Het door het Gerechtshof te 's-Gravenhage voorgelegde verzoek betreft de fiscale bepalingen van het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Economische Gemeenschap. Zij komen aan de orde binnen het kader van de volgende feiten.
Eiser in het hoofdgeding, een sedert juli 1964 in België woonachtige ambtenaar van de Europese Economische Gemeenschap, liet zijn dochter gedurende het schooljaar 1964-1965 een gemeentelijke school te Rotterdam — zijn vroegere woonplaats — bezoeken. Daar het hier een school betreft, welke geheel of ten dele uit openbare middelen wordt bekostigd en voor verzoekers dochter naar Nederlands recht geen leerplicht meer gold, was volgens de gemeente Rotterdam een schoolgeld verschuldigd, waarvan het beloop volgens de Schoolgeldwet van
Artikel 8 bevat een soortgelijke bepaling voor schoolgeldplichtigen die in Nederland wonen en krachtens wettelijke voorschriften geheel of ten dele van inkomsten-of vermogensbelasting zijn vrijgesteld. Zij behoeven het maximumbedrag niet te betalen, indien zij aantonen, dat indien'de vrijstelling niet zou zijn genoten, een lagere maatstaf zou hebben gegolden.
Blijkbaar werden de laatstgenoemde bepalingen op verzoeker toegepast, hetgeen voor het schooljaar 1964-1965 aanvankelijk tot een aanslag leidde van Fl 200, — . Nadien werd de vordering op een klacht van verzoeker, gezien het aantal van zijn schoolgaande kinderen, tot Fl 120, — teruggebracht. Met dit gedeeltelijke succes niet tevreden, stelde hij bij het Gerechtshof te Den Haag ook tegen deze gewijzigde aanslag beroep in. Hierbij beriep hij zich met name op het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Economische Gemeenschap, dat wil zeggen hij stelde dat zijn fiscale woonplaats zich weliswaar nog in Nederland bevindt (waar de familie voor haar verhuizing naar België verbleef), doch dat krachtens artikel 12 van genoemd Protocol de ambtenaren van de Gemeenschap van nationale belastingen op de door de Gemeenschap betaalde salarissen vrijgesteld zijn. Dit zou betekenen dat op zijn salaris in geen enkel opzicht bij de vaststelling van een nationale belasting acht geslagen mag worden. Daar zijn overige aan belasting onderworpen inkomsten onder het wettelijke minimum gelegen waren en derhalve over de jaren 1963 en 1964 geen inkomsten-of vermogensbelasting verschuldigd was, zou hij niet tot betaling van schoolgeld kunnen worden gedwongen. — Gezien deze argumentatie zag het Haagse Gerechtshof zich gesteld voor de vraag hoe het Protocol betreffende de voorrechten van de Economische Gemeenschap moet worden uitgelegd. Daar het de hiermede opgeworpen problemen niet zelf wilde oplossen, schorste het Hof op
Met betrekking tot deze vraag werden overeenkomstig artikel 20 van het E.E.G.-Statuut van het Hof van Justitie schriftelijke opmerkingen ingezonden door eiser in de hoofdzaak, de Nederlandse Regering (naar wier geschrift de gemeente Rotterdam verwijst), de Belgische Regering en de Commissie van de Europese Economische Gemeenschap. Aan de mondelinge behandeling heeft slechts de Commissie deelgenomen.
Bezien wij thans welke interpretatiehulp wij, gezien hetgeen hierboven werd uiteengezet, aan de nationale rechter voor de uitspraak in zijn geding kunnen bieden.
In de eerste plaats rijst de vraag naar de betekenis van het begrip
Inderdaad ligt het, gelijk bij de behandeling van deze zaak werd betoogd, om verschillende redenen voor de hand op fiscaal gebied een duidelijk onderscheid te maken tussen belastingen in eigenlijke zin en retributies of administratieve heffingen, die niets anders dan een vergoeding voor een dienst van openbaar nut vormen. — De Nederlandse Regering heeft dit voor wat het Nederlandse recht betreft in haar memorie aan de hand van een reeks van citaten uit de rechtsliteratuur uitvoerig aangetoond. Voor het Duitse recht kan worden volstaan met een verwijzing naar paragraaf 1 van de Abgabeordnung (die, gelijk bekend, ook nog in het Groothertogdom doorslaggevend is). In deze bepaling heet het:
In gelijke zin en volkomen overtuigend wordt hiertoe in de literatuur nog opgemerkt, dat ingevolge deze definitie niet als belastingen zijn te beschouwen de retributies voor het gebruik van openbare inrichtingen, zoals bij voorbeeld het schoolgeld (zie Kommentar zur Reichsabgabeordnung van Becker — Riewald — Koch, 9. Auflage 1963, Deel I, blz. 17 en 21; Nöll von der Nahmer, Lehrbuch der Finanzwissenschaft 1964, Deel I, blz. 212, 216). Hetzelfde geldt voor het Franse recht (Plagnol, Les impôts, 1958, blz. 3; Formery, Les impöts en France, 1946, Deel I, blz. 33), voor het Italiaanse recht (Berliri, Principi di dirirto tributario, 1952, Deel I, blz. 272; Giannini, Istituzioni dit diritto tributario, 1965, blz. 51) en voor het Belgische recht (J. van Houtte, Principes de droit fiscal beige, 1958, blz. 7, 8 en 9). Dezelfde onderscheiding wordt veelal — gelijk de Commissie heeft aangetoond — bij de toepassing van de diplomatieke voorrechten gemaakt in dier voege, dat de betrokkenen meestal niet van de betaling van administratieve heffingen in de zoëven aangegeven zin zijn vrijgesteld. Uitdrukkelijk is dit vastgelegd in het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer van
Ten slotte mag — hierop werd terecht gewezen — niet uit het oog worden verloren, dat krachtens artikel 3 van het thans ter beoordeling staande Protocol betreffende de voorrechten van de Gemeenschap zelf, haar bezittingen, inkomsten en andere eigendommen weliswaar van alle directe belastingen zijn vrijgesteld, doch dat geen vrijstelling wordt verleend van heffingen die niet anders zijn dan eenvoudige vergoedingen voor diensten van openbaar nut (de Franse tekst spreekt van
Op grond van deze enkele gegevens kan reeds worden gezegd, dat niet valt in te zien waarom voor de interpretatie van artikel 12, hetwelk de belastingvrijstelling van de Europese
Allereerst zou derhalve moeten worden aangenomen, dat een redelijke interpretatie van artikel 12 van het Protocol medebrengt, dat de daarin voorziene vrijstelling van belasting zich niet uitstrekt tot retributies wegens de diensten van openbare of particuliere instellingen waarvan het de belanghebbenden vrijstaat al dan niet gebruik te maken. Zelfs indien wij tot een zodanige subsumptie in het kader van een procedure ex artikel 177 van het E.E.G.-Verdrag wellicht niet bevoegd zijn, kan toch worden vastgesteld dat het litigieuze Nederlandse schoolgeld inderdaad als een retributie in de zoeven aangegeven zin moet worden aangemerkt. Hiervoor pleit in de eerste plaats het maximale beloop van Fl 200, — per jaar, een bedrag hetwelk in het kader van fiscale regelingen — gelijk de Nederlandse Regering terecht betoogt — op zijn minst ongewoon ware. Hiervoor pleit voorts, dat genoemd maximum stellig lager is dan de voor de overheid ontstane kosten, zodat aan het beginsel van een adequate kostendekking is voldaan, of anders gezegd, een redelijke verhouding tot de verstrekte diensten gewaarborgd voorkomt. En ten slotte spreekt daarvoor nog het feit, dat krachtens de ter zake geldende wettelijke regeling het schoolgeld slechts verschuldigd is bij
Intussen schijnt zich nog een ander probleem voor te doen in verband met het feit, dat de Nederlandse Schoolgeldwet geen vast bedrag voorziet, doch het schoolgeld progressief bepaalt naar gelang van de inkomsten-en vermogensbelasting. Bovendien kunnen schoolgeldplichtigen, wier inkomsten in Nederland niet belast worden, betaling van het maximale bedrag slechts vermijden indien zij aantonen, dat indien de vrijstelling niet zou zijn genoten, een lagere maatstaf zou hebben gegolden. Zie ik wel, dan richt verzoekers hoofdbezwaar zich voornamelijk tegen deze bijzonderheden.
Bedoelde omstandigheden brengen evenwel naar het mij voorkomt geen
In de eerste plaats is het voor de kwalificatie van het Nederlandse schoolgeld als retributie stellig irrelevant, dat de hoogte daarvan wordt bepaald naar gelang het vermogen en het inkomen van de betrokkene. Bij de steeds verder gaande sociale tendens in de wetgevingen van onze landen werd reeds lang ingezien dat de heffingen wegens het gebruik van diensten van openbaar nut kunnen variëren naar gelang van de belastingschuld der betrokkenen.
Wat echter het feit betreft, dat de Europese ambtenaren, indien zij de betaling van het maximumschoolgeld naar de Nederlandse wet willen vermijden, zich een
Met verwerping van verzoekers opvatting en overeenkomstig het standpunt van de Nederlandse Regering, de Belgische Regering en de Commissie stellen wij U dan ook voor de onderhavige vraag als volgt te beantwoorden: als nationale belastingen in de zin van attikel 12, lid 2, van het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Economische Gemeenschap kunnen niet worden beschouwd de bijdragen, welke een tegenprestatie vormen voor het vrijwillig gebruik maken van diensten van openbaar nut, zulks ook wanneer deze bijdragen worden berekend op grondslag van het salaris dat een ambtenaar van de Europese Gemeenschappen ontvangt.