Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 10ης Σεπτεμβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Έννοια του όρου “οικονομική δραστηριότητα” – Απόφαση που εμπίπτει στην άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας – Παραχώρηση, από οργανισμό τοπικής αυτοδιοίκησης, του δικαιώματος παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων – Πάροχος υπηρεσιών ο οποίος ανήκει εν μέρει στον οργανισμό τοπικής αυτοδιοίκησης »
Στην υπόθεση C‑11/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, την οποία υπέβαλε το Augstākā tiesa (Senāts) (Ανώτατο Δικαστήριο, Λεττονία) με απόφαση της 8ης Ιανουαρίου 2025, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Ιανουαρίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Jelgavas valstspilsētas pašvaldība
κατά
Konkurences padome,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, I. Ziemele, A. Kumin, S. Gervasoni (εισηγητή) και M. Bošnjak, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: M. Aleksejev, προϊστάμενος μονάδας,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 10ης Δεκεμβρίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– ο Jelgavas valstspilsētas pašvaldība, εκπροσωπούμενος από την Z. Norenberga, juriste,
– η Konkurences padome, εκπροσωπούμενη από τον A. Eglons, juridiskā departamenta direktors, την I. Lapiņa, juridiskā departamenta galvenā juriste tiesvedībās, και τον M. Spička, izpildinstitūcijas vadītājs,
– η Λεττονική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις J. Davidoviča, K. Pommere και S. Zellis,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους M. Martínez Navarro και I. Naglis,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 12ης Μαρτίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Jelgavas valstspilsētas pašvaldība (Δήμου Jelgava, Λεττονία) και της Konkurences padome (επιτροπής ανταγωνισμού, Λεττονία), με αντικείμενο την απόφαση με την οποία η επιτροπή ανταγωνισμού διαπίστωσε ότι ο δήμος είχε, υπό το πρίσμα του εθνικού δικαίου του ανταγωνισμού, προβεί σε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η Συνθήκη ΛΕΕ
3 Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«Είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
Η κατάχρηση αυτή δύναται να συνίσταται ιδίως:
[...]
β) στον περιορισμό της παραγωγής, της διαθέσεως ή της τεχνολογικής αναπτύξεως επί ζημία των καταναλωτών,
[...]».
Η οδηγία 75/442/ΕΟΚ
4 Η οδηγία 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ 1975, L 194, σ. 39), προέβλεπε, στο άρθρο 4, πρώτο εδάφιο, ότι τα κράτη μέλη όφειλαν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν ότι κατά τις διαδικασίες ανάκτησης και διάθεσης των αποβλήτων δεν τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία και δεν χρησιμοποιούνται διεργασίες ή μέθοδοι ικανές να βλάψουν το περιβάλλον.
5 Βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας 75/442, τα κράτη μέλη όφειλαν να συστήσουν ή να ορίσουν την αρμόδια αρχή ή τις αρμόδιες αρχές που θα ήταν υπεύθυνες για την εφαρμογή της.
Το λεττονικό δίκαιο
6 Το άρθρο 13, παράγραφος 1, του Konkurences likums (νόμου περί ανταγωνισμού), της 4ης Οκτωβρίου 2001 (Latvijas Vēstnesis, 2001, αριθ. 151), ορίζει τα εξής:
«(1) Απαγορεύεται η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από οποιονδήποτε οικονομικό φορέα με οποιοδήποτε τρόπο στη λεττονική επικράτεια. Η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης μπορεί να συνίσταται, μεταξύ άλλων:
[...]
2) στον περιορισμό, χωρίς να συντρέχει αντικειμενικός λόγος, του όγκου της παραγωγής ή των πωλήσεων αγαθών, της διάθεσής τους ή της τεχνολογικής ανάπτυξης, εις βάρος του καταναλωτή.»
7 Το άρθρο 15 του Likums «Par pašvaldībām» (νόμου περί των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης), της 19ης Μαΐου 1994 (Latvijas Vēstnesis, 1994, αριθ. 61), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, όριζε τα εξής:
«Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης διαθέτουν λειτουργική αυτονομία στους ακόλουθους τομείς:
1) οργάνωση υπηρεσιών κοινής ωφελείας (ύδρευση και αποχέτευση, παροχή θερμότητας, διαχείριση δημοτικών αποβλήτων, συλλογή, απομάκρυνση και επεξεργασία λυμάτων) για τον πληθυσμό, ανεξαρτήτως της ιδιοκτησίας του κτιριακού αποθέματος.
[...]»
8 Το άρθρο 9 του Atkritumu apsaimniekošanas likums (νόμου περί διαχείρισης των αποβλήτων), της 14ης Δεκεμβρίου 2000 (Latvijas Vēstnesis, 2000, αριθ. 473/476), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο (στο εξής: νόμος για τη διαχείριση των αποβλήτων), προέβλεπε τα εξής:
«1. Εντός της διοικητικής τους περιφέρειας, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης:
1) οργανώνουν τη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των επικίνδυνων αποβλήτων, σύμφωνα με σχέδια διαχείρισης αποβλήτων.
[...]»
9 Το άρθρο 4 του Likums «Par iepirkumu valsts vai pašvaldību vajadzībām» (νόμου περί σύναψης των δημοσίων συμβάσεων του κράτους και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης), της 5ης Ιουλίου 2001 (Latvijas Vēstnesis, 2001, αριθ. 110), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο (στο εξής: νόμος για τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων), είχε ως εξής:
«(1) Η αναθέτουσα αρχή δεν εφαρμόζει τον παρόντα νόμο στην περίπτωση σύναψης συμβάσεως με αντικείμενο:
[...]
6) υπηρεσία παρεχόμενη από όργανο το οποίο έχει ιδρυθεί με σκοπό την άσκηση των καθηκόντων της αναθέτουσας αρχής, τελεί υπό τον πλήρη έλεγχο της αναθέτουσας αρχής ή εξαρτάται από αυτήν, παρέχει κατά κύριο λόγο τις υπηρεσίες του (σε ποσοστό άνω του 80 % της χρηματικής τους αξίας) στην αναθέτουσα αρχή και συμμορφώνεται πλήρως με τις απαιτήσεις που υπέχει από τον παρόντα νόμο έναντι των τρίτων.
[...]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
10 Η Jelgavas komunālie pakalpojumi SIA (στο εξής: Jelgava SIA) είναι εταιρία η οποία έχει συσταθεί κατά το λεττονικό δίκαιο και δραστηριοποιείται στη συλλογή και την επεξεργασία αποβλήτων. Ανήκει από κοινού στον Δήμο Jelgava, ο οποίος κατέχει το 51 % του εταιρικού της κεφαλαίου, και στην Kulk SIA, νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, που κατέχει το υπόλοιπο 49 %.
11 Ο ως άνω οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης αποφάσισε να αναθέσει στην Jelgava SIA τη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων. Την 1η Νοεμβρίου 2004 συνήψε με την Jelgava SIA σύμβαση παροχής υπηρεσιών, με την οποία της ανέθεσε, έως τις 31 Δεκεμβρίου 20209, τη διαχείριση των αποβλήτων και τη βελτίωση και ανάπτυξη του συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων στη διοικητική περιφέρεια του Δήμου Jelgava. Η σύμβαση υπηρεσιών συνήφθη σύμφωνα με την εσωτερική διαδικασία, ήτοι χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού, βάσει της εξαίρεσης που προβλέπεται, στο εθνικό δίκαιο, από το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 6, του νόμου για τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων.
12 Στις 22 Ιουλίου 2021 η επιτροπή ανταγωνισμού εξέδωσε απόφαση με την οποία επέβαλε πρόστιμο στον Δήμο Jelgava για παράβαση του άρθρου 13, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού. Κατ’ αρχάς, όρισε ως σχετική αγορά την αγορά συλλογής και μεταφοράς δημοτικών αποβλήτων εντός της διοικητικής περιφέρειας του Δήμου Jelgava. Εν συνεχεία, έκρινε ότι ο Δήμος Jelgava, αποφασίζοντας να αναθέσει την εκτέλεση της υπηρεσίας διαχείρισης αποβλήτων στην Jelgava SIA και συμμετέχοντας στις δραστηριότητες της εν λόγω εταιρίας, ενήργησε ως «επιχείρηση», οπότε μια τέτοια απόφαση υπόκειται σε έλεγχο υπό το πρίσμα του νόμου περί ανταγωνισμού. Ειδικότερα, επ’ αυτού, η επιτροπή ανταγωνισμού έκρινε ότι ο Δήμος Jelgava και η Jelgava SIA κατείχαν δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά λόγω του αποκλειστικού δικαιώματος της τελευταίας να παρέχει τις οικείες υπηρεσίες. Τέλος, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης είχε προβεί σε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης παραχωρώντας το αποκλειστικό δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων στην Jelgava SIA κατ’ εφαρμογήν της εσωτερικής διαδικασίας παρότι ο ίδιος δεν ασκούσε πλήρη έλεγχο επί της Jelgava SIA, όπερ είχε ως συνέπεια τον αποκλεισμό όλων των άλλων δυνητικών παρόχων υπηρεσιών από τη σχετική αγορά.
13 Ο Δήμος Jelgava άσκησε ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού δικαστηρίου προσφυγή κατά της αποφάσεως της επιτροπής ανταγωνισμού. Υποστήριξε ότι, αναθέτοντας τη σύμβαση στην Jelgava SIA, δεν ενήργησε ως «επιχείρηση», αλλά ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου.
14 Στις 28 Ιουνίου 2022 το Administratīvā apgabaltiesa (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο, Λεττονία) απέρριψε την προσφυγή, καθώς έκρινε ότι ο Δήμος Jelgava, συνάπτοντας σύμβαση με τη Jelgava SIA, της οποίας ήταν μέτοχος, είχε ενεργήσει ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του νόμου περί ανταγωνισμού.
15 Ο Δήμος Jelgava άσκησε αναίρεση κατά της πρωτοβάθμιας αποφάσεως ενώπιον του Augstākā tiesa (Senāts) (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Λεττονία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
16 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι προϋπόθεση για να τυγχάνει εφαρμογής η απαγόρευση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού, είναι να ασκεί ο Δήμος Jelgava οικονομική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, να πρέπει να χαρακτηριστεί ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
17 Κατά το αιτούν δικαστήριο, η υπόθεση της κύριας δίκης εγείρει το ζήτημα αν ένας φορέας, όπως ο Δήμος Jelgava, ασκεί οικονομική δραστηριότητα ή ενεργεί στο πλαίσιο της άσκησης προνομίων δημόσιας εξουσίας όταν λαμβάνει απόφαση σχετική με τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η διαχείριση των αποβλήτων εντός των ορίων του.
18 Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι η οργάνωση της διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων εμπίπτει, κατά το λεττονικό δίκαιο, στους τομείς στους οποίους οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν λειτουργική αυτονομία. Η υποχρέωση την οποία υπέχουν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να οργανώνουν αυτή τη διαχείριση αντιστοιχεί στις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στα κράτη μέλη από την οδηγία 75/442. Εκ των ανωτέρω συνάγεται, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι η οργάνωση της διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων εμπίπτει στην άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας.
19 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Augstākā tiesa (Senāts) (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 102 [ΣΛΕΕ], λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, έχει την έννοια ότι στο πεδίο εφαρμογής του εμπίπτει επίσης απόφαση αυτοδιοικούμενου νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου σχετικά με τον τρόπο οργάνωσης της διαχείρισης αποβλήτων εντός των ορίων του δήμου, η οποία, εν προκειμένω, συνίστατο στην οργάνωση της παροχής της εν λόγω υπηρεσίας κατά τρόπον ώστε το δικαίωμα παροχής της έχει παραχωρηθεί, μέσω διαδικασίας ανάθεσης in‑house, σε επιχείρηση που ανήκει εν μέρει στον δήμο;
Ειδικότερα, μπορεί να θεωρηθεί ότι ένας δήμος ενεργεί ως φορέας της αγοράς ή ως επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 102 [ΣΛΕΕ], όταν λαμβάνει την απόφαση να οργανώσει την παροχή των υπηρεσιών διαχείρισης δημοτικών αποβλήτων κατά τρόπον ώστε το δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας αυτής να παραχωρείται, μέσω διαδικασίας ανάθεσης in‑house, σε επιχείρηση που ανήκει εν μέρει στον δήμο;»
Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου
20 Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης την οποία η επιτροπή ανταγωνισμού διαπίστωσε βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού αφορά αμιγώς εσωτερική κατάσταση και δεν επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, ως προς τη ρύθμιση μιας περίπτωσης όπως η προκειμένη, ο νόμος αυτός ευθυγραμμίζεται με τις ρυθμίσεις του ενωσιακού δικαίου.
21 Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της θεσπιζόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων ο εθνικός δικαστής, ο οποίος έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιος να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο το αν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το αν τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Συνεπώς, άπαξ και τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου, το Δικαστήριο οφείλει, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί (απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2024, Tallinna Kaubamaja Grupp και KIA Auto, C‑606/23, EU:C:2024:1004, σκέψη 16 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22 Πάντως, κατά πάγια επίσης νομολογία, εναπόκειται στο Δικαστήριο να ερευνήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες του έχουν υποβληθεί τα προδικαστικά ερωτήματα από τον εθνικό δικαστή, προκειμένου να ελέγξει κατά πόσον είναι αρμόδιο να απαντήσει (απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2024, Tallinna Kaubamaja Grupp και KIA Auto, C‑606/23, EU:C:2024:1004, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23 Υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει εαυτό αρμόδιο να αποφανθεί επί αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως σχετικών με ενωσιακές διατάξεις σε περιπτώσεις όπου τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης δεν ενέπιπταν μεν στο άμεσο πεδίο εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, πλην όμως οι ενωσιακές αυτές διατάξεις εφαρμόζονταν στην πράξη δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, η οποία ευθυγραμμιζόταν, ως προς τη ρύθμιση των αντίστοιχων αμιγώς εσωτερικών καταστάσεων, με τις ρυθμίσεις του ενωσιακού δικαίου (βλ. αποφάσεις της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi, C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψη 36, και της 5ης Δεκεμβρίου 2024, Tallinna Kaubamaja Grupp και KIA Auto, C‑606/23, EU:C:2024:1004, σκέψη 18 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24 Μια τέτοια αρμοδιότητα δικαιολογείται από το γεγονός ότι υφίσταται πρόδηλο συμφέρον της ενωσιακής έννομης τάξης για ομοιόμορφη ερμηνεία των ρυθμίσεων που προέρχονται από το ενωσιακό δίκαιο, προκειμένου να αποφεύγεται το ενδεχόμενο μελλοντικών ερμηνευτικών αποκλίσεων (βλ. αποφάσεις της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi, C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψη 37, και της 5ης Δεκεμβρίου 2024, Tallinna Kaubamaja Grupp και KIA Auto, C‑606/23, EU:C:2024:1004, σκέψη 19 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25 Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι συντάκτες του νόμου περί ανταγωνισμού έλαβαν υπόψη την ανάγκη εναρμόνισης των διατάξεων του λεττονικού δικαίου του ανταγωνισμού με τη σχετική ενωσιακή νομοθεσία και ότι, όσον αφορά τη ρύθμιση αμιγώς εσωτερικών καταστάσεων, ο ως άνω νόμος ευθυγραμμίζεται με τις αντίστοιχες ρυθμίσεις του ενωσιακού δικαίου. Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει, πιο συγκεκριμένα, ότι το άρθρο 13, παράγραφος 1, σημείο 2, του νόμου περί ανταγωνισμού αντιστοιχεί στο άρθρο 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ, οπότε η εφαρμογή του εθνικού δικαίου δεν θα πρέπει να αποκλίνει από τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται το ενωσιακό δίκαιο.
26 Επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί του προδικαστικού ερωτήματος που υποβλήθηκε από το αιτούν δικαστήριο.
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
27 Με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η απόφαση οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης για την παραχώρηση του δικαιώματος παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων σε νομικό πρόσωπο που ανήκει εν μέρει στον ίδιο τον οργανισμό εμπίπτει στην άσκηση οικονομικής δραστηριότητας.
28 Κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, στο μέτρο κατά το οποίο δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
29 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα που υποβλήθηκε, θα πρέπει να εξεταστεί αν νομικό πρόσωπο το οποίο ενεργεί υπό συνθήκες όπως αυτές της διαφοράς της κύριας δίκης μπορεί να θεωρηθεί ως «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ. Μόνον εάν το νομικό πρόσωπο ήταν επιχείρηση, θα μπορούσε η δραστηριότητα την οποία καλείται να ασκήσει το νομικό πρόσωπο να χαρακτηριστεί ως οικονομική δραστηριότητα.
30 Σύμφωνα με πάγια νομολογία στον τομέα του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού, ο όρος «επιχείρηση» κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ καλύπτει κάθε φορέα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος που τον διέπει και του τρόπου χρηματοδότησής του (αποφάσεις της 23ης Απριλίου 1991, Höfner και Elser, C‑41/90, EU:C:1991:161, σκέψη 21, και της 10ης Ιουλίου 2025, INTERZERO κ.λπ., C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 47).
31 Συνιστά οικονομική δραστηριότητα κάθε δραστηριότητα η οποία συνίσταται στην παροχή αγαθών ή υπηρεσιών σε δεδομένη αγορά, ήτοι παροχών που κατά κανόνα προσφέρονται έναντι αμοιβής. Το δε ουσιώδες χαρακτηριστικό της αμοιβής έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί το οικονομικό αντίτιμο της επίμαχης παροχής (απόφαση της 10ης Ιουλίου 2025, INTERZERO κ.λπ., C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 48).
32 Αντιθέτως, οι περί ανταγωνισμού διατάξεις των Συνθηκών ενδέχεται να μην έχουν εφαρμογή στην περίπτωση δραστηριότητας που, λόγω της φύσης της, των κανόνων στους οποίους υπόκειται και του αντικειμένου της, δεν εμπίπτει στη σφαίρα των οικονομικών συναλλαγών ή συνδέεται με την άσκηση προνομίων δημοσίας εξουσίας (απόφαση της 10ης Ιουλίου 2025, INTERZERO κ.λπ., C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 49).
33 Επιπλέον, ένας δημόσιος φορέας μπορεί να θεωρηθεί ως επιχείρηση μόνον όσον αφορά εκείνες τις δραστηριότητές του οι οποίες πρέπει να χαρακτηριστούν ως οικονομικές, και υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για δραστηριότητες που μπορούν να διαχωριστούν από την άσκηση προνομίων δημόσιας εξουσίας (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2012, Compass-Datenbank, C‑138/11, EU:C:2012:449, σκέψεις 37 και 38, καθώς και της 24ης Μαρτίου 2022, GVN κατά Επιτροπής, C‑666/20 P, EU:C:2022:225, σκέψη 71).
34 Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι μεταξύ των δραστηριοτήτων που συνδέονται με την άσκηση προνομιών δημόσιας εξουσίας περιλαμβάνονται, παραδείγματος χάριν, οι δραστηριότητες του Eurocontrol σχετικά με τον έλεγχο και την αστυνόμευση του εναέριου χώρου (απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1994, SAT Fluggesellschaft, C‑364/92, EU:C:1994:7, σκέψη 30), η δραστηριότητα φορέα ιδιωτικού δικαίου στον οποίο οι δημόσιες αρχές ανέθεσαν να επιτηρεί λιμένα πετρελαιοειδών με σκοπό την πρόληψη της ρύπανσης (απόφαση της 18ης Μαρτίου 1997, Diego Calì & Figli, C‑343/95, EU:C:1997:160, σκέψεις 23 έως 25), ή η δραστηριότητα συλλογής δεδομένων σχετικών με επιχειρήσεις, βάσει της εκ του νόμου υποχρέωσής τους να δηλώνουν στοιχεία και της εξουσίας επιβολής συναφώς κυρώσεων (απόφαση της 12ης Ιουλίου 2012, Compass-Datenbank, C‑138/11, EU:C:2012:449, σκέψη 40).
35 Εν προκειμένω, όπως διαπιστώνει το αιτούν δικαστήριο και όπως συμφωνούν, εξάλλου, όλοι οι μετέχοντες στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, η υπηρεσία διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων συνιστά οικονομική δραστηριότητα.
36 Αντιθέτως, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η απόφαση του Δήμου Jelgava να παραχωρήσει σε νομικό πρόσωπο που ανήκει εν μέρει στον Δήμο το δικαίωμα παροχής της προαναφερθείσας υπηρεσίας ελήφθη βάσει του νόμου για τη διαχείριση των αποβλήτων, ο οποίος προέβλεπε ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης οργανώνουν τη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων εντός της διοικητικής τους περιφέρειας.
37 Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει δε ότι ο νόμος για τη διαχείριση των αποβλήτων συμβάλλει στην εφαρμογή της οδηγίας 75/442.
38 Υπενθυμίζεται ότι, όπως όριζε το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 75/442, τα κράτη μέλη όφειλαν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν ότι κατά τις διαδικασίες ανάκτησης και διάθεσης των αποβλήτων δεν τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία και δεν χρησιμοποιούνται διεργασίες ή μέθοδοι ικανές να βλάψουν το περιβάλλον. Βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας 75/442, τα κράτη μέλη όφειλαν να συστήσουν ή να ορίσουν την αρμόδια αρχή ή τις αρμόδιες αρχές που θα ήταν υπεύθυνες για την εφαρμογή της οδηγίας.
39 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, όταν ένας οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης, αρμόδιος δυνάμει του εθνικού δικαίου να καθορίζει τους όρους παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των αποβλήτων στη διοικητική του περιφέρεια, αποφασίζει να παραχωρήσει σε νομικό πρόσωπο το δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας αυτής εντός της ως άνω περιφέρειας, δεν προσφέρει έναντι αμοιβής αγαθά ή υπηρεσίες σε δεδομένη αγορά. Δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα, αλλά ενεργεί, ως αρμόδια αρχή, στο πλαίσιο προνομίων δημόσιας εξουσίας τα οποία της έχουν ανατεθεί από τον νόμο και σύμφωνα με τις συναφείς απαιτήσεις της οδηγίας 75/442.
40 Η ίδια εκτίμηση ισχύει και σε περίπτωση που ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης, ενεργώντας ως αρμόδια αρχή, αποφασίζει να παραχωρήσει το συγκεκριμένο δικαίωμα σε νομικό πρόσωπο το οποίο του ανήκει εν μέρει.
41 Επιπλέον, στο πλαίσιο της εν λόγω εκτιμήσεως, είναι άνευ σημασίας το ότι η απόφαση του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ενδέχεται να αντιβαίνει στους εθνικούς και τους ενωσιακούς κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων επειδή δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής της εσωτερικής διαδικασίας στην οποία αναφέρεται το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 6, του εθνικού νόμου για τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων. Και τούτο διότι, εάν φορέας ο οποίος ενεργεί στο πλαίσιο προνομίων δημόσιας εξουσίας παραβεί τους κανόνες που διέπουν τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων, η παράβαση αυτή δεν είναι δυνατόν να εξομοιωθεί με καταχρηστική εκ μέρους του φορέα εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ. Πρέπει να επισημανθεί άλλωστε ότι, όπως παρατήρησε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 85 των προτάσεών του, μια τέτοια απόφαση μπορεί, εφόσον συντρέχει λόγος, να προσβληθεί ενώπιον των οργάνων που είναι επιφορτισμένα, δυνάμει του εθνικού δικαίου, με τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων της δημόσιας διοίκησης στον τομέα της σύναψης των δημοσίων συμβάσεων.
42 Ομοίως, το κατά πόσον η σύμβαση μεταξύ του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης και της επιχείρησης στην οποία ανατέθηκε η διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παραχώρηση δημοσίων υπηρεσιών» ή ως «δημόσια σύμβαση υπηρεσιών» δεν ασκεί επιρροή ως προς τον χαρακτηρισμό μιας αποφάσεως, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, με την οποία αυτός ο οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης ασκεί προνόμια δημόσιας εξουσίας.
43 Πράγματι, αφενός, στο πρώτο σενάριο για το οποίο έγινε λόγος στη σκέψη 42 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ δεν αφορά, κατ’ αρχήν, την περίπτωση όπου ένας δήμος, ενεργώντας υπό την ιδιότητα της δημόσιας αρχής, συνάπτει σύμβαση με παραχωρησιούχο στον οποίο ανατίθεται η παροχή δημόσιας υπηρεσίας (πρβλ. αποφάσεις της 4ης Μαΐου 1988, Bodson, 30/87, EU:C:1988:225, σκέψη 18, και της 21ης Ιουλίου 2005, Coname, C‑231/03, EU:C:2005:487, σκέψη 12).
44 Αφετέρου, όσον αφορά το δεύτερο σενάριο για το οποίο έγινε λόγος στη σκέψη 42 της παρούσας αποφάσεως, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία, η δραστηριότητα αγοράς υπηρεσιών δεν πρέπει, όταν κρίνεται η φύση της δραστηριότητας, να αποσυνδέεται από την επακόλουθη χρήση των υπηρεσιών, καθώς και ότι ο οικονομικός ή μη χαρακτήρας της επακόλουθης χρήσης των υπηρεσιών που αγοράστηκαν καθορίζει κατ’ ανάγκην τον χαρακτήρα της δραστηριότητας αγοράς (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2006, FENIN κατά Επιτροπής, C‑205/03 P, EU:C:2006:453, σκέψη 26). Εντούτοις, η ως άνω νομολογία δεν έχει εφαρμογή σε περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης. Ο λόγος είναι ότι όταν ένας οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης, ενεργώντας στο πλαίσιο προνομίων δημόσιας εξουσίας, παραχωρεί το δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων συνάπτοντας δημόσια σύμβαση υπηρεσιών, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η επίμαχη υπηρεσία γίνεται, από τον αναθέτοντα οργανισμό, αντικείμενο επακόλουθης χρήσης που έχει τη φύση οικονομικής δραστηριότητας.
45 Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η απόφαση οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης να παραχωρήσει το δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων σε νομικό πρόσωπο που ανήκει εν μέρει στον ίδιο τον οργανισμό δεν εμπίπτει στην άσκηση οικονομικής δραστηριότητας.
Επί των δικαστικών εξόδων
46 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι η απόφαση οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης να παραχωρήσει το δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων σε νομικό πρόσωπο που ανήκει εν μέρει στον ίδιο τον οργανισμό δεν εμπίπτει στην άσκηση οικονομικής δραστηριότητας.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η λεττονική.