Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 22 października 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Europejskie poświadczenie spadkowe – Rozporządzenie (UE) nr 650/2012 – Artykuł 68 lit. l) – Treść europejskiego poświadczenia spadkowego – Spadek obejmujący nieruchomość położoną w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie wydania poświadczenia – Wniosek o wydanie poświadczenia do celów dokonania wpisu prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości prowadzonego w tym pierwszym państwie członkowskim – Spoczywający na organie wydającym obowiązek oznaczenia owej nieruchomości w europejskim poświadczeniu spadkowym – Uregulowania krajowe odmawiające dokonania wpisu do rejestru nieruchomości na podstawie samego europejskiego poświadczenia spadkowego niezawierającego informacji dotyczących danej nieruchomości wymaganych przez te uregulowania – Reżim „sukcesji uniwersalnej” przewidziany w prawie właściwym dla dziedziczenia – Uregulowania krajowe państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr nieruchomości, przewidujące możliwość przedstawienia, do celów dokonania takiego wpisu, dokumentu służącego uzupełnieniu europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli nie identyfikuje ono danej nieruchomości – Potencjalne skutki stosowania tego reżimu i istnienia tych uregulowań w świetle spoczywającego na organie wydającym obowiązku zidentyfikowania danego składnika majątku w tym poświadczeniu
W sprawie C‑873/24 [Marwanak] (i),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowieniem z dnia 27 listopada 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 grudnia 2024 r., w postępowaniu:
GK,
NU,
TZ,
MV,
UK,
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, R. Frendo, N. Jääskinen (sprawozdawca), M. Condinanzi i A. Kornezov, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: V. Di Bucci,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu GK, NU, TZ, MV i UK – S. Heidenhain, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann i J. Simon, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu czeskiego – A. Pagáčová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu hiszpańskiego – P. Pérez Zapico, w charakterze pełnomocniczki,
– w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Europejskiej – B. Ernst i S. Noë, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 5 lutego 2026 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 68 lit. l) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.U. 2012, L 201, s. 107).
2 Wniosek ten został złożony w ramach wszczętego przez GK, NU, TZ, MV i UK w Niemczech postępowania o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego zawierającego wyraźne oznaczenie nieruchomości położonej w Republice Czeskiej w celu umożliwienia dokonania wpisu prawa dotyczącego tej nieruchomości do rejestru nieruchomości prowadzonego w tym ostatnim państwie członkowskim.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 650/2012
3 Motywy 7–9, 18, 19, 67, 68, 71 i 80 rozporządzenia nr 650/2012 mają następujące brzmienie:
„(7) Należy ułatwić prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego poprzez usuwanie przeszkód w swobodnym przepływie osób, które napotykają obecnie trudności w wykonywaniu przysługujących im praw w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne. […] Prawa spadkobierców i zapisobierców, innych osób bliskich zmarłemu oraz wierzycieli spadkowych muszą zostać zagwarantowane w sposób skuteczny.
(8) Aby osiągnąć powyższe cele, w niniejszym rozporządzeniu należy zawrzeć przepisy dotyczące jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania – lub, w stosownych przypadkach, przyjmowania -, wykonalności i wykonywania orzeczeń, dokumentów urzędowych i ugód sądowych, a także przepisy dotyczące ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego.
(9) Zakres stosowania niniejszego rozporządzenia powinien obejmować wszystkie cywilnoprawne aspekty dziedziczenia majątku po osobie zmarłej, a mianowicie wszystkie formy przejścia składników majątku, praw i obowiązków na skutek śmierci, czy to na podstawie dobrowolnego rozrządzenia na wypadek śmierci, czy to w drodze dziedziczenia ustawowego.
[…]
(18) Wymogi dotyczące wpisu do rejestru prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomych powinny być wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr (w przypadku nieruchomości lex rei sitae), powinno określać warunki prawne i sposób dokonywania wpisu oraz organy, takie jak organy prowadzące księgi wieczyste lub notariusze, które są odpowiedzialne za sprawdzenie, czy spełnione są wszystkie wymogi oraz czy przedstawiona lub sporządzona dokumentacja jest wystarczająca lub zawiera niezbędne informacje. W szczególności organy mogą sprawdzić, czy prawo zmarłego do majątku spadkowego wymienionego w dokumencie przedstawionym do rejestracji jest prawem wpisanym jako takie w rejestrze lub w inny sposób wykazanym zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr. Aby uniknąć powielania dokumentów, organy rejestracyjne powinny przyjmować dokumenty sporządzone przez właściwe organy w innym państwie członkowskim, których swobodny przepływ przewiduje się w niniejszym rozporządzeniu. W szczególności europejskie poświadczenie spadkowe wydane na podstawie niniejszego rozporządzenia powinno stanowić ważny dokument do celów wpisania majątku spadkowego do rejestru państwa członkowskiego. Nie wyklucza to jednak możliwości zwrócenia się przez organy rejestracyjne do osoby ubiegającej się o rejestrację o dostarczenie dodatkowych informacji lub o przedstawienie dodatkowych dokumentów, które są wymagane na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr, na przykład informacji lub dokumentów dotyczących zapłaty podatku. Właściwy organ może wskazać osobie ubiegającej się o rejestrację, w jaki sposób można uzupełnić brakujące informacje lub dokumenty.
(19) Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia powinny również zostać wyłączone skutki wpisu prawa do rejestru. To prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, powinno określać, na przykład, czy wpis ma charakter deklaratywny czy konstytutywny. A zatem gdy na przykład, w celu zapewnienia skutku erga omnes rejestrów lub w celu ochrony czynności prawnych, na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, nabycie prawa do nieruchomości wymaga wpisania do rejestru, chwila nabycia tego prawa powinna być regulowana przez prawo tego państwa członkowskiego.
[…]
(67) Szybkie, łatwe i skuteczne załatwienie sprawy spadkowej mającej skutki transgraniczne w Unii [Europejskiej] wymaga, by spadkobiercy, zapisobiercy, wykonawcy testamentów lub zarządcy spadku mogli łatwo wykazać swój status lub prawa i uprawnienia w innym państwie członkowskim, na przykład w państwie członkowskim, w którym znajduje się majątek spadkowy. Aby im to umożliwić, niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać ustanowienie jednolitego poświadczenia – europejskiego poświadczenia spadkowego […], które byłoby wydawane w celu wykorzystania w innym państwie członkowskim. W trosce o poszanowanie zasady pomocniczości poświadczenie nie powinno zastępować wewnętrznych dokumentów, które mogą istnieć do podobnych celów w państwach członkowskich.
(68) Organ wydający poświadczenie powinien mieć na uwadze wymogi formalne rejestracji nieruchomości w państwie członkowskim, w którym prowadzony jest rejestr. W tym celu niniejsze rozporządzenie powinno ustanowić system wymiany informacji dotyczących takich formalności między państwami członkowskimi.
[…]
(71) Poświadczenie powinno mieć takie same skutki we wszystkich państwach członkowskich. Nie powinno być z samej swej istoty tytułem wykonawczym, lecz powinno mieć skutek dowodowy; należy też domniemywać, że prawidłowo stwierdza ono okoliczności, które ustalono na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia lub na mocy innego prawa właściwego dla określonych kwestii, takich jak ważność materialna rozrządzenia na wypadek śmierci. Skutek dowodowy poświadczenia nie powinien rozciągać się na kwestie, które nie podlegają przepisom niniejszego rozporządzenia, takie jak ustalenie pochodzenia lub ustalenie, czy dany składnik majątku należał do zmarłego. […] Skuteczność nabycia majątku przez osobę trzecią nie powinna być określana przez niniejsze rozporządzenie.
[…]
(80) […] cele niniejszego rozporządzenia, a mianowicie swobodny przepływ osób, możliwość uregulowania zawczasu przez obywateli swoich spraw spadkowych w kontekście unijnym oraz ochrona praw spadkobierców i zapisobierców oraz osób bliskich zmarłemu, jak również wierzycieli spadkowych, nie mogą zostać w sposób wystarczający osiągnięte przez państwa członkowskie […].”
4 Stosownie do art. 1 tego rozporządzenia, zatytułowanego „Zakres stosowania”:
„1. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do dziedziczenia majątku po osobach zmarłych. Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do spraw podatkowych, celnych ani administracyjnych.
2. Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia wyłączone są:
[…]
k) charakter praw rzeczowych; oraz
l) wszelkie wpisy do rejestru praw do nieruchomości lub rzeczy ruchomych, łącznie z wymogami prawnymi dotyczącymi takich wpisów, oraz skutki wpisu lub braku wpisu takich praw do rejestru.”
5 Artykuł 3 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„1. Do celów niniejszego rozporządzenia:
a) »dziedziczenie« oznacza dziedziczenie majątku po osobie zmarłej i obejmuje wszystkie formy przejścia składników majątku, praw i obowiązków na skutek śmierci, czy to na podstawie dobrowolnego rozrządzenia na wypadek śmierci, czy to w drodze dziedziczenia ustawowego;
[…]
c) »testament wspólny« oznacza testament sporządzony w jednym dokumencie przez co najmniej dwie osoby;
[…].”
6 Rozdział III rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowany „Prawo właściwe”, obejmuje art. 20–38 tego rozporządzenia.
7 Artykuł 21 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Zasada ogólna”, przewiduje w ust. 1:
„Jeżeli przepisy niniejszego rozporządzenia nie stanowią inaczej, prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci.”
8 Artykuł 22 rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowany „Wybór prawa”, stanowi w ust. 1 akapit pierwszy:
„Każdy może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku.”
9 Artykuł 23 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres stosowania prawa właściwego”, ma następujące brzmienie:
„1. Prawu ustalonemu zgodnie z art. 21 lub 22 podlega ogół spraw dotyczących spadku.
2. Prawu temu podlegają w szczególności:
a) przyczyny, czas i miejsce otwarcia spadku;
b) określenie beneficjentów, ich udziałów oraz obowiązków, które mógł nałożyć na nich zmarły, oraz ustalenie innych praw spadkowych, w tym praw spadkowych pozostającego przy życiu małżonka lub partnera;
[…]
e) przejście składników majątku, praw i obowiązków wchodzących w skład spadku na spadkobierców oraz, w stosownych przypadkach, na zapisobierców, w tym warunki i skutki przyjęcia lub odrzucenia spadku lub zapisu;
[…].”
10 Rozdział VI rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowany „Europejskie poświadczenie spadkowe”, obejmuje art. 62–73. tego rozporządzenia.
11 Zgodnie z art. 63 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowanym „Przeznaczenie poświadczenia”:
„1. Poświadczenie jest przeznaczone do wykorzystywania przez spadkobierców, zapisobierców mających bezpośrednie prawa do spadku oraz wykonawców testamentów lub zarządców spadku, którzy potrzebują wykazać w innym państwie członkowskim swój status lub wykonywać, odpowiednio, swoje prawa jako spadkobiercy lub zapisobiercy, lub swoje uprawnienia jako wykonawcy testamentów lub zarządcy spadku.
2. Poświadczenie można wykorzystywać w szczególności do wykazania jednego lub kilku z poniższych:
a) statusu lub praw każdego spadkobiercy lub, w zależności od przypadku, każdego zapisobiercy wymienionego w poświadczeniu i ich udziałów w spadku;
b) przyznania spadkobiercy(-om) lub, w zależności od przypadku, zapisobiercy(-om) wymienionemu(-ym) w poświadczeniu konkretnego składnika majątku lub konkretnych składników majątku stanowiących część spadku;
[…].”
12 Artykuł 65 rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowany „Wniosek o wydanie poświadczenia”, stanowi w ust. 1 i 3:
„1. Poświadczenie wydaje się na wniosek złożony przez którąkolwiek z osób, o których mowa w art. 63 ust. 1 (zwaną dalej »wnioskodawcą«).
[…]
3. Wniosek zawiera informacje wymienione poniżej, o ile wnioskodawca posiada te informacje i o ile są one niezbędne, aby organ wydający mógł poświadczyć okoliczności, o których poświadczenie ubiega się wnioskodawca; do wniosku dołącza się wszelkie stosowne dokumenty w oryginale albo ich odpisy, które spełniają warunki niezbędne do ustalenia ich autentyczności, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2:
[…]
f) przeznaczenie poświadczenia zgodnie z art. 63;
[…]
h) przesłanki, na których wnioskodawca opiera, w stosownych przypadkach, swoje prawo, jakie rości do majątku spadkowego jako beneficjent lub prawo do wykonania testamentu zmarłego lub zarządzania spadkiem zmarłego;
[…].”
13 Artykuł 66 tego rozporządzenia, zatytułowany „Rozpatrzenie wniosku”, stanowi w ust. 1, 2 i 5:
„1. Po otrzymaniu wniosku organ wydający dokonuje weryfikacji dostarczonych informacji i oświadczeń oraz dokumentów i innych materiałów dowodowych dostarczonych przez wnioskodawcę. Organ ten dokonuje niezbędnych do tej weryfikacji ustaleń z urzędu w przypadku, gdy przewiduje to lub zezwala na to jego własne prawo lub zwraca się do wnioskodawcy o przekazanie wszelkich dalszych materiałów dowodowych, które może uznać za niezbędne.
2. W przypadku gdy wnioskodawca nie był w stanie przedłożyć odpisów stosownych dokumentów spełniających warunki niezbędne dla ustalenia ich autentyczności, organ wydający może postanowić o zaakceptowaniu innych form dowodów.
[…]
5. Do celów niniejszego artykułu właściwy organ państwa członkowskiego przekazuje, na wniosek, organowi wydającemu innego państwa członkowskiego informacje zawarte w szczególności w księgach wieczystych, rejestrach stanu cywilnego i w rejestrach, w których zarejestrowano dokumenty i fakty mające znaczenie dla dziedziczenia lub małżeńskiego ustroju majątkowego zmarłego lub ustroju mu odpowiadającego w przypadkach, gdy dany właściwy organ byłby uprawniony, na mocy prawa krajowego, do przekazania takich informacji innemu organowi krajowemu.”
14 Artykuł 67 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Wydanie poświadczenia”, przewiduje w ust. 1:
„Organ wydający niezwłocznie wydaje poświadczenie zgodnie z procedurą określoną w niniejszym rozdziale wtedy, gdy okoliczności, które mają zostać poświadczone, zostały ustalone na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia lub na mocy innego prawa właściwego dla danych kwestii. Organ wydający wykorzystuje formularz przyjęty zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 81 ust. 2.
Organ wydający nie wydaje poświadczenia, w szczególności jeżeli:
a) okoliczności, które mają być poświadczone, są kwestionowane; lub
b) poświadczenie nie byłoby zgodne z orzeczeniem dotyczącym tych samych okoliczności.
15 Zgodnie z art. 68 rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowanym „Treść poświadczenia”:
„Poświadczenie zawiera następujące informacje, w zakresie, w jakim są one wymagane ze względu na cel jego wydania:
[…]
l) udział przypadający każdemu ze spadkobierców oraz, w stosownych przypadkach, wykaz praw lub składników majątku przypadających każdemu ze spadkobierców;
[…].”
16 Artykuł 69 tego rozporządzenia, zatytułowany „Skutki poświadczenia”, stanowi:
„1. Poświadczenie rodzi skutki we wszystkich państwach członkowskich bez wymogu stosowania jakiejkolwiek szczególnej procedury.
2. Domniemywa się, że poświadczenie prawidłowo stwierdza okoliczności, które ustalono na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia lub na mocy innego prawa właściwego dla danych kwestii. Domniemywa się, że osoba wymieniona w poświadczeniu jako spadkobierca, zapisobierca, wykonawca testamentu lub zarządca spadku posiada status wymieniony w poświadczeniu lub posiada prawa lub uprawnienia określone w poświadczeniu bez żadnych warunków ani ograniczeń odnoszących się do tych praw lub uprawnień innych niż określone w poświadczeniu.
3. Domniemywa się, że każda osoba, która działając na podstawie informacji poświadczonych w poświadczeniu, dokona płatności lub która przekaże przedmioty osobie wskazanej w poświadczeniu jako osoba uprawniona do przyjęcia płatności lub przedmiotów, dokonała czynności prawnej z osobą uprawnioną do przyjęcia płatności lub przedmiotów, chyba że osoba ta wie, że treść poświadczenia jest nieprawidłowa lub nie jest świadoma tej nieprawidłowości z powodu rażącego niedbalstwa.
4. W przypadku gdy osoba wymieniona w poświadczeniu jako osoba uprawniona do dysponowania majątkiem spadkowym dokonuje rozporządzenia na rzecz innej osoby, domniemywa się, że ta inna osoba, jeśli działa na podstawie informacji poświadczonych w poświadczeniu, dokonała czynności prawnej z osobą uprawnioną do dysponowania przedmiotowym majątkiem, chyba że osoba ta wie, że treść poświadczenia jest nieprawidłowa lub nie jest świadoma tej nieprawidłowości z powodu rażącego niedbalstwa.
5. Poświadczenie stanowi ważny dokument na potrzeby dokonania wpisu majątku spadkowego do właściwego rejestru państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem art. 1 ust. 2 lit. k) i l).”
Rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 1329/2014
17 Artykuł 1 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1329/2014 z dnia 9 grudnia 2014 r. ustanawiającego formularze, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.U. 2014, L 359, s. 30), stanowi:
„Formularz, który ma być stosowany w przypadku europejskiego poświadczenia spadkowego, o którym mowa w art. 67 ust. 1 rozporządzenia [nr 650/2012], wskazano w załączniku 5 jako formularz V.”
18 Formularz V zawarty w załączniku 5 do rozporządzenia wykonawczego nr 1329/2014 jest zatytułowany „Europejskie poświadczenie spadkowe”.
19 W formularzu V wskazuje się załączniki, które w zależności od przypadku mogą zostać zawarte w europejskim poświadczeniu spadkowym. Wśród tych załączników figuruje załącznik IV, zatytułowany „Status i prawa spadkobiercy(-ów)”.
20 Punkt 9 tego załącznika IV zawiera wzmiankę „Składnik lub składniki majątku przypisane spadkobiercy, w odniesieniu do których wnioskowano o wydanie poświadczenia (proszę określić składnik lub składniki majątku oraz wskazać wszystkie istotne szczegółowe informacje umożliwiające identyfikację)”. Przypis 13 odnoszący się do tego pkt 9 ma następujące brzmienie:
„[…]. W przypadku gdy składnik majątku jest wpisany do rejestru, proszę podać informacje wymagane na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzi się dany rejestr, aby umożliwić identyfikację wspomnianego składnika majątku (np. w przypadku nieruchomości należy wskazać jej dokładny adres, numer w rejestrze gruntów, numer działki rolnej lub numer działki katastralnej, opis nieruchomości) (w stosownych przypadkach należy załączyć odpowiednie dokumenty).”
Prawo niemieckie
21 Paragraf 1922 Bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego), zatytułowany „Sukcesja uniwersalna”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi w ust. 1:
„Wraz ze śmiercią osoby (otwarcie spadku) jej majątek (spadek) przechodzi w całości na jedną lub kilka innych osób (spadkobierców)”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
22 W dniu 1 marca 2013 r. testator i jego żona sporządzili testament wspólny, w którym wskazali siebie nawzajem jako swoich spadkobierców, a ich córkę jako jedyną spadkobierczynię tego z małżonków, który umrze później.
23 Testator, którego ostatnie miejsce zwykłego pobytu znajdowało się w Niemczech, zmarł w dniu 5 października 2015 r., natomiast jego córka i żona zmarły, odpowiednio, w dniu 5 stycznia 2019 r. i w dniu 21 lutego 2022 r. W skład spadku po testatorze (zwanym dalej „spadkodawcą”) wchodziła między innymi nieruchomość położona w Republice Czeskiej.
24 W dniu 27 kwietnia 2023 r. pięciu wnioskodawców w postępowaniu głównym, będących dziećmi zmarłej córki spadkodawcy, wystąpiło do Amtsgericht Fürth (sądu rejonowego w Fürth, Niemcy) z wnioskiem o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego do celów w szczególności uregulowania dziedziczenia w odniesieniu do tej nieruchomości. Zwrócili się oni o wskazanie w tym poświadczeniu żony spadkodawcy jako jego jedynej spadkobierczyni, i uznanie ich samych za spadkobierców spadkobierczyni tej żony, każdego w udziale wynoszącym 1/5 części spadku. Wnieśli oni również o zamieszczenie w owym poświadczeniu wyraźnego oznaczenia wspomnianej nieruchomości ze względu na to, że takie oznaczenie było na podstawie mającego zastosowanie ustawodawstwa czeskiego konieczne, aby spadek mógł zostać wpisany do czeskiego rejestru nieruchomości na podstawie samego takiego poświadczenia.
25 Postanowieniem z dnia 19 lipca 2023 r. Amtsgericht Fürth (sąd rejonowy w Fürth) oddalił wniosek wnioskodawców w postępowaniu głównym o wyraźne oznaczenie nieruchomości położonej w Republice Czeskiej w europejskim poświadczeniu spadkowym będącym przedmiotem postępowania głównego.
26 Orzeczeniem Oberlandesgericht Nürnberg (wyższego sądu krajowego w Norymberdze, Niemcy) z dnia 11 grudnia 2023 r. rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy. Sąd ten uznał, że oznaczenie – w celach czysto informacyjnych – poszczególnych składników majątku spadkowego, które nie korzystałyby z domniemania zgodności z prawem i ochrony uzasadnionych oczekiwań na podstawie rozporządzenia nr 650/2012, byłoby sprzeczne z celem tego rozporządzenia polegającym na stworzeniu instrumentu o sformalizowanej treści, który mógłby być bezproblemowo stosowany w każdym państwie członkowskim. Dodał on, iż nie przewidziano, by organ wydający dokonywał weryfikacji, czy w momencie otwarcia spadku dany składnik majątku spadkowego był własnością spadkodawcy. Zdaniem tego sądu bezpieczeństwo obrotu prawnego mogłoby być zagrożone, gdyby zwykłe oświadczenia spadkobiercy mogły zostać powtórzone w tym poświadczeniu i uzyskać w ten sposób przymiot autentyczności.
27 Wnioskodawcy w postępowaniu głównym wnieśli do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, środek odwoławczy od tego orzeczenia, żądając wydania europejskiego poświadczenia spadkowego zawierającego oznaczenie konkretnej nieruchomości położonej w Republice Czeskiej.
28 Powziąwszy wątpliwości w tym względzie sąd ten zwraca uwagę, że w Niemczech można odnotować rozbieżności w wykładni w odniesieniu do konieczności wskazania w takim poświadczeniu poszczególnych składników majątku spadkowego. Zgodnie z pierwszym podejściem, znajdującym odzwierciedlenie w części orzecznictwa i doktryny, takie oznaczenie jest wykluczone, jeżeli dziedziczenie podlega prawu niemieckiemu, jako że opiera się ono na zasadzie sukcesji uniwersalnej ustanowionej w § 1922 kodeksu cywilnego, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym. Jak wskazuje sąd odsyłający, zwolennicy tego podejścia uważają, że wykaz składników majątku, o którym mowa w art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 jest przydatny wyłącznie w przypadku dziedziczenia podlegającego prawu obcemu i powołania do spadku wielu spadkobierców, z których jeden zamierza ustalić swoje prawa w odniesieniu do składników majątku przyznanych mu indywidualnie. Jednakże od ogłoszenia wyroku z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184) znaczna część doktryny broni zdaniem sądu odsyłającego podejścia przeciwnego, podnosząc, że cel europejskiego poświadczenia spadkowego, który polega na uproszczeniu spraw spadkowych w państwach członkowskich, przemawia za koniecznością wpisania do takiego poświadczenia poszczególnych składników majątku.
29 W tym kontekście sąd odsyłający pragnie w pierwszej kolejności ustalić, czy art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 wymaga, aby europejskie poświadczenie spadkowe wskazywało istotne szczegółowe informacje umożliwiające identyfikację nieruchomości położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, w sytuacji gdy zainteresowani spadkobiercy wnoszą o zawarcie tych informacji w poświadczeniu w celu wpisania ich do rejestru nieruchomości tego innego państwa członkowskiego jako właścicieli tej nieruchomości i gdy wspomniane informacje są wymagane, do celów dokonania takiego wpisu, przez prawo tego ostatniego państwa członkowskiego (lex rei sitae). Sąd ten zastanawia się w szczególności nad kwestią, czy taki obowiązek istnieje, gdy na mocy tego prawa taki wpis może zostać dokonany na podstawie samego europejskiego poświadczenia spadkowego tylko wówczas, gdy zawiera ono oznaczenie danego składnika majątku. Uważa on, że w przypadku odpowiedzi twierdzącej cele ustanowione w tym rozporządzeniu nie zostałyby osiągnięte, zważywszy że, po pierwsze, istniałoby ryzyko, że prawa spadkobierców nie byłyby zagwarantowane w sposób skuteczny, a po drugie, że wydanie takiego poświadczenia mogłoby wiązać się z opóźnieniami i dodatkowymi kosztami, jeżeli organ wydający powziąłby wątpliwości co do tego, czy nieruchomość wchodzi w skład danego majątku spadkowego, i jeżeli mogłoby okazać się konieczne uzyskanie opinii prawnych, zgromadzenie dowodów i dokonanie przekładu dokumentów.
30 W drugiej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy okoliczność, że na mocy prawa właściwego dla przedmiotowego dziedziczenia (lex successionis) majątek spadkodawcy zostaje przeniesiony na danego spadkobiercę w ramach reżimu „sukcesji uniwersalnej”, ma wpływ na odpowiedź, jakiej należy udzielić na pytanie sformułowane w poprzednim punkcie niniejszego wyroku. Sąd ten zastanawia się w szczególności, czy obowiązek wskazania w europejskim poświadczeniu spadkowym informacji dotyczących nieruchomości, wymaganych przez lex rei sitae, stanowi w takim przypadku zbędny formalizm, skoro zgodnie z owym reżimem majątek spadkodawcy z chwilą jego śmierci przechodzi w całości na spadkobiercę.
31 W trzeciej kolejności wspomniany sąd powziął wątpliwości co do zakresu, do celów udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze, okoliczności, że zgodnie z lex rei sitae dokonanie wpisu nieruchomości do księgi wieczystej państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona, może zostać dokonane, gdy europejskie poświadczenie spadkowe nie zawiera informacji wymaganych przez to prawo, lecz towarzyszy mu dokument zawierający oświadczenie zainteresowanego spadkobiercy – lub ewentualnie jego spadkobierców – dotyczące tej nieruchomości. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że w przedmiotowej sprawie mające zastosowanie przepisy prawa czeskiego, w szczególności §§ 66 i 69 vyhláška č. 357/2013 Sb., o katastru nemovitostí (katastrální vyhláška) (rozporządzenia nr 357/2013 o katastrze nieruchomości, zwanego dalej „rozporządzeniem o katastrze nieruchomości”) pozwalają spadkobiercy, w sytuacji gdy w europejskim poświadczeniu spadkowym nie zostały zawarte informacje wymagane do dokonania wpisu składnika majątku spadkowego do rejestru katastralnego, ponieważ nie pozwala na ich zamieszczenie porządek prawny państwa członkowskiego, w którym to poświadczenie zostało wydane, na złożenie oświadczenia celem uzyskania takiego wpisu dokonywanego przez urząd katastralny.
32 W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy wykładni art. 68 ust. l rozporządzenia nr 650/2012 należy dokonywać w ten sposób, że europejskie poświadczenie spadkowe powinno zawierać informacje wymagane na mocy prawa krajowego państwa, w którym położona jest nieruchomość, w celu wpisania spadkobiercy jako właściciela w księdze wieczystej w odniesieniu do nieruchomości stanowiących część spadku i położonych w państwie członkowskim innym niż państwo organu wydającego, w przypadku gdy spadkobierca złożył wniosek o zamieszczenie tych informacji w [tym] poświadczeniu […] w celu wpisania go jako właściciela w księdze wieczystej państwa, w którym położona jest nieruchomość, a zgodnie z prawem krajowym państwa, w którym położona jest nieruchomość, wpis do księgi wieczystej tego państwa w przypadku, gdy [wspomniane] poświadczenie […] jest jedynym dokumentem przedłożonym na poparcie wniosku o wpis, może nastąpić tylko wtedy, gdy [owo] poświadczenie […] zawiera te informacje?
2) Czy dla odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie, czy na podstawie właściwego prawa spadkowego przejście spadku następuje w drodze sukcesji uniwersalnej?
3) Czy dla odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie, czy wpis w księdze wieczystej państwa, w którym położona jest nieruchomość, o którym mowa w pytaniu pierwszym, na podstawie prawa krajowego państwa, w którym położona jest nieruchomość, zamiast przedłożenia europejskiego poświadczenia spadkowego zawierającego informacje, o których mowa w pytaniu pierwszym, może zostać uzyskany również w ten sposób, że spadkobierca lub po śmierci spadkobiercy jego spadkobiercy, oprócz przedstawienia europejskiego poświadczenia spadkowego niezawierającego informacji, o których mowa w pytaniu pierwszym, może przedłożyć urzędowi ksiąg wieczystych państwa, w którym położona jest nieruchomość, kolejny dokument zawierający oświadczenie spadkobiercy lub po śmierci spadkobiercy jego spadkobierców?”
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
33 Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe jest zobowiązany do zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład danego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, w sytuacji gdy wnioskodawcy wnoszą o wydanie owego poświadczenia w celu uzyskania wpisu prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego innego państwa członkowskiego, a jego uregulowania wymagają podania tych informacji we wspomnianym poświadczeniu, celem umożliwienia dokonania takiego wpisu na podstawie samego tego dokumentu.
34 Należy przypomnieć, że art. 68 rozporządzenia nr 650/2012, zawarty w rozdziale VI tego rozporządzenia, określa, jak wskazuje jego nagłówek, treść europejskiego poświadczenia spadkowego, które korzysta z autonomicznego reżimu prawnego ustanowionego na podstawie przepisów owego rozdziału VI [zob. podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r., E.E. (Jurysdykcja i prawo właściwe dla dziedziczenia), C‑80/19, EU:C:2020:569, pkt 70; a także z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo]. W tym względzie ów art. 68 stanowi, że w przypadku złożenia wniosku o wydanie takiego poświadczenia powinno ono zawierać informacje wymienione we wspomnianym art. 68 „w zakresie, w jakim są one wymagane ze względu na cel jego wydania”. Wśród tych informacji znajdują się, zgodnie z lit. l) tego artykułu, „udział przypadający każdemu ze spadkobierców oraz, w stosownych przypadkach, wykaz praw lub składników majątku przypadających każdemu ze spadkobierców”.
35 W tym względzie sąd odsyłający zastanawia się między innymi nad tym, czy z brzmienia art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012, a w szczególności z użycia wyrażeń „w stosownych przypadkach” i „każdy ze spadkobierców” wynika, że ów przepis wymaga wskazania w europejskim poświadczeniu dziedziczenia danego składnika majątku spadkowego wyłącznie wówczas, gdy ów składnik został przyznany jednemu ze spadkobierców w sytuacji powołania do spadku wielu spadkobierców.
36 Należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jaki się wpisuje, oraz cele uregulowania, którego część stanowi (zob. wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 39).
37 W pierwszej kolejności, co się tyczy brzmienia art. 68 rozporządzenia nr 650/2012, wynika z niego w sposób jednoznaczny, że okoliczność, iż rozpatrywane informacje są „wymagane ze względu na cel”, do którego osiągnięcia dąży wnioskodawca ubiegający się o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego, stanowi czynnik rozstrzygający dla ustalenia informacji, jakie takie poświadczenie powinno zawierać.
38 Ponadto Trybunał podkreślił już, że w szczególności w przypadku, gdy takie poświadczenie ma zostać przedstawione jako dokument, na podstawie którego wnosi się o rejestrację nieruchomości będącej składnikiem majątku spadkowego, art. 68 rozporządzenia nr 650/2012 przewiduje minimum informacji, jakie należy zamieścić w tym poświadczeniu. Trybunał uściślił, że treść takiego poświadczenia może być różna w zależności od celów, dla których się je wydaje (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 45).
39 W niniejszej sprawie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy europejskie poświadczenie spadkowe powinno zawierać informacje umożliwiające identyfikację nieruchomości będącej składnikiem majątku spadkowego położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, w przypadku gdy, po pierwsze, wnioskodawca ubiega się o zamieszczenie tych informacji w celu uzyskania wpisu do rejestru nieruchomości tego pierwszego państwa członkowskiego, a po drugie, przepisy tego państwa uzależniają dokonanie owego wpisu, w sytuacji gdy wnosi się o niego na podstawie samego takiego poświadczenia, od warunku, by owo poświadczenie wskazywało daną nieruchomość, a tym samym takie informacje są niezbędne do dokonania wnioskowanego wpisu.
40 Tak więc w okolicznościach opisanych w pytaniu pierwszym, z których wynika, że informacje dotyczące nieruchomości będącej składnikiem danego majątku spadkowego, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego jawią się jako „wymagane ze względu na cel”, dla realizacji którego poświadczenie to jest wydawane, brzmienie art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 pozwala na wykładnię, zgodnie z którą organ wydający to poświadczenie jest zobowiązany do zamieszczenia w nim szczegółowych informacji umożliwiających identyfikację tej nieruchomości.
41 Ponadto wyrażeń „w stosownych przypadkach” i „każdy ze spadkobierców”, użytych w owym art. 68 lit. l), nie należy rozumieć jako oznaczających, iż identyfikacja w europejskim poświadczeniu spadkowym konkretnego składnika majątku spadkowego jest wymagana wyłącznie wówczas, gdy ów składnik został przyznany jednemu ze spadkobierców w sytuacji powołania do spadku wielu spadkobierców, ponieważ taka identyfikacja może okazać się konieczna również w innych przypadkach, stosownie do celu realizowanego przez wnioskodawcę ubiegającego się o to poświadczenie. Wyrażenia te należy rozumieć w ten sposób, że wykaz praw lub rzeczy wchodzących w skład danego majątku spadkowego nie powinien być zamieszczany w owym poświadczeniu systematycznie, lecz jedynie wtedy, gdy jest on niezbędny ze względu na cel, dla którego osiągnięcia jest ono wydawane.
42 W drugiej kolejności, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012, należy najpierw zwrócić uwagę, że szereg przepisów tego rozporządzenia ustanawia bezpośredni związek między celem wniosku o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego a treścią tego poświadczenia.
43 I tak art. 63 rozporządzenia nr 650/2012, dotyczący przeznaczenia europejskiego poświadczenia spadkowego, przewiduje w ust. 1, że instrument ten służy między innymi spadkobiercom, którzy potrzebują wykazać swój status lub wykonywać swoje prawa jako spadkobiercy w innym państwie członkowskim. Artykuł 63 ust. 2 lit. a) i b) tego rozporządzenia uściśla, że poświadczenie to może być wykorzystane w szczególności do wykazania statusu lub praw każdego spadkobiercy wymienionego w poświadczeniu oraz przyznania spadkobiercy lub spadkobiercom określonego składnika lub określonych składników majątku spadkowego (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 43).
44 W tym względzie wniosek powinien zawierać informacje wymienione w art. 65 ust. 3 owego rozporządzenia, w szczególności wskazywać przeznaczenie poświadczenia zgodnie z art. 63 wspomnianego rozporządzenia, o ile informacje te są niezbędne, aby organ wydający mógł poświadczyć okoliczności przedstawione w tym celu przez wnioskodawcę. Ponadto do wniosku należy dołączyć oryginał stosownych dokumentów lub ich należycie uwierzytelnione odpisy.
45 Następnie wpływ przeznaczenia wnioskowanego europejskiego poświadczenia spadkowego na jego treść znajduje również odzwierciedlenie w art. 69 rozporządzenia nr 650/2012 w związku z jego motywem 71, w którym wymieniono skutki prawne wywierane przez to poświadczenie we wszystkich państwach członkowskich. Z owego art. 69 wynika, że uznaje się, iż osoba wymieniona w takim poświadczeniu jako spadkobierca posiada status wskazany w tym poświadczeniu lub posiada prawa lub uprawnienia określone we wspomnianym poświadczeniu, co do którego domniemywa się, iż prawidłowo stwierdza ono okoliczności ustalone na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia lub innego prawa właściwego dla danych kwestii szczególnych. Tym samym, jeżeli europejskie poświadczenie spadkowe zostaje wydane spadkobiercy w państwie członkowskim miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, spadkobierca ten może je wykorzystać w innych państwach członkowskich, w których znajdują się składniki majątku spadkodawcy (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 44; z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 52).
46 Wreszcie, co się tyczy relacji między przepisami rozporządzenia nr 650/2012 dotyczącymi europejskiego poświadczenia spadkowego a mającymi zastosowanie normami prawa krajowego, należy przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż przepisy te nie stoją na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie ustanowiło wymogi, które należy spełnić do celów rejestracji praw rzeczowych na nieruchomościach, zgodnie z motywem 18 tego rozporządzenia, który odsyła do lex rei sitae. Artykuł 1 ust. 2 lit. l), art. 68 lit. l) i art. 69 ust. 5 wspomnianego rozporządzenia nie stoją zatem na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego przewidującym, że wniosek o dokonanie wpisu nieruchomości do rejestru nieruchomości tego państwa członkowskiego może zostać oddalony, jeżeli jedynym dokumentem przedstawionym na poparcie tego wniosku jest europejskie poświadczenie spadkowe, które nie identyfikuje tej nieruchomości (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 47–53).
47 Co więcej założenie, zgodnie z którym identyfikacja składnika majątku spadkowego jest konieczna, aby umożliwić spadkobiercy wykazanie przyznania mu tego składnika majątku, w szczególności gdy identyfikacja ta jest wymagana przez prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr, znajduje również wyraz w pkt 9 załącznika IV do formularza V zawartego w załączniku 5 do rozporządzenia wykonawczego nr 1329/2014, którego wykorzystanie do celów wydania europejskiego poświadczenia spadkowego jest dla organu wydającego obowiązkowe (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo), jak wskazano w przypisie 13 do tego załącznika IV.
48 Z całości wyżej wymienionych przepisów rozporządzenia nr 650/2012 wynika, że dowód przyznania określonych składników majątku spadkowego zainteresowanemu spadkobiercy lub zainteresowanym spadkobiercom stanowi jedno z możliwych przeznaczeń wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Z przepisów tych należy również wywieść, że jego treść zależy w szczególności od tego, czy zamieszczenie informacji, o które ubiega się wnioskodawca, ma, ze względu na cel wydania tego poświadczenia, niezbędny charakter. Jest tak zwłaszcza w przypadku oznaczenia nieruchomości będącej składnikiem majątku spadkowego położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania wspomnianego poświadczenia, jeżeli informacje te są wymagane do celów dokonania wpisu do rejestru nieruchomości tego innego państwa członkowskiego, tak jak w okolicznościach sporu w postępowaniu głównym.
49 W trzeciej kolejności należy przypomnieć, że cele realizowane przez rozporządzenie nr 650/2012 polegają w szczególności, jak wynika z jego motywów 7, 8 i 80, na pomocy spadkobiercom w dochodzeniu ich praw, które muszą zostać zagwarantowane w sposób skuteczny, w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne (zob. podobnie wyroki: z dnia 1 marca 2018 r., Mahnkopf, C‑558/16, EU:C:2018:138, pkt 35; z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 50; a także z dnia 27 marca 2025 r., Ławida, C‑57/24, EU:C:2025:217, pkt 37).
50 Dokładniej rzecz ujmując, motyw 67 tego rozporządzenia wskazuje, że europejskie poświadczenie spadkowe zostało ustanowione w celu umożliwienia spadkobiercom, między innymi, łatwego wykazania ich statusu lub ich praw i uprawnień w innym państwie członkowskim, na przykład w państwie członkowskim, w którym znajduje się majątek spadkowy, dla szybkiego, łatwego i skutecznego załatwiania takich spraw spadkowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 1 marca 2018 r., Mahnkopf, C‑558/16, EU:C:2018:138, pkt 36; z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 42; a także z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 51).
51 Wynika z tego, że europejskie poświadczenie spadkowe ma na celu umożliwienie spadkobiercom dochodzenia ich praw w państwie lub państwach członkowskich innych niż państwo członkowskie jego wydania, a tym samym zapobieżenie konieczności zwracania się przez nich do różnych organów w tych państwach członkowskich. Co za tym idzie, wykładnia art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012, zgodnie z którą treść takiego poświadczenia ustala się w zależności od jego przeznaczenia, pozwala na zachowanie skuteczności (effet utile) tego przepisu, przy należytym uwzględnieniu interesów zainteresowanych spadkobierców, oraz na zapewnienie realizacji celów tak zamierzonych, w ujęciu ogólnym, przez to rozporządzenie, a w ujęciu konkretnym – przez europejskie poświadczenie spadkowe.
52 Otóż w sytuacji takiej, jak będąca przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym, niekompletny charakter europejskiego poświadczenia spadkowego może stanowić przeszkodę dla wykorzystania go w celu, w którym został wydany, a mianowicie, w rozpoznawanym przypadku – dla potwierdzenia nabycia prawa własności danego składnika majątku. W związku z tym, dla zapewnienia realizacji celów wymienionych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku organ wydający jest zobowiązany do zamieszczenia w takim poświadczeniu danych identyfikujących nieruchomość, jeżeli owo poświadczenie jest wymagane w celu dokonania wpisu do rejestru nieruchomości, który to wpis – zgodnie z prawem państwa członkowskiego położenia owej nieruchomości i prowadzenia rejestru – nie może, bez podania tych danych, zostać dokonany na podstawie samego tego poświadczenia. Ponadto, w celu zapewnienia realizacji tych celów oraz zachowania skuteczności (effet utile) art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012, taki obowiązek organu wydającego nie może ograniczać się do przypadków, o których mowa w pkt 35 niniejszego wyroku, a mianowicie do przypadków, w których ów składnik został przyznany jednemu ze spadkobierców w sytuacji powołania do spadku wielu spadkobierców.
53 W związku z tym zgodna z brzmieniem art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012, z kontekstem, w jaki wpisuje się ten przepis, oraz z celami realizowanymi przez to rozporządzenie jest wykładnia, zgodnie z którą przepis ten nakłada na organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe obowiązek zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości przypadającej spadkobiercy lub spadkobiercom, w przypadku gdy informacje te są niezbędne do dokonania wpisu, tylko na podstawie tego poświadczenia, do rejestru nieruchomości państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona.
54 Takiej wykładni art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 nie mogą podważyć wyrażone przez sąd odsyłający wątpliwości natury praktycznej, zgodnie z którymi wspomniana wykładnia prowadziłaby do konieczności podjęcia przez organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe, w razie potrzeby, działań w celu ustalenia, czy dana nieruchomość rzeczywiście należy do danego majątku spadkowego w świetle prawa państwa członkowskiego, w którym jest ona położona. Zdaniem tego sądu takie działania mogą wiązać się z dodatkowymi kosztami i wydłużeniem terminów, co z kolei mogłoby zagrozić realizowanym przez to rozporządzenie celom w postaci uproszczenia i szybkiego załatwiania spraw spadkowych, przy czym przeszkód tych nie da się zniwelować przez mechanizmy współpracy istniejące między właściwymi organami państw członkowskich.
55 Należy bowiem stwierdzić, że o ile prawdą jest, iż taka weryfikacja może pociągać za sobą dodatkowe koszty i wydłużenie terminów, o tyle brak zidentyfikowania przez organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe nieruchomości jako będącej składnikiem danego majątku spadkowego stanowiłby wadę o doniosłym znaczeniu, która skutkowałaby podważeniem skutecznego wykonywania praw zainteresowanego spadkobiercy. Tymczasem zgodnie z motywem 7 rozporządzenia nr 650/2012 należy ułatwić prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego poprzez usuwanie przeszkód w swobodnym przepływie osób, które napotykają obecnie trudności w wykonywaniu przysługujących im praw w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne, a także zagwarantować w sposób skuteczny między innymi prawa spadkobierców. Natomiast wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego niezawierającego informacji wymaganych przez prawo państwa członkowskiego, w którym położona jest dana nieruchomość i prowadzony jest rejestr nieruchomości, pozbawiłoby zainteresowanego spadkobiercę możliwości skutecznego wykorzystania tego poświadczenia.
56 Ponadto z art. 66 rozporządzenia nr 650/2012 wynika, że prawodawca Unii ustanowił właśnie mechanizmy dochodzenia i przekazywania informacji między właściwymi organami państw członkowskich w celu weryfikacji informacji dostarczonych przez osobę ubiegającą się o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego (zob. podobnie wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r., Brisch, C‑102/18, EU:C:2019:34, pkt 35). W szczególności art. 66 ust. 1 tego rozporządzenia pozwala organowi wydającemu poświadczenie, jeżeli zezwala mu na to jego prawo krajowe, na przeprowadzenie dochodzenia, które uzna za konieczne, lub na wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych dowodów. Artykuł 66 ust. 5 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że właściwy organ państwa członkowskiego przekazuje organowi wydającemu, na jego wniosek, informacje zawarte w rejestrach, w których zapisywane są dokumenty i fakty istotne dla dziedziczenia. Motyw 68 omawianego rozporządzenia wskazuje również, że rozporządzenie to organizuje wymianę informacji dotyczących formalności wymaganych do dokonania wpisu nieruchomości w państwie członkowskim, w którym prowadzony jest rejestr. Wynika z tego, że trudności praktyczne takie jak te, na które powołuje się sąd odsyłający, zostały uwzględnione przez prawodawcę Unii i że wspomniane rozporządzenie przewiduje mechanizmy mające na celu ich przezwyciężenie.
57 Poza tym w przekonaniu sądu odsyłającego brzmienie motywu 71 rozporządzenia nr 650/2012 wydaje się wykluczać skutek dowodowy europejskiego poświadczenia spadkowego w odniesieniu do kwestii, czy dany składnik majątku należał do spadkodawcy. Sąd ten uważa, że z art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1 akapit pierwszy i art. 69 ust. 2–4 tego rozporządzenia wydaje się wynikać, że w przypadku, gdy składnik majątku powinien zostać zidentyfikowany w takim poświadczeniu, organ wydający jest zobowiązany do sprawdzenia, czy ów składnik rzeczywiście należał do majątku spadkodawcy.
58 W tym względzie należy przypomnieć, że motyw 71 rozporządzenia nr 650/2012 wskazuje, iż skutek dowodowy europejskiego poświadczenia dziedziczenia nie powinien rozciągać się na kwestię, czy dany składnik majątku należał do spadkodawcy, ponieważ taka kwestia nie jest objęta zakresem stosowania tego rozporządzenia określonym w jego art. 1. Z motywu 18 wspomnianego rozporządzenia wynika, że organy państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, są uprawnione do sprawdzenia, czy prawo spadkodawcy do składników majątku spadkowego wymienionych w dokumencie przedstawionym do rejestracji jest prawem wpisanym jako takie do rejestrze lub w inny sposób wykazanym zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr. W związku z tym okoliczność, że europejskie poświadczenie spadkowe nie ma skutku dowodowego w odniesieniu do kwestii, czy określony składnik majątku należał do spadkodawcy, nie ma wpływu na spoczywający na organie wydającym obowiązek zidentyfikowania składnika majątku w tym poświadczeniu, jeżeli taka identyfikacja jest konieczna ze względu na cel jego wydania.
59 Artykuł 69 ust. 2 rozporządzenia nr 650/2012 w związku z jego motywem 71 stanowi, że domniemywa się, iż europejskie poświadczenie spadkowe prawidłowo stwierdza jedynie okoliczności, które zostały ustalone na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia, wskazanego przez przepisy rozdziału III tego rozporządzenia, lub na mocy innego prawa właściwego dla danych kwestii, takich jak ważność materialna rozrządzenia na wypadek śmierci. Artykuł 69 wspomnianego rozporządzenia dodaje w ust. 5, że poświadczenie stanowi ważny dokument na potrzeby dokonania wpisu majątku spadkowego do właściwego rejestru państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 1 ust. 2 lit. k) i l) tego samego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, pkt 44, 47).
60 Ponadto art. 66 i 67 rozporządzenia nr 650/2012 zobowiązują organ wydający, który rozpatruje wniosek o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego, po pierwsze, do weryfikacji informacji, oświadczeń i dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę, a po drugie, do wydania tego poświadczenia wyłącznie wtedy, gdy okoliczności, które mają być poświadczone, zostały ustalone na podstawie prawa właściwego dla dziedziczenia lub innego prawa właściwego dla danych kwestii. System ustanowiony przez to rozporządzenie opiera się zatem na założeniu, że takie poświadczenie jest wydawane wtedy, gdy okoliczności, które mają zostać poświadczone, zostały należycie ustalone na mocy prawa właściwego w tym zakresie [zob. podobnie postanowienie z dnia 18 grudnia 2025 r., BNP Paribas Fortis (Odesłanie prejudycjalne zastępcy notarialnego), C‑240/24, EU:C:2025:1019, pkt 46].
61 W tym względzie Trybunał podkreślił już, że w celu ochrony zaufania obywateli Unii do europejskiego poświadczenia spadkowego konieczne jest, aby instrument ten, posiadający skutki dowodowe przewidziane w art. 63 rozporządzenia nr 650/2012 i wywołujący skutki określone w art. 69 tego rozporządzenia, był wydawany, zgodnie z jego art. 67, wyłącznie w braku jakiegokolwiek zakwestionowania okoliczności, które mają zostać poświadczone (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r., Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, pkt 43, 44 i 63–65). Wymóg ten jest tym bardziej istotny, że takie poświadczenie rodzi skutki wobec wszystkich osób, które są w nim imiennie wymienione, w szczególności wobec wszystkich spadkobierców, nawet jeśli te osoby same nie wystąpiły o jego wydanie (zob. podobnie wyrok z dnia 1 lipca 2021 r., Vorarlberger Landes- und Hypotheken-Bank, C‑301/20, EU:C:2021:528, pkt 45).
62 Natomiast rozporządzenia nr 650/2012 nie można interpretować w ten sposób, że nakłada ono na organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe obowiązek poświadczenia okoliczności, które nie są objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia, takich jak kwestia, czy określony składnik majątku rzeczywiście należał do spadkodawcy.
63 Z całości powyższych rozważań wynika, że organ wydający jest zobowiązany do wskazania w europejskim poświadczeniu spadkowym informacji, które pozwalają na zidentyfikowanie nieruchomości wchodzącej w skład danego spadku, jeżeli wymaga tego cel wydania takiego poświadczenia, nawet jeśli obowiązek ten może w danym przypadku wiązać się z przeprowadzeniem niezbędnych weryfikacji w odniesieniu do okoliczności, które mają zostać poświadczone. Ponadto organ ten powinien odmówić wydania wspomnianego poświadczenia w razie zakwestionowania tych okoliczności.
64 Mając na względzie wszystkie te motywy odpowiedź na pytanie pierwsze powinna brzmieć następująco: art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe jest zobowiązany do zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład danego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, w sytuacji gdy wnioskodawcy wnoszą o wydanie owego poświadczenia w celu uzyskania wpisu prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego innego państwa członkowskiego, a jego uregulowania wymagają podania tych informacji we wspomnianym poświadczeniu, celem umożliwienia dokonania takiego wpisu na podstawie samego tego dokumentu.
W przedmiocie pytania drugiego
65 Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż przejście majątku danego spadkodawcy podlega, na mocy prawa właściwego dla przedmiotowego dziedziczenia, reżimowi „sukcesji uniwersalnej”, zgodnie z którym majątek spadkodawcy zostaje przeniesiony w całości na spadkobierców, może zwolnić organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład tego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, jeżeli wskazanie tych informacji we wspomnianym poświadczeniu okazuje się konieczne ze względu na cel jego wydania, taki jak dokonanie wpisu, na tej tylko podstawie, prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego ostatniego państwa członkowskiego.
66 W tym względzie należy przypomnieć, że art. 1 ust. 2 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 w związku z jego motywami 18 i 19 stanowi, że wszelkie wpisy do rejestru praw do nieruchomości lub rzeczy ruchomych, w tym wymogi prawne mające zastosowanie do takiego wpisu, jak również skutki wpisu lub braku wpisu tych praw do rejestru, są wyłączone z zakresu stosowania tego rozporządzenia, jako że kwestie te podlegają prawu państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, lub, w przypadku nieruchomości, lex rei sitae. Natomiast, jak orzekł już Trybunał, przepis ten nie wyłącza z zakresu stosowania wspomnianego rozporządzenia warunków, na jakich takie prawa są nabywane. Wykładnię tę potwierdza art. 23 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia, z którego wynika, że prawo właściwe dla dziedziczenia, określone zgodnie z jego art. 21 lub art. 22, reguluje ogół spraw dotyczących spadku, w szczególności „przejście składników majątku, praw i obowiązków wchodzących w skład spadku” (zob. podobnie wyrok z dnia 12 października 2017 r., Kubicka, C‑218/16, EU:C:2017:755, pkt 53–55).
67 W związku z tym, jak zauważył rząd niemiecki w swoich uwagach na piśmie, to prawo wskazane w rozporządzeniu nr 650/2012 jako prawo właściwe dla dziedziczenia reguluje sposób przejścia majątku spadkodawcy i właśnie to prawo określa w niniejszej sprawie, czy owo przejście ma charakter uniwersalny, czy też nie.
68 Niemniej, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że uwzględnienie przez organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe reżimu „sukcesji uniwersalnej” przewidzianego w prawie właściwym dla dziedziczenia, w celu uchylenia się od obowiązku zamieszczenia w takim poświadczeniu informacji wymaganych na podstawie rozporządzenia nr 650/2012, nie byłoby zgodne z art. 68 tego rozporządzenia. Jak wynika bowiem z pkt 37 i 48 niniejszego wyroku, treść tego poświadczenia należy ustalać w świetle kryterium, zgodnie z którym informacje wymienione w tym art. 68 okazują się „wymagane ze względu na cel […] wydania [wspomnianego zaświadczenia]”, przy czym przepis ten nie zawiera w tym zakresie odesłania do prawa państw członkowskich.
69 Ponadto wyrażenie „w stosownych przypadkach”, użyte w art. 68 lit. l), nie może być interpretowane jako oznaczające, że kategorie informacji, które powinny być zawarte w takim poświadczeniu, mogą różnić się w zależności od treści prawa właściwego dla danej sprawy spadkowej, a w szczególności w zależności od reżimu, zgodnie z którym wedle tego prawa następuje przeniesienie majątku spadkodawcy, gdyż taka interpretacja podważałaby realizowany przez utworzenie europejskiego poświadczenia spadkowego cel w postaci harmonizacji.
70 W drugiej kolejności należy zauważyć, że żaden przepis rozporządzenia nr 650/2012 nie dotyczy specyficznego reżimu sukcesji, takiego jak „sukcesja uniwersalna” ustanowiona w prawie krajowym mającym zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym, ani nie przewiduje, że taki reżim może wpływać na treść europejskiego poświadczenia spadkowego, która jest uregulowana w art. 68 tego rozporządzenia. Przeciwnie, z art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 650/2012 w związku z jego motywami 7 i 9 wynika, że zakres stosowania tego rozporządzenia ma obejmować każdy rodzaj dziedziczenia po osobie zmarłej mającego skutki transgraniczne, a także wszystkie związane z nimi aspekty prawa cywilnego, w odniesieniu do których wspomniane rozporządzenie ma na celu ustanowienie jednolitego reżimu, a w szczególności wszelkie sposoby przeniesienia składników majątku lub praw i obowiązków spadkodawcy [zob. podobnie wyrok z dnia 9 września 2021 r., UM (Umowa dotycząca spadku), C‑277/20, EU:C:2021:708, pkt 33]. Skoro zatem przepisy rozporządzenia nr 650/2012 mają zasięg ogólny, ich stosowanie nie może być zróżnicowane w zależności od danego reżimu dziedziczenia.
71 W trzeciej kolejności za stwierdzeniem tym przemawia fakt, że, po pierwsze, europejskie poświadczenie spadkowe jest instrumentem prawa Unii, który korzysta z autonomicznego z reżimu prawnego ustanowionego na podstawie przepisów rozdziału VI rozporządzenia nr 650/2012, jak zostało to przypomniane w pkt 34 niniejszego wyroku, a po drugie, że rozporządzenie to stanowi akt prawa Unii, który jest bezpośrednio skuteczny. Co za tym idzie przepisy prawa spadkowego państwa członkowskiego, takie jak przepisy ustanawiające reżim „sukcesji uniwersalnej”, nie mogą wpływać w sposób zawężający na wykładnię przepisów wspomnianego rozporządzenia, które regulują treść europejskiego poświadczenia spadkowego.
72 Ponadto wykładnia, zgodnie z którą treść europejskiego poświadczenia spadkowego nie zależy od specyfiki krajowych porządków prawnych w zakresie dziedziczenia, jest zgodna z celami w postaci uproszczenia spraw spadkowych realizowanymi przez rozporządzenie nr 650/2012, a w szczególności z celami zamierzonymi w związku z utworzeniem tego poświadczenia. Jak bowiem przypomniano w pkt 49 i 50 niniejszego wyroku, rozporządzenie to i wspomniane poświadczenie mają w szczególności pomóc spadkobiercom w skutecznym dochodzeniu ich praw w ramach dziedziczenia mającego skutki transgraniczne i w tym celu umożliwić im łatwe ustalenie ich praw w innym państwie członkowskim, w szczególności w państwie, w którym znajduje się dany składnik majątku spadkowego.
73 Uwaga ta ma szczególne znaczenie w przypadku spraw spadkowych mających skutki transgraniczne, które wykazują złożony charakter, takich jak dziedziczenie obejmujące grupy spadkobierców kolejno powoływane do spadku i uwzględniające, jak w niniejszej sprawie, kilka pokoleń spadkobierców.
74 Mając na uwadze powyższe motywy odpowiedź na pytanie drugie powinna brzmieć następująco: art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż przejście majątku danego spadkodawcy podlega, na mocy prawa właściwego dla przedmiotowego dziedziczenia, reżimowi „sukcesji uniwersalnej”, zgodnie z którym majątek spadkodawcy zostaje przeniesiony w całości na spadkobierców, nie może zwolnić organu wydającego europejskie poświadczenie spadkowe z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład tego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, jeżeli wskazanie tych informacji we wspomnianym poświadczeniu okazuje się konieczne ze względu na cel jego wydania, taki jak dokonanie wpisu, na tej tylko podstawie, prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego ostatniego państwa członkowskiego.
W przedmiocie pytania trzeciego
75 Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe jest zwolniony z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład spadku, jeżeli o wskazanie tych informacji wnosi się do celów uzyskania wpisu do rejestru nieruchomości państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona, w sytuacji gdy zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego wpis ten można uzyskać na podstawie dokumentu uzupełniającego przedstawionego wraz z europejskim poświadczeniem spadkowym niezawierającym takich informacji.
76 Sąd ten uważa, że przy założeniu, iż na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe mógłby jednak zostać zwolniony z obowiązku podania w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości, jeżeli prawo państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona, przewiduje alternatywne rozwiązanie pozwalające na uzyskanie wpisu do rejestru nieruchomości tego państwa członkowskiego dzięki dokumentowi uzupełniającemu poświadczenie spadkowe pozbawione takich informacji. W przekonaniu tego sądu ani wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184), ani motyw 18 zdania szóste i siódme rozporządzenia nr 650/2012 nie wykluczają, by wymagane w tym celu informacje mogły wynikać z takiego dokumentu uzupełniającego. Wspomniany sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie z §§ 66 i 69 czeskiego rozporządzenia o katastrze, o których mowa w pkt 31 niniejszego wyroku, wynika, iż spadkobiercy lub inni następcy prawni zmarłego spadkobiercy mają możliwość złożenia oświadczenia uzupełniającego europejskie poświadczenie spadkowe niezawierające wyżej wymienionych informacji, w związku z czym ich zawarcie w tym poświadczeniu, o które wystąpili wnioskodawcy w postępowaniu głównym, mogłoby, zdaniem tegoż sądu, okazać się bezużyteczne.
W przedmiocie dopuszczalności
77 Wnioskodawcy w postępowaniu głównym twierdzą, nie podnosząc przy tym formalnie zarzutu niedopuszczalności w odniesieniu do trzeciego pytania prejudycjalnego, że w przypadku gdy europejskie poświadczenie spadkowe nie zawiera informacji pozwalających na identyfikację danej nieruchomości, nie mogą oni skorzystać z przewidzianej ich zdaniem w prawie czeskim możliwości złożenia oświadczenia uzupełniającego takie poświadczenie w celu uzyskania wpisu do czeskiego rejestru nieruchomości, ponieważ są oni następcami prawnymi drugiego stopnia spadkodawcy. Argumentację tę można rozumieć jako kwestionującą wykładnię lex rei sitae przyjętą przez sąd odsyłający, a w konsekwencji jako zmierzającą do zakwestionowania użyteczności tego pytania trzeciego w kontekście sprawy w postępowaniu głównym, które należałoby zatem zakwalifikować jako mające charakter hipotetyczny.
78 W tym względzie należy przypomnieć, w pierwszej kolejności, że w ramach podziału kompetencji między Trybunałem a sądami krajowymi do Trybunału należy uwzględnienie określonego w postanowieniu odsyłającym kontekstu faktycznego i prawnego, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne. W związku z tym, skoro sąd odsyłający określił ramy faktyczne i prawne, w które wpisują się przedstawione przez niego pytania, do Trybunału nie należy sprawdzenie ich prawidłowości (wyroki: z dnia 8 czerwca 2023 r., Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, pkt 42, 43; z dnia 19 marca 2026 r., Almirall, C‑589/24, EU:C:2026:217, pkt 25).
79 W niniejszej sprawie należy zatem wyjść z założenia przyjętego przez sąd odsyłający, zgodnie z którym mające zastosowanie przepisy prawa czeskiego mogą umożliwić wnioskodawcom w postępowaniu głównym uzyskanie wpisu do czeskiego rejestru nieruchomości dzięki przedłożeniu, wraz z europejskim poświadczeniem spadkowym, oświadczenia mającego na celu uzupełnienie takiego poświadczenia, jeżeli nie zawiera ono wszystkich informacji wymaganych w tym celu.
80 W drugiej kolejności, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jedynie do sądu krajowego, do którego wniesiono spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za wydanie orzeczenia, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje on Trybunałowi. Wynika z tego, że pytania zadane przez sądy krajowe korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy, a odmowa wydania przez Trybunał rozstrzygnięcia w przedmiocie pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd krajowy jest możliwa tylko wtedy, gdy wykładnia, o którą się zwrócono, w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego, które są niezbędne do udzielenia przydatnej odpowiedzi na rzeczone pytania (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 września 1999 r., Beck i Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, pkt 22; z dnia 22 stycznia 2026 r., Secab, C‑423/23, EU:C:2026:32, pkt 24).
81 W niniejszej sprawie, w świetle informacji przedstawionych przez sąd odsyłający, które zostały streszczone w pkt 76 niniejszego wyroku, wykładnia przepisów rozporządzenia nr 650/2012, o którą zwrócił się ten sąd, nie jawi się jako niemająca żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym ani że problem prawny podniesiony w ramach pytania trzeciego ma charakter hipotetyczny.
82 Pytanie trzecie jest zatem dopuszczalne.
Co do istoty
83 Należy podkreślić, w pierwszej kolejności, że – jak wskazano w pkt 34 niniejszego wyroku – europejskie poświadczenie spadkowe stanowi autonomiczny instrument prawa Unii. Wynika z tego, że treść tego poświadczenia należy określać wyłącznie w świetle właściwych przepisów rozporządzenia nr 650/2012, a w szczególności w świetle jego art. 68, który definiuje informacje, jakie należy w nim zamieścić.
84 Przepisy prawa krajowego należy uwzględniać wyłącznie wtedy, gdy rozporządzenie nr 650/2012 wyraźnie do nich odsyła. Jak przypomniano w pkt 66 niniejszego wyroku, jest tak w szczególności w odniesieniu do prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, lub, w odniesieniu do nieruchomości, lex rei sitae, jak wskazano w motywach 18 i 19 tego rozporządzenia, a także prawa właściwego dla dziedziczenia, wyznaczonego na podstawie jego art. 21 lub art. 22 wspomnianego rozporządzenia.
85 W drugiej kolejności należy przypomnieć, że art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 wyraźnie przewiduje, że europejskie poświadczenie spadkowe powinno wskazywać udział przypadający każdemu spadkobiercy oraz, w stosownych przypadkach, wykaz praw lub składników majątku przypadających każdemu ze spadkobierców w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne ze względu na cel wydania poświadczenia.
86 Jak wynika z wykładni tego przepisu przyjętej w pkt 37–53 i 64 niniejszego wyroku, spoczywający na organie wydającym obowiązek zamieszczenia w europejskim poświadczeniu spadkowym informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład spadku zależy od celu, w jakim poświadczenie to jest wydawane. W związku z tym obowiązek ten nie może przestać istnieć z tego tylko powodu, że prawo państwa członkowskiego, w którym położona jest ta nieruchomość i w którym prowadzony jest odpowiedni rejestr nieruchomości, przewiduje alternatywne rozwiązanie, pozwalające na uzyskanie wpisu prawa własności tej nieruchomości do owego rejestru dzięki dokumentowi uzupełniającemu mającemu zaradzić brakowi takich informacji we wspomnianym poświadczeniu.
87 W trzeciej kolejności należy wyjaśnić, że takiej wykładni nie podważa treść wyroku z dnia 9 marca 2023 r., Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184). Wyrok ten dotyczył bowiem, jak wynika z jego pkt 35, 39 i 45–53, spełnienia wymogów przewidzianych w przepisach państwa członkowskiego w odniesieniu do dokumentów, które należy przedstawić na poparcie wniosku o dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości do rejestru nieruchomości w tym państwie, w szczególności w sytuacji, gdy tym celu przedstawiono jedynie europejskie poświadczenie spadkowe. Trybunał nie zbadał natomiast problematyki, która jest właśnie przedmiotem niniejszego pytania, a mianowicie tego, jakie informacje dotyczące takiego składnika majątku organ wydający to poświadczenie jest zobowiązany zawrzeć w tym poświadczeniu, jeżeli uregulowania państwa członkowskiego przyznają wnioskodawcy możliwość przedstawienia dokumentu uzupełniającego.
88 W czwartej i ostatniej kolejności wspomniana wykładnia znajduje potwierdzenie w motywach 7, 67 i 80 rozporządzenia nr 650/2012, zgodnie z którymi jego przyjęcie i utworzenie europejskiego poświadczenia spadkowego miało na celu w szczególności zagwarantowanie skutecznego wykonywania praw spadkobierców i uproszczenie działań, które muszą oni podjąć w Unii, w szczególności gdy chodzi o ustalenie ich praw w państwie członkowskim, w którym znajduje się dany majątek spadkowy. Tak więc w sytuacji, gdy spadkobiercy wnoszą o wydanie takiego poświadczenia w celu wykonania tych praw, poświadczenie to powinno zawierać wszystkie niezbędne w tym względzie informacje, a spadkobiercy ci nie mogą znaleźć się w sytuacji, w której pomimo uzyskania tego poświadczenia są oni zobowiązani, ze względu na jego niekompletny charakter w stosunku do wymogów tego rozporządzenia, do przedłożenia dokumentu uzupełniającego, aby móc wykonywać owe prawa.
89 Stwierdzenia tego nie podważa ponadto podniesiona przez sąd odsyłający okoliczność, że motyw 18 zdania pierwsze, szóste i siódme rozporządzenia nr 650/2012 stanowi, po pierwsze, że organ odpowiedzialny za dokonanie wpisu prawa do nieruchomości lub rzeczy ruchomej do rejestru może zwrócić się do osoby ubiegającej się o wpis o przekazanie dodatkowych informacji lub dokumentów wymaganych na mocy prawa krajowego państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest ten rejestr, a po drugie, że organ taki może wskazać tej osobie, w jaki sposób może ona uzyskać brakujące informacje lub dokumenty. W świetle brzmienia art. 68 lit. l) tego rozporządzenia oraz celów realizowanych zarówno przez wspomniane rozporządzenie, jak i przez europejskie poświadczenie spadkowe, przypomnianych w szczególności w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, informacji zawartych w tym motywie 18 nie można bowiem rozumieć jako zwalniających organ wydający z obowiązku umieszczenia w tym poświadczeniu informacji wymaganych przez to prawo krajowe do celów dokonania takiego wpisu.
90 Z całości powyższych rozważań wynika, że odpowiedź na pytanie trzecie powinna brzmieć następująco: art. 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe nie jest zwolniony z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład, jeżeli o wskazanie tych informacji wnosi się do celów uzyskania wpisu do rejestru nieruchomości państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona, w sytuacji gdy zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego wpis ten można uzyskać na podstawie dokumentu uzupełniającego przedstawionego wraz z europejskim poświadczeniem spadkowym niezawierającym takich informacji.
W przedmiocie kosztów
91 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 68 lit. l) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego
należy interpretować w ten sposób, że:
organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe jest zobowiązany do zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład danego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, w sytuacji gdy wnioskodawcy wnoszą o wydanie owego poświadczenia w celu uzyskania wpisu prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego innego państwa członkowskiego, a jego uregulowania wymagają podania tych informacji we wspomnianym poświadczeniu, celem umożliwienia dokonania takiego wpisu na podstawie samego tego dokumentu.
2) Artykuł 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012
należy interpretować w ten sposób, że:
okoliczność, iż przejście majątku danego spadkodawcy podlega, na mocy prawa właściwego dla przedmiotowego dziedziczenia, reżimowi „sukcesji uniwersalnej”, zgodnie z którym majątek spadkodawcy zostaje przeniesiony w całości na spadkobierców, nie może zwolnić organu wydającego europejskie poświadczenie spadkowe z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład tego spadku, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo wydania tego poświadczenia, jeżeli wskazanie tych informacji we wspomnianym poświadczeniu okazuje się konieczne ze względu na cel jego wydania, taki jak dokonanie wpisu, na tej tylko podstawie, prawa własności tej nieruchomości do rejestru nieruchomości tego ostatniego państwa członkowskiego.
3) Artykuł 68 lit. l) rozporządzenia nr 650/2012
należy interpretować w ten sposób, że:
organ wydający europejskie poświadczenie spadkowe nie jest zwolniony z obowiązku zamieszczenia w nim informacji umożliwiających identyfikację nieruchomości wchodzącej w skład spadku, jeżeli o wskazanie tych informacji wnosi się do celów uzyskania wpisu do rejestru nieruchomości państwa członkowskiego, w którym nieruchomość ta jest położona, w sytuacji gdy zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego wpis ten można uzyskać na podstawie dokumentu uzupełniającego przedstawionego wraz z europejskim poświadczeniem spadkowym niezawierającym takich informacji.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.