Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 22ας Μαΐου 2025 (1)
Υπόθεση C‑75/24 P
XH
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Υπάλληλος – Αιτίαση ηθικής παρενόχλησης κατά τη διάρκεια αναρρωτικής άδειας – Αίτηση αρωγής και αίτημα αποζημιώσεως – Απόρριψη της αίτησης αρωγής και του αιτήματος αποζημιώσεως »
Εισαγωγή
1. Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η XH ζητεί την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 22ας Νοεμβρίου 2023, XH κατά Επιτροπής (T‑613/21, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2023:739), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή της με αίτημα, αφενός, την ακύρωση, πρώτον, της απόφασης D/374/20 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 4ης Δεκεμβρίου 2020, περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής που υπέβαλε (στο εξής: απόφαση περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής), και, δεύτερον, της απόφασης Ares (2021) 3466486 της Επιτροπής, της 21ης Μαΐου 2021, περί συγκλήσεως της επιτροπής αναπηρίας (στο εξής: απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας), και, αφετέρου, την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που ισχυρίστηκε ότι υπέστη καθώς και την καταδίκη της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα.
2. Καθ’ υπόδειξη του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις επικεντρώνονται στο ζήτημα της συνεκτίμησης των στοιχείων του πλαισίου κατά την εξέταση αίτησης αρωγής, κατά το άρθρο 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βασισμένης σε αιτιάσεις ηθικής παρενόχλησης.
Το νομικό πλαίσιο
3. Το άρθρο 12 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης (στο εξής: ΚΥΚ), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης, προβλέπει ότι ο υπάλληλος «απέχει από κάθε πράξη ή συμπεριφορά που μπορούν να θίξουν την αξιοπρέπεια του λειτουργήματός του».
4. Το άρθρο 12α του ΚΥΚ έχει ως εξής:
«1. Ο υπάλληλος απέχει από κάθε μορφή ηθικής ή σεξουαλικής παρενόχλησης.
[...]
3. Ως “ηθική παρενόχληση”, νοείται η καταχρηστική επί ορισμένο χρονικό διάστημα διαγωγή που εκδηλώνεται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό με είδη συμπεριφοράς, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις που γίνονται με πρόθεση και θίγουν την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη φυσική ή ψυχολογική ακεραιότητα ενός προσώπου.
[...]»
5. Το άρθρο 24 του ΚΥΚ προβλέπει τα ακόλουθα:
«Η Ένωση παρέχει βοήθεια στον υπάλληλο, ιδίως σε περίπτωση διώξεως των δραστών απειλών, προσβολών, εξυβρίσεων ή αποπειρών εναντίον του προσώπου και της περιουσίας είτε του ιδίου είτε των μελών της οικογενείας του, λόγω της ιδιότητάς του ή των καθηκόντων του.
Η Ένωση επανορθώνει αλληλεγγύως τις ζημίες που έχουν προκληθεί στην περίπτωση αυτή στον υπάλληλο στο μέτρο που ο τελευταίος δεν είναι, εκ δόλου ή βαρείας αμελείας, υπαίτιος των ζημιών αυτών και εφόσον δεν έχει δυνηθεί να επιτύχει επανόρθωση από το δράστη.»
Το ιστορικό της διαφοράς
6. Η αναιρεσείουσα είναι υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).
7. Έως τις 16 Ιουνίου 2020 η αναιρεσείουσα κατείχε θέση ερευνήτριας στην πρώην μονάδα A της OLAF. Εντός της εν λόγω μονάδας, ως επικεφαλής ερευνήτρια, η αναιρεσείουσα εξέταζε ειδικότερα τρεις εν εξελίξει υποθέσεις, ήτοι τις υποθέσεις E, F και G.
8. Στις 16 Ιουνίου 2020 τέθηκε σε εφαρμογή εσωτερική αναδιοργάνωση στην OLAF. Μετά την εν λόγω αναδιοργάνωση και λαμβανομένων υπόψη των προτιμήσεων που είχε εκφράσει η ίδια, η αναιρεσείουσα τοποθετήθηκε, από την ως άνω ημερομηνία, σε νέα μονάδα εντός της OLAF, τη μονάδα B.
9. Στο διάστημα από τις 2 έως τις 22 Ιουνίου 2020 η αναιρεσείουσα βρισκόταν σε αναρρωτική άδεια λόγω χειρουργικής επέμβασης. Μέσω έγκρισης στο ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης του προσωπικού της Επιτροπής με την ονομασία «Sysper 2» (στο εξής: Sysper 2), χορηγήθηκε παράταση της εν λόγω αναρρωτικής άδειας για συνεχές χρονικό διάστημα από τις 23 Ιουνίου έως την 31η Οκτωβρίου 2020, ήτοι, την πρώτη φορά, στις 23 Ιουνίου 2020, για διάστημα από την ημερομηνία αυτή έως τις 10 Ιουλίου 2020, τη δεύτερη φορά, στις 14 Ιουλίου 2020, για διάστημα από τις 11 έως την 31η Ιουλίου 2020, την τρίτη φορά, στις 4 Αυγούστου 2020, για διάστημα από την 1η έως την 31η Αυγούστου 2020, την τέταρτη φορά, την 1η Σεπτεμβρίου 2020, για διάστημα από την ημερομηνία αυτή έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2020 και, την πέμπτη φορά, την 1η Οκτωβρίου 2020, για διάστημα από την ημερομηνία αυτή έως την 31η Οκτωβρίου 2020.
10. Στις 2 Ιουνίου 2020 η αναιρεσείουσα απέστειλε στα μέλη της μονάδας A ηλεκτρονικό μήνυμα, το οποίο περιείχε έκθεση ανασκόπησης της υπόθεσης E. Με το εν λόγω μήνυμα, η αναιρεσείουσα επισήμανε ότι βρισκόταν μεν σε αναρρωτική άδεια, πλην όμως, προληπτικώς και προς αποφυγή καθυστερήσεων, παρέμενε συνδεδεμένη και διαθέσιμη για κάθε επικοινωνία σχετικά με τις τρεις προμνησθείσες υποθέσεις.
11. Στις 8 Ιουνίου 2020 μέλος της μονάδας A απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα στην αναιρεσείουσα και στην προϊσταμένη της μονάδας A. Το εν λόγω μήνυμα αφορούσε τις υποθέσεις E, F και G και περιείχε παρατηρήσεις και προτάσεις για τα επόμενα στάδια της έρευνας. Η προϊσταμένη της μονάδας A απάντησε ότι, λόγω της αναρρωτικής άδειας της αναιρεσείουσας, το εν λόγω μέλος έπρεπε να απευθυνθεί στη μέλλουσα προϊσταμένη της μονάδας C (στο εξής: προϊσταμένη της μονάδας C), προκειμένου να πληροφορηθεί αν η προϊσταμένη της μονάδας C επιθυμούσε να περατωθούν οι επίμαχες υποθέσεις πριν από την αναδιοργάνωση της 16ης Ιουνίου 2020 ή αν επιθυμούσε να αναμείνει την επιστροφή της αναιρεσείουσας από την αναρρωτική άδειά της, η οποία θα ήταν μεταγενέστερη της ημερομηνίας αναδιοργάνωσης. Το εν λόγω μέλος της μονάδας A απέστειλε στην προϊσταμένη της μονάδας C ηλεκτρονικό μήνυμα, το οποίο κοινοποίησε στην αναιρεσείουσα και στην προϊσταμένη της μονάδας A. Η αναιρεσείουσα απάντησε στο μήνυμα αυτό επισημαίνοντας ότι ευελπιστούσε ότι όλες οι υποθέσεις θα μπορούσαν να περατωθούν το συντομότερο δυνατόν λαμβανομένων υπόψη της αναδιοργάνωσης της OLAF και της αναρρωτικής άδειάς της. Εξάλλου, η αναιρεσείουσα διευκρίνισε ότι, μολονότι βρισκόταν σε αναρρωτική άδεια, ήταν διατεθειμένη να λάβει τις τελικές προτάσεις σχετικά με τις επίμαχες υποθέσεις προκειμένου να οριστικοποιηθούν.
12. Επίσης στις 8 Ιουνίου 2020 η αναιρεσείουσα απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα σε συνάδελφο ο οποίος είχε τον ρόλο «προσώπου εμπιστοσύνης». Με το εν λόγω μήνυμα η αναιρεσείουσα γνωστοποίησε στο πρόσωπο αυτό το περιεχόμενο των επικοινωνιών που μνημονεύθηκαν στο σημείο 11 των παρουσών προτάσεων και ζήτησε συμβουλές σχετικά με την κατάστασή της.
13. Αυθημερόν η γραμματέας της μονάδας A (στο εξής: γραμματέας της μονάδας A) απέστειλε στην αναιρεσείουσα ηλεκτρονικό μήνυμα σχετικά με την αλλαγή του γραφείου της λόγω της εσωτερικής αναδιοργάνωσης της OLAF που μνημονεύθηκε στο σημείο 8 των παρουσών προτάσεων. Με το εν λόγω μήνυμα, η γραμματέας της μονάδας Α ρώτησε την αναιρεσείουσα εάν, λαμβανομένης υπόψη της αναρρωτικής άδειάς της η οποία θα διαρκούσε έως τις 22 Ιουνίου 2020, η αναιρεσείουσα επέτρεπε σε τρίτο να ασχοληθεί με τη μεταφορά των προσωπικών αντικειμένων της πριν από την ως άνω ημερομηνία. Η αναιρεσείουσα απάντησε αυθημερόν ότι προτιμούσε να χειριστεί τη μεταφορά η ίδια.
14. Στις 9 Ιουνίου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απάντησε στα ηλεκτρονικά μηνύματα που μνημονεύθηκαν στο σημείο 11 των παρουσών προτάσεων. Με την απάντησή της η προϊστάμενη της μονάδας C επισήμανε ότι, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών, η περάτωση των επίμαχων υποθέσεων πριν από τις 16 Ιουνίου 2020 θα ήταν ιδιαιτέρως δυσχερής. Διευκρίνισε ότι η περάτωση της υπόθεσης E έως τα μέσα του Ιουνίου ήταν ρεαλιστικό ενδεχόμενο.
15. Στις 23 Ιουνίου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα ηλεκτρονικό μήνυμα προκειμένου να συζητήσουν το σχέδιο τελικής έκθεσης στην υπόθεση E. Με το εν λόγω μήνυμα, η προϊσταμένη της μονάδας C ζήτησε από την αναιρεσείουσα να της τηλεφωνήσει, εφόσον μπορούσε. Αυθημερόν η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα πρόσκληση για να συμμετάσχει σε βιντεοδιάσκεψη την επομένη, ήτοι στις 24 Ιουνίου 2020. Η αναιρεσείουσα απάντησε στο μήνυμα αυτό την επομένη, 24 Ιουνίου, επισημαίνοντας ότι βρισκόταν ακόμη σε αναρρωτική άδεια και ότι η συγκεκριμένη πρόσκληση συνέπιπτε με ιατρικό ραντεβού. Επισήμανε, εντούτοις, ότι θα ήταν διαθέσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια της επόμενης ημέρας για να συζητήσει τηλεφωνικώς την επίμαχη υπόθεση.
16. Στις 23 Ιουνίου 2020 η αναιρεσείουσα απέστειλε στο πρόσωπο εμπιστοσύνης, που μνημονεύθηκε στο σημείο 12 των παρουσών προτάσεων, ηλεκτρονικό μήνυμα το οποίο περιείχε την πρόσκληση της προϊσταμένης της μονάδας C στη βιντεοδιάσκεψη, η οποία μνημονεύθηκε στο σημείο 15 ανωτέρω. Με το εν λόγω μήνυμα, η αναιρεσείουσα επισήμανε ότι έπρεπε να μεταβεί στο νοσοκομείο κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της και ότι η εν λόγω πρόσκληση υπερέβαινε τις δυνατότητές της και ήταν αντίθετη προς τους κανόνες. Η αναιρεσείουσα ζήτησε από το πρόσωπο εμπιστοσύνης να «αναφέρει τη συμπεριφορά αυτή ως ηθική παρενόχληση».
17. Στις 30 Ιουνίου 2020 η γραμματέας της μονάδας A απέστειλε στην αναιρεσείουσα δεύτερο ηλεκτρονικό μήνυμα με το οποίο τη ρώτησε αν είχε λάβει οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με τη μεταφορά του γραφείου της.
18. Την 1η Ιουλίου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα δύο ηλεκτρονικά μηνύματα με τα οποία της έθετε ερωτήσεις σχετικά με την υπόθεση E. Η αναιρεσείουσα απάντησε στα μηνύματα στις 6 Ιουλίου.
19. Την 1η Αυγούστου 2020 η αναιρεσείουσα υπέβαλε αίτηση αρωγής ενώπιον της αρμόδιας για τους διορισμούς αρχής (στο εξής: ΑΔΑ), δυνάμει των άρθρων 24, 59 και 60 του ΚΥΚ. Με την αίτηση αρωγής η αναιρεσείουσα υποστήριξε, κατ’ ουσίαν, ότι τα ηλεκτρονικά μηνύματα που είχε λάβει κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της συνιστούσαν αιτήματα, εκ μέρους των προϊσταμένων ή του προσωπικού της OLAF, να εργαστεί ή να μεταβεί πάραυτα στο γραφείο της για να προετοιμάσει τη μεταφορά των προσωπικών αντικειμένων της, και ότι θεωρούσε ότι επρόκειτο περί αποπειρών διακοπής ή τερματισμού της αναρρωτικής άδειάς της.
20. Στις 26 Αυγούστου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα ηλεκτρονικό μήνυμα το οποίο περιείχε νέο σχέδιο τελικής έκθεσης στην υπόθεση E. Με το εν λόγω μήνυμα, η προϊσταμένη της μονάδας C ρώτησε την αναιρεσείουσα, αφενός, αν ενέκρινε το περιεχόμενο του εγγράφου και, αφετέρου, αν μπορούσε να πραγματοποιήσει μια εξακρίβωση στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΓΔΕ). Η αναιρεσείουσα απάντησε ότι βρισκόταν ακόμη σε αναρρωτική άδεια. Με δεύτερο ηλεκτρονικό μήνυμα, η προϊσταμένη της μονάδας C διευκρίνισε ότι είχε αποστείλει το πρώτο μήνυμα με σκοπό η αναιρεσείουσα να χειριστεί το ζήτημα κατά την επιστροφή της. Η αναιρεσείουσα απάντησε στην προϊσταμένη της μονάδας C στις 28 Αυγούστου διευκρινίζοντας ότι δεν θεωρούσε ότι ήταν αναγκαίο να αναμείνουν την επιστροφή της για την οριστικοποίηση των επίμαχων εκθέσεων.
21. Την 31η Αυγούστου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα στην αναιρεσείουσα με το οποίο εξέθεσε ότι, λαμβανομένου υπόψη του μεγάλου φόρτου εργασίας της σχετικής ομάδας έρευνας, δεν μπορούσε να αναθέσει τις τρεις επίμαχες υποθέσεις σε άλλον επικεφαλής ερευνητή και ότι, επομένως, στηριζόταν στην αναιρεσείουσα για την περάτωση των εν λόγω υποθέσεων, κατά την επιστροφή από την αναρρωτική άδειά της, όπως είχαν συμφωνήσει. Αυθημερόν η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα δύο ακόμη ηλεκτρονικά μηνύματα τα οποία περιείχαν τροποποιημένο σχέδιο τελικής έκθεσης στην υπόθεση F και νέο σχέδιο τελικής έκθεσης στην υπόθεση G, αντιστοίχως. Με τα δύο εν λόγω ηλεκτρονικά μηνύματα, η προϊσταμένη της μονάδας C διευκρίνισε ότι η αναιρεσείουσα έπρεπε να χειριστεί τα ζητήματα μόνον όταν θα επέστρεφε από την αναρρωτική άδειά της.
22. Στις 6 Σεπτεμβρίου 2020 η αναιρεσείουσα απάντησε ότι η αναρρωτική άδειά της είχε παραταθεί και ότι οι επίμαχες υποθέσεις μπορούσαν να περατωθούν χωρίς τη συμμετοχή της.
23. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2020 η αναιρεσείουσα υπέγραψε ηλεκτρονικά δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων σχετικά με την υπόθεση G, στο λογισμικό διαχείρισης περιεχομένου (OCM) της OLAF.
24. Στις 8 Σεπτεμβρίου 2020 η προϊστάμενη της μονάδας C ενημέρωσε την αναιρεσείουσα ότι είχε διορίσει νέο ερευνητή σε δύο από τις τρεις επίμαχες υποθέσεις. Εξάλλου, η προϊστάμενη της μονάδας C έκανε λόγο για διαβούλευση με σκοπό την περάτωση, χωρίς τη συμμετοχή της αναιρεσείουσας, της τρίτης υπόθεσης, ήτοι της υπόθεσης G που μνημονεύθηκε στο σημείο 23 των παρουσών προτάσεων. Η προϊσταμένη της μονάδας C ζήτησε από την αναιρεσείουσα να της αποστείλει τις ελλείπουσες πληροφορίες σχετικά με την τρίτη υπόθεση στην περίπτωση που η αναιρεσείουσα επέστρεφε, εν τω μεταξύ, από την αναρρωτική άδειά της.
25. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2020 η αναιρεσείουσα έλαβε από συνάδελφο της μονάδας C ηλεκτρονικό μήνυμα, με το οποίο αυτός τη συνεχάρη για την επιτυχία της στο πλαίσιο υπόθεσης που είχε εξεταστεί από το Γενικό Δικαστήριο. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2020 η αναιρεσείουσα έλαβε, εκ μέρους του ίδιου συναδέλφου, ένα ακόμη ηλεκτρονικό μήνυμα το οποίο περιείχε υπερσύνδεσμο πρόσβασης στην απόφαση που είχε εκδώσει το Γενικό Δικαστήριο.
26. Στις 18 Σεπτεμβρίου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα ηλεκτρονικό μήνυμα με το οποίο είχε επισήμανε ότι είχε δει τη δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων που μνημονεύθηκε στο σημείο 23 των παρουσών προτάσεων. Επιπλέον, προκειμένου να λάβει απόφαση σχετικά με την εν λόγω δήλωση, η προϊσταμένη της μονάδας C ζήτησε από την αναιρεσείουσα συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την επίμαχη σύγκρουση συμφερόντων. Η αναιρεσείουσα απάντησε στο εν λόγω αίτημα στις 20 Σεπτεμβρίου 2020.
27. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2020 η προϊσταμένη της μονάδας C απέστειλε στην αναιρεσείουσα ηλεκτρονικό μήνυμα για να την ενημερώσει ότι η δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων είχε γίνει δεκτή και ότι είχε απαλλαγεί από την τελευταία εν εξελίξει υπόθεση. Επομένως, η προϊσταμένη της μονάδας C διαπίστωσε ότι η αναιρεσείουσα δεν χειριζόταν πλέον υποθέσεις εντός της εν λόγω μονάδας.
28. Στις 28 Οκτωβρίου 2020 ο προϊστάμενος της μονάδας HR.AMC.5 της Επιτροπής απέστειλε στην ιατρική υπηρεσία του εν λόγω θεσμικού οργάνου σημείωμα με το οποίο ζήτησε την κίνηση διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας σε σχέση με την αναιρεσείουσα. Η αίτηση βασιζόταν στο γεγονός ότι, στο διάστημα από τον Νοέμβριο του 2017 έως τον Οκτώβριο του 2020, ήτοι περίοδο τριών ετών, οι σωρευτικές αναρρωτικές άδειες που είχε λάβει η αναιρεσείουσα είχαν διάρκεια που υπερέβαινε τους δώδεκα μήνες.
29. Στις 4 Δεκεμβρίου 2020 η ΑΔΑ εξέδωσε απόφαση με την οποία απέρριψε την αίτηση αρωγής της αναιρεσείουσας η οποία μνημονεύθηκε στο σημείο 19 των παρουσών προτάσεων.
30. Στις 28 Φεβρουαρίου 2021 η αναιρεσείουσα υπέβαλε διοικητική ένσταση, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ, κατά της απόφασης περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής.
31. Στις 6 Μαΐου 2021 οργανώθηκε βιντεοδιάσκεψη μεταξύ, αφενός, της αναιρεσείουσας και, αφετέρου, της Υπηρεσίας Ερευνών και Πειθαρχικών Κυρώσεων (IDOC) και της μονάδας HR.E.2 (Προσφυγές και παρακολούθηση υποθέσεων) της Επιτροπής. Στις 10 Μαΐου 2021 διαβιβάστηκε στην αναιρεσείουσα σύνοψη των επιχειρημάτων που προέβαλε κατά τη βιντεοδιάσκεψη. Στις 11 Μαΐου 2021 η αναιρεσείουσα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της επί της σύνοψης και διαβίβασε έγγραφα.
32. Την 21η Μαΐου 2021 η γενική διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Πόρων και Ασφάλειας της Επιτροπής εξέδωσε την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας, με την οποία συγκάλεσε την επιτροπή αναπηρίας για την εξέταση της περίπτωσης της αναιρεσείουσας και διόρισε έναν ιατρό για να εκπροσωπήσει την Επιτροπή, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 του παραρτήματος II του ΚΥΚ.
33. Την 31η Μαΐου 2021 η αναιρεσείουσα υπέβαλε διοικητική ένσταση, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ κατά της απόφασης περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας.
34. Στις 2 Ιουλίου 2021 η ΑΔΑ εξέδωσε την απόφαση R/138/21, περί απορρίψεως της διοικητικής ένστασης της αναιρεσείουσας κατά της απόφασης περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής (στο εξής: απόφαση R/138/21 περί απορρίψεως της διοικητικής ένστασης), λόγω έλλειψης αρχής αποδείξεως των αιτιάσεων της αναιρεσείουσας. Επιπλέον, η ΑΔΑ απέρριψε το αίτημα ικανοποίησης της βλάβης που ισχυρίστηκε ότι υπέστη η αναιρεσείουσα.
35. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2021 η ΑΔΑ εξέδωσε την απόφαση R/301/21, περί απορρίψεως της διοικητικής ένστασης της αναιρεσείουσας κατά της απόφασης περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας (στο εξής: απόφαση R/301/21 περί απορρίψεως της διοικητικής ένστασης), με την οποία η ΑΔΑ έκρινε ότι η διοικητική ένσταση που η αναιρεσείουσα υπέβαλε κατά της απόφασης περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας ήταν απαράδεκτη.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
36. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 19 Οκτωβρίου 2021, η XH άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή-αγωγή δυνάμει του άρθρου 270 ΣΛΕΕ, με αίτημα, πρώτον, την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 2020, περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής που είχε υποβάλει, και της απόφασης R/138/21, περί απορρίψεως της σχετικής διοικητικής ένστασης. Δεύτερον, με την προσφυγή-αγωγή, η αναιρεσείουσα ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής της 21ης Μαΐου 2021, περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας, και την απόφαση R/301/21, περί απορρίψεως της σχετικής διοικητικής ένστασης. Η αναιρεσείουσα ζήτησε επίσης να υποχρεωθεί η Επιτροπή να της καταβάλει ποσό 20 000 ευρώ προς ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που ισχυρίστηκε ότι υπέστη και να καταδικαστεί η Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
37. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε στο σύνολό της την προσφυγή-αγωγή που άσκησε η XH.
38. Κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας δεν ήταν πράξη με την οποία καθορίστηκε οριστικώς η θέση της Επιτροπής, αλλά προπαρασκευαστική πράξη τελικής απόφασης, η οποία επρόκειτο να ληφθεί στο πέρας της σχετικής διαδικασίας. Επομένως, δεδομένου ότι η συγκεκριμένη απόφαση δεν συνιστά βλαπτική πράξη για την αναιρεσείουσα, κατά την έννοια του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ, το σχετικό αίτημα ακυρώσεως έπρεπε να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
39. Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμο το αίτημα ακύρωσης της απόφασης περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής.
40. Το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τέσσερις λόγους οι οποίοι προβλήθηκαν προς στήριξη της προσφυγής-αγωγής.
41. Ο πρώτος λόγος αφορούσε παράβαση των άρθρων 12α και 24 του ΚΥΚ, παράβαση του καθήκοντος αρωγής, παράβαση των άρθρων 7 και 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης. Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αφορούσε παραβίαση της αρχής κατά την οποία το φερόμενο θύμα δεν υποχρεούται να προσκομίζει αποδείξεις της παρενόχλησης. Το δεύτερο σκέλος αφορούσε τη μη συνεκτίμηση από την ΑΔΑ των στοιχείων που προσκόμισε η αναιρεσείουσα και ειδικότερα των ιατρικών εγγράφων της. Το τρίτο σκέλος αφορούσε το γεγονός ότι η ΑΔΑ στήριξε την εκτίμησή της αποκλειστικά και μόνο στα επιχειρήματα του φερόμενου ως δράστη της παρενόχλησης και αρνήθηκε να ασκήσει την αρμοδιότητά της ελέγχου και αρωγής. Το τέταρτο σκέλος αφορούσε παράβαση του άρθρου 41 του Χάρτη και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης λόγω προσβολής του δικαιώματος ακρόασης.
42. Ο δεύτερος λόγος αφορούσε παράβαση των άρθρων 12α, 24, 59 και 60 του ΚΥΚ και η αναιρεσείουσα υπογράμμισε, συναφώς, ότι, κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της, ο φερόμενος ως δράστης της παρενόχλησης απαίτησε να εργαστεί θέτοντας στόχους οι οποίοι δεν ήταν δυνατό να επιτευχθούν.
43. Ο τρίτος λόγος αφορούσε αμφισβήτηση της κίνησης διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας σε ημερομηνία κατά την οποία, κατά την αναιρεσείουσα, δεν είχε συμπληρωθεί η απαιτούμενη διάρκεια αναρρωτικής άδειας.
44. Ο τέταρτος λόγος αφορούσε προσβολή της ιδιωτικής ζωής και της υγείας της αναιρεσείουσας.
45. Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το τέταρτο σκέλος του πρώτου λόγου ως απαράδεκτο, καθότι η αναιρεσείουσα δεν επικαλέστηκε το δικαίωμα ακρόασης ενώπιον της Διοίκησης, και, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμο (2).
46. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου, που αφορούσε την απόδειξη στο πλαίσιο αίτησης αρωγής λόγω εικαζόμενης παρενόχλησης, κατά το άρθρο 24 του ΚΥΚ. Στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι, όταν η Διοίκηση επιλαμβάνεται, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, αίτησης αρωγής, κατά την έννοια του άρθρου 24 του ΚΥΚ, οφείλει, δυνάμει της υποχρέωσης αρωγής που υπέχει και εφόσον πρόκειται για επεισόδιο που απάδει προς την τάξη και τη γαλήνη της υπηρεσίας, να επεμβαίνει με όλη την απαιτούμενη ενεργητικότητα. Επιπλέον, η Διοίκηση οφείλει να ανταποκρίνεται με την ταχύτητα και τη μέριμνα που απαιτούνται από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης ώστε να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά και να συναγάγει, εν γνώσει του θέματος, τις ενδεδειγμένες συνέπειες. Προς τούτο, αρκεί ο υπάλληλος, μόνιμος ή μη, που ζητεί την προστασία του θεσμικού οργάνου του να προσκομίσει αρχή αποδείξεως ως προς το υποστατό των επιθέσεων που υποστηρίζει ότι υφίσταται. Όταν υφίστανται τέτοια στοιχεία, απόκειται στο εμπλεκόμενο θεσμικό όργανο να λάβει τα κατάλληλα μέτρα, διενεργώντας ιδίως διοικητική έρευνα, προκειμένου να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίζεται η καταγγελία, σε συνεργασία με τον καταγγέλλοντα.
47. Στις σκέψεις 80 και 94 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, όταν, όπως εν προκειμένω, οι αιτιάσεις που περιέχονται στην αίτηση αρωγής αφορούν ηθική παρενόχληση, απόκειται στον αιτούντα αρωγή να προσκομίσει αρχή αποδείξεως της ηθικής παρενόχλησης ως προς τον ορισμό που περιέχεται στο άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ. Στις σκέψεις 82 έως 85 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ρητώς το επιχείρημα με το οποίο η αναιρεσείουσα επικαλέστηκε την απόφαση CN κατά Κοινοβουλίου (3), υπογραμμίζοντας τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης εκείνης, από τις οποίες προέκυπτε ότι το Κοινοβούλιο είχε στη διάθεσή του πλείονα άλλα στοιχεία, πέραν εκείνων που είχε προσκομίσει ο CN, τα οποία έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψη δυνάμει του καθήκοντος αρωγής. Το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η ΑΔΑ δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο εκτιμώντας ότι η αναιρεσείουσα όφειλε να «προσκομίσει στοιχεία που να συνιστούν αρχή αποδείξεως της παρενόχλησης» (4).
48. Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον πρώτο λόγο, ως προς το δεύτερο και το τρίτο σκέλος του, καθώς και τον δεύτερο και τον τρίτο λόγο, που αφορούσαν την επάρκεια των στοιχείων που προσκομίστηκαν προς απόδειξη της προβαλλόμενης ηθικής παρενόχλησης. Στις σκέψεις 94 έως 129 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατόπιν εξέτασης κάθε στοιχείου μεμονωμένα και εν συνεχεία σφαιρικής εξέτασης όλων των στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «τα στοιχεία που γνωστοποιήθηκαν στην ΑΔΑ δεν ήταν ικανά να δημιουργήσουν εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την πλήρωση των προϋποθέσεων του άρθρου 12α του ΚΥΚ και, επομένως, ορθώς η ΑΔΑ έκρινε ότι η [αναιρεσείουσα] δεν είχε προσκομίσει αρχή αποδείξεως ως προς το υποστατό της ηθικής παρενόχλησης της οποίας ισχυρίστηκε ότι υπήρξε θύμα» (5).
49. Στο πλαίσιο της συλλογιστικής του, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα επιχειρήματα που αφορούσαν, πρώτον, την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας, δεύτερον, την προβαλλόμενη επιβολή στην αναιρεσείουσα υποχρέωσης να εργαστεί κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της, τρίτον, την προβαλλόμενη επιβολή στην αναιρεσείουσα υποχρέωσης να μεταβεί στον τόπο εργασίας της για να μεταφέρει τα προσωπικά αντικείμενα του γραφείου της, τέταρτον, την προβαλλόμενη μη συνεκτίμηση εκ μέρους της ΑΔΑ των ιατρικών στοιχείων που προσκόμισε η αναιρεσείουσα και, πέμπτον, τη φερόμενη ως ανάρμοστη συμπεριφορά συναδέλφου της αναιρεσείουσας σχετικά με υπόθεση την οποία εξέτασε το Γενικό Δικαστήριο, εν συνεχεία δε το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε σφαιρικά τα πραγματικά περιστατικά που εξέθεσε η αναιρεσείουσα.
50. Αφού απέρριψε ως νέο και, επομένως, ως απαράδεκτο το πρώτο επιχείρημα που αφορούσε την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας (6), το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το δεύτερο επιχείρημα που βασιζόταν στην προβαλλόμενη επιβολή στην αναιρεσείουσα υποχρέωσης να εργαστεί κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της. Το Γενικό Δικαστήριο παρέθεσε και ανέλυσε το περιεχόμενο των διαφόρων επικοινωνιών που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειας της αναιρεσείουσας στις σκέψεις 99 έως 106 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
51. Το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε, συναφώς, ότι οι επικοινωνίες στις 8 και 9 Ιουνίου 2020 δεν περιείχαν κανένα αίτημα εκτέλεσης συγκεκριμένης εργασίας, ότι τα ηλεκτρονικά μηνύματα της 1ης Ιουλίου 2020 συνίσταντο σε αίτημα παροχής πληροφοριών, με τη διευκρίνιση ότι η απάντηση αναμενόταν μετά την επιστροφή της αναιρεσείουσας από την αναρρωτική άδειά της, και ότι το ύφος των επικοινωνιών ήταν ευγενικό και έδειχνε σεβασμό. Όσον αφορά το μήνυμα της 23ης Ιουνίου 2020, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι το σχετικό αίτημα συμμετοχής σε βιντεοδιάσκεψη είχε αποσταλεί την επομένη της ημέρας κατά την οποία είχε αρχικώς προβλεφθεί ότι η αναιρεσείουσα θα επέστρεφε από την αναρρωτική άδειά της και ότι η προϊσταμένη της μονάδας C δεν γνώριζε ακόμη την παράταση της εν λόγω αναρρωτικής άδειας. Όσον αφορά τα αιτήματα της 26ης και της 31ης Αυγούστου 2020, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η προϊσταμένη της μονάδας C είχε διευκρινίσει ότι η εργασία έπρεπε να εκτελεστεί στο πέρας της αναρρωτικής άδειας της αναιρεσείουσας.
52. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, μολονότι συνιστά, κατ’ αρχήν, ανάρμοστη συμπεριφορά να ζητείται από υπάλληλο, μόνιμο ή μη, που βρίσκεται σε αναρρωτική άδεια να εκτελέσει ορισμένα συγκεκριμένα καθήκοντα, εν προκειμένω «τέτοια συμπεριφορά εκ μέρους της προϊσταμένης της μονάδας C δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ηθική παρενόχληση» (7).
53. Επιπλέον, στις σκέψεις 107 και 108 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, όσον αφορά την προβαλλόμενη επιβολή στην αναιρεσείουσα της υποχρέωσης να εργαστεί και να έχει πρόσβαση σε φακέλους ακόμη και μετά τη δήλωσή της περί συγκρούσεως συμφερόντων στην υπόθεση G, το αίτημα της προϊσταμένης της μονάδας C σε σχέση με την εν λόγω υπόθεση ήταν μεν ανάρμοστο, πλην όμως τέτοια συμπεριφορά δεν συνιστούσε, αφ’ εαυτής, ηθική παρενόχληση. Συγκεκριμένα, αφενός, παρασχέθηκε στην αναιρεσείουσα η δυνατότητα να μην εκτελέσει το αίτημα της προϊσταμένης της μονάδας C και, αφετέρου, από τη δικογραφία δεν προέκυπτε ότι η εν λόγω προϊσταμένη επέμεινε ώστε να αποκτήσει τις πληροφορίες που είχε ζητήσει.
54. Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα της αναιρεσείουσας ότι η ΑΔΑ έπρεπε να έχει προβλέψει την αντικατάστασή της κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι οι υποθέσεις περατώθηκαν τελικώς στο σύνολό τους χωρίς τη συμμετοχή της αναιρεσείουσας και ότι, δεδομένου ότι η αναρρωτική άδειά της επρόκειτο αρχικώς να λήξει στις 22 Ιουνίου 2020, η Διοίκηση δεν ήταν σε θέση να προβλέψει ότι η εν λόγω άδεια θα παρατεινόταν διαδοχικώς έως το τέλος του Οκτωβρίου του 2020 (8).
55. Από τα ανωτέρω το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι η ΑΔΑ δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτίμησης κρίνοντας ότι τα πραγματικά περιστατικά που εξέτασε δεν συνιστούσαν αρχή αποδείξεως ηθικής παρενόχλησης (9).
56. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε διαδοχικώς τις λοιπές επιμέρους προβαλλόμενες συμπεριφορές εκτιμώντας ότι δεν συνιστούσαν αρχή αποδείξεως ηθικής παρενόχλησης. Στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε επίσης το επιχείρημα της αναιρεσείουσας ότι οι προβαλλόμενες συμπεριφορές αποτελούσαν ενιαίο σύνολο που συνιστούσε ηθική παρενόχληση. Επομένως, στη σκέψη 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, «σε ένα ιδιαίτερο πλαίσιο το οποίο χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από την αναδιοργάνωση της OLAF και από τις διαδοχικές παρατάσεις της αναρρωτικής άδειας της [αναιρεσείουσας] για τις οποίες οι φερόμενοι ως παρενοχλούντες δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων», ελλείψει κάθε αρχής αποδείξεως, «η αιτίαση της [αναιρεσείουσας] δεν αρκεί για να δημιουργηθούν εύλογες υπόνοιες ότι οι φερόμενοι ως παρενοχλούντες ενήργησαν στο πλαίσιο μίας και της αυτής συλλογικής παρενόχλησης».
57. Τέταρτον, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον τέταρτο λόγο που αφορούσε προσβολή του δικαιώματος στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής της και του δικαιώματος στην υγεία (10).
58. Τέλος, κατά τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το αίτημα αποζημιώσεως και τη ζητηθείσα διεξαγωγή αποδείξεων και, κατά συνέπεια, την προσφυγή-αγωγή στο σύνολό της (11).
Αιτήματα των διαδίκων
59. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 29 Ιανουαρίου 2024, η αναιρεσείουσα άσκησε αναίρεση κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο:
– να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
– να ακυρώσει την απόφαση περί απορρίψεως της αίτησης αρωγής καθώς και την απόφαση R/138/21, με την οποία απορρίφθηκε η σχετική διοικητική ένσταση·
– να ακυρώσει την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας καθώς και την απόφαση R/301/21, με την οποία απορρίφθηκε η σχετική διοικητική ένσταση·
– να υποχρεώσει την Επιτροπή να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη την οποία υπέστη·
– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας και,
– εάν η αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν είναι δυνατή, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
60. Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και
– να καταδικάσει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα.
Ανάλυση
61. Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο θέτει «υψηλές απαιτήσεις απόδειξης οι οποίες βαρύνουν αποκλειστικά και μόνο το θύμα», μολονότι η ηθική παρενόχληση μπορεί να έχει «αδιόρατο και συστημικό χαρακτήρα». Η αναιρεσείουσα κάνει λόγο για τον «σωρευτικό αντίκτυπο» και το «πλαίσιο» καθώς και για «την ευρύτερη υποχρέωση του θεσμικού οργάνου [της Ένωσης] να εξετάσει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες και να προστατεύσει την ευημερία των υπαλλήλων».
62. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, προβάλλοντας αόριστους ισχυρισμούς σχετικά με το επίπεδο απόδειξης, η αναιρεσείουσα επιχειρεί στην πραγματικότητα να επιτύχει την επανεξέταση από το Δικαστήριο της εκτίμησης, από το Γενικό Δικαστήριο, των πραγματικών περιστατικών και των αποδείξεων, κάτι το οποίο δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης.
63. Όπως επισήμανα στην εισαγωγή, μετά την υπόμνηση των εφαρμοστέων κανόνων όσον αφορά το βάρος αποδείξεως, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στο περιεχόμενο των στοιχείων του πλαισίου της αίτησης αρωγής, που υποβλήθηκε δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ, και στη συνεκτίμησή τους στην υπό κρίση υπόθεση.
Επί της απόδειξης σε σχέση με αίτηση αρωγής σε περίπτωση αιτιάσεων ηθικής παρενόχλησης
64. Υπενθυμίζεται ότι υπάλληλος, μόνιμος ή μη, ο οποίος εκτιμά ότι υφίσταται, εκ μέρους προϊσταμένου, συναδέλφου, ακόμη και υφισταμένου του, συμπεριφορά που συνιστά παράβαση της υποχρέωσης, που προβλέπεται στο άρθρο 12α, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, να απέχει από κάθε μορφή ηθικής ή σεξουαλικής παρενόχλησης, μπορεί να ζητήσει αρωγή από το θεσμικό όργανο κατά την έννοια του άρθρου 24 του ΚΥΚ, σκοπός του οποίου είναι η προστασία των υπαλλήλων της Ένωσης στον συγκεκριμένο τομέα.
65. Σε περίπτωση που έχουν προβληθεί αιτιάσεις περί ηθικής παρενόχλησης, η υποχρέωση αρωγής συνεπάγεται, ειδικότερα, την υποχρέωση της Διοίκησης να εξετάσει σοβαρά, ταχέως και απολύτως εμπιστευτικά την αίτηση αρωγής στην οποία αναφέρεται ηθική παρενόχληση και να ενημερώσει τον αιτούντα για τις επόμενες ενέργειες που εξετάζει σε σχέση με την αίτηση αυτή (12).
66. Προς τούτο αρκεί ο υπάλληλος, μόνιμος ή μη, ο οποίος ζητεί την προστασία της ΑΔΑ, να προσκομίσει αρχή αποδείξεως του υποστατού των συμπεριφορών τις οποίες ισχυρίζεται ότι υπέστη.
67. Τούτου λεχθέντος, το εμπλεκόμενο θεσμικό όργανο δεν υποχρεούται να διεξαγάγει διοικητική έρευνα βάσει απλώς και μόνον μη αποδεδειγμένων αιτιάσεων, εξυπακούεται δε ότι, κατά τον καθορισμό των μέτρων που κρίνει πρόσφορα για την εξακρίβωση του υποστατού και του περιεχομένου των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών, το θεσμικό όργανο οφείλει να μεριμνήσει επίσης για την προστασία των δικαιωμάτων των καταγγελλόμενων με την αίτηση αρωγής προσώπων τα οποία ενδέχεται να αφορά η έρευνα (13).
68. Επομένως, όταν, όπως στην υπό κρίση υπόθεση, οι αιτιάσεις που περιέχονται στην αίτηση αρωγής αφορούν ηθική παρενόχληση, απόκειται στον αιτούντα αρωγή να προσκομίσει αρχή αποδείξεως της εν λόγω παρενόχλησης, ως προς τον ορισμό του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, ήτοι αρχής αποδείξεως της «καταχρηστικής επί ορισμένο χρονικό διάστημα διαγωγής που εκδηλώνεται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό με είδη συμπεριφοράς, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις που γίνονται με πρόθεση και θίγουν την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη φυσική ή ψυχολογική ακεραιότητα» του αιτούντος (14).
69. Ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να εξετάσει τη νομιμότητα απόφασης περί απορρίψεως αίτησης αρωγής, όπως η επίδικη στην υπό κρίση υπόθεση, ως προς τα στοιχεία τα οποία είχαν γνωστοποιηθεί στο θεσμικό όργανο, μεταξύ άλλων από τον αιτούντα αρωγή, κατά τη λήψη της απόφασής του (15).
70. Τούτο μπορεί να προϋποθέτει τη συνεκτίμηση και άλλων στοιχείων τα οποία η Διοίκηση έχει στη διάθεσή της, έστω και αν δεν προσκομίστηκαν από τον αιτούντα αρωγή. Συγκεκριμένα, με την απόφαση CN κατά Κοινοβουλίου, την οποία επικαλέστηκε η αναιρεσείουσα, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης έκρινε ότι, όταν η Διοίκηση έχει στη διάθεσή της άλλες πληροφορίες, πέραν εκείνων που προσκόμισε ο προσφεύγων, οφείλει να λάβει υπόψη το σύνολο των στοιχείων που μπορούν να είναι καθοριστικής σημασίας για την απόφασή της επί της αιτήσεως αρωγής (16).
71. Επομένως, στο πλαίσιο προσφυγής κατά αποφάσεως περί απορρίψεως αίτησης αρωγής, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να διερευνά αν, υπό το πρίσμα του συνόλου των στοιχείων που μπορούν να είναι καθοριστικής σημασίας για την απόφασή του επί της αιτήσεως αρωγής, ανεξαρτήτως του αν τα εν λόγω στοιχεία προσκομίστηκαν από τον προσφεύγοντα, το οικείο θεσμικό όργανο υπέπεσε ενδεχομένως σε πλάνη εκτίμησης απορρίπτοντας την αίτηση αρωγής χωρίς να κινήσει διαδικασία διοικητικής έρευνας.
72. Επιπλέον, η ηθική παρενόχληση μπορεί εξ ορισμού να είναι αποτέλεσμα ενός συνόλου διαφορετικών συμπεριφορών, οι οποίες, σε μεμονωμένη βάση, δεν θα συνιστούσαν κατ’ ανάγκην αφ’ εαυτών ηθική παρενόχληση, αλλά σφαιρικώς εκτιμώμενες και εντασσόμενες σε ορισμένο πλαίσιο, λόγω, συν τοις άλλοις, των σωρευτικών συνεπειών που έχουν σε βάθος χρόνου θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως τέτοια. Για τον λόγο αυτόν, οσάκις εξετάζεται αν οι συμπεριφορές που προβάλλει ένας διάδικος συνιστούν ηθική παρενόχληση, τα σχετικά πραγματικά περιστατικά πρέπει να εξετάζονται τόσο σε μεμονωμένη βάση όσο και σε συνδυασμό, ως στοιχεία του συνολικού εργασιακού περιβάλλοντος το οποίο δημιουργείται από τις συμπεριφορές ενός μέλους του προσωπικού έναντι άλλου μέλους του προσωπικού (17). Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει αποφάσεις (όπως, για παράδειγμα, εκθέσεις βαθμολογίας ή αποφάσεις μη προαγωγής ενός προσώπου ή τοποθέτησης σε νέα θέση), έστω και αν δεν προσβλήθηκαν εμπροθέσμως(18). Εξάλλου, η ίδια λογική της συνεκτίμησης του συνόλου των περιστάσεων, τόσο μεμονωμένα όσο και σφαιρικά, εφαρμόζεται επίσης όταν το θεσμικό όργανο αποφαίνεται επί του υποστατού ηθικής παρενόχλησης κατόπιν κίνησης διαδικασίας έρευνας (19) ή στο πλαίσιο αγωγής αποζημιώσεως (20).
73. Εν προκειμένω, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο διενήργησε επιμελώς τέτοια εκτίμηση, σύμφωνα με τις προμνησθείσες αρχές.
74. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της συλλογιστικής του, το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη, αφενός, τα επιμέρους επιχειρήματα που προέβαλε η αναιρεσείουσα σχετικά με, πρώτον, την απόφαση περί κινήσεως διαδικασίας διαπίστωσης αναπηρίας, δεύτερον, την επιβολή υποχρέωσης εργασίας κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της, τρίτον, την επιβολή υποχρέωσης να μεταβεί στον τόπο εργασίας της για να μεταφέρει τα προσωπικά αντικείμενα του γραφείου της, τέταρτον, τη μη συνεκτίμηση από την ΑΔΑ των ιατρικών στοιχείων που προσκόμισε η αναιρεσείουσα και, πέμπτον, την προβαλλόμενη ως ανάρμοστη συμπεριφορά συναδέλφου της αναιρεσείουσας (21). Αφετέρου, στις σκέψεις 126 έως 129 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε σφαιρικά τα πραγματικά περιστατικά που προέβαλε η αναιρεσείουσα.
75. Επομένως, η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας, κατά την οποία το Γενικό Δικαστήριο παρέβη τους εφαρμοστέους στην υπό κρίση υπόθεση κανόνες περί αποδείξεως διότι δεν έλαβε υπόψη όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν είναι καθόλου πειστική.
Επί του περιεχομένου των στοιχείων του πλαισίου
76. Όσον αφορά ειδικότερα τα στοιχεία του πλαισίου που λήφθηκαν υπόψη με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε κατ’ ουσίαν, μεταξύ άλλων, την έλλειψη διαβίβασης πληροφοριών εντός της υπηρεσίας. Συγκεκριμένα, στις σκέψεις 105 και 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η προϊσταμένη της μονάδας C, η οποία απέστειλε ορισμένα επίμαχα ηλεκτρονικά μηνύματα στην αναιρεσείουσα, δεν ήταν ενήμερη για την παράταση της αναρρωτικής άδειάς της.
77. Τίθεται, επομένως, το ζήτημα της σημασίας που πρέπει να αποδοθεί, κατά την εξέταση αίτησης αρωγής λόγω παρενόχλησης, σε στοιχείο του πλαισίου, όπως δυσλειτουργία ή πλημμέλεια διοικητικού χαρακτήρα –εάν γίνει δεκτό ότι μπορεί, όντως, να χαρακτηριστεί τοιουτοτρόπως η έλλειψη ενημέρωσης που επισήμανε εν προκειμένω το Γενικό Δικαστήριο.
78. Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών η οποία, πλην των περιπτώσεων παραμόρφωσης ή πρόδηλης πλάνης εκτίμησης, υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου, περιλαμβάνει την εκτίμηση των στοιχείων του πλαισίου. Συγκεκριμένα, το ζήτημα του αν ορισμένα είδη πραγματικών περιστατικών μπορούν ή όχι, ή μπορούν σε ορισμένο μόνο βαθμό, να ληφθούν υπόψη κατά την εκτίμηση της ηθικής παρενόχλησης είναι νομικό ζήτημα, το οποίο υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (22).
79. Εν συνεχεία, υπενθυμίζεται ότι ο ορισμός της «ηθικής παρενόχλησης» κατά το άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ παραπέμπει σε μεταχείριση η οποία έχει κατ’ ανάγκη ορισμένη χρονική διάρκεια και προϋποθέτει την ύπαρξη επαναλαμβανόμενων ή εξακολουθητικών επιλήψιμων ενεργειών οι οποίες τελούνται «με πρόθεση», σε αντίθεση με εκείνες που συνιστούν «ατυχή περιστατικά». Επιπλέον, οι εν λόγω συμπεριφορές, πράξεις, χειρονομίες, εκδηλώσεις προφορικού ή γραπτού λόγου, προκειμένου να εμπίπτουν στην έννοια της «ηθικής παρενόχλησης», απαιτείται να έχουν ως αποτέλεσμα την προσβολή της προσωπικότητας, της αξιοπρέπειας ή της φυσικής ή ψυχολογικής ακεραιότητας του προσώπου (23). Δεν απαιτείται αντιθέτως η εν λόγω συμπεριφορά, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις, να αποσκοπεί στην προσβολή της προσωπικότητας, της αξιοπρέπειας ή της φυσικής ή ψυχικής ακεραιότητας ενός προσώπου. Με άλλα λόγια, μπορεί να υπάρξει ηθική παρενόχληση υπό την έννοια του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ χωρίς το πρόσωπο που παρενοχλεί να ήθελε, με τις ενέργειές του, να υποτιμήσει τον παθόντα ή να επιδεινώσει εσκεμμένως τις συνθήκες εργασίας του παθόντος. Αρκεί οι ενέργειες του παρενοχλούντος, εφόσον προέβη σε αυτές εκ προθέσεως, να προκάλεσαν αντικειμενικά τέτοιες συνέπειες. Επομένως, η φράση «με πρόθεση», στο άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, δεν έχει την έννοια ότι απαιτείται η απόδειξη πρόθεσης πρόκλησης βλάβης προκειμένου να θεωρηθεί ότι μια συμπεριφορά συνιστά ηθική παρενόχληση (24).
80. Κατά συνέπεια, από τον ανωτέρω ορισμό προκύπτει ότι η ηθική παρενόχληση αφορά καταχρηστική διαγωγή και, επομένως, επιμέρους συμπεριφορές και όχι πλημμέλειες ή ενδεχόμενες δυσλειτουργίες του θεσμικού οργάνου.
81. Τούτου λεχθέντος, η ως άνω διαγωγή και οι επιμέρους συμπεριφορές εντάσσονται σε πλαίσιο, το οποίο δεν μπορεί να παραβλεφθεί και το οποίο μπορεί να έχει διαφορετική σημασία, αναλόγως των περιπτώσεων, για τον χαρακτηρισμό μιας κατάστασης ως ηθικής παρενόχλησης. Συγκεκριμένα, η παρενόχληση είναι περίπλοκο ζήτημα (25), το οποίο μπορεί να είναι αποτέλεσμα πλειόνων παραγόντων, τόσο ενδογενών (αναγόμενων στα εμπλεκόμενα πρόσωπα) όσο και εξωγενών (αναγόμενων στο περιβάλλον εργασίας).
82. Συναφώς, χωρίς να αποβλέπω σε διεξοδική κάλυψη όλων των δυνητικών περιπτώσεων, φρονώ ότι μπορεί να γίνει διαφοροποίηση μεταξύ, αφενός, των στοιχείων του πλαισίου που δημιουργούνται από τη στάση του φερόμενου ως παρενοχλούντος και καταλογίζονται σε αυτόν και, αφετέρου, των στοιχείων που δεν καταλογίζονται σε αυτόν (26).
83. Για παράδειγμα, ένας προϊστάμενος μπορεί, λόγω της προσωπικότητας, των σκληρών μεθόδων διαχείρισης που εφαρμόζει ή των καταχρηστικών οργανωτικών επιλογών του, να δημιουργήσει ένα «παρενοχλητικό», νοσηρό, πλαίσιο, εντός της υπηρεσίας του (27) και, στην περίπτωση αυτή, το πλαίσιο που δημιουργείται τοιουτοτρόπως δεν μπορεί να δικαιολογήσει τις επιμέρους συμπεριφορές του. Επομένως, δεν αποκλείεται, κατ’ αρχήν, υπό ορισμένες περιστάσεις, ένα τέτοιο στοιχείο πλαισίου να ληφθεί υπόψη για τον χαρακτηρισμό της ηθικής παρενόχλησης στο πλαίσιο αίτησης αρωγής δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ.
84. Αντιθέτως, εξωγενή πραγματικά στοιχεία, τα οποία δεν καταλογίζονται σε προϊστάμενο, όπως οργανωτικές δυσχέρειες, οφειλόμενες σε αναρρωτικές άδειες σε μια υπηρεσία ή σε αναδιοργάνωση, ή διοικητικές δυσλειτουργίες, μολονότι μπορεί να ασκούν επιρροή στο πλαίσιο της εκτίμησης επιμέρους συμπεριφοράς και να τη διαφωτίζουν, δεν συνιστούν εντούτοις, εκ προοιμίου, στοιχεία επιμέρους διαγωγής τα οποία λαμβάνονται καθεαυτά υπόψη για τον χαρακτηρισμό της ηθικής παρενόχλησης. Επομένως, η αναδιάρθρωση μιας υπηρεσίας (εξωγενές στοιχείο το οποίο εμπίπτει στην εξουσία εκτίμησης (28) θεσμικού οργάνου) μπορεί να διαφωτίσει μια επιμέρους «παρενοχλητική» διαγωγή προϊσταμένου έναντι μέλους της υπηρεσίας του (συνιστάμενη, για παράδειγμα, σε στάση ή ενέργειες που συνιστούν συνολικά ηθική παρενόχληση), έστω και αν η εν λόγω αναδιάρθρωση δεν είναι καθεαυτήν στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη για τον χαρακτηρισμό της παρενοχλητικής συμπεριφοράς.
85. Εξάλλου, η υποχρέωση αρωγής που προβλέπεται από το άρθρο 24 του ΚΥΚ θεσπίστηκε για την προστασία των υπαλλήλων της Ένωσης και αποβλέπει στην εκ μέρους του θεσμικού οργάνου προστασία των υπαλλήλων και μελών του λοιπού προσωπικού κατά των επιλήψιμων ενεργειών τρίτων και όχι κατά πράξεων του ίδιου του οργάνου, των οποίων ο έλεγχος διέπεται από άλλες διατάξεις του ΚΥΚ (29). Συναφώς, πρέπει να αποφεύγεται, για παράδειγμα, να επικρίνονται στην πραγματικότητα, υπό το πρόσχημα της ηθικής παρενόχλησης, οι κακές συνθήκες εργασίας (30). Επομένως, μια τέτοια υποχρέωση αρωγής είναι αλυσιτελής καθεαυτήν όσον αφορά την επανόρθωση πλημμελειών ή δυσλειτουργιών θεσμικής φύσεως που δεν σχετίζονται με την επίμαχη επιμέρους συμπεριφορά. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι οι εν λόγω εξωγενείς δυσλειτουργίες μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ένδικης προστασίας, δεδομένου ότι, σε περίπτωση πρόκλησης ζημίας, είναι δυνατή η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις (31).
86. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, στο πλαίσιο αίτησης αρωγής δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ, θεσμική ή διοικητική δυσλειτουργία, η οποία δεν καταλογίζεται στον φερόμενο ως παρενοχλούντα, συνιστά στοιχείο του πλαισίου του οποίου η σημασία πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση και το οποίο μπορεί να ασκεί μικρότερη ή μεγαλύτερη επιρροή κατά την εκτίμηση, από το Γενικό Δικαστήριο, του καταχρηστικού ή μη χαρακτήρα των επίμαχων επιμέρους ενεργειών.
Εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση
87. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο, στηριζόμενο σε διάφορα στοιχεία, έκρινε ότι οι επίμαχες επιμέρους συμπεριφορές δεν συνιστούσαν επαρκή αρχή αποδείξεως ηθικής παρενόχλησης. Όσον αφορά ειδικότερα τα αιτήματα που εστάλησαν στην αναιρεσείουσα με ηλεκτρονικά μηνύματα κατά τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειάς της, το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη το περιεχόμενο των επικοινωνιών μεταξύ των διαφόρων εμπλεκόμενων προσώπων (ιδίως της προϊσταμένης της μονάδας C) και της αναιρεσείουσας. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι από τις εν λόγω επικοινωνίες προέκυπτε, ειδικότερα, ότι οι απαντήσεις στα διάφορα αιτήματα αναμένονταν μετά την επιστροφή της αναιρεσείουσας από την αναρρωτική άδειά της. Το Γενικό Δικαστήριο έλαβε επίσης υπόψη το ύφος των επικοινωνιών, το οποίο «ήταν ευγενικό και έδειχνε σεβασμό». Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η προϊσταμένη της μονάδας C δεν ήταν ενήμερη για τις παρατάσεις της αναρρωτικής άδειας της αναιρεσείουσας.
88. Επισημαίνω ότι, ειδικότερα, η τελευταία ως άνω διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, περί μη ενημερώσεως της προϊσταμένης της μονάδας C, αμφισβητείται από την αναιρεσείουσα. Συγκεκριμένα, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι είχε γνωστοποιήσει την πληροφορία αυτή στην προϊσταμένη της μονάδας C.
89. Συναφώς, κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, από το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο, αφενός, για τη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών, εκτός αν η ανακρίβεια του περιεχομένου των διαπιστώσεών του προκύπτει από τα στοιχεία της δικογραφίας που του έχουν υποβληθεί, και, αφετέρου, για την εκτίμηση αυτών των πραγματικών περιστατικών. Επομένως, η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν αποτελεί, υπό την επιφύλαξη της περιπτώσεως παραμορφώσεως του περιεχομένου των υποβληθέντων στοιχείων, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (32).
90. Εν συνεχεία, στο μέτρο που η αναιρεσείουσα προβάλλει συναφώς παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών, φρονώ ότι το συγκεκριμένο επιχείρημα πρέπει να απορριφθεί, λαμβανομένων υπόψη των ηλεκτρονικών μηνυμάτων που η αναιρεσείουσα επικαλείται προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι είχε ενημερώσει την προϊσταμένη της μονάδας C για τις παρατάσεις της αναρρωτικής άδειάς της. Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι τα ηλεκτρονικά μηνύματα της 2ας και της 30ής Ιουνίου 2020 απευθύνονταν στα μέλη της μονάδας A, τα δε λοιπά ηλεκτρονικά μηνύματα της αναιρεσείουσας προς την προϊσταμένη της μονάδας C, με τα οποία η αναιρεσείουσα επισήμανε ότι βρισκόταν ακόμη σε αναρρωτική άδεια (εκ των οποίων ένα εστάλη την επομένη της πρώτης παράτασης), ουδόλως αποδεικνύουν ότι το γεγονός αυτό ήταν γνωστό, κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία, από την αποδέκτρια των ηλεκτρονικών μηνυμάτων. Εξάλλου, δεν προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε το ηλεκτρονικό μήνυμα της 31ης Αυγούστου 2020 της προϊσταμένης της μονάδας C, με το οποίο αυτή επισήμανε ότι αγνοούσε τη διάρκεια της αναρρωτικής άδειας της αναιρεσείουσας.
91. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά διαπιστώνοντας, στη σκέψη 105 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι «το ηλεκτρονικό μήνυμα της 23ης Ιουνίου 2020 εστάλη σε ημερομηνία η οποία ήταν η επομένη της αρχικώς προβλεπόμενης ημερομηνίας λήξης της αναρρωτικής άδειας της [αναιρεσείουσας], ήτοι την προβλεπόμενη ημερομηνία επιστροφής της [αναιρεσείουσας] στην εργασία. Επιπλέον, από πλείονα ηλεκτρονικά μηνύματα, και ιδίως από ηλεκτρονικό μήνυμα της 31ης Αυγούστου 2020, προκύπτει ότι η προϊσταμένη της μονάδας C δεν γνώριζε τις παρατάσεις της εν λόγω αναρρωτικής άδειας, στο μέτρο που δεν ήταν προϊσταμένη της [αναιρεσείουσας]. Συγκεκριμένα, η προϊσταμένη της μονάδας C εκθέτει, με το εν λόγω ηλεκτρονικό μήνυμα, ότι έλαβε γνώση της διάρκειας της αναρρωτικής άδειας της [αναιρεσείουσας] μόνον ύστερα από κάθε διαδοχική παράταση της άδειας, δεδομένου ότι η ίδια δεν εργαζόταν στη μονάδα τοποθέτησης της αναιρεσείουσας και δεν είχε πρόσβαση στον φάκελο της συγκεκριμένης υπαλλήλου στο σύστημα Sysper 2. Περαιτέρω, από τη δικογραφία προκύπτει ότι η [αναιρεσείουσα] ενημέρωσε όντως τον προϊστάμενο της μονάδας της για τις διαδοχικές παρατάσεις της αναρρωτικής άδειάς της. Πλην όμως, η προϊσταμένη της μονάδας C δεν περιλαμβανόταν στους αποδέκτες των σχετικών ηλεκτρονικών μηνυμάτων».
92. Στο παρόν στάδιο του συλλογισμού, οφείλω να διατυπώσω τις αμφιβολίες μου σχετικά με το περιεχόμενο της επιχειρηματολογίας της αναιρεσείουσας. Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, από το άρθρο 256 ΣΛΕΕ και από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και από το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και το άρθρο 169, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου προκύπτει ότι στην αίτηση αναιρέσεως πρέπει να προσδιορίζονται επακριβώς τα αμφισβητούμενα στοιχεία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ή διατάξεως, καθώς και τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν κατά τρόπο συγκεκριμένο την εν λόγω αίτηση, ειδάλλως η αίτηση αναιρέσεως ή ο οικείος λόγος απορρίπτονται ως απαράδεκτα (33).
93. Εν προκειμένω, διερωτώμαι, ειδικότερα σε σχέση με την αρχή της εκατέρωθεν ακρόασης, αν η αναιρεσείουσα υποστηρίζει με επαρκώς σαφή τρόπο ότι η έλλειψη ενημέρωσης της προϊσταμένης της μονάδας C, την οποία το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε στη σκέψη 105 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, συνιστά δυσλειτουργία ή, τουλάχιστον, στοιχείο του πλαισίου του οποίου ο «σωρευτικός αντίκτυπος» δεν λήφθηκε επαρκώς υπόψη, καθώς και ποιες είναι οι συνέπειες που συνάγει από ένα τέτοιο επιχείρημα.
94. Εν πάση περιπτώσει, κατά τη γνώμη μου, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η προϊσταμένη της μονάδας C αγνοούσε τις παρατάσεις της αναρρωτικής άδειας, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε το σύνολο των προσαπτόμενων συμπεριφορών ως προς το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων της υπόθεσης. Εκτιμώ ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο απέδωσε στα διάφορα στοιχεία που είχε στη διάθεσή του, μεμονωμένα και σφαιρικά, τη δέουσα αποδεικτική αξία, κατά την εφαρμοστέα στον συγκεκριμένο τομέα νομολογία, η οποία υπομνήσθηκε στα σημεία 76 έως 86 των παρουσών προτάσεων.
95. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, έστω και αν είναι παραδεκτή, η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας συναφώς πρέπει να απορριφθεί. Το αν η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις παρατάσεις της αναρρωτικής άδειας μπορούσε να συνιστά διοικητική δυσλειτουργία που συνεπάγεται επιμέρους ανάρμοστες συμπεριφορές εγείρει ζήτημα ευθύνης του οικείου θεσμικού οργάνου και, επομένως, υπερβαίνει το πλαίσιο της υπό κρίση διαφοράς που έχει ως αντικείμενο προσφυγή ακυρώσεως κατά απόφασης περί απορρίψεως αίτησης αρωγής.
Πρόταση
96. Για την έκδοση της απόφασής του, το Δικαστήριο θα πρέπει να εκτιμήσει τους διάφορους προβαλλόμενους λόγους αναιρέσεως. Όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα στο οποίο επικεντρώθηκαν οι παρούσες προτάσεις, προτείνω στο Δικαστήριο, λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, να κρίνει ότι, στο πλαίσιο αίτησης αρωγής δυνάμει του άρθρου 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεσμική ή διοικητική δυσλειτουργία, η οποία δεν καταλογίζεται στον φερόμενο ως παρενοχλούντα, συνιστά στοιχείο του πλαισίου του οποίου τη σημασία το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να εκτιμά κατά περίπτωση, όπως έπραξε εν προκειμένω. Κατά τη γνώμη μου, το ζήτημα του αν η μη ενημέρωση της προϊσταμένης της μονάδας C μπορεί να οφείλεται σε διοικητική δυσλειτουργία για την οποία το οικείο θεσμικό όργανο φέρει ευθύνη υπερβαίνει το αντικείμενο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Βλ. σκέψεις 56 έως 75 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
3 Απόφαση της 26ης Μαρτίου 2015 (F‑26/14, στο εξής: απόφαση CN κατά Κοινοβουλίου, EU:F:2015:22).
4 Βλ. σκέψη 85 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
5 Βλ. σκέψη 128 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
6 Βλ. σκέψεις 97 και 98 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
7 Βλ. σκέψη 106 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
8 Βλ. σκέψη 109 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
9 Βλ. σκέψη 111 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
10 Βλ. σκέψεις 132 έως 150 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
11 Βλ. σκέψεις 152 έως 158 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
12 Βλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, ZQ κατά Επιτροπής (T‑647/18, στο εξής: απόφαση ZQ κατά Επιτροπής, EU:T:2019:884, σκέψη 56).
13 Βλ. αποφάσεις της 26ης Ιανουαρίου 1989, Koutchoumoff κατά Επιτροπής (224/87, EU:C:1989:38, σκέψη 15)· ZQ κατά Επιτροπής (σκέψη 58)· της 19ης Οκτωβρίου 2022, JS κατά ΕΣΕ (T‑271/20, EU:T:2022:652, σκέψη 144), και της 7ης Δεκεμβρίου 2023, HV και HW κατά ECDC (C‑615/22 P, EU:C:2023:961, σκέψη 45).
14 Βλ. αποφάσεις ZQ κατά Επιτροπής (σκέψη 59), και της 7ης Δεκεμβρίου 2023, HV και HW κατά ECDC (C‑615/22 P, EU:C:2023:961, σκέψη 46).
15 Απόφαση ZQ κατά Επιτροπής (σκέψη 60).
16 Απόφαση CN κατά Κοινοβουλίου (σκέψεις 52 έως 57). Στην υπόθεση εκείνη, παρά τα στοιχεία που η Διοίκηση είχε στη διάθεσή της, ήτοι την καταγγελία που είχε υποβάλει ο προσφεύγων στη συμβουλευτική επιτροπή για την ηθική παρενόχληση, στην οποία εκτίθεντο λεπτομερώς η επίμαχη συμπεριφορά του βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι επεξηγήσεις του ιατρού και του ψυχολόγου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η αναρρωτική άδεια του προσφεύγοντος και οι λόγοι της, η παραίτηση του προσφεύγοντος και οι λόγοι της ή, ακόμη, το γεγονός ότι είχε υποβληθεί, σε σχέση με τον ίδιο βουλευτή, άλλη αίτηση αρωγής λόγω παρενόχλησης από διαφορετικό πρόσωπο, η αίτηση αρωγής είχε απορριφθεί, πράξη την οποία το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης επέκρινε, μεταξύ άλλων, από την άποψη της υποχρέωσης αρωγής.
17 Βλ. απόφαση της 6ης Απριλίου 2022, KU κατά ΕΥΕΔ (T‑425/20, EU:T:2022:224, σκέψεις 63 και 64).
18 Βλ. αποφάσεις της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Faita κατά ΕΟΚΕ (F‑92/11, EU:F:2013:130, σκέψη 57), και της 9ης Δεκεμβρίου 2020, GV κατά Επιτροπής (T‑705/19, EU:T:2020:590, σκέψεις 44 και 46).
19 Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 13ης Ιουλίου 2018, SQ κατά ΕΤΕπ (T‑377/17, EU:T:2018:478, σκέψη 94), και της 28ης Μαΐου 2020, Cerafogli κατά ΕΚΤ (T‑483/16 RENV, EU:T:2020:225, σκέψεις 396 έως 399).
20 Βλ. απόφαση της 17ης Ιουλίου 2024, Montanari κατά EUCAP Sahel Niger (T‑371/22, EU:T:2024:494, σκέψη 135).
21 Βλ. σκέψεις 97 έως 125 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
22 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Η. Saugmandsgaard Øe στην υπόθεση HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:44, σημείο 105). Στην υπόθεση εκείνη, το Δικαστήριο αναίρεσε την αναιρεσιβαλλόμενη λόγω πλάνης περί το δίκαιο απόφαση για άλλον λόγο (προσβολή του δικαιώματος ακρόασης) και, επομένως, δεν αποφάνθηκε επί της συνεκτιμήσεως των στοιχείων του πλαισίου [απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020, HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:490)].
23 Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, EM κατά Κοινοβουλίου (C‑299/21 P, EU:C:2022:429, σκέψη 102 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24 Βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, PV κατά Επιτροπής (T‑786/16 και T‑224/18, EU:T:2020:17, σκέψεις 145 και 146).
25 Εξάλλου, ο περίπλοκος αυτός χαρακτήρας αντικατοπτρίζεται στη χρησιμοποιούμενη ορολογία, η οποία διαφέρει αναλόγως των περιπτώσεων και των χωρών. Για συγκριτική προσέγγιση της παρενόχλησης στην εργασία, βλ. Comparative Labor Law & Policy Journal, τόμος 32, αριθ. 1, 2010.
26 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Η. Saugmandsgaard Øe στην υπόθεση HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:44, σημείο 109).
27 Σχετικά με τις έννοιες της «harcèlement moral managérial» (διευθυντικής ηθικής παρενόχλησης) και της «harcèlement moral institutionnel» (θεσμικής ηθικής παρενόχλησης), βλ. Carillon, A., «Le harcèlement moral managérial et le harcèlement moral institutionnel», La Semaine Juridique – Social (JCP S), LexisNexis, Παρίσι, αριθ. 30-34, 2 Αυγούστου 2022, 1208. Βλ., επίσης, απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2025, του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ποινικό τμήμα, επί της αιτήσεως αναιρέσεως αριθ. 22-87.145 (FR:CCASS:2025:CR00003), η οποία εκδόθηκε κατόπιν γνώμης του γενικού εισαγγελέα X. Tarabeux και με την οποία κατέστη αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση που εκδόθηκε εις βάρος των διευθυντικών στελεχών της France Telecom λόγω θεσμικής ηθικής παρενόχλησης. Στην υπόθεση εκείνη, που διαφέρει σημαντικά από την υπό κρίση υπόθεση, είχε τεθεί σε εφαρμογή, στη France Telecom, νέα πολιτική διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων, η οποία αποσκοπούσε στην αποχώρηση, εντός διαστήματος τριών ετών, 22 000 δημοσίων υπαλλήλων και μισθωτών επί συνόλου 110 000 εργαζομένων στην επιχείρηση και η οποία είχε αποσταθεροποιήσει το προσωπικό, είχε δημιουργήσει κλίμα άγχους και είχε ως αποτέλεσμα πλείονες αναρρωτικές άδειες, απόπειρες αυτοκτονίας και αυτοκτονίες.
28 Βλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2018, SQ κατά ΕΤΕπ (T‑377/17, EU:T:2018:478, σκέψη 105).
29 Βλ. αποφάσεις της 29ης Ιανουαρίου 1997, Adriaenssens κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑7/94, EU:T:1997:7, σκέψη 24), και της 13ης Ιουλίου 2018, Curto κατά Κοινοβουλίου (T‑275/17, EU:T:2018:479, σκέψη 111). Βλ. επίσης Lévi, L., Rodrigues, S. et al., «Fonction publique de l’Union européenne», Répertoire de droit européen, Dalloz, Παρίσι, Οκτώβριος 2019, σημείο 87.
30 Επ’ αυτού, βλ. Van Raepenbusch, S., «Le juge face au harcèlement moral dans le cadre du contentieux de la fonction publique européenne», Cahiers de droit européen, τόμος 46, αριθ. 1-2, 2010, σ. 121, ιδίως σημείο 3.
31 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα R. Norkus στην υπόθεση Colombani κατά ΕΥΕΔ (Παθητική ή συλλογική παρενόχληση) (C‑343/23 P, EU:C:2025:268, σημείο 43).
32 Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, NS κατά Κοινοβουλίου (C‑218/23 P, EU:C:2024:358, σκέψη 58).
33 Βλ. αποφάσεις της 4ης Απριλίου 2019, OZ κατά ΕΤΕπ (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, σκέψη 33), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Planistat Europe και Charlot κατά Επιτροπής (C‑363/22 P, EU:C:2024:20, σκέψη 40).