AN COIMISIÚN EORPACH
An Bhruiséil,19.6.2024
COM(2024) 606 final
Moladh le haghaidh
MOLADH ÓN gCOMHAIRLE
maidir le beartais eacnamaíocha, shóisialta, fostaíochta, struchtúracha agus bhuiséadacha na hEastóine
{SWD(2024) 600 final} - {SWD(2024) 606 final}
Moladh le haghaidh
MOLADH ÓN gCOMHAIRLE
maidir le beartais eacnamaíocha, shóisialta, fostaíochta, struchtúracha agus bhuiséadacha na hEastóine
TÁ COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH,
Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagail 121(2) agus 148(4) de,
Ag féachaint do Rialachán (AE) 2024/1263 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2024 maidir le beartais eacnamaíocha a chomhordú go héifeachtach agus maidir le faireachas buiséadach iltaobhach agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1466/97, ón gComhairle 1 , agus go háirithe Airteagal 3(3) de,
Ag féachaint don mholadh ón gCoimisiún Eorpach,
Ag féachaint do na rúin ó Pharlaimint na hEorpa,
Ag féachaint do na conclúidí ón gComhairle Eorpach,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste Fostaíochta,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste Eacnamaíoch agus Airgeadais,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste um Chosaint Shóisialta,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste um Beartas Eacnamaíoch,
De bharr an mhéid seo a leanas:
(1)Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle 2 , lenar bunaíodh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, tháinig sé i bhfeidhm an 19 Feabhra 2021. Is rud í an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a sholáthraíonn tacaíocht airgeadais do na Ballstáit chun athchóirithe agus infheistíocht a chur chun feidhme, ionas gurb é atá i gceist léi spreagadh airgeadais atá maoinithe ag an Aontas. I gcomhréir le tosaíochtaí an tSeimeastair Eorpaigh, cuidíonn sí ó thaobh an téarnamh eacnamaíoch agus sóisialta a bhaint amach, agus ó thaobh athchóirithe agus infheistíochtaí inbhuanaithe a chur chun feidhme, go háirithe chun an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach a chur chun cinn agus chun cur le hathléimneacht gheilleagair na mBallstát. Cuidíonn sí freisin ó thaobh an t‑airgeadas poiblí a neartú agus borradh a chur faoin bhfás agus faoin gcruthú post sa mheántéarma agus san fhadtéarma, ó thaobh an comhtháthú críochach a fheabhsú laistigh den Aontas agus ó thaobh tacú le cur chun feidhme leanúnach Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta.
(2)Is é is aidhm do Rialachán REPowerEU 3 , arna ghlacadh an 27 Feabhra 2023, deireadh a chur de réir a chéile le spleáchas an Aontais ar allmhairí breosla iontaise ón Rúis. Ba chuidiú é sin ó thaobh an tslándáil fuinnimh a bhaint amach agus soláthar fuinnimh an Aontais a éagsúlú, agus san am céanna, thiocfadh méadú dá bharr ar acmhainneachtaí stórála, ar ghlacadh foinsí in‑athnuaite fuinnimh agus ar an éifeachtúlacht fuinnimh. Chuir an Eastóin caibidil nua REPowerEU lena plean náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta chun go maoineofar athchóirithe agus infheistíochtaí ríthábhachtacha a chuideoidh le cuspóirí REPowerEU a bhaint amach.
(3)An 16 Márta 2023 d’eisigh an Coimisiún Teachtaireacht maidir le ‘Iomaíochas fadtéarmach an Aontais: níos faide ar aghaidh ná 2030’ 4 , ar mhaithe le bonn eolais a chur faoi chinntí beartais agus leis na creatdálaí a chruthú chun an fás a mhéadú. Déanann an Teachtaireacht an iomaíochas a bhunú ar naoi spreagadh a threisíonn a chéile. I measc na spreagthaí sin, is iad rochtain ar chaipiteal príobháideach, taighde agus nuálaíocht, oideachas agus scileanna, agus an margadh aonair na príomhthosaíochtaí beartais maidir le hathchóirithe agus infheistíocht chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin táirgiúlachta atá ann faoi láthair agus chun iomaíochas fadtéarmach an Aontais agus a Bhallstát a fhorbairt. An 14 Feabhra 2024, lean an Coimisiún an Teachtaireacht seo leis an Tuarascáil Bhliantúil maidir leis an Margadh Aonair agus an Iomaíochas 5 . Déantar cur síos sa tuarascáil ar láidreachtaí agus dúshláin iomaíocha Mhargadh Aonair na hEorpa, agus rianú á dhéanamh ar fhorbairtí bliantúla de réir na naoi spreagthach maidir le hiomaíochas a sainaithníodh.
(4)An 21 Samhain 2023 ghlac an Coimisiún Suirbhé Bliantúil 2024 don Fhás Inbhuanaithe 6 , rud a chuir tús le timthriall 2024 an tSeimeastair Eorpaigh um chomhordú an bheartais eacnamaíoch. An 22 Márta 2024 d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach tosaíochtaí an tsuirbhé, tosaíochtaí atá dírithe ar na ceithre ghné den inbhuanaitheacht iomaíoch. An 21 Samhain 2023, ar bhonn Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011, ghlac an Coimisiún freisin Tuarascáil 2024 maidir leis an Sásra Foláirimh, tuarascáil nár shainaithin sé inti go bhfuil an Eastóin ar cheann de na Ballstáit a bhféadfadh míchothromaíochtaí a bheith ag baint di, nó a d’fhéadfadh a bheith i mbaol míchothromaíochtaí, agus a mbeadh grinn‑athbhreithniú ag teastáil ina leith. An dáta céanna, ghlac an Coimisiún tuairim freisin maidir le dréachtphlean buiséadach na hEastóine 2024. Ghlac an Coimisiún moladh freisin le haghaidh moladh ón gComhairle maidir le beartas eacnamaíoch an limistéir euro, moladh a ghlac an Chomhairle an 12 Aibreán 2024, chomh maith leis an togra le haghaidh Thuarascáil Chomhpháirteach ar Fhostaíocht 2024 lena ndéantar anailís ar chur chun feidhme na dTreoirlínte Fostaíochta agus ar phrionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, a ghlac an Chomhairle an 11 Márta 2024.
(5)An 30 Aibreán 2024, tháinig creat rialachais eacnamaíoch nua an Aontais i bhfeidhm. Cuimsítear sa chreat Rialachán nua (AE) Uimh. 2024/1263 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le beartais eacnamaíocha agus faireachas buiséadach iltaobhach a chomhordú go héifeachtach agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1466/97 ón gComhairle. Cuimsítear ann freisin an Rialachán (CE) Uimh. 1467/97 leasaithe maidir leis an nós imeachta um easnamh iomarcach a chur chun feidhme agus ar Threoir 2011/85/AE maidir le creataí buiséadacha na mBallstát 7 . Is iad cuspóirí an chreata nua inbhuanaitheacht an fhiachais phoiblí agus fás inbhuanaithe cuimsitheach, comhdhlúthú fioscach de réir a chéile mar aon le trí hathchóirithe agus infheistíochtaí. Cuireann sé úinéireacht náisiúnta chun cinn agus díríonn sé níos mó ar an meántéarma, agus ina theannta sin, tá forfheidhmiú níos éifeachtaí agus níos comhleanúnaí i gceist leis. Ba cheart do gach Ballstát plean fioscach struchtúrach meántéarmach náisiúnta a chur faoi bhráid na Comhairle agus an Choimisiúin. Sa phlean fioscach struchtúrach meántéarmacha náisiúnta atá ag Ballstát, tá a ghealltanais fhioscacha, athchóirithiúcháin agus infheistíochta, lena gcumhdaítear tréimhse phleanála 4 bliana nó 5 bliana, de réir fhad rialta an reachtais náisiúnta. Ba cheart go gcomhlíonann an chonair glanchaiteachais 8 sna pleananna fioscacha struchtúracha meántéarmacha náisiúnta ceanglais Rialachán (AE) Uimh. 2024/1263, lena n‑áirítear na ceanglais an t‑ollfhiachas rialtais a chur nó a choinneáil ar threo atá ag laghdú go hinchreidte faoi dheireadh na tréimhse coigeartaithe ar a dhéanaí, nó go bhfanfadh sé ar leibhéil stuama faoi bhun 60 % OTI, agus an t‑easnamh rialtais a thabhairt agus/ nó a choinneáil faoi bhun an luach tagartha de 3 % OTI sa mheántéarma. I gcás ina ngeallann Ballstát sraith ábhartha athchóirithe agus infheistíochtaí a dhéanamh i gcomhréir leis na critéir a leagtar amach i Rialachán (AE) Uimh. 2024/1263, féadfar síneadh 3 bliana ar a mhéad a chur leis an tréimhse choigeartaithe. Chun tacú le hullmhú na bpleananna sin, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún, an [21 Meitheamh] 2024, treoir a thabhairt do na Ballstáit maidir le hábhar na bpleananna agus na dtuarascálacha bliantúla ar dhul chun cinn a eiseofar ina dhiaidh sin a bheidh orthu a chur isteach agus, i gcomhréir le hAirteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 2024/1263, tarchuirfidh sé chucu treoir theicniúil maidir leis na coigeartuithe fioscacha (conairí tagartha agus faisnéis theicniúil i gcás inarb infheidhme). Ba cheart do na Ballstáit a bpleananna fioscacha-struchtúracha meántéarmacha a chur isteach faoin 20 Meán Fómhair 2024, mura gcomhaontóidh an Ballstát agus an Coimisiún síneadh ama réasúnta a chur leis an sprioc-am. Ba cheart do na Ballstáit rannpháirtíocht a bparlaimintí náisiúnta a áirithiú, agus go ndéantar comhairliúchán le hinstitiúidí fioscacha neamhspleácha, páirtithe sóisialta agus páirtithe leasmhara náisiúnta eile, de réir mar is iomchuí.
(6)In 2024 tá an Seimeastar Eorpach um chomhordú an bheartais eacnamaíoch fós ag forbairt i gcomhréir le cur chun feidhme na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta. Tá cur chun feidhme iomlán na bpleananna téarnaimh agus athléimneachta fós riachtanach chun go mbainfear amach na tosaíochtaí beartais atá ann faoin Seimeastar Eorpach, ós rud é go gcuidíonn na pleananna ó thaobh aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar na ndúshláin uile a sainaithníodh sna moltaí tírshonracha ábhartha a eisíodh le blianta beaga anuas, nó ar sciar suntasach de na dúshláin sin. Tá moltaí tírshonracha 2019, 2020, 2022 agus 2023 fós chomh hábhartha céanna maidir le pleananna téarnaimh agus athléimneachta arna n‑athbhreithniú, arna dtabhairt cothrom le dáta nó arna leasú i gcomhréir le hAirteagail 14, 18 agus 21 de Rialachán (AE) 2021/241.
(7)An 18 Meitheamh 2021, chuir an Eastóin a plean náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta faoi bhráid an Choimisiúin, i gcomhréir le hAirteagal 18(1) de Rialachán (AE) 2021/241. De bhun Airteagal 19 de Rialachán (AE) 2021/241, rinne an Coimisiún measúnú ar ábharthacht, éifeachtacht, éifeachtúlacht agus comhleanúnachas an phlean téarnaimh agus athléimneachta, i gcomhréir leis na treoirlínte measúnaithe in Iarscríbhinn V a ghabhann leis an Rialachán sin. An 29 Deireadh Fómhair 2021, ghlac an Chomhairle a Cinneadh maidir le formheas an mheasúnaithe ar phlean téarnaimh agus athléimneachta le haghaidh na hEastóine 9 , a leasaíodh an 16 Meitheamh 2023 de réir Airteagal 18(2) de Rialachán (AE) 2021/241 chun an ranníocaíocht uasta airgeadais le haghaidh tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha a nuashonrú 10 . Tá scaoileadh na dtráthchodanna ag brath ar chinneadh ón gCoimisiún, arna dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 24(5) de Rialachán (AE) 2021/241, go bhfuil na garspriocanna agus na spriocanna ábhartha a leagtar amach sa Chinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle comhlíonta go sásúil ag an Eastóin. Ní féidir comhlíonadh sásúil a bheith i gceist ach sa chás nach ndeachthas siar ar ghnóthú na ngarspriocanna agus na spriocanna a gnóthaíodh roimhe sin.
(8)An 25 Aibreán 2024, thíolaic an Eastóin a Clár Náisiúnta um Athchóiriú 2024 agus, an 30 Aibreán 2024, thíolaic sí a Clár Cobhsaíochta 2024, i gcomhréir le hAirteagal 4(1) de Rialachán (CE) Uimh. 1466/97. I gcomhréir le hAirteagal 27 de Rialachán (AE) 2021/241, is léiriú é an Clár Náisiúnta um Athchóiriú 2024 ar thuairisciú leathbhliantúil na hEastóine maidir leis an dul chun cinn atá déanta ó thaobh a plean téarnaimh agus athléimneachta a bhaint amach.
(9)D’fhoilsigh an Coimisiún tuarascáil tíre 2024 ar an Eastóin ( 11 ) an 19 Meitheamh 2024. Rinneadh measúnú sa tuarascáil sin ar dhul chun cinn na hEastóine ó thaobh aghaidh a thabhairt ar na moltaí tírshonracha ábhartha a ghlac an Chomhairle idir 2019 agus 2023, agus measadh cur chun feidhme phlean téarnaimh agus athléimneachta na hÉireann. Ar bhonn na hanailíse sin, sainaithníodh sa tuarascáil tíre bearnaí atá ann i ndáil leis na dúshláin nár tugadh aghaidh orthu sa phlean téarnaimh agus athléimneachta, sin nó nár tugadh aghaidh orthu ach go páirteach, mar aon le dúshláin nua agus dúshláin atá ag teacht chun cinn. Rinneadh measúnú inti freisin ar dhul chun cinn na hEastóine ó thaobh Colún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme agus ó thaobh príomhspriocanna an Aontais maidir le fostaíocht, scileanna agus laghdú na bochtaineachta a bhaint amach, sin agus ar an dul chun cinn i dtreo Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach.
(10)Bunaithe ar shonraí arna mbailíochtú ag Eurostat, tháinig méadú ar easnamh rialtais ghinearálta na hEastóine ó 1,0 % de OTI in 2022 go heasnamh 3,4 % in 2023, agus d’ardaigh fiachas ginearálta an rialtais ó 18,5 % de OTI ag deireadh 2022 go 19,6 % ag deireadh 2023. Mar a fógraíodh sa treoraíocht maidir leis an mbeartas fioscach le haghaidh 2024 12 , tá an Coimisiún don Chomhairle ag tógáil an chéad chéim maidir le nósanna imeachta um easnamh iomarcach fiachasbhunaithe a oscailt ar bhonn na sonraí olltoraidh le haghaidh 2023, i gcomhréir leis na forálacha dlíthiúla atá ann faoi láthair. An 19 Meitheamh 2024, ghlac an Coimisiún tuarascáil faoi Airteagal 126(3) de CFAE 13 . Rinneadh measúnú ar staid bhuiséadach na hEastóine sa tuarascáil sin, ós rud é gur sháraigh a heasnamh ginearálta rialtais in 2023 an luach tagartha, arb é 3 % de OTI é. Thángthas ar an gconclúid sa tuarascáil, i bhfianaise an mheasúnaithe sin, agus tar éis an tuairim ón gCoiste Eacnamaíoch agus Airgeadais faoi Airteagal 126(4) CFAE a mheas, ní mholfaidh an Coimisiún i mí Iúil nós imeachta maidir le heasnamh iomarcach a oscailt i gcoinne na hEastóine.
(11)An 12 Iúil 2022, mhol an Chomhairle go ndéanfadh an Eastóin gníomhaíocht chun a áirithiú go mbeadh fás an chaiteachais phríomha reatha a mhaoinítear go náisiúnta i gcomhréir le seasamh foriomlán neodrach beartais in 2023, agus tacaíocht leanúnach shealadach spriocdhírithe á cur san áireamh le haghaidh na dteaghlach agus na ngnólachtaí is leochailí i dtaobh méaduithe ar phraghsanna fuinnimh agus le haghaidh daoine atá ag teitheadh ón Úcráin. Moladh don Eastóin a bheith ar tinneall chun an caiteachas reatha a chur in oiriúint don staid atá ag síorathrú. Moladh don Eastóin freisin infheistíocht phoiblí a leathnú le haghaidh an aistrithe ghlais agus an aistrithe dhigitigh, agus le haghaidh na slándála fuinnimh, agus an tionscnamh REPowerEU á chur san áireamh, lena n‑áirítear é sin a dhéanamh trí leas a bhaint as an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus as cistí eile de chuid an Aontais. In 2023, de réir mheastacháin an Choimisiúin, bhí an staid fhioscach forleathnaitheach, faoi 1,6 % de OTI, i gcomhthéacs an bhoilscithe aird. In 2023, chuir an príomhchaiteachas reatha arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim) rannchuidiú fairsingiúcháin de 1.0 % de OTI leis an staid fhioscach. Áirítear leis sin costas laghdaithe na mbeart tacaíochta éigeandála spriocdhírithe do na teaghlaigh agus na gnólachtaí is leochailí ó thaobh méaduithe 0,1 % de OTI ar phraghsanna fuinnimh. Cumhdaítear leis sin costais níos airde chun cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin (0.2 % de OTI). Dá bhrí sin, ní raibh rannchuidiú forleathnaitheach an ghlanchaiteachais reatha phríomha á mhaoiniú go náisiúnta in 2023 de thoradh na tacaíochta a tugadh do dhaoine a bhí ag teitheadh ón Úcráin ach ina cuid. Ba iad méaduithe buana ar phá na hearnála poiblí agus ar phinsin, mar aon le cláir caiteachas buana nua maidir le cosaint, oideachas agus sochair leanaí ba chúis freisin leis an bhfás forleathnaitheach ar chaiteachas reatha príomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim). Mar achoimre, ní raibh fás an chaiteachais reatha phríomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta in 2023 i gcomhréir leis an moladh ón gComhairle. In 2023, 1.4 % de OTI a bhí sa chaiteachas arna mhaoiniú le deontais ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus cistí eile de chuid an Aontais. Is éard a bhí i gceist leis an infheistíocht arna maoiniú go náisiúnta 5,8 % de OTI in 2023, agus méadú 1,4 pointe céatadáin ó bhí 2022 ann. Mhaoinigh an Eastóin infheistíocht bhreise tríd an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus trí chistí eile de chuid an Aontais. Mhaoinigh an Eastóin infheistíocht phoiblí a mhaoiniú le haghaidh na n‑aistrithe glasa agus digiteacha, agus le haghaidh na slándála fuinnimh, amhail seirbhísí imeachtaí agus tairseach dhigiteach d’fhiontraithe a fhorbairt, an Ciste Glas a chaipitliú (Ciste a dhéanann infheistíochtaí i gcistí caipitil fiontair nó in infheistíochtaí cothromais i bhfiontair) agus an t‑eangach leictreachais a neartú chun acmhainneacht táirgeachta fuinneamh in‑athnuaite a mhéadú agus oiriúnú don athrú aeráide, a chistítear leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta.
(12)Is féidir achoimre a dhéanamh ar phríomh-réamh-mheastacháin Chlár Cobhsaíochta 2024 mar a leanas. Sa chás maicreacnamaíoch atá mar bhonn taca leis na réamh-mheastacháin bhuiséadacha, tuartar go bhfásfaidh an fíor-OTI 0,0 % in 2024 agus 2,0 % in 2025, agus tuartar gurb éard a bheidh i mboilsciú ICPT 3,6 % in 2024 agus 2,7 % in 2025. Meastar go dtiocfaidh méadú ar an easnamh rialtais ghinearálta go 3,5 % de OTI in 2024 14 agus go 3,0 % de OTI in 2025, agus tá an cóimheas idir fiacha an rialtais ghinearálta agus OTI le méadú go 22,6 % faoi dheireadh 2024 agus go 24,9 % faoi dheireadh 2025. Tar éis 2025, réamh-mheastar go dtiocfaidh laghdú de réir a chéile ar an easnamh rialtais ghinearálta go 2,2 % de OTI in 2026, go 1,4 % in 2027 agus go 0,8 % in 2028. Dá bhrí sin, tá sé beartaithe nach sháróidh an comhardú rialtais ghinearálta 3,0 % de luach tagartha an easnaimh OTI ó 2025 ar aghaidh. Dá bhrí sin réamh-mheastar go dtiocfaidh méadú, tar éis 2025, ar an gcóimheas ginearálta fiachais rialtais go 26,2 % in 2026 agus ansin go dtiocfaidh laghdú de réir a chéile go 26,0 % in 2027 agus 25,0 % in 2028.
(13)Meastar i Réamhaisnéis an Earraigh 2024 ón gCoimisiún go dtiocfaidh laghdú ar an bhfíor-OTI le 0,5 % in 2024 agus go bhfásfaidh sé le 3,1 % in 2025, agus go mbeidh boilsciú ICPT ar 3,4 % in 2024 agus ar 2,1 % in 2025.
(14)Meastar i Réamhaisnéis an Earraigh 2024 ón gCoimisiún gur 3,4 % de OTI a bheidh in easnamh an rialtais in 2024, agus táthar ag súil leis go méadóidh cóimheas fhiachas ginearálta an rialtais-OTI go dtí 21,4 % faoi dheireadh 2024. Léiríonn an méadú cóimheas fiachais-OTI in 2024 tionchar an easnaimh rialtais go príomha. Ar bhonn mheastacháin an Choimisiúin, réamh-mheastar go mbeidh an staid fhioscach neodrach den chuid is mó ag 0,1 % de OTI in 2024.
(15)Meastar go maoineofar caiteachas ar fiú 0,9 % de OTI le tacaíocht neamh-inaisíoctha (‘deontais’) ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta in 2024, i gcomparáid le 0,3 % de OTI in 2023, de réir Réamhaisnéis an Earraigh 2024 ón gCoimisiún. Le caiteachas a mhaoinítear le deontais ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, beifear in ann infheistíocht ardcháilíochta agus athchóirithe a dhéanamh lena gcuirfear leis an táirgiúlacht gan tionchar díreach a bheith aige ar chomhardú rialtais ghinearálta agus fiacha na hEastóine.
(16)An 14 Iúil 2023 mhol an Chomhairle don Eastóin beartas fioscach stuama a áirithiú, go háirithe tríd an méadú ainmniúil ar an nglanchaiteachas príomhúil a mhaoinítear go náisiúnta in 2024 a theorannú go méid nach mó ná 4,9 %. Agus a gcuid buiséad do 2023 á gcur i bhfeidhm agus a gcuid Dréachtphleanna Buiséadacha do 2024 á n‑ullmhú, tugadh cuireadh do na Ballstáit é a chur san áireamh go gcuirfeadh an Coimisiún moladh faoi bhráid na Comhairle go n‑osclófar nósanna imeachta um easnamh iomarcach atá bunaithe ar easnamh bunaithe ar na sonraí olltoraidh le haghaidh 2023. De réir Réamhaisnéis Earraigh 2024 ón gCoimisiún, réamh-mheastar go mbeidh comhardú struchtúrach na hEastóine ag -0,7 % de OTI in 2024 (ó -1,3 % in 2023), agus ar an gcaoi sin ag cuspóir buiséadach meántéarmach (MTO) na tíre maidir le comhardú struchtúrach de -0,75 % de OTI. Dá bhrí sin meastar go bhfuil an Eastóin i gcomhréir leis an méid a mhol an Chomhairle.
(17)Thairis sin, mhol an Chomhairle don Eastóin gníomhaíocht a dhéanamh chun na bearta tacaíochta fuinnimh éigeandála atá i bhfeidhm a fhoirceannadh, agus úsáid á baint as an gcoigilteas gaolmhar chun an t‑easnamh rialtais a laghdú, a luaithe is féidir in 2023 agus 2024. Shonraigh an Chomhairle thairis sin, dá mbeadh gá le bearta tacaíochta nua nó leantacha chun dul i ngleic le méaduithe a thiocfadh an athuair ar phraghsanna fuinnimh, gur cheart don Eastóin a áirithiú go spriocdhírítear na bearta tacaíochta sin ar theaghlaigh leochaileacha agus ar ghnólachtaí leochaileacha a chosaint, go mbeidís inacmhainne go fioscach, agus go gcaomhnófaí leo dreasachtaí le haghaidh coigilteas fuinnimh. De réir Réamhaisnéis Earraigh 2024 ón gCoimisiún, meastar gurb é 0,2 % de OTI a bhí i nglanchostas buiséadach na mbeart tacaíochta éigeandála fuinnimh in 2023, agus réamh-mheastar gurb é 0,0 % a bheidh ann in 2024, agus in 2025. Meastar go ndéanfar na bearta éigeandála tacaíochta fuinnimh a fhoirceannadh a luaithe is féidir in 2023 agus in 2024. Tá an méid sin i gcomhréir leis an moladh ón gComhairle.
(18)Ina theannta sin, mhol an Chomhairle freisin don Eastóin infheistíocht phoiblí a mhaoinítear go náisiúnta a chaomhnú agus a áirithiú go n‑ionsúfar deontais ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus ó chistí eile de chuid an Aontais go héifeachtach, go háirithe chun an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach a chothú. De réir Réamhaisnéis an Earraigh 2024 ón gCoimisiún, maidir le hinfheistíocht phoiblí a mhaoinítear go náisiúnta, réamh-mheastar go dtiocfaidh laghdú uirthi go 6,3 % de OTI in 2024, ó 5,8 % de OTI in 2023. Tá an méid sin i gcomhréir leis an méid a mhol an Chomhairle.
(19)Bunaithe ar bhearta beartais atá aitheanta ag scoithdháta na réamhaisnéise agus ar an mbonn nach mbeidh aon athrú beartais ann, tuartar i Réamhaisnéis Earraigh 2024 ón gCoimisiún easnamh rialtais 4,3 % de OTI in 2025. Léiríonn an méadú easnaimh in 2025 go príomha tionchar glan athchóiriú ar cháin ioncaim phearsanta a bhfuil coinne leis go laghdóidh sé ioncam an rialtais. Meastar go dtiocfaidh méadú go 24,6 % ar an gcóimheas idir an t‑ollfhiachas rialtais agus OTI faoi dheireadh 2025. Léiríonn an méadú cóimheas fiachais-OTI in 2025 tionchar an easnaimh rialtais go príomha.
(20)Mhéadaigh ioncam cáin na hEastóine mar sciar de OTI in 2023, ach tá sé go mór faoi bhun mheán an Aontais, rud a chuireann teorainn leis an maoiniú atá ar fáil le haghaidh caiteachas poiblí ar chúram sláinte, ar chúram fadtéarmach agus ar chosaint shóisialta. In 2022, ba é 0,3 % de OTI amháin an t‑ioncam ó chánacha maoine, atá i measc na gcánacha is lú a dhéanann dochar don fhás, leibhéal atá thart ar seacht n‑oiread níos ísle ná meán an Aontais. Bhailigh an Eastóin níos lú ná trian de mheán an Aontais ó chánacha ioncaim chorparáidigh (2,7 % de OTI), bhí cuid de na cánacha iompair is ísle san Aontas aici agus tá sí ar cheann den bheagán Ballstát nach bhfuil cáin bhliantúil ar charranna acu. Thairis sin, tá an t‑ualach cánach scaipthe go míchothrom, agus tá na hathchóirithe cánacha atá ar na mallaibh chun cur níos mó leis an neamh-chomhionannas. Níos sonraí fós, in 2025, maidir le méadú ar an ráta cánach ioncaim ó 20 % go 22 %, agus méadú ar an ndíolúine cánach bunúsach agus leathnú ar a raon go gcumhdófar na cáiníocóirí ioncaim ar fad, beidh sé cúlchéimnitheach. Chomh maith leis sin, cé go bhfuil ioncam ó cháin saothair na hEastóine gar do mheán an Aontais agus é ag 17,2 %, tá cúlchéimnitheach, agus cáin a ghearradh aici ar ioncaim atá ar leibhéil níos airde ag ráta cánach éifeachtach atá níos ísle. Tháinig laghdú ar an gcaiteachas poiblí ar chosaint shóisialta in 2022, agus tá sé fós i bhfad faoi bhun mheán an Aontais. Leibhéil réasúnta íseal agus cumhdach teoranta sochar sóisialta atá ann dá bharr, agus tá pinsin seanaoise ar na pinsin is ísle san Aontas. Tá an caiteachas ar sheirbhísí poiblí ginearálta arb 3,7 % de OTI é, beagnach dhá thrian níos ísle ná meán an Aontais.
(21)Ghlac an Eastóin roinnt athchóirithe chun feabhas a chur ar inrochtaineacht agus inacmhainneacht cúraim fhadtéarmaigh agus cúraim sláinte. Cé go bhfuil na hathchóirithe ag dul sa treo ceart, ní áirithítear cistiú inbhuanaithe go fóill le haghaidh cúram sláinte agus cúram fadtéarmach. Mar thoradh air sin, tá íocaíochta as póca fós ard agus tá méadú tagtha ar an riachtanas nach bhfuiltear ag freastal air maidir le cúram leighis. Tá an rochtain ar chúram éagothrom ar fud na tíre go háirithe easpa acmhainneachta agus acmhainní sna bardais chun a dóthain seirbhísí a chur ar fáil chun freastal ar an éileamh. Gan an t‑éileamh a bheith comhlíonta go hiomlán, tá an caiteachas poiblí ar chúram fadtéarmach agus ar chúram sláinte fós ar cheann de na cinn is ísle san Aontas. In éineacht leis sin tá ganntanais lucht saothair sna hearnálacha sin. Mar gheall ar athruithe déimeagrafacha, tá coinne leis go méadóidh an t‑éileamh ar rochtain ar chúram sláinte agus ar chúram fadtéarmach, mar sin, tá údar le maoiniú leordhóthanach a áirithiú don dá cheann.
(22)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (b) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.2 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, áirítear sa phlean téarnaimh agus athléimneachta tacar fairsing athchóirithe agus infheistíochtaí a threisíonn a chéile agus atá le cur chun feidhme faoi 2026. Meastar go gcuideoidh na nithe sin ó thaobh aghaidh a thabhairt ar na dúshláin uile a sainaithníodh sna moltaí tírshonracha ábhartha, nó ar sciar suntasach de na dúshláin sin. Laistigh den tréimhse dhocht sin, tá sé ríthábhachtach dul ar aghaidh go pras le cur chun feidhme éifeachtach an phlean, lena n‑áirítear caibidil REPowerEU, a luaithe a ghlacfar í, chun borradh a chur faoi iomaíochas fadtéarmach na hEastóine leis an aistriú glas agus an leis an aistriú digiteach, agus cothroime shóisialta a áirithiú san am céanna. Chun gealltanais an phlean a chomhlíonadh faoi mhí Lúnasa 2026, tá sé ríthábhachtach don Eastóin leanúint d’athchóirithe a chur chun feidhme agus dlús a chur le hinfheistíochtaí. Tá rannpháirtíocht chórasach na n‑údarás áitiúil agus réigiúnach, na gcomhpháirtithe sóisialta, na sochaí sibhialta agus na bpáirtithe leasmhara ábhartha eile ríthábhachtach i gcónaí i ndáil le húinéireacht leathan a áirithiú maidir le cur chun feidhme rathúil an phlean téarnaimh agus athléimneachta.
(23)Mar chuid den athbhreithniú meántéarma ar chistí an bheartais chomhtháthaithe, i gcomhréir le hAirteagal 18 de Rialachán (AE) 2021/1060, tá sé de cheanglas ar an Eastóin gach clár a athbhreithniú faoi mhí an Mhárta 2025, agus na dúshláin a sainaithníodh i moltaí tírshonracha 2024, le cois nithe eile, á gcur san áireamh aici, chomh maith lena plean náisiúnta fuinnimh agus aeráide. Is é an t‑athbhreithniú sin is bunús le leithdháileadh críochnaitheach an chistithe ón Aontas atá san áireamh i ngach clár. Tá dul chun cinn déanta ag an Eastóin maidir leis an mbeartas comhtháthaithe agus Colún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme, ach tá dúshláin ann fós agus tá éagothromaíochtaí réigiúnacha fós ann idir an phríomhchathair agus an chuid eile den Eastóin. Tá sé ríthábhachtach dlús a chur le cur chun feidhme an chláir beartais comhtháthaithe. Tá na tosaíochtaí a chomhaontaíodh sa chlár ábhartha i gcónaí. Tá sé thar a bheith tábhachtach iomaíochas cuideachtaí a mhéadú, go háirithe taobh amuigh de limistéar caipitil agus borradh a cur faoina gcumas dul i mbun nuálaíochta. Is ardtosaíocht í éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh príobháideacha agus poiblí a fheabhsú, chomh maith le gnólachtaí. Rochtain ar fhostaíocht trí bhearta gníomhacha agus coisctheacha sa mhargadh saothair agus timpeallacht oibre shláintiúil a chur chun cinn, tá siad fós tábhachtach. Ba cheart tús áite a thabhairt freisin do chaighdeán, éifeachtacht agus ábharthacht na gcóras oideachais agus oiliúna maidir le margadh an tsaothair a fheabhsú; foghlaim ar feadh an tsaoil a chur chun cinn, go háirithe uas-sciliú agus athsciliú solúbtha chomh maith leis an gcuimsiú gníomhach; agus inrochtaineacht, éifeachtacht agus athléimneacht seirbhísí cúraim fhadtéarmaigh a mhéadú. Mar chuid d’athbhreithniú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, is fiú tuilleadh breithnithe a dhéanamh ar inrochtaineacht agus inacmhainneacht cúraim fhadtéarmaigh, agus tús áite a thabhairt don maireachtáil neamhspleách. D’fhéadfadh an Eastóin tionscnamh an Ardáin um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip a ghiaráil, go háirithe a mhéid a bhaineann le infheistíocht i monarú teicneolaíochtaí glan‑nialasach agus tacú le claochlú na tionsclaíochta, cuir i gcás, sna réimsí nuálaíochta domhainteicneolaíochta, teicneolaíochtaí glasa agus digiteacha agus an bhithleighis. D’fhéadfadh an Eastóin cur lena cumas mianra tearcithreach a phróiseáil agus dul i mbun taighde agus forbairt a thacódh leis sin.
(24)Chomh maith leis na dúshláin eacnamaíocha agus shóisialta a dtugtar aghaidh orthu sa phlean téarnaimh agus athléimneachta, tá roinnt dúshlán breise le sárú ag an Eastóin i ndáil le cosaint sóisialta, éifeachtúlacht acmhainní agus scileanna.
(25)An chosaint sóisialta chun tacú le seanóirí, le daoine faoi mhíchumas agus leo siúd a bhíonn i mbun tréimhsí gearra oibre agus cineálacha neamhchaighdeánacha oibre, tá sí fós lag. Mar thoradh, ní hamháin gur mhéadaigh sciar na ndaoine faoi mhíchumas atá i mbaol bochtaineachta nó eisiamh sóisialta in 2022 ach ba é an dara sciar ab airde san Aontas. Tá bochtaineacht seanaoise ag dul i méid agus bhí sí ar cheann de na cinn ab airde san Aontas in 2022, go háirithe toisc go bhfuil pinsin fós íseal i gcoibhneas le hioncaim oibre. Mar thoradh ar leordhóthanacht íseal an líontáin sábhála shóisialta, tá éagothroime ioncaim ard agus atá ag dul i méid ann, d’ainneoin gur tháinig beagán feabhas leis na blianta roimhe sin. Déanann chumhdach íseal na sochar dífhostaíochta, go háirithe dóibh siúd a bhíonn i mbun tréimhsí gearra oibre agus cineálacha neamhchaighdeánacha oibre, an neamhionannas ioncaim agus an bhochtaineacht níos measa. Cé gur coigeartaíodh fad na sochar dífhostaíochta faoi phlean téarnaimh agus athléimneachta na hEastóine, níor cuireadh leathnú an chumhdaigh chun feidhme go fóill. An neamhionannas atá ag ardú, tá sé nasctha leis an méadú suntasach i bpraghsanna agus sa chostas maireachtála, méadú nach bhfuil ceann comhfhreagrach ar shochair shóisialta ná ar an íosphá ag gabháil leis. Tá meath tagtha ar chás na dteaghlaigh ar ioncam íseal de bharr boilsciú ard leanúnach san am a chaitheadh agus tá meath breise le teacht air de bharr na n‑athchóirithe cánach a rinneadh in 2024-2025. Bearta maolaithe leordhóthanacha a áirithiú, lena n‑áirítear le haghaidh pinsin, chomh maith le cur le leormhaitheas an chóras chosaint shóisialta, d’fhéadfadh sé bochtaineacht agus neamhionannais a laghdú. Chuirfeadh na bearta uile sin freisin le tacú leis an gcóineasú sóisialta aníos, i gcomhréir le hanailís tíre dara chéime de chuid sheirbhísí an Choimisiúin, bunaithe ar ghnéithe an Chreata um Chóineasú Sóisialta 15 .
(26)Tá sciar scealla ola i meascán fuinnimh na hEastóine fós mór agus tá sé ag cur bac leis an aistriú glas. Tá gá le tuilleadh úsáid de tháirgeadh fuinnimh in‑athnuaite chun cuidiú le deireadh a chur le scealla ola de réir a chéile agus, an tráth céanna, ardleibhéal neamhspleáchas fuinnimh a choinneáil. Anuas ar dhamáiste a dhéanamh don chomhshaol, baineann 90 % de dhramhaíl ghuaiseach na hEastóine leis an tionscal scealla ola. Tá ceann de na rátaí is ísle de tháirgiúlacht acmhainní i measc Bhallstáit an Aontais ag an Eastóin, rud arbh fhéidir a eascair go páirteach as tionsclaíocht scealla ola na tíre atá dian ar ábhair, agus as an gcóras tionsclaíoch foriomlán atá dian ar ábhair. Tháinig méadú fíor-bheag ar tháirgiúlacht acmhainní ó 1 EUR/kg de tháirgí úsáidte go dtí 1,1 EUR/kg, ag fanacht níos lú ná leath mheán an Aontais in 2022. Tá earnáil na húsáide talún, an athraithe ar úsáid talún agus na foraoiseachta tar éis iompú ina astaíre CO2 in ionad a bheith ina hionsúire. Saintréith de hearnáil na foraoiseachta is ea líon ard leagan crann, chomh maith le luacháil acmhainní íseal. Bhainfeadh an Eastóin tairbhe as éifeachtúlacht bainistiú inbhuanaithe foraoisí a mhéadú, as aistriú níos mó go dtí geilleagar ciorclach agus as bainistiú dramhaíl a fheabhsú. Thairis sin, is é an táirgiúlacht acmhainní ceann de laigí na hEastóine i dtaca le cumas nuálaíochta na tíre. Rangaíodh an Eastóin sa 13ú háit ar an Scórchlár Éiceanuálaíochta 2022 (115,5 i gcoinne meán 121,5 san Aontas, 2013=100). Borradh a chur faoi éicea-nuálaíocht agus nuálaíochta bithbhunaithe le haghaidh úsáid inbhuanaithe acmhainní nádúrtha, cuideoidh sé le táirgiúlacht acmhainní agus iomaíochas na hEastóine a fheabhsú.
(27)Tá ganntanas agus neamhréireanna scileanna i go leor earnálacha agus laghdaíonn siad iomaíochas na hEastóine. Shainaithin gnólachtaí gur bacainn ar infheistíocht agus ar a n‑acmhainneacht onnmhairithe é an t‑easpa oibrithe oilte. Tagann ganntanas oibrithe oilte agus neamhréireanna móra scileanna le fás mear tuarastail agus méaduithe ar chostais aonaid saothair. Leis na haistrithe glas agus digiteach, tá méadú ar éileamh ar oibrithe a bhfuil sainscileanna acu, agus tá ganntanais sna réimsí an chúraim sláinte agus an oideachais fós go dona agus tá siad ag méadú de bharr aosú an lucht saothair. Sa tráth céanna, de bharr rátaí luathfhágáil na scoile agus an ardoideachas réasúnta ard, tá líon neamhleor céimithe oilte. Baineann gné réigiúnach ar leith leis an bhfadhb, toisc go bhfuil níos mó deacrachtaí ag limistéir tuaithe agus iargúlta gairmithe cáilithe a mhealladh. D’fhéadfaí teorann a chur le neamhréireanna scileanna trí thuilleadh feabhais a chur ar ábharthacht an chórais oideachais agus oiliúna a fheabhsú ó thaobh mhargadh an tsaothair de, infheistíocht a dhéanamh sa ghairmthreoir, aghaidh a thabhairt ar an mbearna inscne, deiseanna maidir le huas-sciliú agus athsciliú, agus riachtanais scileanna a réamh-mheas go níos fearr. Toisc gur gá go n‑éagsúlófar an geilleagar i ngníomhaíochtaí a bhfuil breisluach ard ag baint leo, chuideodh bealaí níos fearr tallann a mhealladh agus a choinneáil freisin.
(28)I bhfianaise na n‑idirnasc dlúth idir geilleagair Bhallstáit an limistéir euro agus a rannchuidithe choitinn le feidhmiú an Aontais Eacnamaíoch agus Airgeadais, in 2024, mhol an Chomhairle go ngníomhódh Ballstáit an limistéir euro, lena n‑áirítear trína bpleananna téarnaimh agus athléimneachta, chun an moladh maidir le beartas eacnamaíoch an limistéir euro a chur chun feidhme. I gcás na hEastóine, cuidíonn moltaí (1), (2). (3) agus (4) le cur chun feidhme an chéad mholta, an dara moladh an tríú moladh agus an cheathrú moladh maidir leis an limistéar euro.
AG MOLADH LEIS SEO go ngníomhódh an Eastóin in 2024 agus 2025 chun an méid seo a leanas a dhéanamh:
1.An plean fioscach-struchtúrach meántéarmach a chur isteach go tráthúil. I gcomhréir le ceanglais an Chomhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis athchóirithe, srian a chur ar an bhfás i nglanchaiteachas 16 in 2025 go ráta atá comhsheasmhach leis an easnamh rialtais ghinearálta a laghdú faoi bhun luach tagartha an Chonartha, is é sin 3 % de OTI, agus an t‑ollfhiachas rialtais ghinearálta a choinneáil ar leibhéal stuama go meántéarmach. An bonn cánach a leathnú agus feabhas a chur ar inrochtaineacht agus maoiniú cúraim sláinte agus cúraim fhadtéarmaigh.
2.Leanacht leis an bplean téarnaimh agus athléimneachta a chur chun feidhme ar bhealach pras éifeachtach, lena n‑áirítear caibidil REPowerEU, a áirithiú go dtabharfar athchóirithe agus infheistíochtaí chun críche faoi mhí Lúnasa 2026. Dlús a chur le cur chun feidhme an chláir beartais comhtháthaithe. I gcomhthéacs an athbhreithnithe meántéarma, leanúint de bheith ag díriú ar na tosaíochtaí a comhaontaíodh, gníomhú chun gur fearr mar a thabharfar aghaidh ar riachtanais na hearnála cúraim fhadtéarmaigh agus na deiseanna a chuireann an tArdán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip ar fáil chun feabhas a chur ar an iomaíochas a chur san áireamh san am céanna.
3.An chosaint shóisialta a neartú, inter alia chun aghaidh a thabhairt ar bhochtaineacht seanaoise, agus trí chumhdach na sochar dífhostaíochta a leathnú, go háirithe dóibh siúd a bhíonn i mbun tréimhsí gearra oibre agus cineálacha neamhchaighdeánacha oibre.
4.Sciar scealla ola sa mheascán fuinnimh a laghdú agus táirgiúlacht acmhainní a mhéadú trí nuálaíochta bithbhunaithe. Feabhas a chur le táirgiúlacht oibre agus soláthar scileanna tríd an uas-sciliú agus an athsciliú, agus trí thallann a mhealladh agus a choinneáil níos fearr.
Arna dhéanamh sa Bhruiséil,
Thar ceann na Comhairle
An tUachtarán