Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ANDREA BIONDI
της 26ης Μαρτίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑855/24 P
Crown Holdings, Inc.,
Crown Cork & Seal Deutschland Holdings GmbH
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά μεταλλικών συσκευασιών – Κίνηση της διαδικασίας έρευνας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατόπιν αιτήματος εθνικής αρχής ανταγωνισμού – Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 – Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού – Αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης »
I. Εισαγωγή
1. Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η Crown Holdings, Inc., και η Crown Cork & Seal Deutschland Holdings GmbH (στο εξής από κοινού: Crown) ζητούν την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 2ας Οκτωβρίου 2024, Crown Holdings και Crown Cork & Seal Deutschland κατά Επιτροπής (T‑587/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2024:661), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή τους με αίτημα την ακύρωση της απόφασης C(2022) 4761 final της Επιτροπής, της 12ης Ιουλίου 2022 (2) (στο εξής: επίδικη απόφαση) (3), σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (υπόθεση AT.40522 – Μεταλλικές συσκευασίες). Εν ολίγοις, κατόπιν αιτήματος της Bundeskartellamt (αρχής ανταγωνισμού, Γερμανία, στο εξής: εθνική αρχή ανταγωνισμού), η Επιτροπή κίνησε διαδικασία έρευνας έναντι, μεταξύ άλλων, της Crown. Η εθνική αρχή ανταγωνισμού ζήτησε από την Επιτροπή να κινήσει τη διαδικασία έρευνας λόγω των αδυναμιών του τότε ισχύοντος γερμανικού δικαίου οι οποίες δεν κατέστησαν δυνατή την αποτελεσματική επιβολή κυρώσεων στις οικείες εταιρίες, καθότι, μετά την εταιρική αναδιάρθρωση στην οποία προέβησαν οι εταιρίες Crown, δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστούν όλες οι εταιρίες που διέπραξαν την παράβαση (4). Στο πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή διαπίστωσε (5) ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ στον τομέα των μεταλλικών συσκευασιών στη Γερμανία, στο διάστημα από τις 11 Μαρτίου 2011 έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2014, και επέβαλε στην Crown πρόστιμο 7 670 000 ευρώ, μειωμένο κατά 50 % κατ’ εφαρμογήν της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ) (6) και κατά 10% κατ’ εφαρμογήν της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την διεξαγωγή διαδικασιών διευθέτησης διαφορών (7).
2. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε επί της ουσίας όλους τους λόγους ακυρώσεως που προέβαλε η Crown προς στήριξη της προσφυγής με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Ο κανονισμός 1/2003
3. Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως κρίσιμο είναι το άρθρο 11, παράγραφοι 3 και 6, του κανονισμού 1/2003 (8) για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ.
4. Το άρθρο 11, με τίτλο «Συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών», ορίζει στις παραγράφους 3 και 6 τα εξής:
«3. Όταν οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ενεργούν κατ’ εφαρμογή του άρθρου [101] ή του άρθρου [102 ΣΛΕΕ], ενημερώνουν εγγράφως την Επιτροπή πριν ή αμέσως μετά την έναρξη του πρώτου τυπικού μέτρου έρευνας. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να διαβιβασθούν και στις αρχές ανταγωνισμού των λοιπών κρατών μελών.
[…]
6. Η κίνηση διαδικασίας με σκοπό την έκδοση απόφασης κατ’ εφαρμογή του κεφαλαίου ΙΙΙ από την Επιτροπή συνεπάγεται την απώλεια από τις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών της αρμοδιότητάς τους να εφαρμόζουν τα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ]. Εάν η αρχή ανταγωνισμού κράτους μέλους έχει ήδη επιληφθεί μιας υπόθεσης, η Επιτροπή κινεί διαδικασία μόνον κατόπιν διαβούλευσης με αυτή την εθνική αρχή ανταγωνισμού.»
Β. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού
5. Η λειτουργία του κανονισμού 1/2003 εκτίθεται αναλυτικά στην ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού (9) (στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας). Η Επιτροπή και οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών συναποτελούν ένα δίκτυο δημοσίων αρχών, το καλούμενο «European Competition Network» (ECN) (10) (στο εξής: δίκτυο ECN). Ειδικότερα, όσον αφορά την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, στο σημείο 6 (11) της ανακοίνωσης περί συνεργασίας διαλαμβάνονται τα εξής:
«Στις πλείστες περιπτώσεις, η αρχή που λαμβάνει μία καταγγελία ή κινεί αυτεπαγγέλτως διαδικασία παραμένει αρμόδια για τη διεκπεραίωση της υπόθεσης. Η παραπομπή μιας υπόθεσης σε άλλη αρχή είναι δυνατή μόνο στο αρχικό στάδιο της διαδικασίας (βλ. την παράγραφο 18) σε περίπτωση κατά την οποία είτε η πρώτη αρχή θεωρεί ότι είναι ακατάλληλη για να επιληφθεί της υπόθεσης είτε κάποια άλλη αρχή θεωρεί ότι η ίδια είναι ομοίως κατάλληλη για να επιληφθεί της υπόθεσης (βλ. τις παραγράφους 8 έως 15 κατωτέρω).»
6. Στο σημείο 7 διαλαμβάνονται τα εξής:
«Οσάκις διαπιστώνεται ότι είναι αναγκαία η παραπομπή μιας υπόθεσης σε άλλη αρχή προς χάριν της ουσιαστικής προστασίας του ανταγωνισμού και του συμφέροντος της Κοινότητας, τα μέλη του Δικτύου καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ούτως ώστε οι υποθέσεις να παραπέμπονται σε μία και μόνο κατάλληλη αρχή ανταγωνισμού όσο το δυνατόν συχνότερα. Σε κάθε περίπτωση, η παραπομπή πρέπει να αποτελεί μία σύντομη και αποτελεσματική διαδικασία και να μη δημιουργεί προσκόμματα σε έρευνες που ενδεχομένως βρίσκονται σε εξέλιξη.»
7. Το σημείο 16 έχει ως εξής:
«Προκειμένου να ανιχνεύονται οι πολλαπλές διαδικασίες και να διασφαλισθεί ότι οι υποθέσεις θα εξετάζονται από μία κατάλληλη προς τούτο αρχή ανταγωνισμού, τα μέλη του Δικτύου πρέπει να ενημερώνονται σε πρώιμο στάδιο σχετικά με τις υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον των διαφόρων αρχών ανταγωνισμού. Εάν μία υπόθεση πρόκειται να παραπεμφθεί από μία αρχή σε άλλη, τα συμφέροντα τόσο του Δικτύου όσο και των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων εξυπηρετούνται όντως καλύτερα με την ταχεία πραγματοποίηση της παραπομπής.»
8. Το σημείο 18 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας έχει ως εξής:
«Όταν ανακύπτει ζήτημα παραπομπής μιας υπόθεσης από τη μία αρχή στην άλλη, το ζήτημα πρέπει να διευθετείται χωρίς καθυστέρηση, κατά κανόνα εντός δύο μηνών από την ημερομηνία της πρώτης αποστολής πληροφοριών στο Δίκτυο δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 2 ή 3 του κανονισμού [1/2003]. Κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα, οι αρχές ανταγωνισμού καταβάλλουν προσπάθεια για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την τυχόν παραπομπή, καθώς επίσης, ανάλογα με την περίπτωση, σχετικά με τις ρυθμίσεις που θα διέπουν την εκ παραλλήλου ανάληψη δράσης.»
9. Το σημείο 19 της ως άνω ανακοίνωσης προβλέπει τα εξής:
«Κατά κανόνα, η αρχή ή οι αρχές ανταγωνισμού που ασχολούνται με μια υπόθεση κατά το πέρας της προθεσμίας παραπομπής πρέπει να εξακολουθήσουν να ασχολούνται με αυτήν μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Η παραπομπή μιας υπόθεσης μετά την αρχική δίμηνη προθεσμία ανάθεσης πρέπει κανονικά να γίνεται μόνον εφόσον έχει υπάρξει κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ουσιώδης μεταβολή των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση.»
10. Το σημείο 31 έχει ως εξής:
«Όλα τα μέλη του Δικτύου καταβάλλουν προσπάθεια έτσι ώστε η διαδικασία ανάθεσης των υποθέσεων να είναι ταχεία και αποτελεσματική. Επειδή ο [κανονισμός 1/2003] έχει δημιουργήσει ένα σύστημα παράλληλων αρμοδιοτήτων, η κατανομή των υποθέσεων μεταξύ των μελών του Δικτύου συνιστά απλό καταμερισμό εργασίας βάσει του οποίου ορισμένες αρχές απέχουν από την ανάληψη δράσης. Επομένως, η κατανομή των υποθέσεων δεν συνεπάγεται τη σύσταση ατομικών δικαιωμάτων για τις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε μια παράβαση ή επηρεάζονται από αυτήν, οι οποίες δεν μπορούν συνεπώς να αξιώσουν την εξέταση της εκάστοτε υπόθεσης από μία συγκεκριμένη αρχή.»
11. Στην ενότητα 3.2, με τίτλο «Κίνηση διαδικασίας από την Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 6 του [κανονισμού 1/2003]», της ίδιας ανακοίνωσης εκτίθεται η λειτουργία της κίνησης διαδικασίας. Ειδικότερα, στην εν λόγω ενότητα εκτίθενται δύο δυνητικές περιπτώσεις, εκ των οποίων η δεύτερη ανακύπτει όταν μία ή πλείονες εθνικές αρχές ανταγωνισμού (ΕΑΑ) έχουν ενημερώσει το Δίκτυο ότι έχουν ήδη επιληφθεί συγκεκριμένης υπόθεσης. Η δεύτερη περίπτωση, η οποία έχει σημασία στην υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, ρυθμίζεται στο σημείο 54. Ειδικότερα, το σημείο 54 διαλαμβάνει τα εξής:
«Η δεύτερη περίπτωση ανακύπτει όταν μία η περισσότερες ΕΑΑ έχουν ενημερώσει το Δίκτυο κατ’ εφαρμογή του άρθρου 11 παράγραφος 3 του κανονισμού [1/2003] ότι έχουν ήδη επιληφθεί συγκεκριμένης υπόθεσης. Κατά τη διάρκεια της αρχικής περιόδου ανάθεσης (ενδεικτική δίμηνη προθεσμία – βλ. την ανωτέρω παράγραφο 18), η Επιτροπή δύναται να κινήσει διαδικασία σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 6 του κανονισμού [1/2003] αφού διεξαγάγει πρώτα διαβουλεύσεις με τις οικείες αρχές. Μετά τη φάση της ανάθεσης, η Επιτροπή εφαρμόζει καταρχήν το άρθρο 11 παράγραφος 6 του κανονισμού [1/2003] μόνον εφόσον συντρέχει μία από τις ακόλουθες περιπτώσεις:
[…]
δ) [ε]ίναι απαραίτητη η έκδοση απόφασης από την Επιτροπή προς χάριν της περαιτέρω ανάπτυξης της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, ιδίως αν έχει ανακύψει σε περισσότερα κράτη μέλη παρόμοιο ζήτημα ανταγωνισμού ή για να διασφαλισθεί η αποτελεσματική επιβολή της σχετικής νομοθεσίας.
[…]»
III. Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
12. Όπως και στην υπόθεση Silgan, επί της οποίας ανέπτυξα τις προτάσεις μου στις 12 Μαρτίου 2026, κύριο αντικείμενο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως είναι η λειτουργία του συστήματος συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών, όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση περί συνεργασίας, στην ειδική περίπτωση κατά την οποία το αίτημα παραπομπής υποβάλλεται μετά το αρχικό στάδιο ανάθεσης. Μολονότι τα επιχειρήματα που προέβαλαν η Silgan και η Crown, αντιστοίχως, έχουν κοινά στοιχεία, η Crown προβάλλει επίσης περαιτέρω επιχειρήματα, ειδικότερα σχετικά με την άσκηση της διακριτικής εξουσίας της Επιτροπής και την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
13. Ειδικότερα, η Crown ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να ακυρώσει την επίδικη απόφαση, να καταδικάσει την Επιτροπή στα έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας, ή, επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο προς επανεξέταση και να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής διαδικασίας.
14. Η Επιτροπή και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας παρεμβαίνουσα πρωτοδίκως, ζητούν από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει την Crown στα δικαστικά έξοδα.
15. Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η Crown προβάλλει τέσσερις λόγους αναιρέσεως, τους οποίους η Επιτροπή αντικρούει στο σύνολό τους. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως –στον οποίο, καθ’ υπόδειξη του Δικαστηρίου, θα επικεντρωθούν οι παρούσες προτάσεις– αφορά πλάνη ερμηνείας, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, ειδικότερα δε των σημείων 18 και 19 αυτής. Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως αφορά πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της υποχρέωσης αιτιολόγησης της Επιτροπής. Ο τρίτος λόγος αναιρέσεως αφορά πλάνη περί το δίκαιο στην οποία εικάζεται ότι υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την ερμηνεία της αρχής της επικουρικότητας. Τέλος, με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν αξιολόγησε όλα τα νομικά στοιχεία που του υπέβαλε η Crown, με αποτέλεσμα να θιγούν τα δικαιώματά της άμυνας.
16. Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η επιχειρηματολογία της Crown διαρθρώνεται σε δύο σκέλη.
17. Το πρώτο σκέλος αφορά πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία των σημείων 18 και 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας. Το δεύτερο σκέλος αφορά πλάνη περί το δίκαιο στην οποία εικάζεται ότι υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κρίνοντας ότι η επίδικη απόφαση είναι σύμφωνη προς την ανακοίνωση περί συνεργασίας.
Α. Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
18. Η Crown επικρίνει τη σκέψη 63 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, μολονότι η Επιτροπή δεσμεύεται από την ανακοίνωση περί συνεργασίας, εντούτοις η εν λόγω ανακοίνωση δεν δημιούργησε στην Crown δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η παραπομπή έπρεπε, εν πάση περιπτώσει, να πραγματοποιηθεί εντός της προθεσμίας των δύο μηνών που προβλέπεται στην εν λόγω ανακοίνωση. Η Crown επικρίνει επίσης το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου κατά το οποίο η μεταβολή των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση δικαιολόγησε την παραπομπή της υπόθεσης, εκ μέρους της εθνικής αρχής ανταγωνισμού, στην Επιτροπή. Εξάλλου, η Crown υποστηρίζει ότι, αντίθετα προς όσα συμπέρανε το Γενικό Δικαστήριο, η ίδια μπορούσε δικαιολογημένα να αναμένει ότι η Επιτροπή δεν θα δεχόταν την παραπομπή της διαδικασίας κατόπιν έρευνας της εθνικής αρχής ανταγωνισμού η οποία διήρκεσε περισσότερα από τρία έτη (12). Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Crown προβάλλει δύο αιτιάσεις.
19. Με την πρώτη αιτίαση, η Crown επικρίνει τις σκέψεις 47 και 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας δεν παρέχει καμία συγκεκριμένη διαβεβαίωση ότι η προθεσμία παραπομπής δεν μπορεί να υπερβεί τους δύο μήνες και ότι το σημείο 18 δεν αποτελεί κρίσιμη διάταξη στη συγκεκριμένη υπόθεση, αντιστοίχως. Επιπλέον, η Crown επικρίνει το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η προθεσμία των δύο μηνών που μνημονεύεται στο σημείο 18 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας δεν είναι επιτακτική.
20. Με τη δεύτερη αιτίαση, η Crown επικρίνει τις σκέψεις 49 και 51 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προτεινόμενη από την ίδια ερμηνεία του σημείου 19, δεύτερη περίοδος, της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, και ειδικότερα της φράσης «πραγματικά περιστατικά που είναι γνωστά για την υπόθεση», εκτιμώντας ότι είναι στενή. Κατά την Crown, η φράση «πραγματικά περιστατικά που είναι γνωστά για την υπόθεση» στο σημείο 19, δεύτερη περίοδος, της ανακοίνωσης περί συνεργασίας δεν περιλαμβάνει τα γεγονότα που έλαβαν μεν χώρα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, πλην όμως είναι ξένα προς την προβαλλόμενη παράβαση στον τομέα του ανταγωνισμού, όπως είναι η εταιρική αναδιάρθρωση.
1. Επί της πρώτης αιτίασης, που αφορά πλάνη κατά την ερμηνεία του σημείου 18 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας
α) Τα επιχειρήματα της Crown
21. Όσον αφορά την πρώτη αιτίαση, η Crown υποστηρίζει ότι το σημείο 18 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας είναι κρίσιμο στην υπό κρίση υπόθεση για δύο λόγους. Πρώτον, η Crown υποστηρίζει ότι, εν αντιθέσει προς την κρίση του Γενικού Δικαστηρίου στη σκέψη 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η εθνική αρχή ανταγωνισμού και η Επιτροπή είχαν επιτύχει συμφωνία για την επίλυση του ζητήματος της παραπομπής. Δεύτερον, η Crown υποστηρίζει ότι το σημείο 18 είναι το μόνο σημείο στην ανακοίνωση περί συνεργασίας το οποίο παρέχει συγκεκριμένη ένδειξη σχετικά με τη χρονική απαίτηση που σχετίζεται με την παραπομπή. Επομένως, κατά την Crown, το συγκεκριμένο σημείο είναι κρίσιμο για να αξιολογηθεί αν η απόφαση της Επιτροπής να δεχθεί την παραπομπή είναι σύμφωνη προς την ανακοίνωση περί συνεργασίας.
22. Η Crown προβάλλει ακόμη ότι, εν αντιθέσει προς τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, η ανακοίνωση περί συνεργασίας παρέχει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις ικανές να δημιουργήσουν τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων. Επομένως, κατά την Crown, το σημείο 18 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τα ζητήματα παραπομπής πρέπει να διευθετούνται εντός δύο μηνών ή εντός παραπλήσιου εύλογου χρονικού διαστήματος. Συναφώς, η Crown υποστηρίζει ότι από συγκεκριμένα σημεία της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, ήτοι τα σημεία 7, 16, 17, 18 και 31, μπορεί να συναχθεί ο επιτακτικός χαρακτήρας της ταχείας παραπομπής μιας υπόθεσης. Στην πραγματικότητα, η Crown δεν εμβαθύνει περαιτέρω τα επιχειρήματά της σχετικά με τη διαδικασία παραπομπής.
23. Εξάλλου, με το υπόμνημα απαντήσεως, παραπέμποντας στο σημείο 72 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, κατά το οποίο οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών δεσμεύονται να τηρούν τις αρχές που προβλέπονται στην εν λόγω ανακοίνωση, η Crown επισημαίνει ότι, εν αντιθέσει προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, η ανακοίνωση δεσμεύει τα κράτη μέλη.
β) Ανάλυση
24. Όπως επισήμανα στα σημεία 17 και 18 των προτάσεών μου στην υπόθεση Silgan, η ανακοίνωση περί συνεργασίας, πράξη ήπιου δικαίου, χρησιμεύει ως οδηγός για τον συντονισμό των σχέσεων συνεργασίας και ανάθεσης των υποθέσεων μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών.
25. Επισημαίνεται ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας διαφέρει από άλλες πράξεις ήπιου δικαίου που έχουν εκδοθεί στον τομέα του ανταγωνισμού (13) διότι προορίζεται να ρυθμίσει τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού, καθώς και την κατανομή των υποθέσεων (14). Συγκεκριμένα, στο σημείο 1 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας διευκρινίζεται ότι το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού είναι ένας μηχανισμός για διαβουλεύσεις και συνεργασία στο πλαίσιο της εφαρμογής και επιβολής της πολιτικής ανταγωνισμού. Όπως έχει αποφανθεί το Δικαστήριο, εξ αυτού συνάγεται ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας δεν δεσμεύει τα κράτη μέλη (15). Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει αποσαφηνίσει ότι το γεγονός ότι οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού δεσμεύτηκαν επισήμως να τηρούν τις αρχές που καθορίζονται στην ανακοίνωση περί συνεργασίας, όπως επισημαίνεται στο σημείο 72, δεν επηρεάζει το νομικό κύρος της ανακοίνωσης αυτής (16). Επομένως, είναι απορριπτέο το επιχείρημα της Crown, κατά το οποίο η ανακοίνωση περί συνεργασίας δεσμεύει τα κράτη μέλη.
26. Είναι αληθές ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η Επιτροπή αυτοπεριορίζεται με πράξεις ήπιου δικαίου κατά την άσκηση της εξουσίας εκτίμησης που έχει και δεν μπορεί να παρεκκλίνει από το περιεχόμενο της επίμαχης ανακοίνωσης χωρίς να παραβιάσει τις γενικές αρχές του δικαίου, και ιδίως τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (17). Το δικαίωμα επίκλησης της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης προϋποθέτει, εντούτοις, ότι έχουν δοθεί από τις αρμόδιες αρχές της Ένωσης στον ενδιαφερόμενο συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, προερχόμενες από αρμόδιες και αξιόπιστες πηγές (18).
27. Με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, η Crown υποστηρίζει ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας τής δημιούργησε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον αφορά την ταχύτητα παραπομπής μιας υπόθεσης. Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Crown διευκρινίζει ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας δημιουργεί στις επιχειρήσεις τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η Επιτροπή ενεργεί κατά τρόπο σύμφωνο προς την εν λόγω ανακοίνωση.
28. Παρατηρώ ότι, όπως επισημαίνεται στο σημείο 4 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, οι διαβουλεύσεις και οι ανταλλαγές στο πλαίσιο του Δικτύου πραγματοποιούνται αυστηρά μεταξύ των κρατικών αρχών που φέρουν την ευθύνη για την επιβολή του νόμου και δεν αλλοιώνουν τα τυχόν δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις που απορρέουν για τις επιχειρήσεις.
29. Ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη μου, η εκπλήρωση της απαίτησης να έχουν δοθεί στον ενδιαφερόμενο «συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, προερχόμενες από αρμόδιες και αξιόπιστες πηγές» θα πρέπει να εξεταστεί με γνώμονα, ειδικότερα, το πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται η πράξη ήπιου δικαίου (19). Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 25 των παρουσών προτάσεων, η ανακοίνωση περί συνεργασίας προορίζεται να ρυθμίσει τον μηχανισμό συνεργασίας εντός του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού. Εντούτοις, παρατηρώ ότι από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει ότι η Crown απέδειξε ότι έλαβε διαβεβαιώσεις ότι η παραπομπή θα πραγματοποιηθεί εντός προθεσμίας δύο μηνών.
30. Αντιθέτως, η Crown υποστηρίζει ότι από τα σημεία 7, 16, 17, 18 και 31 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας μπορεί να συναχθεί η αναγκαιότητα διασφάλισης ταχείας και αποτελεσματικής παραπομπής. Προς στήριξη της επιχειρηματολογίας της, η Crown μνημονεύει την απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2022, Sped-Pro κατά Επιτροπής (T‑791/19, EU:T:2022:67).
31. Εκτιμώ ότι η ως άνω αιτίαση είναι αβάσιμη. Στη σκέψη 47 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας δεν παρέσχε οποιαδήποτε συγκεκριμένη διαβεβαίωση ότι η προθεσμία παραπομπής δεν μπορεί να υπερβεί τους δύο μήνες. Συγκεκριμένα, κατά τη γνώμη μου, το σημείο 7 της εν λόγω ανακοίνωσης πρέπει να ερμηνευθεί σε συνδυασμό με το σημείο 6, το οποίο, παραπέμποντας στο σημείο 18, μνημονεύει ρητώς τη δυνατότητα παραπομπής της υπόθεσης μόνον στο αρχικό στάδιο της διαδικασίας. Στα σημεία 16 και 17 ρυθμίζονται οι λεπτομέρειες της συνεργασίας μεταξύ των μελών του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού. Αντιθέτως, στο σημείο 31 γίνεται λόγος για την ανάθεση των υποθέσεων και προβλέπεται ότι η σχετική διαδικασία πρέπει να είναι ταχεία και αποδοτική και ότι συνιστά «απλό καταμερισμό εργασίας» μεταξύ των μελών του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού.
32. Όσον αφορά το σημείο 18, επισημαίνεται ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε, στη σκέψη 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι από τη χρήση της φράσης «κατά κανόνα» στο σημείο 18 συνάγεται ότι η προθεσμία των δύο μηνών δεν είναι επιτακτική και ότι, εν πάση περιπτώσει, το σημείο 18 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας δεν είναι κρίσιμο στην υπό κρίση υπόθεση. Συναφώς, παραπέμπω στις παρατηρήσεις που διατύπωσα στο σημείο 43 των προτάσεών μου στην υπόθεση Silgan.
33. Εξάλλου, κατά τη γνώμη μου, η παραπομπή στην απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2022, Sped-Pro κατά Επιτροπής (T‑791/19, EU:T:2022:67), είναι αλυσιτελής στην υπό κρίση υπόθεση. Συγκεκριμένα, η ανωτέρω νομολογία αφορά περίπτωση στην οποία η Επιτροπή απέρριψε την καταγγελία, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, του κανονισμού 773/2004 (20), εκτιμώντας ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού είναι η πλέον ενδεδειγμένη αρχή για την εξέταση της καταγγελίας. Αφού διαπίστωσε, μεταξύ άλλων, ότι παρήλθαν περίπου δύο έτη και εννέα μήνες μεταξύ της υποβολής της καταγγελίας και της προσβαλλόμενης στην υπόθεση εκείνη απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η αιτιολογία της συγκεκριμένης απόφασης ήταν συνοπτική. Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση εκείνη, ότι δεν παρίστατο ανάγκη διατύπωσης οριστικής κρίσης επί του αν η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωσή της να εξετάσει την καταγγελία εντός εύλογης προθεσμίας. Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο επικεντρώθηκε στο αν η προβαλλόμενη παραβίαση της εύλογης προθεσμίας είχε θίξει τα δικαιώματα άμυνας της ενδιαφερόμενης επιχείρησης (21). Επομένως, η ανωτέρω νομολογία ουδόλως αφορά την ταχύτητα της παραπομπής των υποθέσεων κατά την ανακοίνωση περί συνεργασίας, ούτε μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω ανακοίνωση τάσσει επιτακτική προθεσμία.
34. Τέλος, όσον αφορά την επιχειρηματολογία της Crown κατά την οποία, βάσει της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, η Crown μπορούσε δικαιολογημένα να αναμένει ότι η Επιτροπή δεν θα δεχθεί την παραπομπή της υπόθεσης κατόπιν έρευνας της εθνικής αρχής ανταγωνισμού η οποία διήρκεσε περισσότερα από τρία έτη, αρκεί η παρατήρηση ότι στο σημείο 31 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας προβλέπεται ότι «η κατανομή των υποθέσεων δεν συνεπάγεται τη σύσταση ατομικών δικαιωμάτων για τις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε μια παράβαση ή επηρεάζονται από αυτήν, οι οποίες δεν μπορούν συνεπώς να αξιώσουν την εξέταση της εκάστοτε υπόθεσης από μία συγκεκριμένη αρχή» (22).
35. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, η πρώτη αιτίαση του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
2. Επί της δεύτερης αιτίασης, που αφορά πλάνη κατά την ερμηνεία του σημείου 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας
α) Τα επιχειρήματα της Crown
36. Με τη δεύτερη αιτίαση, που αφορά πλάνη κατά την ερμηνεία του σημείου 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, η Crown επικρίνει τις σκέψεις 49 και 51 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την ερμηνεία που πρότεινε η Crown, κατά την οποία πρέπει να θεωρηθεί ότι η φράση «πραγματικά περιστατικά που είναι γνωστά για την υπόθεση» παραπέμπει απλώς και μόνον σε παραβάσεις διατάξεων του δικαίου του ανταγωνισμού και όχι σε γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όπως είναι η εταιρική αναδιάρθρωση. Αντιθέτως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, πρέπει να θεωρηθεί ότι η ανωτέρω φράση αφορά κάθε κρίσιμο πραγματικό περιστατικό που ανακύπτει κατά τη διάρκεια της διαδικασίας (23).
37. Κατά την Crown, από την ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου συνάγεται ότι η παραπομπή που μνημονεύεται στο σημείο 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας είναι δυνατή σε κάθε περίπτωση. Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε, πέραν της ερμηνείας του σημείου 19 υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, να προβεί επίσης σε ιστορική, τελολογική και συστηματική ερμηνεία του εν λόγω σημείου.
38. Όσον αφορά την ερμηνεία υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το επίμαχο σημείο, η Crown επικρίνει τη σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, από το σημείο 54 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορούσε να κινήσει διαδικασία βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 για συγκεκριμένους λόγους οι οποίοι βαίνουν πέραν των πραγματικών περιστατικών που είναι κρίσιμα για να καθοριστεί αν διαπράχθηκε παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού. Κατά την Crown, η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου ευνοεί την ευρεία ερμηνεία του σημείου 19. Αντιθέτως, κατά την Crown, το συγκεκριμένο σημείο αφορά την εξέλιξη των πραγματικών περιστατικών που αποτελούν αντικείμενο έρευνας εκ μέρους εθνικής αρχής ανταγωνισμού, στο δε σημείο 54 παρατίθενται οι περιπτώσεις στις οποίες δικαιολογείται η παραπομπή στην Επιτροπή για λόγους πολιτικής ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, κατά την Crown, οι περιπτώσεις που μνημονεύονται στο σημείο 54 πρέπει να διαφοροποιούνται από τη μεταβολή των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση, η οποία μνημονεύεται στο σημείο 19.
39. Όσον αφορά την ιστορική ερμηνεία, η Crown υποστηρίζει ότι από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 1/2003, και ειδικότερα του άρθρου 11, παράγραφος 6, συνάγεται ότι το σημείο 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας προβλέφθηκε μόνον για την περίπτωση στην οποία η παραπομπή λαμβάνει χώρα για πραγματικά περιστατικά που έχουν αρχικώς αποτελέσει αντικείμενο ανταλλαγής με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 11 του κανονισμού 1/2003.
40. Η Crown υποστηρίζει επίσης ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα των θεμελιωδών αρχών της Ένωσης, της αρχής της ασφάλειας δικαίου και της αρχής της διαδικαστικής αυτοτέλειας. Ειδικότερα, η Crown υποστηρίζει ότι ερμηνεία του σημείου 19 υπό την έννοια ότι οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και η Επιτροπή μπορούν να συμφωνήσουν την παραπομπή διαδικασίας, όταν οι εθνικοί κανόνες δεν είναι πρόσφοροι για να διασφαλιστεί η επιβολή αποτελεσματικών κυρώσεων, παραβιάζει τις ανωτέρω αρχές.
β) Ανάλυση
41. Όσον αφορά την επιχειρηματολογία της Crown, κατά την οποία από τη γραμματική ερμηνεία μπορεί να συναχθεί ότι η ουσιώδης μεταβολή των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση, κατά το σημείο 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, αφορά μόνον τις παραβιάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού και όχι και τα πραγματικά περιστατικά που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όπως είναι η εταιρική αναδιάρθρωση, παραπέμπω στις παρατηρήσεις που διατύπωσα στο σημείο 36 των προτάσεών μου στην υπόθεση Silgan. Κατ’ ουσίαν, με τις προτάσεις εκείνες, εκτίμησα ότι η εταιρική αναδιάρθρωση μπορεί κάλλιστα να εμπίπτει στον ορισμό της ουσιώδους μεταβολής των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση. Συγκεκριμένα, φρονώ ότι η αναδιάρθρωση, μολονότι πρέπει να θεωρηθεί ως πιθανό μέσο για τη βελτίωση της εμπορικής και στρατηγικής θέσης οποιασδήποτε επιχείρησης στην αγορά, επιφέρει, εν πάση περιπτώσει, ουσιώδεις μεταβολές στις επιχειρήσεις που διαπράττουν τις παραβάσεις.
42. Όσον αφορά την ερμηνεία υπό το πρίσμα του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το επίμαχο σημείο, η επιχειρηματολογία κατά την οποία το σημείο 54 συνιστά παρέκκλιση από το σημείο 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας δεν είναι πειστική. Συναφώς, παραπέμπω στις παρατηρήσεις που διατύπωσα σχετικά με τα σημεία 19 και 54 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας στα σημεία 27 και 45 των προτάσεών μου στην υπόθεση Silgan. Στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων, επισημαίνω μόνον ότι το γεγονός ότι στο σημείο 19 μνημονεύεται η περίπτωση στην οποία, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας και, εν πάση περιπτώσει, μετά το αρχικό στάδιο ανάθεσης, τα πραγματικά περιστατικά που είναι γνωστά για την υπόθεση μεταβάλλονται ουσιωδώς, δεν αποκλείει την εφαρμογή του σημείου 54. Με άλλα λόγια, όταν ουσιώδης μεταβολή των πραγματικών περιστατικών σε συγκεκριμένη διαδικασία είναι ικανή να θίξει την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης (24), το σημείο 54 θα έχει εφαρμογή. Συναφώς, επισημαίνω ότι η Crown υποστηρίζει ότι στις περιπτώσεις που παρατίθενται στο σημείο 54 δεν περιλαμβάνεται η περίπτωση στην οποία η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 για την αντιμετώπιση νομοθετικών αδυναμιών στο εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο. Κατά τη γνώμη μου, η επιχειρηματολογία αυτή είναι αβάσιμη. Επ’ αυτού, παραπέμπω στις παρατηρήσεις που διατύπωσα με τις προτάσεις μου στην υπόθεση Silgan (σημεία 30 έως 32).
43. Όσον αφορά την ιστορική ερμηνεία, επισημαίνω ότι η σχετική επιχειρηματολογία δεν αποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο συνάγεται, από τους προβληματισμούς που διατύπωσαν τα κράτη μέλη σχετικά με το άρθρο 11, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003, ότι σκοπός του σημείου 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας είναι να καθιστά δυνατή την παραπομπή μόνον σε περίπτωση εξέλιξης των πραγματικών περιστατικών που αποτέλεσαν αρχικώς αντικείμενο ανταλλαγής με τα μέλη του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 11 του κανονισμού 1/2003.
44. Όσον αφορά την επιχειρηματολογία σχετικά με την τελολογική ερμηνεία, η Crown υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου δεν επιβεβαιώνεται από την τελολογική ερμηνεία. Συναφώς, η Crown υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου αντιτίθεται στον σκοπό της ανακοίνωσης περί συνεργασίας καθώς και στον σκοπό του κανονισμού 1/2003, που είναι να διασφαλίζεται ταχεία και αποτελεσματική ανάθεση των υποθέσεων εντός του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού. Παρατηρώ ότι η επιχειρηματολογία της Crown δεν αποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου αντιτίθεται στον σκοπό είτε της ανακοίνωσης περί συνεργασίας είτε του κανονισμού 1/2003. Εν πάση περιπτώσει, και η ανωτέρω επιχειρηματολογία της Crown είναι, κατά τη γνώμη μου, αβάσιμη. Συγκεκριμένα, όπως διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού 1/2003, σκοπός του είναι να «διασφαλίζεται η αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού [της Ένωσης] και η ορθή λειτουργία των μηχανισμών συνεργασίας».
45. Όσον αφορά τις αιτιάσεις σχετικά με τις παραβιάσεις των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της διαδικαστικής αυτονομίας, καθώς και των θεμελιωδών αρχών της Ένωσης, επισημαίνεται κατ’ αρχάς ότι είναι αβάσιμες. Παρατηρώ, επίσης, όπως επισήμανε και η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, ότι, με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, η Crown ουδόλως προσδιορίζει τα στοιχεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης τα οποία επικρίνει ούτε υποστηρίζει ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει τις ως άνω αρχές. Με τα επιχειρήματά της, η Crown υποστηρίζει μόνον ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς τις εν λόγω αρχές. Εξάλλου, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει κανένα στοιχείο όσον αφορά την εξέταση της ενδεχόμενης παραβίασης των προμνησθεισών αρχών.
46. Ειδικότερα, τα επιχειρήματα στα οποία η Crown στηρίζει τις αιτιάσεις της σχετικά με την αρχή της ασφάλειας δικαίου είναι αβάσιμα. Η Crown παραπέμπει στις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 1/2003 και στην αιτιολογική σκέψη 38 του ίδιου κανονισμού, κατά την οποία η ασφάλεια δικαίου συμβάλλει στην προαγωγή της καινοτομίας και των επενδύσεων, για να υποστηρίξει ότι το σημείο 19 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας πρέπει να ερμηνευθεί στενά.
47. Επισημαίνεται ότι η αιτιολογική σκέψη 38 του κανονισμού 1/2003 αφορά ρητώς τις περιπτώσεις στις οποίες υφίσταται αβεβαιότητα σχετικά με καινοφανή ή ανεπίλυτα ζητήματα εφαρμογής των διατάξεων του δικαίου του ανταγωνισμού (25). Σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως διαλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 38, οι επιχειρήσεις μπορούν να ζητήσουν άτυπες οδηγίες από την Επιτροπή. Εντούτοις, η συγκεκριμένη αιτιολογική σκέψη είναι αλυσιτελής στην υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως.
48. Τα επιχειρήματα που αφορούν την παραβίαση της αρχής της διαδικαστικής αυτονομίας είναι προδήλως αλυσιτελή στο παρόν πλαίσιο, για τον απλούστατο λόγο ότι η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως δεν αφορά τη διαδικαστική αυτονομία. Εξάλλου, το επιχείρημα που αφορά το γεγονός ότι, έως την έκδοση της οδηγίας 2019/1 για την παροχή αρμοδιοτήτων στις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ώστε να επιβάλλουν αποτελεσματικότερα τους κανόνες (26), οι κανόνες σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ δεν είχαν εναρμονιστεί είναι προδήλως αλυσιτελές στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως. Η Crown υποστηρίζει ότι, κατά τον χρόνο της παραπομπής της διαδικασίας, το ζήτημα της ευθύνης των μητρικών εταιριών και των νόμιμων διαδόχων δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης και ότι, επομένως, η διεξαγωγή της διαδικασίας υπαγόταν στην αρμοδιότητα του εθνικού γερμανικού συστήματος. Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Crown διευκρινίζει ότι η Επιτροπή, καθόσον κίνησε τη διαδικασία για να αντιμετωπίσει τις νομοθετικές αδυναμίες του γερμανικού δικαίου, υπερέβη τη διακριτική της ευχέρεια.
49. Επισημαίνω ότι το ανωτέρω επιχείρημα είναι προδήλως αβάσιμο, καθότι δεν συνάδει ούτε με τον μηχανισμό συνεργασίας που θεσπίζεται με τον κανονισμό 1/2003 (27), ούτε με τον σκοπό του κανονισμού, ο οποίος είναι να διασφαλίζεται η αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης. Μεταξύ άλλων, και κατ’ αναλογίαν, με την απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2024, Silgan Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑589/22, EU:T:2024:662), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή ήταν σε κατάλληλη θέση για να διασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού του κανονισμού 1/2003 (28).
50. Εξάλλου, η Crown παραπέμπει με την επιχειρηματολογία της στη σκέψη 67 (29) της απόφασης της 9ης Φεβρουαρίου 2022, Sped-Pro κατά Επιτροπής (T‑791/19, EU:T:2022:67). Η εν λόγω παραπομπή βασίζεται, κατ’ εμέ, σε εσφαλμένη ερμηνεία. Στη συγκεκριμένη σκέψη, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε την αναγκαιότητα να διασφαλίζεται πραγματική δικαστική προστασία εκ μέρους των κρατών μελών καθώς και ότι δεν απόκειται στην Επιτροπή να αντιμετωπίσει, κινώντας έρευνα, τις ενδεχόμενες αδυναμίες της δικαστικής προστασίας σε εθνικό επίπεδο. Η ανωτέρω νομολογία είναι αλυσιτελής σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, στην οποία, πρώτον, οι νομοθετικές αδυναμίες όσον αφορά τις κυρώσεις δεν κατέστησαν δυνατή την επιβολή αποτελεσματικών κυρώσεων στις επιχειρήσεις που διέπραξαν τις παραβάσεις και, δεύτερον, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία κατόπιν αιτήματος της εθνικής αρχής ανταγωνισμού.
51. Όσον αφορά την επιχειρηματολογία σχετικά με το γεγονός ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης, επισημαίνω ότι η εν λόγω επιχειρηματολογία βασίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Η Crown υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του σημείου 19 από το Γενικό Δικαστήριο συνεπάγεται την καταστρατήγηση της βούλησης του νομοθέτη κράτους μέλους, όταν η Επιτροπή και η εθνική αρχή ανταγωνισμού εκτιμούν ότι οι εθνικοί κανόνες εμποδίζουν την εφαρμογή των διατάξεων του δικαίου του ανταγωνισμού. Όπως προεκτέθηκε, επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, οι αδυναμίες του γερμανικού νομοθετικού συστήματος εμπόδισαν την επιβολή αποτελεσματικών κυρώσεων στις επιχειρήσεις που διέπραξαν την παράβαση μετά την πραγματοποιηθείσα εταιρική αναδιάρθρωση (30). Τούτο θίγει τον σκοπό της διασφάλισης της αποτελεσματικής εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης.
52. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, η δεύτερη αιτίαση του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Β. Επί του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
1. Τα επιχειρήματα της Crown
53. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Crown υποστηρίζει ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο εκτιμώντας ότι η επίδικη απόφαση ήταν σύμφωνη προς την ανακοίνωση περί συνεργασίας. Η Crown επικρίνει τη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Crown δεν μπορεί να προσάψει στην Επιτροπή το γεγονός ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού είχε διενεργήσει έρευνα για ορισμένο χρονικό διάστημα και εν συνεχεία ζήτησε από την Επιτροπή να αναλάβει την υπόθεση. Επιπλέον, η Crown υποστηρίζει ότι, δυνάμει του σημείου 17 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, η εθνική αρχή ανταγωνισμού όφειλε να κοινοποιήσει χωρίς καθυστέρηση στην Επιτροπή κάθε κρίσιμη μεταβολή των πραγματικών περιστατικών που είναι γνωστά για την υπόθεση. Ως εκ τούτου, κατά την Crown, από το χρονικό σημείο κατά το οποίο η Επιτροπή έλαβε το αίτημα ανάθεσης της διαδικασίας, έχοντας ενημερωθεί για τις μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν στην εταιρία, έπρεπε να αξιολογήσει αν θα δεχθεί την παραπομπή. Εν πάση περιπτώσει, η Crown επαναλαμβάνει ότι η εξέλιξη των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης δεν δικαιολογούσε εκ των υστέρων παραπομπή, καθώς και ότι δεν τηρήθηκε η προθεσμία των δύο μηνών.
54. Επιπλέον, η Crown μνημονεύει τις υπόνοιες ότι η σύμπραξη μπορούσε να αφορά και άλλα κράτη μέλη. Όπως επισήμανε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας με τα υπομνήματά της, από την έρευνα που διεξήγαγε η εθνική αρχή ανταγωνισμού προέκυψαν στοιχεία σχετικά με παραβιάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού σε διάφορα κράτη μέλη. Εντούτοις, κατά την Crown, τέτοιες υπόνοιες δεν μπορούσαν να δικαιολογήσουν το καθυστερημένο αίτημα ανάθεσης στην Επιτροπή.
55. Με τα υπομνήματά της, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να της προσαφθεί ότι δεν κίνησε τη διαδικασία πριν λάβει το αίτημα της εθνικής αρχής ανταγωνισμού τον Ιούνιο του 2017. Επιπλέον, κατά την Επιτροπή, δεν είναι σαφής ο λόγος για τον οποίο το γεγονός ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού γνώριζε ορισμένα πραγματικά περιστατικά από την αρχή της έρευνας μπορεί να έχει σημασία για την κίνηση της διαδικασίας εκ μέρους της Επιτροπής σε προγενέστερο στάδιο.
2. Ανάλυση
56. Επισημαίνεται κατ’ αρχάς ότι, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Crown κάνει λόγο, κατά τη γνώμη μου κατά τρόπο ασαφή, τόσο στη μεγάλη διάρκεια της έρευνας εκ μέρους της εθνικής αρχής ανταγωνισμού όσο και στην καθυστερημένη κίνηση της διαδικασίας εκ μέρους της Επιτροπής.
57. Όσον αφορά την επιχειρηματολογία σχετικά με το σημείο 17 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, δεν αποδεικνύεται ο λόγος για τον οποίο το γεγονός ότι η Επιτροπή μπορεί να γνώριζε τις εξελίξεις της διαδικασίας μπορούσε να είχε αντίκτυπο στην ταχύτητα της παραπομπής της διαδικασίας στην Επιτροπή. Όπως προεκτέθηκε στο σημείο 50 των παρουσών προτάσεων, οι νομοθετικές αδυναμίες του εθνικού δικαίου δεν διασφάλισαν την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης.
58. Δεν είναι επίσης πειστικό το επιχείρημα περί υπονοιών σύμπραξης που αφορά και άλλα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο τούτο είχε αντίκτυπο στη μεγάλη διάρκεια της έρευνας εκ μέρους της εθνικής αρχής ανταγωνισμού, καθώς και στην ημερομηνία κίνησης της διαδικασίας εκ μέρους της Επιτροπής.
59. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο και πρέπει να απορριφθεί.
IV. Πρόταση
60. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον πρώτο λόγο αναιρέσεως.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
2 Η απόφαση C(2022) 4761 final της Επιτροπής, της 12ης Ιουλίου 2022, στην υπόθεση AT.40522, είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/competition/antitrust/cases1/202307/AT_40522_8986595_2868_7.pdf
3 Για λεπτομερέστερη έκθεση του πραγματικού πλαισίου της υπό κρίση υπόθεσης, βλ. σκέψεις 2 έως 11 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
4 Ο Γερμανός νομοθέτης αντιμετώπισε εν συνεχεία τις αδυναμίες εισάγοντας το άρθρο 81 με τη Neuntes Gesetz zur Änderung des Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen (ένατης τροποποίησης του νόμου κατά των περιορισμών του ανταγωνισμού), Bundesgesetzblatt Jahrgang 2017 Teil Ι Nr. 33, ausgegeben zu Bonn am 8. Juni 2017.
5 Με την ίδια απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι την παράβαση διέπραξαν επίσης οι Silgan Holdings, Inc., Silgan Holdings Austria GmbH, Silgan International Holdings BV, Silgan Metal Packaging Distribution GmbH και Silgan White Cap Manufacturing GmbH (στο εξής από κοινού: Silgan) και επέβαλε πρόστιμο και στις εταιρίες αυτές. Η Silgan άσκησε επίσης προσφυγή ακυρώσεως, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατά της επίδικης απόφασης, η οποία απορρίφθηκε με την απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2024, Silgan Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑589/22, EU:T:2024:662). Επί του παρόντος, εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου η αίτηση με την οποία η Silgan ζήτησε την αναίρεση της προμνησθείσας απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου, στην υπόθεση C‑845/24 P Silgan Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (στο εξής: υπόθεση Silgan), επί της οποίας ανέπτυξα τις προτάσεις μου στις 12 Μαρτίου 2026. Με τις παρούσες προτάσεις, θα περιοριστώ στην εξέταση των επιχειρημάτων που προέβαλε μόνον η Crown.
6 ΕΕ 2006, C 298, σ. 17.
7 Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την διεξαγωγή διαδικασιών διευθέτησης διαφορών εν όψει της έκδοσης αποφάσεων δυνάμει του άρθρου 7 και του άρθρου 23 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 2008, C 167, σ. 1)
8 Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε τελευταίως με τον κανονισμό (ΕΚ) 487/2009 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2009 (ΕΕ 2009, L 148, σ. 1).
9 Βλ. σημείο 3 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη συνεργασία στο πλαίσιο του δικτύου των αρχών του ανταγωνισμού (ΕΕ 2004, C 101, σ. 43).
10 Βλ. σημείο 1 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας.
11 Για λόγους πληρότητας, επισημαίνω ότι όλες οι λοιπές γλωσσικές αποδόσεις του σημείου 6 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας, πλην της ιταλικής, παραπέμπουν στα σημεία 8 έως 15.
12 Παρατηρώ ότι στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Crown δεν προέβαλε τέτοιο επιχείρημα. Αντιθέτως, τα επιχειρήματα που προέβαλε η Crown επικεντρώνονται στο γεγονός ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας της δημιούργησε τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η παραπομπή της διαδικασίας θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί εντός προθεσμίας δύο μηνών.
13 Για παράδειγμα, η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ) απευθύνεται, αντιθέτως, στους οικονομικούς φορείς. Εντούτοις, με την απόφαση της 28ης Ιουνίου 2005, Dansk Rørindustri κλπ. κατά Επιτροπής (C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P έως C‑208/02 P και C‑213/02 P, EU:C:2005:408), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να στηρίζουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στη διατήρηση συγκεκριμένης πρακτικής, καθότι στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού η Επιτροπή «διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως που της παρέχει τη δυνατότητα να αυξήσει ανά πάσα στιγμή το γενικό επίπεδο των προστίμων, εντός των ορίων που καθορίζει ο κανονισμός 17 [πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25)], αν τούτο είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η εφαρμογή της [ενωσιακής] πολιτικής του ανταγωνισμού» (σκέψη 191).
14 Βλ., ειδικότερα, σημεία 1 και 3 της ανακοίνωσης περί συνεργασίας.
15 Βλ. απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2016, DHL Express (Italy) και DHL Global Forwarding (Italy) (C‑428/14, EU:C:2016:27, σκέψη 33).
16 Ό.π. (σκέψη 43).
17 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012, Expedia (C‑226/11, EU:C:2012:795, σκέψη 28).
18 Βλ. αποφάσεις της 12ης Ιανουαρίου 2017, Timab Industries και CFPR κατά Επιτροπής (C‑411/15 P, EU:C:2017:11, σκέψη 134), και της 9ης Οκτωβρίου 2025, On Air Media Professionals και Different Media (C‑416/24 και C‑417/24, EU:C:2025:765, σκέψη 60).
19 Συναφώς, επισημαίνεται ότι, με τα υπομνήματά της, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, στις σκέψεις 42 και 43 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο. Κατά την Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η ανακοίνωση περί συνεργασίας δεσμεύει την Επιτροπή έναντι των νυν αναιρεσειουσών και ότι τα σημεία 18 και 19 της εν λόγω ανακοίνωσης δεν δημιουργούν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη. Επομένως, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αντικαταστήσει τη νομική αιτιολογία των σκέψεων 42 και 43. Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη της προμνησθείσας νομολογίας και των παρατηρήσεων που διατυπώθηκαν στα σημεία 24 έως 29 των παρουσών προτάσεων, φρονώ ότι το αίτημα της Επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.
20 Κανονισμός (ΕΚ) 773/2004 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004, σχετικά με τη διεξαγωγή από την Επιτροπή των διαδικασιών δυνάμει των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ (ΕΕ 2004, L 123, σ. 18).
21 Σκέψη 29.
22 Βλ. απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2014, Si.mobil κατά Επιτροπής (T‑201/11, EU:T:2014:1096, σκέψη 39). Πρβλ. επίσης απόφαση της 20ής Απριλίου 2023, Amazon.com κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑815/21 P, EU:C:2023:308, σκέψη 35).
23 Σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
24 Βλ. σημείο 54, στοιχείο δʹ, δεύτερη περίπτωση, της ανακοίνωσης περί συνεργασίας.
25 Η αιτιολογική σκέψη 38 του κανονισμού 1/2003 έχει ως εξής: «[η] νομική ασφάλεια των επιχειρήσεων που λειτουργούν βάσει των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού συμβάλλει στην προαγωγή της καινοτομίας και των επενδύσεων. Στις τυχόν περιπτώσεις στις οποίες γεννάται πραγματική αβεβαιότητα, επειδή ανακύπτουν καινοφανή ή ανεπίλυτα ζητήματα εφαρμογής των κανόνων αυτών, οι αφορώμενες επιχειρήσεις ίσως θελήσουν να ζητήσουν άτυπες οδηγίες από την Επιτροπή. Ο παρών κανονισμός δεν θίγει το δικαίωμα της Επιτροπής να εκδίδει τέτοιες άτυπες οδηγίες».
26 Οδηγία 2019/1 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την παροχή αρμοδιοτήτων στις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών ώστε να επιβάλλουν αποτελεσματικότερα τους κανόνες και για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (ΕΕ 2019, L 11, σ. 3).
27 Βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2009, X BV (C‑429/07, EU:C:2009:359), με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι: «[γ]ια να διασφαλιστεί η συνεπής εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού εντός των κρατών μελών, στο κεφάλαιο IV του κανονισμού 1/2003 θεσμοθετήθηκε ένας μηχανισμός συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής, των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και των δικαστηρίων των κρατών μελών» (σκέψη 20).
28 Βλ. σκέψη 60.
29 Παρατηρώ ότι, στην υποσημείωση 50 του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως, γίνεται παραπομπή στη σκέψη 27 της μνημονευόμενης απόφασης. Εντούτοις, η ορθή σκέψη είναι η 67.
30 Βλ. απόφαση της 14ης Ιουνίου 2011, Pfleiderer (C‑360/09, EU:C:2011:389), με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα κράτη μέλη «οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι κανόνες που θεσπίζουν ή εφαρμόζουν να μη θίγουν την αποτελεσματική εφαρμογή των άρθρων 101 ΣΛΕΕ και 102 ΣΛΕΕ» (σκέψη 24). Βλ. επίσης απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2025, Caronte & Tourist (C‑511/23, EU:C:2025:42, σκέψη 62).