<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE A_Doc_Ref SYSTEM "ARR.dtd">
<A_Doc_Ref A_Langue="pl" A_Version_doc="4.0" A_Debut_ID="PL62015J0667">
   <Properties>
      <Property name="Annee">2015</Property>
      <Property name="NumSuite">0001</Property>
      <Property name="TypeProc">P</Property>
      <Property name="NumProc">1</Property>
      <Property name="EP_Version">0</Property>
      <Property name="Canevas3_Vademecum">0</Property>
      <Property name="Vademecum">0</Property>
      <Property name="SdlIdentifier">ImportedWithoutSource</Property>
      <Property name="Gendoc_Vademecum">0</Property>
      <Property name="ReadyToPublish">OK</Property>
      <Property name="Created">Canevas 3.9.0</Property>
      <Property name="Formation">C</Property>
      <Property name="Juridiction">C</Property>
      <Property name="Langue">PL</Property>
      <Property name="TypeDoc">ARR</Property>
      <Property name="NumeroOrdre">0667</Property>
      <Property name="NatureAff">RP</Property>
      <Property name="MessInFileNumber"/>
      <Property name="DtFilename"/>
      <Property name="CreatedFrom">Referentiel</Property>
      <Property name="EP_Mode">0</Property>
      <Property name="EP_ModeText">DEF</Property>
      <Property name="EP_Titre1"/>
      <Property name="EP_Titre2"/>
      <Property name="EP_Titre3"/>
      <Property name="EP_Mention_Texte">Texte pour publication</Property>
      <Property name="EP_IsMention_Texte"/>
      <Property name="NEW"/>
      <Property name="FileDoc"/>
      <Property name="TypeOrd"/>
      <Property name="TOC_Position_NotVademecum">0</Property>
      <Property name="LitFilePath"/>
      <Property name="FootNotes"/>
      <Property name="EP_Titre0"/>
      <Property name="EP_FormJug_Footer"/>
      <Property name="EP_FormJug_ID"/>
      <Property name="EP_FormJug_Texte"/>
      <Property name="Filename">TRA-DOC-PL-ARRET-C-0667-2015-201610539-07_00</Property>
      <Property name="QuotationMark_Open"/>
      <Property name="QuotationMark_Close"/>
      <Property name="serveur_nom">Doc2XML retours Gendoc</Property>
      <Property name="serveur_config_path">C:\Program Files\Doc2XML\XML\SeveurGENDOC.xml</Property>
      <Property name="watch">R:\flux_Publication\conversion\Canevas\in\</Property>
   </Properties>
   <A_Header_Gauche>
      <blockquote id="A010000000">
         <para style="header" id="A150000000">chudymacjeWYROK Z DNIA 15.12.2016 R. – SPRAWA C‑667/15</para>
      </blockquote>
   </A_Header_Gauche>
   <A_Header_Droit>
      <blockquote id="A010000001">
         <para style="header" id="A150000001">NATIONALE LOTERIJ</para>
      </blockquote>
   </A_Header_Droit>
   <A_Footer_Gauche>
      <blockquote id="A010000002">
         <para style="footer" id="A150000002">I - 8<emphasis role="tab" id="A400000000"/>
         </para>
      </blockquote>
   </A_Footer_Gauche>
   <A_Footer_Droit>
      <blockquote id="A010000003">
         <para style="footer" id="A150000003">
            <emphasis role="tab" id="A400000001"/>
            <emphasis role="tab" id="A400000002"/>I - 9</para>
      </blockquote>
   </A_Footer_Droit>
   <Affaire>
      <Introduction>
         <section id="A000000000">
            <para style="19Centre" id="A150000004">WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)</para>
            <para style="19Centre" id="A150000005">z dnia 15 grudnia 2016 r.<footnote role="fNote" id="A110000000">
                  <number>1</number>
                  <para style="42FootnoteLangue" id="A150000006">
                     <emphasis role="bold" id="A400000003">*</emphasis> Język postępowania: niderlandzki.</para>
               </footnote>
            </para>
            <para style="71Indicateur" id="A150000007">
               <phrase role="motcle" id="A410000000">Odesłanie prejudycjalne </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000001">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000002"> Dyrektywa 2005/29/WE </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000003">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000004"> Nieuczciwe praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000005">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000006"> Praktyka handlowa wprowadzająca w błąd </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000007">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000008"> System promocyjny typu „piramida” </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000009">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000010"> Świadczenia wpłacane przez nowych członków i wynagrodzenia otrzymane przez dotychczasowych członków </phrase>
               <phrase role="Separator" id="A410000011">–</phrase>
               <phrase role="motcle" id="A410000012"> Pośredni związek finansowy</phrase>
            </para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000008">W sprawie C‑667/15</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000009">mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii, Belgia) postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 grudnia 2015 r., w postępowaniu:</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000010">
               <emphasis role="bold" id="A400000004">Loterie Nationale – Nationale Loterij NV van publiek recht</emphasis>
            </para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000011">przeciwko</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000012">
               <emphasis role="bold" id="A400000005">Paulowi Adriaensenowi,</emphasis>
            </para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000013">
               <emphasis role="bold" id="A400000006">Wernerowi De Keselowi,</emphasis>
            </para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000014">
               <emphasis role="bold" id="A400000007">The Right Frequency VZW,</emphasis>
            </para>
            <para style="19Centre" id="A150000015">TRYBUNAŁ (szósta izba),</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000016">w składzie: E. Regan, prezes izby, J.C. Bonichot (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000017">rzecznik generalny: E. Sharpston,</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000018">sekretarz: A. Calot Escobar,</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000019">uwzględniając pisemny etap postępowania,</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000020">rozważywszy uwagi przedstawione:</para>
            <itemizedlist id="A030000000">
               <listitem id="A060000000">
                  <blockquote id="A010000004">
                     <title id="A210000000">
                        <number>–</number>
                     </title>
                     <para style="03Tiretlong" id="A150000021">w imieniu Loterie Nationale – Nationale Loterij NV van publiek recht przez J. Muyldermansa, P. Maeyaerta, P. Vlaemmincka, advocaten,</para>
                  </blockquote>
               </listitem>
               <listitem id="A060000001">
                  <blockquote id="A010000005">
                     <title id="A210000001">
                        <number>–</number>
                     </title>
                     <para style="03Tiretlong" id="A150000022">w imieniu P. Adriaensena i W. De Kesela, a także The Right Frequency VZW przez R. Peetersa, advocaat,</para>
                  </blockquote>
               </listitem>
               <listitem id="A060000002">
                  <blockquote id="A010000006">
                     <title id="A210000002">
                        <number>–</number>
                     </title>
                     <para style="03Tiretlong" id="A150000023">w imieniu Komisji Europejskiej przez M. van Beeka oraz D. Roussanova, działających w charakterze pełnomocników,</para>
                  </blockquote>
               </listitem>
            </itemizedlist>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000024">podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,</para>
            <para style="02AlineaAltA" id="A150000025">wydaje następujący</para>
         </section>
      </Introduction>
      <A_Motif>
         <section id="B000000000">
            <para style="75Debutdesmotifs" id="B150000000">
               <emphasis role="bold" id="B400000000">Wyrok</emphasis>
            </para>
            <blockquote id="B010000000">
               <title id="B210000000">
                  <number>1</number>
               </title>
               <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000001">Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych”, Dz.U. 2005, L 149, s. 22).</para>
            </blockquote>
            <blockquote id="B010000001">
               <title id="B210000001">
                  <number>2</number>
               </title>
               <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000002">Wniosek ów został złożony w ramach sporu pomiędzy Loterie Nationale – Nationale Loterij NV van publiek recht (zwaną dalej „Loterie Nationale”) a Paulem Adriaensenem i Wernerem De Keselem, a także The Right Frequency VZW w przedmiocie tworzenia i promowania systemu zbiorowego uczestnictwa w loterii publicznej w Belgii, znanej jako „Lucky 4 All” (zwanego dalej „systemem Lucky 4 All”).</para>
            </blockquote>
            <section id="B000000001">
               <title style="04Titre1" id="B200000000">
                  <titlecontent id="B300000000">
                     <emphasis role="bold" id="B400000001">Ramy prawne</emphasis>
                  </titlecontent>
               </title>
               <blockquote id="B010000002">
                  <title id="B210000002">
                     <number>3</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000003">Motyw 8 dyrektywy 2005/29 ma następujące brzmienie:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000004">„Niniejsza dyrektywa chroni bezpośrednio interesy gospodarcze konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi stosowanymi wobec nich przez przedsiębiorstwa […]”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000003">
                  <title id="B210000003">
                     <number>4</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000005">Motyw 17 owej dyrektywy przewiduje:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000006">„W celu zapewnienia większej pewności prawnej wskazane jest zidentyfikowanie tych praktyk handlowych, które są nieuczciwe w każdych okolicznościach. W związku z tym załącznik I zawiera pełen wykaz tego typu praktyk. Są to jedyne praktyki handlowe, które można uznać za nieuczciwe bez konieczności oceny konkretnego przypadku w świetle przepisów art. 5–9. Wykaz ten może być zmodyfikowany wyłącznie poprzez poddanie niniejszej dyrektywy przeglądowi”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000004">
                  <title id="B210000004">
                     <number>5</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000007">Artykuł 1 wspomnianej dyrektywy stanowi:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000008">„Celem niniejszej dyrektywy jest przyczynienie się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego i osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych praktyk handlowych szkodzących interesom gospodarczym konsumentów”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000005">
                  <title id="B210000005">
                     <number>6</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000009">Artykuł 2 lit. d) tej dyrektywy przewiduje:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000010">„Do celów niniejszej dyrektywy:</para>
                  <blockquote id="B010000006">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000011">d)<emphasis role="tab" id="B400000002"/>»praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów« (zwane dalej również »praktykami handlowymi«) oznaczają każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów”.</para>
                  </blockquote>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000007">
                  <title id="B210000006">
                     <number>7</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000012">Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2005/29:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000013">„Niniejszą dyrektywę stosuje się do nieuczciwych praktyk handlowych w rozumieniu art. 5, stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów przed zawarciem transakcji handlowej dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania oraz po jej zawarciu”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000008">
                  <title id="B210000007">
                     <number>8</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000014">Artykuł 5 owej dyrektywy stanowi:</para>
                  <blockquote id="B010000009">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000015">„1.<emphasis role="tab" id="B400000003"/>Nieuczciwe praktyki handlowe są zabronione.</para>
                  </blockquote>
                  <blockquote id="B010000010">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000016">2.<emphasis role="tab" id="B400000004"/>Praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli:</para>
                  </blockquote>
                  <blockquote id="B010000011">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000017">a)<emphasis role="tab" id="B400000005"/>jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej;</para>
                     <blockquote id="B010000012">
                        <para style="10Marge1" id="B150000018">i</para>
                     </blockquote>
                  </blockquote>
                  <blockquote id="B010000013">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000019">b)<emphasis role="tab" id="B400000006"/>w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana, lub przeciętnego członka grupy konsumentów, jeżeli praktyka handlowa skierowana jest do określonej grupy konsumentów.</para>
                  </blockquote>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000020">[…]</para>
                  <blockquote id="B010000014">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000021">4.<emphasis role="tab" id="B400000007"/>Za nieuczciwe uznaje się w szczególności praktyki handlowe, które:</para>
                  </blockquote>
                  <blockquote id="B010000015">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000022">a)<emphasis role="tab" id="B400000008"/>wprowadzają błąd w rozumieniu art. 6 i 7;</para>
                     <blockquote id="B010000016">
                        <para style="10Marge1" id="B150000023">lub</para>
                     </blockquote>
                  </blockquote>
                  <blockquote id="B010000017">
                     <para style="09Marge0avecretrait" id="B150000024">b)<emphasis role="tab" id="B400000009"/>są agresywne w rozumieniu art. 8 i 9.</para>
                  </blockquote>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000025">5.<emphasis role="tab" id="B400000010"/>Załącznik I zawiera wykaz praktyk handlowych, które uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Wykaz ten obowiązuje jednolicie we wszystkich państwach członkowskich i może zostać zmodyfikowany wyłącznie poprzez zmianę niniejszej dyrektywy”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000018">
                  <title id="B210000008">
                     <number>9</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000026">Załącznik I do dyrektywy 2005/29, zatytułowany „Praktyki handlowe uznawane za nieuczciwe w każdych okolicznościach”, przewiduje w pkt 14:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000027">„Zakładanie, prowadzenie lub propagowanie systemów promocyjnych typu »piramida«, w ramach których konsument wykonuje [wpłaca] świadczenie w zamian za możliwość otrzymania wynagrodzenia, które jest uzależnione przede wszystkim od wprowadzenia innych konsumentów do systemu, a nie od sprzedaży lub konsumpcji produktów”.</para>
               </blockquote>
            </section>
            <section id="B000000002">
               <title style="04Titre1" id="B200000001">
                  <titlecontent id="B300000001">
                     <emphasis role="bold" id="B400000011">Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne</emphasis>
                  </titlecontent>
               </title>
               <blockquote id="B010000019">
                  <title id="B210000009">
                     <number>10</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000028">Loterie Nationale jest spółką akcyjną skarbu państwa z siedzibą w Belgii, gdzie odpowiada za organizację loterii publicznych. W skardze wniesionej do rechtbank van koophandel te Antwerpen, afdeling Antwerpen (sądu gospodarczego w Antwerpii, wydział w Antwerpii, Belgia) spółka ta dążyła w szczególności do stwierdzenia, że system Lucky 4 All stanowi zabroniony system promocyjny typu „piramida” lub co najmniej wprowadzającą w błąd praktykę handlową.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000020">
                  <title id="B210000010">
                     <number>11</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000029">Wyrokiem z dnia 7 października 2014 r. sąd ów uznał, że tworzenie i promowanie systemu Lucky 4 All rzeczywiście stanowi wprowadzającą w błąd praktykę handlową. Orzekł on jednak, że jedna z przesłanek sformułowanych przez Trybunał w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance (C‑515/12, EU:C:2014:211), pozwalających uznać praktykę handlową za „system promocyjny typu »piramida«” w rozumieniu pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29, nie została spełniona. Dokładniej mówiąc, wspomniany sąd uznał, iż nie ustalono, że finansowanie wynagrodzenia wypłacanego dotychczasowym członkom systemu Lucky 4 All jest uzależnione „przede wszystkim” lub „głównie” od opłat uiszczanych przez nowych członków systemu.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000021">
                  <title id="B210000011">
                     <number>12</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000030">Loterie Nationale wniosła od tego wyroku apelację do hof van beroep te Antwerpen (sądu apelacyjnego w Antwerpii, Belgia), argumentując w szczególności, że w pierwszej instancji błędnie orzeczono, iż system Lucky 4 All nie stanowi zabronionego systemu promocyjnego typu „piramida”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000022">
                  <title id="B210000012">
                     <number>13</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000031">Sąd odsyłający zauważa w tym względzie, że system Lucky 4 All umożliwia tworzenie grup osób, które chcą uczestniczyć w losowaniach Lotto oferowanych przez Loterie Nationale. Podstawowa koncepcja tego systemu polega na tym, że gracze zwiększają wzajemnie swe szanse wygranej, jeśli grają razem. Kompletna grupa graczy, taka jak przewidziana w rzeczonym systemie, stanowi ośmiopoziomową piramidę i pozwala na zagranie naraz 9841 kombinacji.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000023">
                  <title id="B210000013">
                     <number>14</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000032">Zapisując się, każdy nowy uczestnik systemu Lucky 4 All płaci wpisowe w wysokości 10 EUR w celu otrzymania „pakietu startowego”, a następnie uiszcza miesięczną opłatę wynoszącą około 43 EUR. Ta ostatnia kwota pozwala nabyć kupony Lotto. Po uiszczeniu miesięcznej opłaty gracz może wypełnić formularz on-line pozwalający mu wybrać 10 kombinacji Lotto tygodniowo. Następnie przedstawiciel owego systemu zanosi blankiety Lotto wszystkich uczestników do punktu sprzedaży. W wypadku wygranej kwoty są rozdzielane według wcześniej określonego klucza: dokładniej zwycięzca, który wytypował wygrywającą kombinację, otrzymuje 50% całkowitej kwoty wygranej, a 40% jest przydzielane do 8 poziomów położonych powyżej tej kombinacji, przy czym – mając na uwadze, że sam system Lucky 4 All zajmuje cztery pierwsze poziomy każdej grupy – pierwsi gracze są dopuszczani dopiero począwszy od poziomu 5. Pozostałe 10% wygranej jest ponownie inwestowane w nowe kombinacje. Wreszcie wygrane w kwocie powyżej 1 mln EUR nie są wypłacane graczom, których ewentualne wygrane są w ten sposób ograniczone.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000024">
                  <title id="B210000014">
                     <number>15</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000033">Sąd odsyłający przypomina, że z wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance (C‑515/12, EU:C:2014:211) wynika, że zakaz obejmujący systemy promocyjne typu „piramida”, takie jak zdefiniowane w załączniku I do dyrektywy 2005/29, opiera się na trzech kumulatywnych przesłankach. W niniejszej sprawie, zdaniem tego sądu, bezsporne jest, że system Lucky 4 All spełnia dwie pierwsze przesłanki. Po pierwsze, system ów pozwala urzeczywistnić korzyść ekonomiczną w postaci zwiększonej szansy na wygraną, oraz po drugie, uzależnia urzeczywistnienie tej obietnicy od nieustannego przystępowania nowych graczy.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000025">
                  <title id="B210000015">
                     <number>16</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000034">Co się tyczy trzeciej przesłanki, sąd odsyłający przypomniał, że jest ona spełniona jedynie wówczas, gdy składki nowych uczestników finansują zasadniczo wynagrodzenie wypłacone dotychczasowym członkom. Przesłanka ta wymaga zatem istnienia związku finansowego między wpłacanymi składkami a wypłacanym wynagrodzeniem. Niemniej brak jest pewności, czy dany system może zostać zabroniony, w przypadku gdy ten związek jest jedynie pośredni. Sąd odsyłający uważa, że Trybunał nie przyjął jednoznacznego stanowiska w tym zakresie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance (C‑515/12, EU:C:2014:211).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000026">
                  <title id="B210000016">
                     <number>17</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000035">W tych okolicznościach hof van beroep te Antwerpen (sąd apelacyjny w Antwerpii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000036">„Czy dla stosowania pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 wymagane jest, by uznać, że z grą opartą na zabronionym systemie promocyjnym typu »piramida« mamy do czynienia tylko wtedy, gdy urzeczywistnienie obietnicy korzyści ekonomicznej złożonej dotychczasowym członkom:</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000037">jest uzależnione przede wszystkim lub głównie od bezpośredniego przekazania opłat uiszczonych przez nowych członków (»związek bezpośredni«),</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000038">czy też</para>
                  <para style="02AlineaAltA" id="B150000039">wystarczy, by urzeczywistnienie obietnicy korzyści ekonomicznej złożonej dotychczasowym członkom było uzależnione przede wszystkim lub głównie od pośredniego uiszczenia opłat przez dotychczasowych członków, to znaczy że dotychczasowym członkom wynagrodzenie nie jest wypłacane przede wszystkim lub głównie z wpływów ze zrealizowanej przez nich sprzedaży lub konsumpcji towarów lub usług, lecz urzeczywistnienie danej im obietnicy korzyści ekonomicznej jest uzależnione przede wszystkim lub głównie od przystąpienia do gry i uiszczenia opłat przez nowych członków (»związek pośredni«)?”.</para>
               </blockquote>
            </section>
            <section id="B000000003">
               <title style="04Titre1" id="B200000002">
                  <titlecontent id="B300000002">
                     <emphasis role="bold" id="B400000012">W przedmiocie pytania prejudycjalnego</emphasis>
                  </titlecontent>
               </title>
               <blockquote id="B010000027">
                  <title id="B210000017">
                     <number>18</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000040">Na wstępie należy zauważyć, że w sporze rozpatrywanym w postępowaniu głównym sąd odsyłający ma zbadać, czy na podstawie pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 należy zabronić systemu Lucky 4 All.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000028">
                  <title id="B210000018">
                     <number>19</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000041">W tym względzie Trybunał orzekł już, że zakaz obejmujący „systemy promocyjne typu »piramida«” w rozumieniu pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 opiera się na trzech kumulatywnych przesłankach. Przede wszystkim promocja ta zasadza się na obietnicy, że konsument będzie miał możliwość osiągnąć korzyść ekonomiczną. Następnie – urzeczywistnienie tej obietnicy zależy od przystąpienia do takiego systemu innych konsumentów. Wreszcie większość dochodów pozwalających sfinansować obiecane konsumentom wynagrodzenie nie jest wynikiem rzeczywistej działalności gospodarczej (zob. podobnie wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 20).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000029">
                  <title id="B210000019">
                     <number>20</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000042">Zdaniem sądu odsyłającego organizatorzy systemu Lucky 4 All stworzyli i promują szczególnie skomplikowany system zbiorowego uczestnictwa w losowaniach Lotto oferowanych przez Loterie Nationale, który to system spełnia dwie pierwsze przesłanki wskazane w poprzednim punkcie niniejszego wyroku.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000030">
                  <title id="B210000020">
                     <number>21</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000043">Po pierwsze, konsumenci są przyciągani obietnicą możliwości urzeczywistnienia korzyści ekonomicznej, ponieważ zbiorowe uczestnictwo w Lotto zwiększa w sposób znaczący ich szanse wygranej w tej grze losowej.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000031">
                  <title id="B210000021">
                     <number>22</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000044">Po drugie, z postanowienia odsyłającego wynika, że urzeczywistnienie tej obietnicy wymaga nieustannego przystępowania kolejnych graczy, co wynika bezpośrednio z samej organizacji i logiki systemu Lucky 4 All. Grupy graczy przybierają bowiem formę piramid, których cztery pierwsze poziomy są zajmowane przez sam system. Jako że podział wygranych w ramach grupy faworyzuje wyższe poziomy, ze zwiększonej szansy na wygraną korzysta przed wszystkim system, a także, w pewnym zakresie, dotychczasowi gracze, którzy zrekrutowali kolejnych członków. W celu polepszenia własnej pozycji każdy gracz ma zatem interes w pozyskaniu nowych graczy.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000032">
                  <title id="B210000022">
                     <number>23</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000045">Sąd odsyłający ma natomiast wątpliwości co do kwestii, czy spełniona została trzecia przesłanka dotycząca finansowania obietnicy finansowej, ponieważ pkt 28 wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance (C‑515/12, EU:C:2014:211) można interpretować w ten sposób, że obietnica ta powinna być finansowana bezpośrednio ze świadczeń nowych członków.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000033">
                  <title id="B210000023">
                     <number>24</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000046">W konsekwencji poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten pozwala uznać praktykę handlową za „system promocyjny typu »piramida«” nawet w wypadku, gdy, jak wskazuje sąd odsyłający, istnieje jedynie pośredni związek między świadczeniami wpłacanymi przez nowych członków takiego systemu a wynagrodzeniem pobieranym przez dotychczasowych członków.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000034">
                  <title id="B210000024">
                     <number>25</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000047">Należy przypomnieć, iż Trybunał orzekł już, że w braku rzeczywistej działalności gospodarczej pozwalającej wypracować dochody wystarczające, by sfinansować wynagrodzenie obiecane konsumentom, system promocyjny typu „piramida” opiera się jednoznacznie na wkładzie ekonomicznym wnoszonym przez jego uczestników, jako że możliwość uzyskania przez przystępującego do tego systemu wynagrodzenia zależy zasadniczo od opłat uiszczonych przez następnych przystępujących (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 21).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000035">
                  <title id="B210000025">
                     <number>26</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000048">Tego typu system musi mieć strukturę piramidy, w tym znaczeniu, że jego trwałość wymaga przystępowania coraz to większej liczby nowych uczestników celem sfinansowania wynagrodzeń wypłacanym dotychczasowym członkom. Z jego logiki wynika także, że członkowie o najkrótszym stażu mają mniejsze szanse na otrzymanie wynagrodzenia za swój udział. System taki przestaje funkcjonować, kiedy przyrost liczby członków, który powinien teoretycznie zmierzać ku nieskończoności, aby system przetrwał, nie wystarcza już na finansowanie wynagrodzeń obiecanych wszystkim uczestnikom (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 22).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000036">
                  <title id="B210000026">
                     <number>27</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000049">Z powyższego wynika, że uznanie systemu za „system promocyjny typu »piramida«” w rozumieniu pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 wymaga, by przystępujący do takiego systemu wpłacali świadczenie finansowe (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 23).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000037">
                  <title id="B210000027">
                     <number>28</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000050">Z tych samych względów taka kwalifikacja systemu wymaga istnienia związku między świadczeniami wpłacanymi przez nowo przystępujących członków a wynagrodzeniem pobieranym przez dotychczasowych członków (zob. podobnie wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 27).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000038">
                  <title id="B210000028">
                     <number>29</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000051">W odniesieniu do charakteru tego związku z brzmienia większości wersji językowych pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 wynika, że finansowanie wynagrodzenia, jakie konsument może otrzymać, jest uzależnione „przede wszystkim” lub „głównie” od świadczeń wpłaconych następnie przez nowych uczestników systemu (zob. wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., 4finance, C‑515/12, EU:C:2014:211, pkt 28).</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000039">
                  <title id="B210000029">
                     <number>30</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000052">Nie można natomiast wywnioskować z brzmienia tego przepisu, że wymagany związek finansowy musi być bezpośredni. Istotne jest uznanie świadczeń wpłacanych przez nowych uczestników takiego systemu za znaczące lub główne. Punkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 może zatem mieć zastosowanie do systemu, w którym istnieje pośredni związek między świadczeniami wpłacanymi przez nowych członków a wynagrodzeniem pobieranym przez dotychczasowych członków.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000040">
                  <title id="B210000030">
                     <number>31</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000053">Ponadto przeciwna interpretacja tego przepisu mogłaby pozbawić go skuteczności, jako że wymóg bezpośredniego związku pozwalałby łatwo objeść bezwzględny zakaz obejmujący systemy promocyjne typu „piramida”.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000041">
                  <title id="B210000031">
                     <number>32</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000054">W odniesieniu do związku finansowego wymaganego dla zaistnienia takiego „systemu promocyjnego typu »piramida«” z przedstawionych Trybunałowi akt sprawy wynika, że w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym szansa wygranej jest związana z nieograniczoną liczbą nowych graczy przyłączających się do systemu Lucky 4 All, od których to graczy wymagane są opłaty członkowskie i regularne składki. Co więcej, wydaje się, że górna granica wygranej, której prawdopodobieństwo wzrasta wraz z liczbą graczy, również przyczynia się do finansowania tego systemu. Taki związek finansowy zdaje się być pośredni, ale niewątpliwy. Do sądu odsyłającego należy jednak zbadanie tych okoliczności.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000042">
                  <title id="B210000032">
                     <number>33</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000055">W każdym wypadku system taki jak system Lucky 4 All wydaje się spełniać przesłanki pozwalające uznać go za „praktykę handlową” w rozumieniu załącznika I do dyrektywy 2005/29, ponieważ jego celem jest osiąganie zysku dla samego systemu, czyli dla podmiotów go promujących, a nie tylko dla graczy. Do sądu odsyłającego należy upewnienie się co do tej kwestii.</para>
               </blockquote>
               <blockquote id="B010000043">
                  <title id="B210000033">
                     <number>34</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000056">W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi, iż pkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten pozwala uznać praktykę handlową za „system promocyjny typu »piramida«” nawet w wypadku, gdy istnieje jedynie pośredni związek między świadczeniami wpłacanymi przez nowych członków tego systemu a wynagrodzeniem pobieranym przez dotychczasowych członków.</para>
               </blockquote>
            </section>
            <section id="B000000004">
               <title style="04Titre1" id="B200000003">
                  <titlecontent id="B300000003">
                     <emphasis role="bold" id="B400000013">W przedmiocie kosztów</emphasis>
                  </titlecontent>
               </title>
               <blockquote id="B010000044">
                  <title id="B210000034">
                     <number>35</number>
                  </title>
                  <para style="01PointnumeroteAltN" id="B150000057">Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.</para>
               </blockquote>
            </section>
         </section>
      </A_Motif>
      <Dispositif>
         <section id="D000000000">
            <para style="41DispositifIntroduction" id="D150000000">Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:</para>
            <para style="30Dispositifalinea" id="D150000001">
               <emphasis role="bold" id="D400000000">Punkt 14 załącznika I do dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych”) należy interpretować w ten sposób, że przepis ten pozwala uznać praktykę handlową za „system promocyjny typu »piramida«” nawet w wypadku, gdy istnieje jedynie pośredni związek między świadczeniami wpłacanymi przez nowych członków tego systemu a wynagrodzeniem pobieranym przez dotychczasowych członków.</emphasis>
            </para>
         </section>
      </Dispositif>
      <A_Signatures>
         <section id="D000000001">
<para style="77Signatures" id="D150000002">Podpisy</para>

</section>
      </A_Signatures>
   </Affaire>
</A_Doc_Ref>