δικαίωμα να αμείβονται για την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων τους, είναι σημαντικό τα έξοδα διαχείρισης να μην υπερβαίνουν τις δικαιολογημένες δαπάνες για τη διαχείριση των δικαιωμάτων και κάθε κράτηση, εκτός από τα έξοδα διαχείρισης, για παράδειγμα μια κράτηση για κοινωνικούς, πολιτιστικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς, θα πρέπει να αποφασίζεται από τα μέλη των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης. Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης θα πρέπει να είναι διαφανείς έναντι των δικαιούχων όσον αφορά στους κανόνες που διέπουν τις κρατήσεις αυτές. Οι ίδιες προϋποθέσεις θα πρέπει να ισχύουν για κάθε απόφαση χρήσης των εσόδων από τα δικαιώματα προς συλλογική διανομή, όπως υποτροφίες. Οι δικαιούχοι θα πρέπει να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε κάθε κοινωνική, πολιτιστική ή εκπαιδευτική υπηρεσία που χρηματοδοτείται μέσω τέτοιων κρατήσεων. Η παρούσα οδηγία δεν επηρεάζει τις κρατήσεις δυνάμει διατάξεων του εθνικού δικαίου, όπως τις κρατήσεις για την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους, όσον αφορά θέματα που δεν ρυθμίζονται από την παρούσα οδηγία υπό την προϋπόθεση ότι οι κρατήσεις αυτές συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης.»
6 Το άρθρο 1 της οδηγίας 2014/26 επιγράφεται «Αντικείμενο» και ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία της διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης. Επίσης, θεσπίζει προϋποθέσεις για τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων των δημιουργών επί μουσικών έργων, όσον αφορά την επιγραμμική τους χρήση.»
7 Το άρθρο 3 της οδηγίας 2014/26 επιγράφεται «Αντικείμενο» και ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
γ) ως “δικαιούχος” νοείται οποιοδήποτε πρόσωπο ή οντότητα εκτός από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης που κατέχει δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικό δικαίωμα ή το οποίο, δυνάμει συμφωνίας για την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων ή εκ του νόμου, δικαιούται μερίδιο των εσόδων που προκύπτουν από τα δικαιώματα·
δ) ως “μέλος” νοείται δικαιούχος ή οντότητα που εκπροσωπεί τους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων άλλων οργανισμών συλλογικής διαχείρισης και ενώσεων των δικαιούχων, ο οποίος πληροί τις απαιτήσεις του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης για προσχώρηση μέλους και γίνεται δεκτός ως μέλος από τον εν λόγω οργανισμό·
[...]
η) ως “έσοδα από δικαιώματα” νοούνται τα έσοδα που εισπράττονται από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης για λογαριασμό των δικαιούχων, είτε προκύπτουν από αποκλειστικό δικαίωμα είτε από δικαίωμα αμοιβής είτε από δικαίωμα αποζημίωσης·
[...]».
8 Το άρθρο 5 της οδηγίας 2014/26, με τίτλο «Δικαιώματα των δικαιούχων», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Οι δικαιούχοι έχουν το δικαίωμα να εξουσιοδοτούν οργανισμό συλλογικής διαχείρισης της επιλογής τους να διαχειρίζεται τα δικαιώματα, τις κατηγορίες δικαιωμάτων ή τα είδη έργων και άλλα αντικείμενα της επιλογής τους, για τις επικράτειες της επιλογής τους, ανεξάρτητα από το κράτος μέλος ιθαγένειας, κατοικίας ή εγκατάστασης είτε του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης είτε του δικαιούχου. Ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης υποχρεούται να διαχειρίζεται τα εν λόγω δικαιώματα, τις κατηγορίες δικαιωμάτων ή τα είδη έργων και άλλα αντικείμενα, υπό τον όρο ότι η διαχείρισή τους εμπίπτει στο πεδίο δραστηριοτήτων του, εκτός εάν έχει αντικειμενικά αιτιολογημένους λόγους να αρνηθεί την ανάληψη της διαχείρισης.»
9 Το άρθρο 8 της οδηγίας 2014/26, με τίτλο «Γενική συνέλευση των μελών του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης», ορίζει στην παράγραφο 5 τα εξής:
«Σύμφωνα με το κεφάλαιο 2 του τίτλου II, η γενική συνέλευση των μελών λαμβάνει αποφάσεις τουλάχιστον για τα εξής ζητήματα:
α) τη γενική πολιτική για τη διανομή των ποσών που οφείλονται στους δικαιούχους·
β) τη γενική πολιτική για τη χρήση των ποσών που δεν μπορούν να διανεμηθούν·
γ) τη γενική επενδυτική πολιτική για τα έσοδα από τα δικαιώματα και για τυχόν έσοδα που προκύπτουν από την επένδυση εσόδων από τα δικαιώματα·
δ) τη γενική επενδυτική πολιτική για τα έσοδα από τα δικαιώματα και για τυχόν έσοδα που προκύπτουν από την επένδυση εσόδων από τα δικαιώματα·
ε) τη χρήση των ποσών που δεν μπορούν να διανεμηθούν·
[...]».
10 Το κεφάλαιο 2 της οδηγίας 2014/26, με τίτλο «Διαχείριση των εσόδων από τα δικαιώματα», το οποίο περιλαμβάνεται στον τίτλο II, που επιγράφεται «Οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης», περιλαμβάνει τα άρθρα 11 έως 13.
11 Το άρθρο 11, με τίτλο «Είσπραξη και χρήση των εσόδων από τα δικαιώματα», ορίζει στην παράγραφο 4 τα εξής:
«Ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα έσοδα από τα δικαιώματα ή τυχόν έσοδα που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα για σκοπούς άλλους πλην της διανομής τους στους δικαιούχους, εξαιρουμένων των περιπτώσεων κράτησης ή συμψηφισμού των εξόδων διαχείρισης σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ ή χρήσης των εσόδων από τα δικαιώματα ή τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8 παράγραφος 5.»
12 Το άρθρο 12, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κρατήσεις», έχει ως εξής:
«1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, σε περίπτωση που δικαιούχος εξουσιοδοτεί οργανισμό συλλογικής διαχείρισης να διαχειρίζεται τα δικαιώματά του, ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης παρέχει στον δικαιούχο πληροφορίες σχετικά με τα τέλη διαχείρισης και τις λοιπές κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί των τυχόν εσόδων από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα, πριν λάβει τη συναίνεσή του για τη διαχείριση των δικαιωμάτων του.
2. Οι κρατήσεις θα πρέπει να είναι εύλογες σε συνάρτηση με τις υπηρεσίες που παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των υπηρεσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 4, και θα πρέπει να καθορίζονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων.
3. Τα έξοδα διαχείρισης δεν υπερβαίνουν τις δικαιολογημένες και τεκμηριωμένες δαπάνες του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης για τη διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων.
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι απαιτήσεις που ισχύουν για τη χρήση και τη διαφάνεια στη χρήση των ποσών που κρατούνται ή συμψηφίζονται στα έξοδα διαχείρισης εφαρμόζονται και σε οποιεσδήποτε άλλες κρατήσεις πραγματοποιούνται για να καλυφθούν τα έξοδα που προκύπτουν από τη διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικών δικαιωμάτων.
4. Σε περίπτωση που οργανισμός συλλογικής διαχείρισης παρέχει κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από δικαιώματα, οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται με βάση δίκαια κριτήρια, ιδίως σε σχέση με την πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές και την έκταση αυτών των υπηρεσιών.»
13 Το άρθρο 13 της οδηγίας 2014/26, με τίτλο «Δικαιώματα των δικαιούχων», ορίζει στις παραγράφους 1, 3, 4 και 6 τα εξής:
«1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 15 παράγραφος 3 και του άρθρου 28, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης διανέμουν και καταβάλλουν τα ποσά που οφείλονται στους δικαιούχους τακτικά, επιμελώς, με ακρίβεια και σύμφωνα με τη γενική πολιτική για τη διανομή που αναφέρεται στο άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχείο αʹ.
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν επίσης ότι κάθε οργανισμός συλλογικής διαχείρισης ή τα μέλη του που είναι οντότητες που εκπροσωπούν δικαιούχους διανέμουν και καταβάλλουν τα ποσά αυτά στους δικαιούχους το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο εννέα μήνες από το τέλος του οικονομικού έτους κατά το οποίο εισπράχθηκαν τα έσοδα από τα δικαιώματα, εκτός εάν αντικειμενικοί λόγοι που σχετίζονται ιδίως με την υποβολή αναφορών εκ μέρους των χρηστών, τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων, την ταυτοποίηση των δικαιούχων ή την αντιστοίχιση των πληροφοριών για έργα και άλλα αντικείμενα με τους δικαιούχους δεν επιτρέπουν στον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης ή, κατά περίπτωση, στα μέλη του να τηρήσουν την προθεσμία αυτή.
[...]
3. Ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης θα πρέπει να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα, σύμφωνα με την παράγραφο 1, για την ταυτοποίηση και τον εντοπισμό των δικαιούχων.
[...]
4. Σε περίπτωση που τα ποσά που οφείλονται στους δικαιούχους δεν μπορούν να διανεμηθούν μετά την παρέλευση τριών ετών από το τέλος του οικονομικού έτους κατά το οποίο εισπράχθηκαν τα έσοδα από τα δικαιώματα και εφόσον ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης έχει λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ταυτοποίηση και τον εντοπισμό των δικαιούχων όπως αναφέρεται στην παράγραφο 3, τα ποσά αυτά θεωρούνται μη διανεμητέα.
[...]
6. Τα κράτη μέλη δύνανται να περιορίζουν ή να καθορίζουν τις επιτρεπόμενες χρήσεις των μη διανεμητέων ποσών, μεταξύ άλλων, εξασφαλίζοντας ότι τα μη διανεμητέα ποσά χρησιμοποιούνται χωριστά και κατά τρόπο ανεξάρτητο για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων προς όφελος των δικαιούχων.»
Το γερμανικό δίκαιο
14 Δυνάμει του άρθρου 27, παράγραφος 1, του Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten durch Verwertungsgesellschaften (νόμου περί διαχειρίσεως των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων από εταιρίες συλλογικής διαχείρισης), της 24ης Μαΐου 2016 (BGBl. 2016 I, σ. 1190), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: VGG), η εταιρία διαχείρισης θεσπίζει σταθερούς κανόνες που αποκλείουν κάθε αυθαίρετη πρακτική κατά την κατανομή των εσόδων από δικαιώματα (σχέδιο διανομής).
15 Το άρθρο 32, παράγραφος 1, του VGG ορίζει τα εξής:
«Η εταιρία συλλογικής διαχείρισης προωθεί έργα και υπηρεσίες πολιτιστικού ενδιαφέροντος.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
16 Η VG Wort είναι εταιρία συλλογικής διαχείρισης επιφορτισμένη με την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας συγγραφέων και εκδοτών των οποίων τη διαχείριση έχει αναλάβει βάσει σύμβασης. Κατέχει μονοπωλιακή θέση στον τομέα αυτόν στη Γερμανία.
17 Οι TL και OS είναι συγγραφείς λογοτεχνικών έργων, μέλη της VG Wort, και έχουν συνάψει συμβάσεις διαχείρισης με την εταιρία. Κατά την επίμαχη περίοδο, ήτοι από την 1η Ιανουαρίου 2016 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2019, δήλωσαν έργα τους στη VG Wort και λάμβαναν χρηματικά ποσά προερχόμενα από τα έσοδα που εισέπραττε η εταιρία.
18 Σύμφωνα με τις συμβάσεις διαχείρισης, η εκκαθάριση και η καταβολή του μέρους των εσόδων που αναλογεί στους συγγραφείς διέπονται από το καταστατικό και το σχέδιο διανομής της VG Wort.
19 Το καταστατικό της VG Wort, ως ίσχυε κατά την επίμαχη περίοδο, ρύθμιζε επίσης την καταβολή επιδότησης στο Förderungsfonds Wissenschaft (Ταμείο για την προαγωγή της επιστήμης, στο εξής: FFW), το οποίο ανήκει σε εταιρία της οποίας μοναδικός μέτοχος είναι η VG Wort.
20 Σύμφωνα με το καταστατικό του, σκοπός του FFW είναι η προαγωγή της επιστήμης και της έρευνας, μέσω της χρηματοδότησης των εξόδων εκτύπωσης για τη δημοσίευση επιστημονικών και εξειδικευμένων βιβλίων, ερευνών βάσει των οποίων είναι δυνατόν να εκδοθούν τέτοια έργα, καθώς και άλλων ενεργειών για την προαγωγή της επιστημονικής και εξειδικευμένης βιβλιογραφίας. Από τα στοιχεία που τέθηκαν υπόψη του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η επιδότηση προς το FFW χρηματοδοτήθηκε με κρατήσεις επί των εσόδων, μεταξύ άλλων, από τις αποζημιώσεις για ιδιωτική αντιγραφή και από τις αμοιβές για τον δημόσιο δανεισμό επιστημονικών, τεχνικών και εξειδικευμένων έργων.
21 Ο TL, επικαλούμενος τα δικά του δικαιώματα και τα δικαιώματα που του εκχώρησε ο OS, αμφισβητεί τη διάθεση, εκ μέρους της VG Wort προς το FFW, χρηματικών ποσών προερχόμενων από τα έσοδα της εταιρίας κατά την επίμαχη περίοδο, καθόσον η διάθεση των ποσών αυτών έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των πληρωμών προς τους TL και OS βάσει των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Πρωτοδίκως, ο TL ζήτησε να αναγνωριστεί ότι η VG Wort δεν έχει δικαίωμα να παρακρατεί, από τα έσοδα που πρέπει να καταβάλλονται στους δικαιούχους δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, χρηματικά ποσά για τη χρηματοδότηση του FFW. Επιπλέον, ο TL ζήτησε πληροφορίες σχετικά με τα ποσά που καταβάλλονται στο FFW. Το Landgericht (πρωτοδικείο) έκανε πλήρως δεκτό το αναγνωριστικό αίτημα, ενώ, όσον αφορά το αίτημα παροχής πληροφοριών, το έκανε πλήρως δεκτό ως προς τον OS και εν μέρει δεκτό ως προς τον TL.
22 Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του Landgericht (πρωτοδικείου) υπέρ του OS. Έκρινε, συναφώς, ότι τα σχέδια διανομής της VG Wort, τα οποία ήταν ενσωματωμένα στις συμβάσεις διαχείρισης, συνιστούσαν γενικούς όρους, των οποίων οι διατάξεις σχετικά με τις καταβολές προς το FFW είναι άκυρες βάσει του εθνικού δικαίου, καθόσον αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αρχές του VGG καθώς και στην προϊσχύσασα του VGG νομοθεσία, στο μέτρο που καταβάλλονται χρηματικά ποσά σε πρόσωπα που δεν τα δικαιούνται. Αντιθέτως, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή του TL στο σύνολό της, με το σκεπτικό ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι μειώθηκαν τα χρηματικά ποσά που δικαιούται.
23 Το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, εκτιμά ότι η έκβαση της αιτήσεως αναιρέσεως της οποίας έχει επιληφθεί εξαρτάται από το αν οι διατάξεις των σχεδίων διανομής σχετικά με τα ποσά που πρέπει να καταβληθούν στο FFW είναι πράγματι άκυρες, καθόσον προβλέπουν την καταβολή χρηματικών ποσών σε πρόσωπο που δεν έχει σχετικό δικαίωμα.
24 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε μεν, σύμφωνα με την εθνική νομολογία, ότι μια εταιρία διαχείρισης πρέπει να κατανέμει τα έσοδα που προέρχονται από τη δραστηριότητά της αποκλειστικώς στους δικαιούχους, πλην όμως δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι καταβολές προς το FFW να είναι σύμφωνες με το άρθρο 32, παράγραφος 1, του VGG, κατά το οποίο οι εταιρίες συλλογικής διαχείρισης προάγουν έργα και υπηρεσίες πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η διάταξη αυτή δεν περιορίζει τον κύκλο των αποδεκτών της οικονομικής στήριξης στους δικαιούχους, αλλά επιτρέπει επίσης την οικονομική στήριξη της μελλοντικής δημιουργίας έργων και της παροχής υπηρεσιών πολιτιστικού ενδιαφέροντος στο μέλλον. Είναι, επομένως, δυνατόν να μην πρέπει να θεωρηθεί ότι οι καταβολές αυτές προς το FFW συνιστούν παράνομη είσπραξη χρηματικών ποσών από πρόσωπο που δεν έχει σχετικό δικαίωμα. Ωστόσο, η διαπίστωση αυτή προϋποθέτει ότι η ως άνω διάταξη του VGG είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης.
25 Κατά το αιτούν δικαστήριο, σύμφωνα με τα διδάγματα που αντλούνται από τις αποφάσεις της 9ης Φεβρουαρίου 2012, Luksan (C‑277/10, EU:C:2012:65), και της 11ης Ιουλίου 2013, Amazon.com International Sales κ.λπ. (C‑521/11, EU:C:2013:515), οι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας οι οποίοι δικαιούνται εύλογη αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, δυνάμει της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, και αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, βάσει του άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2006/115, πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνουν τα αντίστοιχα ποσά, πλην όμως δεν απαγορεύεται μέρος των ποσών που δικαιούνται ως δίκαιη αποζημίωση να καταβάλλεται μέσω κοινωνικών και πολιτιστικών φορέων οι οποίοι έχουν ιδρυθεί προς όφελός τους. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι ο κανόνας αυτός ερμηνεύεται ενίοτε υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπεται η καταβολή χρηματικών ποσών σε άλλα πρόσωπα, πλην των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς τη συναίνεση των τελευταίων. Πρέπει να εξεταστεί αν, υπό το πρίσμα των διατάξεων της οδηγίας 2014/26, η οποία είναι μεταγενέστερη της νομολογίας αυτής, πρέπει παρά ταύτα να γίνει δεκτή η προαγωγή κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών σκοπών προς όφελος προσώπων που δεν συγκαταλέγονται ή, εν πάση περιπτώσει, δεν συγκαταλέγονται ακόμη στον κύκλο των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
26 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι από το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 3 και 28 αυτής, μπορεί να συναχθεί ότι οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης (στο εξής: ΟΣΔ), εφόσον έχει ληφθεί σχετική απόφαση από τη γενική συνέλευση των μελών τους, πρέπει να μπορούν να παρέχουν κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες, ακόμη και προς όφελος άλλων προσώπων, πέραν των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Επομένως, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η στήριξη που παρέχεται σε δημιουργούς οι οποίοι δεν είναι ή δεν είναι ακόμη κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας συνιστά νόμιμη χρήση των εσόδων από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας «για σκοπούς άλλους», κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 4, πέραν της διανομής των ποσών αυτών στους δικαιούχους τους, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο προβλέπεται σε απόφασης της γενικής συνέλευσης των μελών του ΟΣΔ.
27 Το αιτούν δικαστήριο είναι επίσης της γνώμης ότι η ερμηνεία αυτή δεν αναιρείται από το άρθρο 13, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/26, το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να ρυθμίζουν τη χρήση των μη διανεμητέων ποσών για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων προς όφελος των δικαιούχων, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή δεν αφορά τις κρατήσεις, αλλά τα μη διανεμητέα ποσά.
28 Τούτου λεχθέντος, εάν οι κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες για τις οποίες γίνεται λόγος στο άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 μπορούν κατά νόμο να παρέχονται μόνο σε δικαιούχους, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, θα πρέπει να καθοριστεί αν, βάσει του δικαίου της Ένωσης, η νομιμότητα της παροχής των υπηρεσιών αυτών εξαρτάται από εάν ο ωφελούμενος από τις υπηρεσίες αυτές έχει ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή αν αρκεί να είναι κάτοχος δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικού δικαιώματος χωρίς να διαθέτει ακόμη τέτοια αξίωση. Επιπλέον, πρέπει να διευκρινιστεί αν η νομιμότητα της παροχής των υπηρεσιών αυτών εξαρτάται από την ύπαρξη σύμβασης διαχείρισης με τον ΟΣΔ. Συγκεκριμένα, κατά το αιτούν δικαστήριο, ενδέχεται ένας δικαιούχος να έχει ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή να κατέχει απλώς δικαίωμα προστατευόμενο ως δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς ενεστώσα αξίωση αμοιβής. Επιπλέον, θα μπορούσε να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν ο δικαιούχος έχει συνάψει σύμβαση διαχείρισης με τον ΟΣΔ. Πρέπει να διευκρινιστεί αν οι διαφορετικές αυτές περιστάσεις επηρεάζουν τη νομιμότητα της παροχής κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26.
29 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Συνάδει με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της [οδηγίας 2001/29], με το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της [οδηγίας 2006/115], καθώς και με το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της [οδηγίας 2014/26] διάταξη του εθνικού δικαίου βάσει της οποίας ένας οργανισμός συλλογικής διαχείρισης οφείλει να παρέχει οικονομική στήριξη σε έργα πολιτιστικής σημασίας όταν τούτο έχει ως συνέπεια να επωφελούνται από την οικονομική στήριξη και αποδέκτες οι οποίοι δεν ανήκουν (τουλάχιστον όχι ακόμη) στον κύκλο των δικαιούχων;
2. Σε περίπτωση που η παροχή κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 4, της [οδηγίας 2014/26], επιτρέπεται μόνον προς όφελος δικαιούχων: εξαρτάται η νομιμότητα της παροχής τέτοιων υπηρεσιών από το αν ο λήπτης των εν λόγω υπηρεσιών έχει ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή αρκεί η ύπαρξη δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικού δικαιώματος το οποίο επί του παρόντος δεν υπόκειται σε αμοιβή; Αποτελεί προϋπόθεση για τη νομιμότητα των εν λόγω υπηρεσιών η ύπαρξη σύμβασης διαχείρισης με τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης; Αποτελεί προϋπόθεση για τη νομιμότητα των εν λόγω υπηρεσιών η ύπαρξη σύμβασης διαχείρισης με τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης;»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
30 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Μαρτίου 2026, ο TL ζήτησε την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
31 Προς στήριξη του αιτήματος αυτού, ο TL, υπογραμμίζοντας ότι η απαρίθμηση των ενδεχόμενων λόγων επανάληψης της διαδικασίας στο άρθρο 83 είναι απλώς ενδεικτική, υποστηρίζει ότι ο γενικός εισαγγελέας αιτιολόγησε τις προτάσεις του της 26 Φεβρουαρίου 2026 με «απροσδόκητες και υπερβολικές» απόψεις σχετικά με το περιεχόμενο και τον σκοπό του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των ΟΣΔ. Ο εν λόγω διάδικος φρονεί ότι οι απόψεις αυτές δεν συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης και τη νομολογία του Δικαστηρίου. Συναφώς, εκθέτει, κατ’ ουσίαν, ότι ο γενικός εισαγγελέας, στηριζόμενος στις προτάσεις του σε μια θεωρία σχετική με τη φύση του θεμελιώδους δικαιώματος στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, υπερβάλλει όσον αφορά τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες των ΟΣΔ. Προς στήριξη της δικής του ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, ο TL παραπέμπει, εξάλλου, στα επιχειρήματα που εξέθεσε με τις γραπτές παρατηρήσεις του.
32 Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, κατά το άρθρο 252, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ο γενικός εισαγγελέας διατυπώνει δημοσίως, με πλήρη αμεροληψία και ανεξαρτησία, αιτιολογημένες προτάσεις επί των υποθέσεων οι οποίες, σύμφωνα με τον Οργανισμό του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απαιτούν την παρέμβασή του. Το Δικαστήριο δεν δεσμεύεται ούτε από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα ούτε από την αιτιολογία βάσει της οποίας αυτός καταλήγει στις εν λόγω προτάσεις (απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Κελάδης I και Κελάδης II, C‑72/24 και C‑73/24, EU:C:2026:51, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Σημειώνεται επίσης, στο πλαίσιο αυτό, ότι ο Οργανισμός του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Κανονισμός Διαδικασίας δεν προβλέπουν δυνατότητα των διαδίκων ή των ενδιαφερομένων περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διατυπώνουν παρατηρήσεις προς απάντηση στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα. Η διαφωνία διαδίκου ή ενδιαφερομένου με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα, όποια και αν είναι τα ζητήματα που εξετάζει ο γενικός εισαγγελέας με τις προτάσεις του, δεν συνιστά, συνεπώς, αυτή και μόνη επαρκή λόγο για την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας (απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Κελάδης I και Κελάδης II, C‑72/24 και C‑73/24, EU:C:2026:51, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34 Επομένως, στο μέτρο που ο TL ζητεί την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να απαντήσει στη θέση που έλαβε ο γενικός εισαγγελέας με τις προτάσεις του, το αίτημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
35 Βέβαια, κατά το άρθρο 83 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί, οποτεδήποτε, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, ιδίως αν κρίνει ότι δεν έχει διαφωτιστεί επαρκώς ή όταν ένας διάδικος, μετά τη λήξη της διαδικασίας αυτής, επικαλείται νέο πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της απόφασης του Δικαστηρίου, ή ακόμα όταν, προς επίλυση της διαφοράς, το Δικαστήριο χρειάζεται να στηριχθεί σε επιχείρημα επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων ή των κατά το άρθρο 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενδιαφερομένων.
36 Εν προκειμένω, όμως, από τις παρατηρήσεις που υπέβαλε ο TL με την αίτησή του για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 30 της παρούσας απόφασης δεν προκύπτει κανένα επιχείρημα επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων ούτε νέο πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της αποφάσεως που καλείται να εκδώσει το Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση.
37 Δεδομένου ότι το Δικαστήριο διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία για να απαντήσει στα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, εκτιμά, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, δεν συντρέχει λόγος να διατάξει επανάληψη της προφορικής διαδικασίας.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
38 Εισαγωγικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει χρήσιμη απάντηση στο εθνικό δικαστήριο, που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα. Συναφώς, στο Δικαστήριο εναπόκειται να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέχει το εθνικό δικαστήριο και ιδίως από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, τα στοιχεία εκείνα του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Stichting de Thuiskopie, C‑496/24, EU:C:2026:296, σκέψη 18 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2006/115, καθώς και το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26.
40 Ενώ οι δύο πρώτες διατάξεις παρέχουν δικαιώματα στους δικαιούχους, ήτοι δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης για την ιδιωτική αντιγραφή και δικαίωμα αμοιβής για τον δημόσιο δανεισμό, οι δύο τελευταίες αφορούν τη διαχείριση από ΟΣΔ των εσόδων από την εκμετάλλευση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Ειδικότερα, το άρθρο 11 παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 αφορά, γενικότερα, τη χρήση των εσόδων αυτών, ενώ το άρθρο 12 παράγραφος 4, αφορά, ειδικότερα, τις κρατήσεις που πραγματοποιούνται επί των εν λόγω εσόδων προκειμένου να χρηματοδοτηθούν κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες που παρέχει ο ΟΣΔ.
41 Όπως, όμως, προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, η διαφορά της κύριας δίκης αφορά την καταβολή, εκ μέρους του ΟΣΔ που είναι διάδικος στην κύρια δίκη, σε εταιρία ανήκουσα κατά 100 % στον ΟΣΔ, μέρους των εσόδων τα οποία εισέπραξε από την εκμετάλλευση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί λογοτεχνικών έργων, για λογαριασμό των κατόχων των δικαιωμάτων αυτών, με σκοπό τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων προώθησης έργων και την παροχή υπηρεσιών πολιτιστικού ενδιαφέροντος, οι οποίες, κατά το αιτούν δικαστήριο, εμπίπτουν στις κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες, κατά την έννοια, μεταξύ άλλων, του άρθρου 12 παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν συνάδει με την οδηγία εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία επιτρέπει σε ΟΣΔ να διαθέτει μέρος των εσόδων από την εκμετάλλευση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για τη χρηματοδότηση τέτοιων υπηρεσιών, προς όφελος προσώπων τα οποία δεν είναι ή δεν είναι ακόμη δικαιούχοι τέτοιων δικαιωμάτων.
42 Επομένως, η διαφορά της κύριας δίκης αφορά αποκλειστικώς τη διαχείριση των εσόδων από την εκμετάλλευση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και, ειδικότερα, τη χρήση των εν λόγω εσόδων αυτών και τις κρατήσεις που πραγματοποιούνται επ’ αυτών για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών.
43 Βεβαίως, από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη καταβολή αφορά έσοδα εισπραττόμενα ως αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, την οποία προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, καθώς και ως αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, την οποία προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2006/115. Εντούτοις, υπό το πρίσμα της οδηγίας 2014/26, τα εισοδήματα αυτά αποτελούν μέρος των εσόδων που προέρχονται από την εκμετάλλευση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας αυτής.
44 Συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26 ως «έσοδα από δικαιώματα» νοούνται τα «έσοδα που εισπράττονται από [ΟΣΔ] για λογαριασμό των δικαιούχων, είτε προκύπτουν από αποκλειστικό δικαίωμα είτε από δικαίωμα αμοιβής είτε από δικαίωμα αποζημίωσης».
45 Επομένως, η ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2006/115 δεν ασκεί επιρροή στη διαφορά της κύριας δίκης.
46 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπεται το καταστατικό ενός ΟΣΔ να προβλέπει, βάσει εθνικής ρύθμισης δυνάμει της οποίας οι ΟΣΔ καλούνται να προωθούν έργα πολιτιστικού ενδιαφέροντος, ότι μέρος των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, προορίζεται για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, όταν οι υπηρεσίες αυτές ωφελούν πρόσωπα που δεν είναι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
47 Το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 καθιερώνει την αρχή ότι ένας ΟΣΔ δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τα έσοδα από τα δικαιώματα για σκοπούς άλλους πέραν της διανομής τους στους δικαιούχους. Η διάταξη αυτή προβλέπει, ωστόσο, δύο εξαιρέσεις από την αρχή αυτή. Αφενός, τα έσοδα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν, μέσω κρατήσεων ή συμψηφισμού, για την κάλυψη των εξόδων διαχείρισης των ΟΣΔ, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο επιτρέπεται βάσει απόφασης που λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, της οδηγίας. Αφετέρου, οι ΟΣΔ μπορούν να χρησιμοποιούν τα εν λόγω έσοδα για άλλους σκοπούς, πέραν της διανομής τους στους δικαιούχους, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο επιτρέπεται βάσει απόφασης που λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, της οδηγίας.
48 Όσον αφορά, ειδικότερα, τη δεύτερη αυτή εξαίρεση, η οποία είναι η μόνη κρίσιμη εν προκειμένω για τη διαφορά της κύριας δίκης, επισημαίνεται ότι, κατά τη συγκεκριμένη διάταξη, η γενική συνέλευση των μελών του ΟΣΔ πρέπει να αποφαίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του τίτλου II, κεφάλαιο 2, της οδηγίας 2014/26, το οποίο αφορά τη διαχείριση των εσόδων από δικαιώματα και αποτελείται από τα άρθρα 11 έως 13. Από τις ως άνω διατάξεις συνάγεται ότι, με τις αποφάσεις που εκδίδει δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 5, η γενική συνέλευση συγκεκριμενοποιεί τους κανόνες που προβλέπονται στα άρθρα 11 έως 13 σχετικά με τη χρήση των εσόδων από τα δικαιώματα, τις κρατήσεις επί των εσόδων αυτών και τη διανομή των οφειλόμενων ποσών, εντός των ορίων που θέτουν οι διατάξεις των άρθρων αυτών.
49 Όσον αφορά, πρώτον, τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα, οι οποίες διενεργούνται απευθείας επί των εν λόγω εσόδων πριν από την κατανομή των αντίστοιχων ποσών που οφείλονται στους δικαιούχους, το άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/26 επιβάλλει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε, σε περίπτωση που δικαιούχος εξουσιοδοτεί ΟΣΔ να διαχειρίζεται τα δικαιώματά του, ο οργανισμός να παρέχει στον δικαιούχο πληροφορίες σχετικά με τα τέλη διαχείρισης και τις λοιπές κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί των τυχόν εσόδων από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα, πριν λάβει τη συναίνεσή του για τη διαχείριση των δικαιωμάτων του. Από το γράμμα της διάταξης αυτής προκύπτει ότι επιτρέπεται, κατ’ αρχήν, η διενέργεια κρατήσεων επί των ως άνω εσόδων για άλλους σκοπούς, πέραν της καλύψεως των εξόδων διαχείρισης. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 μνημονεύεται ρητώς η χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών μέσω κρατήσεων επί των εν λόγω εσόδων.
50 Τούτων λεχθέντων, όσον αφορά τον καθορισμό των αποδεκτών των υπηρεσιών που χρηματοδοτούνται μέσω των κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα, από το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, σε συνδυασμό με την παράγραφο 2 του άρθρου αυτού και την αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας, συνάγεται ότι οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να παρέχονται μόνο στους δικαιούχους δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
51 Συγκεκριμένα, αφενός, το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/26 ορίζει ότι κρατήσεις θα πρέπει να είναι εύλογες σε συνάρτηση με τις υπηρεσίες που παρέχει ο ΟΣΔ στους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των υπηρεσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 4, και θα πρέπει να καθορίζονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων. Κατά συνέπεια, από το λεκτικό του άρθρου 12, παράγραφος 2, προκύπτει ότι η διάταξη αυτή αφορά μόνον τις υπηρεσίες που παρέχονται στους δικαιούχους και ότι στις υπηρεσίες αυτές συγκαταλέγονται οι υπηρεσίες της παραγράφου 4 του άρθρου αυτού.
52 Αφετέρου, το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας ορίζει ότι, σε περίπτωση που ΟΣΔ παρέχει κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από δικαιώματα, οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται με βάση δίκαια κριτήρια, ιδίως σε σχέση με την πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές και την έκταση αυτών των υπηρεσιών. Συναφώς, στην αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας 2014/26, υπό το πρίσμα της οποίας πρέπει να ερμηνεύεται το άρθρο 12, αναφέρεται ρητώς ότι οι δικαιούχοι πρέπει να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε κάθε κοινωνική, πολιτιστική ή εκπαιδευτική υπηρεσία. Επομένως, το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας περιορίζει τη δυνατότητα των ΟΣΔ να διενεργούν κρατήσεις για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών κατά το ότι οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να παρέχονται αποκλειστικώς στους δικαιούχους.
53 Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη με τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, και την αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, οι οποίες αποτελούν μέρος των «εσόδων από δικαιώματα», όπως προκύπτει από τον ορισμό της έννοιας αυτής στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, ο οποίος υπομνήσθηκε στη σκέψη 44 της παρούσας απόφασης.
54 Συγκεκριμένα, όσον αφορά, πρώτον, την αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, την οποία προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, με την απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2015, Hewlett-Packard Belgium (C‑572/13, EU:C:2015:750, σκέψη 48), το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, εφόσον η αποζημίωση προορίζεται να αποκαταστήσει τη ζημία που υφίστανται οι δικαιούχοι των δικαιωμάτων λόγω της αναπαραγωγής των έργων τους χωρίς την άδειά τους, πρόσωπα που δεν είναι δικαιούχοι και, ως εκ τούτου, δεν υφίστανται καμία ζημία λόγω της αναπαραγωγής δεν μπορούν να τύχουν της εν λόγω αποζημίωσης, διότι τούτο θα έχει ως συνέπεια να στερηθούν οι δικαιούχοι εν όλω ή εν μέρει την αποζημίωση που δικαιούνται. Εξάλλου, με την απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Amazon.com International Sales κ.λπ. (C‑521/11, EU:C:2013:515, σκέψεις 49 έως 54), το Δικαστήριο έκρινε βέβαια ότι η οδηγία 2001/29 δεν επιβάλλει να διασφαλίζεται στους δικαιούχους της αποζημίωσης για ιδιωτική αντιγραφή η καταβολή σε χρήμα του συνόλου της αποζημίωσης αυτής ούτε απαγορεύει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι μέρος της αποζημίωσης θα καταβάλλεται υπό τη μορφή έμμεσου αντισταθμίσματος, μέσω κοινωνικών και πολιτιστικών φορέων ιδρυθέντων προς όφελός τους. Ωστόσο, το Δικαστήριο τόνισε, αφενός, ότι η καταβολή μέρους των εσόδων που προορίζονται για την ως άνω αποζημίωση σε τέτοιους φορείς συνάδει προς τον σκοπό της αποζημίωσης μόνον εφόσον οι εν λόγω φορείς λειτουργούν πράγματι προς όφελος των δικαιούχων. Αφετέρου, είναι δυνατόν μέρος της αποζημίωσης για ιδιωτική αντιγραφή να καταβληθεί εμμέσως στους δικαιούχους, υπό την προϋπόθεση ότι ωφελεί εξ ολοκλήρου αυτούς. Πράγματι, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν συνάδει προς τον σκοπό της αποζημίωσης το να παρέχουν οι εν λόγω φορείς το όφελος από αυτήν σε άλλα πρόσωπα πέραν των δικαιούχων.
55 Όσον αφορά, δεύτερον, την αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, μολονότι στο πλαίσιο της οδηγίας 2006/115 ο νομοθέτης της Ένωσης χρησιμοποίησε τον όρο «αμοιβή» αντί του όρου «αποζημίωση» που χρησιμοποιείται στην οδηγία 2001/29, η πρώτη «αμοιβή» επίσης αποσκοπεί στην αποζημίωση των δημιουργών, καθόσον καταβάλλεται προς αντιστάθμιση της ζημίας που έχουν υποστεί (πρβλ. απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2012, Luksan, C‑277/10, EU:C:2012:65, σκέψη 103). Επομένως, στο μέτρο που η αμοιβή αυτή πρέπει να θεωρηθεί ως αντιστάθμισμα της ζημίας των δικαιούχων, πρέπει, σύμφωνα με τα διδάγματα της παρατιθέμενης στην προηγούμενη σκέψη νομολογίας, να περιέλθει εξ ολοκλήρου, είτε άμεσα είτε έμμεσα, στα πρόσωπα που τη δικαιούνται.
56 Η νομολογία που παρατίθεται στις σκέψεις 54 και 55 της παρούσας απόφασης επιβεβαιώνει, συνεπώς, την ερμηνεία που διατυπώθηκε στη σκέψη 52. Πράγματι, ερμηνεία βάσει της οποίας επιτρέπεται η διενέργεια κράτησης επί των εσόδων από τα δικαιώματα με σκοπό τη χρηματοδότηση υπηρεσιών προς όφελος προσώπων που δεν έχουν την ιδιότητα του δικαιούχου θα είχε ως αποτέλεσμα να στερηθούν τα πρόσωπα αυτά μέρος των εν λόγω εσόδων. Το συμπέρασμα αυτό ισχύει, εξάλλου, ανεξαρτήτως του αν η προέλευση των εσόδων αυτών στηρίζεται σε σύμβαση ή στον νόμο.
57 Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι δεν αποτελεί σκοπό της οδηγίας 2014/26 η ανατροπή των αρχών που καθιερώθηκαν με τις προγενέστερες οδηγίες στον τομέα του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων, όπως οι οδηγίες 2001/29 και 2006/115. Πράγματι, η οδηγία 2014/26 δεν περιέχει διατάξεις που να αντικαθιστούν ή να καταργούν διατάξεις των εν λόγω οδηγιών. Αντιθέτως, στην αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2014/26 γίνεται μνεία σε αυτές. Επιπλέον, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 και από τις αιτιολογικές σκέψεις 6 έως 9 της οδηγίας 2014/26, αυτή αποσκοπεί στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία περιλαμβάνει, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, τη διαχείριση των εσόδων που προέρχονται, μεταξύ άλλων, από την αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και από την αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115. Επομένως, το γεγονός ότι η οδηγία 2014/26 εκδόθηκε μετά την έκδοση των αποφάσεων που παρατίθενται στις σκέψεις 54 και 55 της παρούσας απόφασης δεν ασκεί καμία επιρροή όσον αφορά την ερμηνεία της και ουδόλως επηρεάζει τη λυσιτέλεια των αποφάσεων του Δικαστηρίου για την ερμηνεία αυτή.
58 Κατά συνέπεια, από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι οι κρατήσεις στις οποίες προέβη ο ΟΣΔ επί των εσόδων από τα δικαιώματα, δυνάμει του άρθρου 12 της οδηγίας 2014/26, και, συνεπώς, πριν από την κατανομή και την καταβολή των εσόδων αυτών στους δικαιούχους, επιτρέπεται να διενεργηθούν για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών που μνημονεύονται στην παράγραφο 4 του άρθρου 12 μόνον εφόσον οι υπηρεσίες αυτές ωφελούν, έστω εμμέσως, αποκλειστικώς τους εν λόγω δικαιούχους.
59 Όσον αφορά, δεύτερον, τη χρήση των εσόδων από τα δικαιώματα για τη διανομή των οφειλόμενων ποσών στους δικαιούχους, η καταβολή πρέπει, κατ’ αρχήν, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, να γίνεται στους δικαιούχους. Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε με τη σκέψη 47 της παρούσας απόφασης, το άρθρο 11, παράγραφος 4, επιτρέπει στους ΟΣΔ να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τα δικαιώματα για άλλους σκοπούς, πέραν της διανομής τους στους δικαιούχους, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο έχει επιτραπεί με απόφαση ληφθείσα σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, της οδηγίας. Συναφώς, κατά το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχεία βʹ και εʹ, της οδηγίας, η γενική συνέλευση των μελών του ΟΣΔ αποφασίζει σχετικά με τη γενική πολιτική για τη χρήση των ποσών που δεν μπορούν να διανεμηθούν και σχετικά με τη χρήση των ποσών που δεν μπορούν να διανεμηθούν.
60 Κατά το άρθρο 13, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, εάν τα ποσά που οφείλονται στους δικαιούχους δεν μπορούν να διανεμηθούν μετά την παρέλευση τριών ετών από το τέλος του οικονομικού έτους κατά το οποίο εισπράχθηκαν τα έσοδα από τα δικαιώματα, μολονότι ο ΟΣΔ έχει λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ταυτοποίηση και τον εντοπισμό των δικαιούχων, όπως ορίζεται στην παράγραφο 3, τα ποσά αυτά θεωρούνται μη διανεμητέα. Υπενθυμίζεται, στο πλαίσιο αυτό, ότι, εφόσον τα ποσά αυτά προέρχονται από έσοδα από δικαιώματα κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, μπορούν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα έσοδα τόσο από την αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, την οποία προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, όσο και από την αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, την οποία προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115.
61 Επομένως, όταν δεν είναι δυνατή η διανομή των εσόδων από τα δικαιώματα στους δικαιούχους, επειδή αυτοί δεν κατέστη δυνατόν να ταυτοποιηθούν και να εντοπιστούν, επιτρέπεται η γενική συνέλευση των μελών, δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 4, σε συνδυασμό με το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχεία βʹ και εʹ, της οδηγίας 2014/26, να αποφανθεί επί της γενικής πολιτικής χρήσης καθώς και να καθορίσει τη χρήση των εσόδων αυτών.
62 Τα ποσά αυτά μπορούν, πάντως, να χρησιμοποιηθούν για κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες προς όφελος, κατά περίπτωση, άλλων προσώπων, πέραν των δικαιούχων.
63 Πράγματι, κατά το άρθρο 13, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/26, τα κράτη μέλη δύνανται να περιορίζουν ή να καθορίζουν τις επιτρεπόμενες χρήσεις των μη διανεμητέων ποσών, μεταξύ άλλων, εξασφαλίζοντας ότι τα μη διανεμητέα ποσά χρησιμοποιούνται χωριστά και κατά τρόπο ανεξάρτητο για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων προς όφελος των δικαιούχων. Επομένως, η οδηγία 2014/26 εξουσιοδοτεί, κατ’ αρχήν και ελλείψει αντίθετης παρέμβασης του οικείου κράτους μέλους, τη γενική συνέλευση των μελών ενός ΟΣΔ να επιτρέπει τη χρήση των εσόδων από δικαιώματα τα οποία δεν κατέστη δυνατόν να διανεμηθούν στους δικαιούχους, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 4, της οδηγίας, για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών προς όφελος άλλων προσώπων πέραν των δικαιούχων.
64 Επομένως ελλείψει τέτοιας παρέμβασης του οικείου κράτους μέλους, ο ΟΣΔ επιτρέπεται, δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 4, σε συνδυασμό με το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχεία βʹ και εʹ, καθώς και με το άρθρο 13, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/26, να χρησιμοποιεί τα έσοδα αυτά για τη χρηματοδότηση τέτοιων υπηρεσιών προς όφελος προσώπων που δεν έχουν ή δεν έχουν ακόμη την ιδιότητα του δικαιούχου, υπό την προϋπόθεση ότι η γενική συνέλευση των μελών έχει λάβει σχετική απόφαση.
65 Εξάλλου, σε μια τέτοια περίπτωση, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι δικαιούχοι στερούνται τα ποσά που δικαιούνται, καθώς είναι, εξ ορισμού, αδύνατον να προσδιοριστούν τα ποσά αυτά και, συνακόλουθα, να τους καταβληθούν.
66 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 11, παράγραφος 4, σε συνδυασμό με το άρθρο 12, παράγραφος 4, και το άρθρο 13, παράγραφοι 4 και 6, της οδηγίας 2014/26 έχει την έννοια ότι, αφενός, δεν επιτρέπεται το καταστατικό ενός ΟΣΔ να προβλέπει, βάσει εθνικής ρύθμισης δυνάμει της οποίας οι ΟΣΔ καλούνται να προωθούν έργα πολιτιστικού ενδιαφέροντος, ότι μέρος των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, προορίζεται για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, όταν οι υπηρεσίες αυτές ωφελούν πρόσωπα που δεν είναι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, σε περίπτωση που η χρηματοδότηση πραγματοποιείται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων αυτών, και, αφετέρου, επιτρέπεται το καταστατικό του ΟΣΔ να περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη, σε περίπτωση που η χρηματοδότηση πραγματοποιείται μέσω «μη διανεμητέων ποσών», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 4, της οδηγίας.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
67 Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν, όσον αφορά τις κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει ένας ΟΣΔ και οι οποίες χρηματοδοτούνται από τις κρατήσεις επί των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας έχει την έννοια ότι οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρέχονται μόνο σε δικαιούχους που έχουν ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή έχουν συνάψει σύμβαση διαχείρισης με τον ΟΣΔ.
68 Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 47 έως 52 της παρούσας απόφασης, δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 4, και του άρθρου 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, οι ΟΣΔ μπορούν να χρηματοδοτούν κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες, μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από δικαιώματα, υπό την προϋπόθεση ότι η χρήση αυτή των εσόδων επιτρέπεται βάσει αποφάσεως ληφθείσας σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, της οδηγίας και ότι οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται αποκλειστικώς προς όφελος των δικαιούχων.
69 Όσον αφορά, πρώτον, το ζήτημα αν ο δικαιούχος, προκειμένου να μπορεί να επωφεληθεί από τις υπηρεσίες αυτές, πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη ενεστώσας αξίωσης αμοιβής, ήτοι αξίωση συμμετοχής στη διανομή των εσόδων από τα δικαιώματα κατά την περίοδο την οποία αφορά η απόφαση της γενικής συνέλευσης που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 5, της οδηγίας, επισημαίνεται ότι, για τους σκοπούς της εφαρμογής της οδηγίας 2014/26, ως «δικαιούχος» νοείται, κατά το άρθρο 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, οποιοδήποτε πρόσωπο ή οντότητα εκτός από ΟΣΔ που κατέχει δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικό δικαίωμα ή το οποίο, δυνάμει συμφωνίας για την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων ή εκ του νόμου, δικαιούται μερίδιο των εσόδων που προκύπτουν από τα δικαιώματα.
70 Από τον ορισμό αυτόν προκύπτει ότι, προκειμένου να είναι σε θέση να επωφεληθεί από κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει ένας ΟΣΔ και οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από δικαιώματα, αρκεί να εμπίπτει ο ενδιαφερόμενος στην έννοια του «δικαιούχου», χωρίς να απαιτούνται πρόσθετες προϋποθέσεις, όπως η ύπαρξη «ενεστώσας» αξίωσης αμοιβής.
71 Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2014/26, τα ποσά που οφείλονται στους δικαιούχους πρέπει να διανέμονται και να καταβάλλονται από τους ΟΣΔ το συντομότερο δυνατόν και, κατ’ αρχήν, το αργότερο εννέα μήνες από το τέλος του οικονομικού έτους κατά το οποίο εισπράχθηκαν τα έσοδα από τα δικαιώματα. Αντιθέτως, η εν λόγω οδηγία δεν περιέχει διάταξη σχετική με τη χρονική περίοδο κατά την οποία πρέπει να παρασχεθούν οι υπηρεσίες του άρθρου 12, παράγραφος 4, της οδηγίας.
72 Επομένως, η εξάρτηση του αντλούμενου από τις υπηρεσίες αυτές οφέλους από τη δυνατότητα προβολής ενεστώσας αξίωσης αμοιβής θα είχε ως αποτέλεσμα τον συσχετισμό, αντιθέτως προς τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης, της περιόδου κατά την οποία οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρασχεθούν σε δικαιούχο με την περίοδο κατά την οποία ο δικαιούχος εισπράττει έσοδα από τα δικαιώματά του.
73 Επομένως, ο δικαιούχος, όπως αυτός ορίζεται στο άρθρο 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2014/26, δεν πρέπει να αποδεικνύει ότι έχει «ενεστώσα» αξίωση αμοιβής βάσει δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, προκειμένου να μπορεί να επωφεληθεί από κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες που παρέχονται από ΟΣΔ και χρηματοδοτούνται με κρατήσεις επί των «εσόδων από τα δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας.
74 Όσον αφορά, δεύτερον, το ζήτημα αν, προκειμένου ο δικαιούχος να μπορεί να επωφεληθεί των υπηρεσιών αυτών, απαιτείται να έχει συναφθεί σύμβαση διαχείρισης με τον ΟΣΔ που τις παρέχει, επισημαίνεται ότι το άρθρο 12, παράγραφοι 2 και 4, της οδηγίας 2014/26 αφορά κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει ένας ΟΣΔ στους δικαιούχους χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις όσον αφορά τους τελευταίους. Παρατηρείται, ωστόσο, ότι το ίδιο ισχύει και για άλλες διατάξεις της οδηγίας αυτής, όπως το άρθρο 11, παράγραφος 4, το οποίο προβλέπει ότι οι ΟΣΔ δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τα δικαιώματα για σκοπούς άλλους από τη διανομή τους στους δικαιούχους.
75 Επομένως, για την εφαρμογή της οδηγίας 2014/26 και, συγκεκριμένα, όσον αφορά τις υπηρεσίες που προβλέπονται στο άρθρο 12, παράγραφοι 2 και 4, και χρηματοδοτούνται από τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα, ως δικαιούχοι νοούνται τα πρόσωπα των οποίων τα δικαιώματα τελούν υπό διαχείριση εμπίπτουσα στη δραστηριότητα του οικείου ΟΣΔ. Πράγματι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 73 των προτάσεών του, δεδομένου ότι οι τομείς δραστηριότητας των ΟΣΔ καθορίζονται βάσει του είδους των προστατευόμενων αντικειμένων ή των κατηγοριών δικαιωμάτων, όπως ρητώς προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/26, οι παρεχόμενες από τους ΟΣΔ κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες πρέπει να ωφελούν αποκλειστικώς δικαιούχους των οποίων τα δικαιώματα τελούν υπό διαχείριση εμπίπτουσα στον τομέα δραστηριότητας του οικείου ΟΣΔ. Σε αντίθετη περίπτωση, οι δικαιούχοι των εσόδων αυτών θα στερούνταν χρηματικά ποσά που δικαιούνται από την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων τους.
76 Στο πλαίσιο αυτό, το οποίο αφορά τη φύση του δεσμού μεταξύ των δικαιούχων και των ΟΣΔ, παρατηρείται επιπλέον ότι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 71 των προτάσεών του, δεδομένου ότι η αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, την οποία προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, και η αμοιβή για τον δημόσιο δανεισμό, την οποία προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, οφείλονται δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, εφόσον το οικείο κράτος μέλος έχει κάνει χρήση της ευχέρειας που του παρέχουν οι διατάξεις αυτές, η διαχείριση των εν λόγω δικαιωμάτων από ΟΣΔ δεν προϋποθέτει, κατ’ αρχήν, συμβατική σχέση μεταξύ του οργανισμού και του δικαιούχου.
77 Η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από την αιτιολογική σκέψη 26 της οδηγίας 2014/26. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την εν λόγω αιτιολογική σκέψη, τα έσοδα οφείλονται τελικά στους δικαιούχους, οι οποίοι ενδέχεται να έχουν άμεση νομική σχέση με τον ΟΣΔ, ή να εκπροσωπούνται μέσω οντότητας που αποτελεί μέλος του ΟΣΔ ή μέσω συμφωνίας εκπροσώπησης. Δεν απαιτείται, επομένως, άμεση συμβατική σχέση, όπως σύμβαση διαχείρισης δικαιωμάτων επί ενός ή περισσοτέρων έργων, μεταξύ του δικαιούχου και του οικείου ΟΣΔ.
78 Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι η νομιμότητα, υπό το πρίσμα της οδηγίας 2014/26, της παροχής κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών σε «δικαιούχους», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 4, της οδηγίας, δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ενεστώσας αξίωσης αμοιβής ή από τη σύναψη σύμβασης διαχείρισης με τον ΟΣΔ.
79 Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, όσον αφορά τις κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει ένας ΟΣΔ και οι οποίες χρηματοδοτούνται από τις κρατήσεις επί των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας έχει την έννοια ότι οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρέχονται μόνο σε «δικαιούχους», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, ανεξαρτήτως του αν έχουν ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή έχουν συνάψει σύμβαση διαχείρισης με τον ΟΣΔ, υπό την προϋπόθεση ότι η διαχείριση των δικαιωμάτων για λογαριασμό των δικαιούχων εμπίπτει, άμεσα ή έμμεσα, στη δραστηριότητα του οικείου ΟΣΔ.
Επί των δικαστικών εξόδων
80 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 11, παράγραφος 4, σε συνδυασμό με το άρθρο 12, παράγραφος 4, και το άρθρο 13, παράγραφοι 4 και 6, της οδηγίας 2014/26/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων καθώς και τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων στην εσωτερική αγορά,
έχει την έννοια ότι:
αφενός, δεν επιτρέπεται το καταστατικό ενός οργανισμού συλλογικής διαχείρισης να προβλέπει, βάσει εθνικής ρύθμισης δυνάμει της οποίας οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης καλούνται να προωθούν έργα πολιτιστικού ενδιαφέροντος, ότι μέρος των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, προορίζεται για τη χρηματοδότηση κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, όταν οι υπηρεσίες αυτές ωφελούν πρόσωπα που δεν είναι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, σε περίπτωση που η χρηματοδότηση πραγματοποιείται μέσω κρατήσεων επί των εν λόγω εσόδων, και, αφετέρου, επιτρέπεται το καταστατικό του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης να περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη, σε περίπτωση που η χρηματοδότηση πραγματοποιείται μέσω «μη διανεμητέων ποσών», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 4, της οδηγίας.
2) Το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26
έχει την έννοια ότι:
όσον αφορά τις κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες οι οποίες παρέχονται από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης και χρηματοδοτούνται από τις κρατήσεις επί των «εσόδων από δικαιώματα», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρέχονται σε «δικαιούχους», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, ανεξαρτήτως του αν αυτοί έχουν ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή έχουν συνάψει σύμβαση διαχείρισης με τον ΟΣΔ, υπό την προϋπόθεση ότι η διαχείριση των δικαιωμάτων για λογαριασμό των δικαιούχων εμπίπτει, άμεσα ή έμμεσα, στη δραστηριότητα του οικείου ΟΣΔ.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.