Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. RANTOS
van 22 oktober 2026 (1)
Zaak C‑533/24
Vermilion Energy Ireland Ltd,
Vermilion Exploration and Production Ireland Ltd,
Vermilion Energy Corrib Ireland Ltd
tegen
The Minister for the Environment, Climate and Communications,
Ierland,
The Attorney General
[verzoek van de High Court (rechter in eerste aanleg, Ierland) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Interne markt voor elektriciteit – Verordening (EU) 2022/1854 – Noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen – Geldigheid van hoofdstuk III dat is vastgesteld op grond van artikel 122, lid 1, VWEU – Artikelen 14 en 15 – Tijdelijke solidariteitsbijdrage – Nationale wetgeving tot instelling van een tijdelijke solidariteitsbijdrage overeenkomstig de bepalingen van dit hoofdstuk III – Artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Beginselen van rechtszekerheid, niet-retroactiviteit en evenredigheid ”
I. Inleiding
1. Verordening (EU) 2022/1854(2) heeft een noodmaatregel ingesteld om de hoge energieprijzen, die met name het gevolg zijn van de oorlog in Oekraïne, aan te pakken door middel van uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen. Deze op grond van artikel 122, lid 1, VWEU aangenomen verordening voorzag in haar artikel 14 in de invoering van een tijdelijke solidariteitsbijdrage voor bepaalde energiebedrijven, tenzij de lidstaten „gelijkwaardige nationale maatregelen” hadden vastgesteld.
2. In deze context buigt de High Court (rechter in eerste aanleg, Ierland) zich over een geding tussen ondernemingen die in Ierland actief zijn in de ontwikkeling en productie van gas enerzijds en de nationale autoriteiten anderzijds, over de tijdelijke solidariteitsbijdrage die is ingevoerd bij nationale wetgeving ter uitvoering van de bepalingen van hoofdstuk III van verordening 2022/1854. De High Court vraagt in essentie of dat hoofdstuk geldig is en hoe de beginselen van rechtszekerheid, niet-retroactiviteit en evenredigheid, de artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en de overwegingen 54 en 55 van die verordening moeten worden uitgelegd.
3. Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing, dat voortbouwt op een reeks recente zaken die bij het Hof(3) aanhangig zijn gemaakt, waaronder de zaken Acea Produzione e.a. (C‑153/25) en Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24), waarin ik vandaag eveneens conclusie neem(4), biedt het Hof de gelegenheid om zijn rechtspraak over de uitlegging van verordening 2022/1854, die is bedoeld als een uitzonderlijk en tijdelijk instrument in de context van een ongekende energiecrisis, te verduidelijken en zich in het bijzonder uit te spreken over ten eerste, de geldigheid van hoofdstuk III daarvan in het licht van de rechtsgrondslag waarop deze verordening is vastgesteld, te weten artikel 122, lid 1, VWEU, het rechtszekerheidsbeginsel, het verbod van terugwerkende kracht en het evenredigheidsbeginsel, alsmede de artikelen 16 en 17 van het Handvest, en, ten tweede, de uitlegging van diezelfde beginselen en artikelen met het oog op de beoordeling van de verenigbaarheid van de betrokken nationale wettelijke regeling met het Unierecht.
II. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
4. De overwegingen 6, 7, 9, 13, 14, 50, 51, 54, 57, 64 en 65 van verordening 2022/1854 luiden als volgt:
„(6) Daarom is een snelle en gecoördineerde respons op Unieniveau nodig. De vaststelling van een noodinterventie zou het tijdelijk mogelijk maken om het risico te beperken dat de elektriciteitsprijzen en de kosten van elektriciteit voor eindafnemers een nog minder duurzaam niveau bereiken en dat de lidstaten ongecoördineerde nationale maatregelen nemen die de voorzieningszekerheid op het niveau van de Unie in gevaar kunnen brengen en een extra last kunnen vormen voor de industrie en de consumenten in de Unie. In een geest van solidariteit tussen de lidstaten is een gecoördineerde inspanning van de lidstaten in het winterseizoen 2022‑23 nodig om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten en ervoor te zorgen dat de huidige crisis niet leidt tot blijvende schade voor de consumenten en de economie, en tegelijkertijd de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te vrijwaren.
(7) De huidige verstoringen van de gasvoorziening, de verminderde beschikbaarheid van bepaalde elektriciteitscentrales en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor de gas- en elektriciteitsprijzen vormen een ernstige moeilijkheid voor de levering van gas- en elektriciteitsproducten in de zin van artikel 122, lid 1, [VWEU]. [...]
[...]
(9) Een eensgezinde en goed gecoördineerde respons in de hele Unie is nodig om de sterke stijging van de elektriciteitsprijzen en de gevolgen daarvan voor huishoudens en industrie aan te pakken. Ongecoördineerde nationale maatregelen kunnen de werking van de interne energiemarkt aantasten, de voorzieningszekerheid in gevaar brengen en leiden tot verdere prijsstijgingen in de lidstaten die het zwaarst door de crisis zijn getroffen. Het waarborgen van de integriteit van de interne elektriciteitsmarkt is daarom van cruciaal belang om de noodzakelijke solidariteit tussen de lidstaten te behouden en te versterken.
[...]
(13) In de huidige situatie lijkt het passend dat op het niveau van de Unie actie wordt ondernomen door de invoering van een solidariteitsbijdrage voor Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe olie, aardgas, kolen en raffinage, om de directe economische gevolgen van de scherpe stijging van de energieprijzen voor de begrotingen van overheidsinstanties en voor eindverbruikers en bedrijven in de hele Unie te verzachten. Een dergelijke solidariteitsbijdrage moet een uitzonderlijke en strikt tijdelijke maatregel zijn.
(14) De solidariteitsbijdrage is een geschikt middel om het surplus aan winsten aan te pakken in geval van onvoorziene omstandigheden. Deze winsten komen niet overeen met enige gebruikelijke winst die Unie-ondernemingen of vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe olie, aardgas, kolen en raffinage onder normale omstandigheden zouden of hadden kunnen verwachten indien de onvoorspelbare gebeurtenissen op de energiemarkten niet zouden hebben plaatsgevonden. [...]
[...]
(50) Zonder hun kostenstructuur aanzienlijk te veranderen en hun investeringen te verhogen, hebben Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die ten minste 75 % van de omzet met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage genereren, hun winsten sterk zien stijgen als gevolg van de plotselinge en onvoorspelbare omstandigheden [...]
(51) De tijdelijke solidariteitsbijdrage zal fungeren als een herverdelingsmaatregel om ervoor te zorgen dat de betrokken ondernemingen die als gevolg van de onverwachte omstandigheden een surplus aan winsten hebben behaald, naar verhouding bijdragen tot de verbetering van de energiecrisis op de interne markt.
[...]
(54) Deze aanpak zou ervoor zorgen dat een deel van de winstmarge, dat niet is toe te schrijven aan de onvoorspelbare ontwikkelingen op de energiemarkten als gevolg van de onwettige aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, door de betrokken energieondernemingen van de Unie en vaste inrichtingen kan worden gebruikt voor toekomstige investeringen of voor het waarborgen van hun financiële stabiliteit tijdens de huidige energiecrisis, ook voor de energie-intensieve industrie. Deze aanpak voor het bepalen van de berekeningsgrondslag zou ervoor zorgen dat de solidariteitsbijdragen in de verschillende lidstaten evenredig zijn. Tegelijkertijd moet de vaststelling van een minimumpercentage ervoor zorgen dat de solidariteitsbijdragen billijk en evenredig zijn. Het moet de lidstaten vrijstaan voor hun solidariteitsbijdrage een tarief toe te passen dat hoger is dan 33 %. Dit moet deze lidstaten in staat stellen het voorkeurstarief vast te stellen dat zij in het kader van hun nationale rechtsstelsels aanvaardbaar en passend achten.
(55) De lidstaten moeten de nodige maatregelen nemen om de volledige toepassing van de bij deze verordening vastgestelde solidariteitsbijdrage te waarborgen en moeten zorgen voor de nodige aanpassingen in hun nationaal recht, met name om de tijdige inning van de solidariteitsbijdrage te waarborgen, onder meer op basis van netto-inkomsten waarmee de solidariteitsbijdrage kan worden verrekend, om rekening te houden met de aftrekbaarheid of niet-aftrekbaarheid van de solidariteitsbijdrage, of om rekening te houden met de verrekening van verliezen uit voorgaande boekjaren [...]
(57) Het gebruik van de opbrengsten voor die doeleinden weerspiegelt het uitzonderlijke en tijdelijke karakter van de solidariteitsbijdrage als een maatregel die tot doel heeft de schadelijke gevolgen van de energiecrisis voor huishoudens en bedrijven in de hele Unie te beperken en te verzachten, ter bescherming van de interne markt en ter voorkoming van het risico van verdere versnippering. [...] Om het effect ervan te maximaliseren, moeten de opbrengsten van de solidariteitsbijdrage op gecoördineerde wijze en/of via financieringsinstrumenten van de Unie in een geest van solidariteit worden gebruikt.
[...]
(64) [...] De toepassing van de solidariteitsbijdrage over het volledige boekjaar moet het mogelijk maken de surplussen aan winsten voor de betrokken periode te gebruiken, in het algemeen belang van een verzachting van de gevolgen van de energiecrisis, terwijl de betrokken ondernemingen een passende mate van winstgevendheid wordt gelaten.
(65) De solidariteitsbijdrage mag alleen gelden voor het boekjaar 2022 en/of 2023. [...]
5. Artikel 1 („Onderwerp en toepassingsgebied”) van deze verordening bepaalde:
„Bij deze verordening wordt een noodinterventie vastgesteld om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten door middel van uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen. Die maatregelen zijn erop gericht het elektriciteitsverbruik te verminderen, [...] regels vast te stellen voor een verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage van EU-ondernemingen en vaste inrichtingen die actief zijn in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage om bij te dragen tot de betaalbaarheid van energie voor huishoudens en bedrijven.”
6. Artikel 2 („Definities”) van die verordening bepaalde in de punten 17, 19 en 21:
„Voor de toepassing van deze verordening [...] zijn ook de volgende definities van toepassing:
[...]
17) ‚Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage’: Unie-ondernemingen of vaste inrichtingen waarvan de omzet voor ten minste 75 % gekoppeld is aan de winning, ontginning, raffinage van aardolie en/of de vervaardiging van cokesovenproducten, als bedoeld in verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad [(5)] [...];
18) ‚surplus aan winsten’: belastbare winsten, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels in het boekjaar 2022 en/of het boekjaar 2023 en gedurende de volle duur daarvan, uit activiteiten van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage die meer dan 20 % hoger liggen dan het gemiddelde van de belastbare winst in de vier boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2018;
19) ‚solidariteitsbijdrage’: een tijdelijke maatregel die tot doel heeft het surplus aan winsten van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage aan te pakken teneinde de uitzonderlijke prijsontwikkelingen op de energiemarkten voor lidstaten, consumenten en bedrijven te verzachten;
[...]
21) ‚vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregel’: een wettelijke of bestuursrechtelijke maatregel die uiterlijk op 31 december 2022 door een lidstaat is vastgesteld en bekendgemaakt en die bijdraagt tot de betaalbaarheid van energie.”
7. Hoofdstuk III van verordening 2022/1854 („Maatregelen met betrekking tot de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage”) bevatte de artikelen 14 tot en met 18. Artikel 14 van deze verordening („Ondersteuning van eindafnemers van energie door middel van een tijdelijke solidariteitsbijdrage”) luidde:
„1. Op het surplus aan winsten uit activiteiten door Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage wordt een verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage geheven, tenzij de lidstaten gelijkwaardige nationale maatregelen hebben vastgesteld.
2. De lidstaten zorgen ervoor dat de vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregelen vergelijkbare doelstellingen hebben en worden onderworpen aan vergelijkbare regels als de tijdelijke solidariteitsbijdrage uit hoofde van deze verordening, en even hoge of hogere opbrengsten genereren dan de geschatte opbrengsten uit de solidariteitsbijdrage.
3. De lidstaten dienen vóór 31 december 2022 de maatregelen vast te stellen en bekend te maken voor de uitvoering van de in lid 1 bedoelde verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage.”
8. Artikel 15 van deze verordening („Grondslag voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) bepaalde:
„De tijdelijke solidariteitsbijdrage voor EU-ondernemingen en vaste inrichtingen die activiteiten verrichten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, inclusief ondernemingen die hoofdzakelijk voor belastingdoeleinden deel uitmaken van een geconsolideerde groep, wordt berekend op de belastbare winst, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels, in het boekjaar 2022 en/of het boekjaar 2023 en voor de volledige duur daarvan, boven een toename van 20 % van het gemiddelde van de belastbare winst, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels, in de vier boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2018. Indien het gemiddelde van de belastbare winst in die vier boekjaren negatief is, bedraagt de gemiddelde belastbare winst voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage nul.”
9. Artikel 16 van die verordening („Percentage voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) was geformuleerd als volgt:
„1. Het percentage voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage bedraagt ten minste 33 % van de in artikel 15 bedoelde grondslag.
2. De tijdelijke solidariteitsbijdrage komt bovenop de reguliere belastingen en heffingen die op grond van het nationale recht van een lidstaat van toepassing zijn.”
10. Artikel 17 van die verordening („Aanwending van de opbrengsten van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) luidde:
„1. De lidstaten gebruiken de opbrengsten van de tijdelijke solidariteitsbijdrage met voldoende snel effect voor de volgende doeleinden:
a) gerichte financiële steunmaatregelen voor eindafnemers van energie, en met name kwetsbare huishoudens, om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten;
[...]
2. De in lid 1 bedoelde maatregelen zijn duidelijk omschreven, transparant, evenredig, niet-discriminerend en controleerbaar.”
11. Artikel 18 van verordening 2022/1854 („Tijdelijke aard van de solidariteitsbijdrage”) bepaalde:
„De door de lidstaten overeenkomstig deze verordening opgelegde solidariteitsbijdrage is van tijdelijke aard. Zij is uitsluitend van toepassing op het surplus aan winsten dat is gegenereerd in de in artikel 15 bedoelde boekjaren.”
12. Artikel 22 van deze verordening („Inwerkingtreding en toepassing”) voorzag in lid 2 in het volgende:
„Onverminderd de verplichting om de verdeling van het surplus aan inkomsten overeenkomstig artikel 10 te waarborgen en om de opbrengsten van de tijdelijke solidariteitsbijdrage overeenkomstig artikel 17 te gebruiken, en onverminderd de in artikel 20, lid 2, bedoelde verslagleggingsverplichting, is deze verordening van toepassing tot en met 31 december 2023 [...]”
B. Iers recht
13. De Energy (Windfall Gains in the Energy Sector) (Temporary Solidarity Contribution) Act 2023 [Energiewet (uitzonderlijke winsten in de energiesector) (tijdelijke solidariteitsbijdrage) van 2023] van 2 augustus 2023(6), die van toepassing is op het hoofdgeding (hierna: „wet van 2023”), heeft de tijdelijke solidariteitsbijdrage waarin verordening 2022/1854 voorziet, in de Ierse rechtsorde geïmplementeerd.
14. Artikel 2, lid 1, van deze wet definieerde het „belastingtijdvak” als het tijdvak van 12 maanden „dat begint op 1 januari van elk van de jaren 2022 en 2023”.
15. Krachtens artikel 4 van deze wet is het tarief van de solidariteitsbijdrage vastgesteld op 75 % van de belastbare winst die hoger is dan 120 % van het gemiddelde van de belastbare winst voor de referentiejaren.
III. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
16. Verzoeksters in het hoofdgeding(7) zijn privaatrechtelijke vennootschappen die in Ierland actief zijn in de ontwikkeling en productie van gas. Deze vennootschappen exploiteren de Corrib-gasbel, gelegen voor de westkust van Ierland, die momenteel het enige geëxploiteerde gasveld in deze lidstaat zou zijn en in 2022 ongeveer 25 % van de gasbehoefte van deze lidstaat zou hebben gedekt.
17. Bij de wet van 2023 heeft Ierland de bepalingen van hoofdstuk III van verordening 2022/1854 ten uitvoer gelegd door een tijdelijke solidariteitsbijdrage in te voeren op de winsten van de energiesector voor de belastingjaren 2022 en 2023. Deze bijdrage bedroeg 75 % van het gedeelte van de winst dat meer bedroeg dan 120 % van de gemiddelde belastbare winst in de referentieperiode 2018‑2021.
18. Ter ondersteuning van hun beroep bij de High Court, de verwijzende rechter, betogen verzoeksters in het hoofdgeding met name dat artikel 122, lid 1, VWEU geen geldige rechtsgrondslag vormt voor de vaststelling van de artikelen 14 tot en met 18 van verordening 2022/1854, die samen hoofdstuk III van die verordening vormen. Zij voeren ook aan dat deze bepalingen in strijd zijn met de algemene beginselen van rechtszekerheid, niet-retroactiviteit en evenredigheid, alsook met de vrijheid van ondernemerschap en het recht op eigendom, zoals gewaarborgd door de artikelen 16 en 17 van het Handvest. Zij verzoeken dan ook om vast te stellen dat dit hoofdstuk ongeldig is en dat bijgevolg ook de wet van 2023 ter uitvoering daarvan ongeldig is.
19. Daarnaast voeren de verzoeksters in het hoofdgeding aan dat, indien het Hof het betrokken hoofdstuk niet ongeldig zou verklaren, de verwijzende rechter niettemin zou moeten vaststellen dat de wet van 2023 in elk geval in strijd is met de algemene beginselen van rechtszekerheid, non-retroactiviteit en evenredigheid, alsook met de artikelen 16 en 17 van het Handvest.
20. Verweerders in het hoofdgeding(8) betogen daarentegen dat de artikelen 14 tot en met 18 van verordening 2022/1854, die samen hoofdstuk III van die verordening vormen, en de wet van 2023 die de tenuitvoerlegging daarvan waarborgt, in overeenstemming zijn met het Unierecht.
21. Tegen deze achtergrond koestert de verwijzende rechter twijfels over de geldigheid van hoofdstuk III van deze verordening, met name over de vraag of de vaststelling ervan rechtsgeldig kon worden gebaseerd op artikel 122, lid 1, VWEU en of de bepalingen van dit hoofdstuk in overeenstemming zijn met de algemene beginselen van rechtszekerheid, niet-retroactiviteit en evenredigheid, alsmede met de artikelen 16 en 17 van het Handvest. Deze rechter werpt ook de vraag op of de bij de wet van 2023 ingevoerde tijdelijke solidariteitsbijdrage in overeenstemming is met deze beginselen en artikelen.
22. Tegen deze achtergrond heeft de High Court de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1) Vormt artikel 122 VWEU een geldige rechtsgrondslag voor hoofdstuk III van [verordening 2022/1854]? Indien dit niet het geval is, is hoofdstuk III dan ongeldig wegens het feit dat de verordening
a) is vastgesteld op een ongeldige rechtsgrondslag; en/of
b) niet voldoet aan de vereisten van artikel 122 VWEU; en/of
c) in strijd is met het beginsel van toedeling van bevoegdheid van het VEU; en/of
d) in strijd is met het vereiste van eenparigheid van stemmen binnen de Raad voor de vaststelling van maatregelen betreffende directe belastingen en/of fiscale maatregelen?
2) Is hoofdstuk III van [verordening 2022/1854], in het bijzonder de artikelen 14 en 15 ervan, in strijd met de algemene beginselen van rechtszekerheid en/of niet-terugwerkende kracht en/of het evenredigheidsbeginsel, in zoverre erin wordt bepaald dat de daarin voorziene tijdelijke solidariteitsbijdrage voor de belastingjaren 2022 en/of 2023 geldt, zodat hoofdstuk III ongeldig is en/of in het bijzonder de artikelen 14 en/of 15 ervan?
3) Is hoofdstuk III van [verordening 2022/1854], in het bijzonder de artikelen 14 en/of 15 ervan, in zoverre daarbij een tijdelijke solidariteitsbijdrage wordt ingevoerd, ongeldig wegens schending van de door de artikelen 16 en/of 17 van het [Handvest] gewaarborgde rechten van verzoeksters?
4) Wanneer een nationale rechter wordt gevraagd om te beslissen of de [wet van 2023] onverenigbaar is met de algemene Unierechtelijke beginselen van rechtszekerheid en/of niet-terugwerkende kracht, omdat deze een tijdelijke solidariteitsbijdrage oplegt voor de jaren 2022 en 2023 onder verwijzing naar de definitie van ‚belastingtijdvak’ (in artikel 2 van de wet gedefinieerd als ‚de periode van twaalf maanden die begint op 1 januari van elk van de jaren 2022 en 2023’), welke factoren zijn dan relevant voor de beoordeling van de geldigheid van deze wet onder verwijzing naar de bovengenoemde Unierechtelijke beginselen, en welke relevantie (indien van toepassing) hebben de volgende factoren (waarbij moet worden opgemerkt dat de feiten nog door de verwijzende rechter moeten worden vastgesteld):
a) het feit dat [verordening 2022/1854] op 7 oktober 2022 is bekendgemaakt en de volgende dag in werking is getreden;
b) het feit dat het jaar 2022 ten tijde van de inwerkingtreding van [verordening 2022/1854] nog niet was afgelopen en 2023 nog niet was begonnen;
c) het feit dat sommige (maar niet alle) transacties die in 2022 voor de verzoeksters winst opleverden, bij de inwerkingtreding van de verordening waren voltooid;
d) het feit dat [verordening 2022/1854] de lidstaten verplicht voor de jaren 2022 en/of 2023 een tijdelijke solidariteitsbijdrage of gelijkwaardige maatregelen op te leggen;
e) het feit dat de wet op 17 juli 2023 in rechte is ondertekend en vanaf 2 augustus 2023 van toepassing is;
f) het feit dat de wet slechts een wettelijke aansprakelijkheid oplegt;
g) het feit dat Ierland duidelijke verplichtingen heeft uit hoofde [verordening 2022/1854];
h) de door Ierland aangevoerde rechtvaardiging voor zijn definitie van ‚belastingtijdvak’;
i) het feit dat een met verzoeksters verbonden onderneming aan de Ierse nationale autoriteit voor de handhaving van het mededingingsrecht heeft verklaard dat zij het vergroten van haar belang in de Corrib-gasbel als een ‚aantrekkelijke investering’ beschouwde na de vaststelling van [verordening 2022/1854] en na de aankondiging van de maatregelen van de Ierse regering om de tijdelijke solidariteitsbijdrage toe te passen; en/of
j) enige andere factor en, zo ja, welke?
5) Wanneer verzoeksters stellen dat de verplichting tot betaling van de tijdelijke solidariteitsbijdrage hun rechten uit hoofde van de artikelen 16 en 17 van het [Handvest] (of een daarvan) en/of het evenredigheidsbeginsel heeft geschonden, onder meer zoals uiteengezet in de overwegingen 54 en/of 55 van [verordening 2022/1854], met name vanwege:
1) de heffing van een tarief van 75 % krachtens artikel 4, lid 2, van de wet; en/of
2) de wijze waarop de wet regels heeft vastgesteld voor de behandeling van verliezen in voorgaande belastingjaren;
welke factoren zijn dan relevant voor een nationale rechter die beslist of de wet verenigbaar is met de bovengenoemde Unierechtelijke bepalingen, welke relevantie moet (in voorkomend geval) worden toegekend aan de volgende factoren (waarbij moet worden opgemerkt dat de feiten nog door de verwijzende rechter moeten worden vastgesteld):
a) het feit dat de energieprijzen in Ierland en andere lidstaten aanzienlijk zijn gestegen;
b) de (door verweerders aangevoerde, maar door verzoeksters betwiste) bewering dat dit heeft geleid tot problemen voor consumenten en ondernemingen in Ierland, die verweerders hebben aangepakt tegen een kostprijs van ongeveer 4,5 miljard EUR aan bijstand voor consumenten en ondernemingen;
c) de (door verweerders aangevoerde, maar door verzoeksters betwiste) bewering dat verzoeksters in 2022 en 2023 aanzienlijke winsten hebben behaald wegens een algemene stijging van de energieprijs, in plaats van door extra investeringen of een verbetering van de efficiëntie en/of de ontwikkeling/toepassing van nieuwe productkenmerken waarvoor de klanten een hogere prijs zouden betalen;
d) het feit dat de winst meer dan 120 % van de gemiddelde winst van de afgelopen vier jaar bedroeg;
e) het feit dat de verordening de lidstaten verplicht een tijdelijke solidariteitsbijdrage of gelijkwaardige maatregelen op te leggen over deze voordelen;
f) het feit dat, wanneer de lidstaten een tijdelijke solidariteitsbijdrage opleggen, in verordening [2022/1854] een minimumtarief van 33 % maar geen maximumtarief is vastgesteld;
g) het feit dat Ierland een tarief van 75 % heeft vastgesteld (dat van toepassing is op het gedeelte van de winst dat meer dan 120 % van de gemiddelde winst van de laatste vier jaar bedraagt);
h) het feit dat verzoeksters ongeveer 99 miljoen EUR hebben betaald als tijdelijke solidariteitsbijdrage met betrekking tot 2022;
i) het feit dat verzoeksters verwachten dat zij ongeveer 40 miljoen EUR zullen betalen uit hoofde van de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor het jaar 2023;
j) het feit dat de opbrengst van de tijdelijke solidariteitsbijdrage wordt gebruikt voor de kosten van de maatregelen die verweerders hebben genomen om consumenten en ondernemingen te helpen met de verhoogde energieprijzen;
k) het feit dat het door de Uniewetgever en/of de Ierse wetgever passend werd geacht dat ondernemingen die profiteren van bovengemiddelde winsten, redelijkerwijs bijdragen aan de kosten van de ondersteuning van consumenten en ondernemingen;
l) het feit dat verzoeksters stellen dat zij niet verwachtten dat zij voor het jaar 2022 of 2023 een Ierse vennootschapsbelasting verschuldigd zouden zijn wegens de in voorgaande belastingjaren geleden verliezen (waarbij zij opmerken dat de nationale rechter, net als voor alle feiten en beweringen die niet uitdrukkelijk als aanvaard zijn aangevoerd, zal bepalen of deze stelling en de redelijkheid ervan zijn bewezen);
m) het feit dat artikel 16, lid [2], van [verordening 2022/1854] bepaalt dat ‚[d]e tijdelijke solidariteitsbijdrage bovenop de reguliere belastingen en heffingen [komt] die op grond van het nationale recht van een lidstaat van toepassing zijn’;
n) het feit dat de wet niet toestaat dat de verliezen van de jaren vóór 2018 in aanmerking worden genomen bij de bepaling van de winst waarvoor de tijdelijke solidariteitsbijdrage geldt;
o) het feit dat een met verzoeksters verbonden onderneming aan de Ierse nationale autoriteit voor de handhaving van het mededingingsrecht heeft verklaard dat zij het vergroten van haar belang in de Corrib-gasbel als een ‚aantrekkelijke investering’ beschouwde na de vaststelling van [verordening 2022/1854] en na de aankondiging van de maatregelen van de Ierse regering om de tijdelijke solidariteitsbijdrage toe te passen; en/of
p) enige andere factor en, zo ja, welke?”
23. Bij het Hof zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door verzoeksters in het hoofdgeding, verweerders in het hoofdgeding, de Belgische en de Italiaanse regering, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie. Diezelfde partijen en de Duitse regering hebben ook mondelinge opmerkingen gemaakt tijdens de terechtzitting, die gezamenlijk plaatsvond voor de zaken Acea Produzione e.a. (C‑153/25) en Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24), en die op 9 juni 2026 werd gehouden.
IV. Analyse
A. Eerste prejudiciële vraag
1. Ontvankelijkheid
24. Alvorens de eerste prejudiciële vraag te onderzoeken, moet uitspraak worden gedaan over de door de Italiaanse regering opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid. Deze regering betoogt in wezen dat de vraag niet-ontvankelijk is omdat het onderzoek ervan irrelevant is voor de beslechting van het hoofdgeding, aangezien de eventuele ongeldigheid van hoofdstuk III van verordening 2022/1854 geen invloed zou hebben op dit hoofdgeding. De lidstaten blijven op grond van hun nationale recht namelijk hoe dan ook bevoegd om een bijdrage als bedoeld in de wet van 2023 in te voeren.
25. Dienaangaande moet eraan worden herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak van het Hof in het kader van de in artikel 267 VWEU geregelde samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties uitsluitend de taak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid voor de te geven rechterlijke beslissing draagt, om, rekening houdend met de bijzonderheden van de zaak, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt, te beoordelen. Wanneer de gestelde vragen betrekking hebben op de uitlegging of de geldigheid van een Unierechtelijke regel, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden. Bijgevolg geldt voor vragen over het Unierecht een vermoeden van relevantie. Het Hof kan slechts weigeren op een door een nationale rechterlijke instantie gestelde prejudiciële vraag te antwoorden, wanneer de gevraagde uitlegging of toetsing van de geldigheid van een regel van Unierecht kennelijk geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen(9).
26. In casu betwisten verzoeksters in het hoofdgeding juist de geldigheid van hoofdstuk III van verordening 2022/1854, waarbij de tijdelijke solidariteitsbijdrage is ingevoerd en op basis waarvan de wet van 2023 is aangenomen om de uit die verordening voortvloeiende verplichtingen in de Ierse rechtsorde om te zetten. De vraag van de verwijzende rechter over de geldigheid van dit hoofdstuk kan dus niet worden beschouwd als een vraag die kennelijk geen verband houdt met het voorwerp van het hoofdgeding. Integendeel, aangezien deze wet nu juist tot doel heeft uitvoering te geven aan de bepalingen van dit hoofdstuk, houdt de beoordeling van de geldigheid ervan rechtstreeks verband met het bij deze rechter aanhangige geding(10). Het feit dat Ierland over een eigen fiscale bevoegdheid beschikt op grond waarvan het krachtens zijn nationale recht maatregelen zoals de betrokken bijdrage kan vaststellen, is verder niet relevant.
27. In die omstandigheden moet worden vastgesteld dat de gestelde vraag betrekking heeft op de geldigheid van bepalingen van het Unierecht, niet hypothetisch is en dat het onderzoek ervan de verwijzende rechter de gegevens kan verschaffen die hij nodig heeft om uitspraak te doen. Bijgevolg ben ik van mening dat de eerste prejudiciële vraag ontvankelijk is.
2. Ten gronde
28. De eerste prejudiciële vraag strekt er in essentie toe te vernemen of artikel 122, lid 1, VWEU een geldige rechtsgrondslag vormt voor de vaststelling van de bepalingen van hoofdstuk III van verordening 2022/1854. Om precies te zijn vraagt de verwijzende rechter zich af of deze bepalingen ongeldig kunnen zijn wegens i) de keuze van een onjuiste rechtsgrondslag, ii) de onverenigbaarheid ervan met de vereisten van artikel 122 VWEU, iii) schending van het beginsel van bevoegdheidstoedeling of iv) schending van het vereiste van eenparigheid van stemmen in de Raad voor de vaststelling van maatregelen op het gebied van directe belastingen en/of belastingmaatregelen.
a) Keuze van de rechtsgrondslag en inachtneming van de vereisten van artikel 122, lid 1, VWEU
29. Om te beginnen herinner ik eraan dat volgens vaste rechtspraak de keuze van de rechtsgrondslag van een Uniehandeling dient te berusten op objectieve gegevens die voor rechterlijke toetsing vatbaar zijn, waaronder het doel en de inhoud van die handeling(11). Voorts geldt dat indien er in de Verdragen een specifiekere bepaling bestaat die als rechtsgrondslag voor de betreffende handeling kan dienen, deze handeling op die bepaling moet worden gebaseerd. Ten slotte moet, indien bij het onderzoek van een handeling van de Unie blijkt dat zij meerdere doelen nastreeft of dat er sprake is van meerdere componenten, waarvan er een kan worden gezien als hoofddoel of voornaamste of overwegende component terwijl de andere doelen of componenten slechts van ondergeschikt belang zijn dan wel een uiterst beperkte draagwijdte hebben, de rechtsgrondslag voor de vaststelling van deze handeling worden bepaald aan de hand van dat hoofddoel of die voornaamste component(12).
30. Artikel 122, lid 1, VWEU luidt als volgt: „Onverminderd de overige procedures waarin de Verdragen voorzien, kan de Raad op voorstel van de Commissie in een geest van solidariteit tussen de lidstaten bij besluit de voor de economische situatie passende maatregelen vaststellen, met name indien zich bij de voorziening van bepaalde producten, in het bijzonder op energiegebied, ernstige moeilijkheden voordoen.”
31. Uit de bewoordingen van deze bepaling blijkt dat wanneer deze bepaling als rechtsgrondslag voor een Unierechtelijke handeling wordt gebruikt, aan verschillende voorwaarden moet worden voldaan. In het licht van deze voorwaarden, die hierna zullen worden behandeld, moet in casu worden bepaald of artikel 122, lid 1, VWEU mocht worden gebruikt als passende rechtsgrondslag voor de vaststelling van verordening 2022/1854 in haar geheel en in het bijzonder van hoofdstuk III daarvan, met name gelet op het doel en de inhoud van dat hoofdstuk.
32. In de eerste plaats volgt uit de bewoordingen en de opzet van artikel 122, lid 1, VWEU dat deze bepaling van toepassing is op bijzondere spoedeisende of uitzonderlijke economische situaties. De maatregelen die zijn vastgesteld op basis van die bepaling, die onderdeel is van hoofdstuk 1 van titel VIII van het VWEU, moeten namelijk gericht zijn op het verbeteren van een situatie van economische aard. Hoewel deze bepaling uitdrukkelijk verwijst naar „ernstige moeilijkheden” bij de voorziening van bepaalde producten, in het bijzonder op energiegebied, wijst het gebruik van de woorden „in het bijzonder” er bovendien op dat het gaat om een voorbeeld en niet om de enige noodsituatie die onder deze bepaling kan vallen(13).
33. In casu lijkt mij in principe aan deze voorwaarde te zijn voldaan. Ten eerste heeft verordening 2022/1854 blijkens artikel 1 daarvan, gelezen in het licht van met name overweging 6 van deze verordening, namelijk tot doel „een noodinterventie [vast te stellen] om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten door middel van uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen”, onder meer door middel van de in artikel 14 van die verordening bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage(14). Deze verordening beoogt dus het hoofd te bieden aan een situatie die toen de verordening werd vastgesteld, zowel spoedeisend als uitzonderlijk was gelet op het bestaan van „ernstige moeilijkheden [...] bij de voorziening van bepaalde producten, in het bijzonder op energiegebied”. Het gaat dus precies om de situatie die artikel 122, lid 1, VWEU uitdrukkelijk voor ogen heeft. De leveringsmoeilijkheden kunnen per definitie niet beperkt zijn tot de rechtstreekse levering van energieproducten aan de lidstaten, maar omvatten ook de levering van die producten aan consumenten, ondernemingen en particulieren. Als de lidstaten wel van die producten zouden kunnen worden voorzien, terwijl de consumenten wegens de buitensporig hoge prijzen als gevolg van uitzonderlijke omstandigheden geen ruime toegang tot die producten zouden hebben, zou die bepaling immers elke betekenis verliezen.
34. Ten tweede wijzen bovengenoemde doelstellingen op het voornamelijk economische karakter van verordening 2022/1854, namelijk het waarborgen van de zekerheid van de elektriciteitsvoorziening, het verzachten van de stijging van de energieprijzen, die negatieve gevolgen heeft voor de economie, en het bijdragen aan de betaalbaarheid van energie voor alle lidstaten(15). In deze context streeft ook de solidariteitsbijdrage waarin hoofdstuk III van deze verordening voorziet, een economische doelstelling na, die erin bestaat „de directe economische gevolgen van de scherpe stijging van de energieprijzen voor de begrotingen van overheidsinstanties en voor eindverbruikers en bedrijven in de hele Unie [te verzachten]”(16).
35. Hoewel deze voorwaarde niet uitdrukkelijk blijkt uit de bewoordingen van artikel 122, lid 1, VWEU, moeten de op grond van deze bepaling vastgestelde maatregelen in de tweede plaats van tijdelijke aard zijn. Dit vereiste vloeit voort uit het doel zelf van deze bepaling, die de Raad toestaat de nodige maatregelen vast te stellen om het hoofd te bieden aan een noodsituatie. Die maatregelen zijn dus niet bedoeld om blijvend te gelden, maar slechts voor de duur van de crisissituatie die zij beogen te verhelpen, in ieder geval totdat deze is beëindigd. Anders zou die bepaling afbreuk kunnen doen aan de materiële rechtsgrondslagen waarin de Verdragen voorzien en dus in strijd zijn met de inleidende woorden van die bepaling, die de toepassing ervan afhankelijk stellen van de eerbiediging van de „overige procedures waarin de Verdragen voorzien”. De bepaling van artikel 122, lid 1, VWEU mag dus niet worden aangewend om het gebruik van andere rechtsgrondslagen die in de Verdragen zijn voorzien voor situaties in „normale tijden”, te schaden of te omzeilen(17).
36. In casu is ook aan deze voorwaarde voldaan. Ten eerste zijn de bij verordening 2022/1854 ingevoerde maatregelen overeenkomstig artikel 1 ervan „in de tijd beperkt”, aangezien artikel 22, lid 2, van deze verordening bepaalt dat zij van toepassing is tot en met 31 december 2023. Wat ten tweede de tijdelijke solidariteitsbijdrage betreft, blijkt het tijdelijke karakter daarvan uit het opschrift zelf van artikel 14 van deze verordening, waarin het adjectief „tijdelijk” wordt gebruikt. Artikel 18 van die verordening verduidelijkt bovendien dat die bijdrage „van tijdelijke aard” is en alleen van toepassing is op het surplus aan winsten dat is gegenereerd in de in artikel 15 bedoelde belastingjaren, te weten de jaren 2022 en 2023.
37. In de derde plaats volgt uit artikel 122, lid 1, VWEU dat de op grond daarvan vastgestelde maatregelen „voor de economische situatie passend” moeten zijn. Dit vereiste geeft uitdrukking aan het evenredigheidsbeginsel, dat vereist dat de handelingen van de instellingen van de Unie geschikt zijn om de nagestreefde legitieme doelen te bereiken en niet verder gaan dan noodzakelijk is om deze te bereiken. Wanneer een keuze tussen meerdere passende maatregelen mogelijk is, moet dus gebruik worden gemaakt van de maatregel die het minst belastend is. In dit verband herinner ik eraan dat het Hof de Uniewetgever een ruime beoordelingsbevoegdheid toekent op gebieden als het onderhavige, die hem voor politieke, economische of sociale keuzen plaatsen en ingewikkelde beoordelingen van hem verlangen. In deze context beperkt de rechterlijke toetsing van de naleving van het evenredigheidsbeginsel zich tot de vraag of de betrokken maatregel kennelijk ongeschikt is om het nagestreefde doel te bereiken, aangezien alleen die kennelijke ongeschiktheid de rechtmatigheid van die maatregel kan aantasten(18).
38. Wat meer in het bijzonder de tijdelijke solidariteitsbijdrage betreft, lijkt deze mij in casu, ten eerste, geschikt voor het verwezenlijken van het door de Uniewetgever nagestreefde doel om de gevolgen van de energiecrisis te verzachten. Anders dan verzoeksters in het hoofdgeding stellen, is deze bijdrage namelijk niet alleen bedoeld om extra begrotingsinkomsten voor de lidstaten te genereren, maar ook om maatregelen ter verzachting van de gevolgen van deze energiecrisis te financieren door het laten meebetalen van bedrijven in die sector die door die crisis een „surplus aan winsten” hebben behaald, te weten winsten die niet onder „normale omstandigheden” zouden zijn behaald(19). In dit verband merk ik op dat artikel 17 van verordening 2022/1854 bepaalt dat de lidstaten weliswaar over een ruime beoordelingsmarge beschikken met betrekking tot de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan die bijdrage, maar dat zij de opbrengsten daarvan „gebruiken” voor een van de in dat artikel genoemde doeleinden die rechtstreeks verband houden met de gevolgen van de energiecrisis.
39. Ten tweede is het volgens mij mogelijk om de tijdelijke solidariteitsbijdrage te beschouwen als noodzakelijk voor het verwezenlijken van het nagestreefde doel – dat bestaat in het verzachten van de negatieve gevolgen van de energiecrisis voor huishoudens en bedrijven in de hele Unie, waarbij tegelijk de integriteit en de goede werking van de interne energiemarkt behouden blijven – gelet op de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover de Uniewetgever in casu beschikt, zoals in punt 37 van deze conclusie is uiteengezet. Overigens kan op basis van de in de artikelen 15 en 16 van verordening 2022/1854 omschreven kenmerken van deze bijdrage worden geoordeeld dat deze niet verder gaat dan noodzakelijk is om die doelstelling te bereiken. De bijdrage heeft namelijk slechts betrekking op een deel van het „surplus aan winsten” van de betrokken bedrijven, zodat een deel van de winstmarge die niet voortvloeit uit de marktontwikkelingen als gevolg van de oorlog, ter beschikking van de betrokken ondernemingen en vaste inrichtingen kan blijven voor hun toekomstige investeringen of het waarborgen van hun huidige financiële stabiliteit(20).
40. In de vierde en laatste plaats bepaalt artikel 122, lid 1, VWEU dat de Raad besluit welke maatregelen moeten worden genomen „in een geest van solidariteit tussen de lidstaten”. Dit vereiste vormt een specifieke uitdrukking van het solidariteitsbeginsel, dat een van de grondbeginselen van het Unierecht is, waarnaar verschillende bepalingen van het VWEU verwijzen en dat ten grondslag ligt aan het gehele rechtsstelsel van de Unie(21). Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat dit beginsel een criterium is voor de toetsing van de rechtmatigheid van de door de instellingen van de Unie vastgestelde maatregelen en dat het zowel voor de Unie als voor de lidstaten rechten en verplichtingen met zich meebrengt. De Unie heeft dus een solidariteitsverplichting jegens de lidstaten en de lidstaten moeten zowel onderling solidair zijn als zich solidair tonen met het gemeenschappelijke belang van de Unie en met het door de Unie gevoerde beleid. Inachtneming van dit beginsel vereist dus een afweging van de betrokken belangen, waarbij rekening wordt gehouden met de particuliere belangen van zowel de lidstaten als die van de Unie als geheel(22).
41. Deze beginselen, die het Hof in de context van het energiebeleid van de Unie heeft ontwikkeld(23), lijken me toepasbaar op het solidariteitsvereiste van artikel 122, lid 1, VWEU(24). In casu ben ik om verschillende redenen van mening dat de op grond van hoofdstuk III van verordening 2022/1854 vastgestelde maatregelen daadwerkelijk aan dit vereiste voldoen. In deze verordening wordt namelijk herhaaldelijk een beroep gedaan op de „geest van solidariteit” ter rechtvaardiging van de gecoördineerde inspanningen van alle lidstaten om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten en ervoor te zorgen dat de huidige crisis niet leidt tot blijvende schade voor consumenten(25) en de economie, en tegelijkertijd een toename van verstoringen en versnippering van de interne markt te voorkomen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te vrijwaren(26).
42. Hieruit volgt dat verordening 2022/1854, en met name hoofdstuk III daarvan, duidelijk zijn vastgesteld in een geest van solidariteit tussen de lidstaten.
43. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat verordening 2022/1854 in haar geheel, en in het bijzonder hoofdstuk III daarvan, rechtsgeldig zijn vastgesteld op grond van artikel 122, lid 1, VWEU met inachtneming van de in die bepaling gestelde vereisten voor de vaststelling van op die bepaling gebaseerde maatregelen.
b) Inachtneming van het beginsel van bevoegdheidstoedeling en van het vereiste van eenparigheid van stemmen in de Raad
44. Verzoeksters in het hoofdgeding betogen dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage hoe dan ook niet rechtsgeldig kan worden vastgesteld op grond van artikel 122, lid 1, VWEU, gelet op het fiscale karakter ervan. Zij betogen, ten eerste, dat die maatregel een directe belasting is, zodat de vaststelling ervan door de Uniewetgever in strijd is met het beginsel van bevoegdheidstoedeling van de Unie en, ten tweede, dat, gesteld dat de Unie bevoegd is om een dergelijke belasting in te voeren, deze slechts kan worden gebaseerd op een van de specifieke rechtsgrondslagen van het VWEU op fiscaal gebied, waarvoor eenparigheid van stemmen in de Raad is vereist.
45. Aangezien vaststaat dat verordening 2022/1854 voldoet aan de toepassingsvoorwaarden van artikel 122, lid 1, VWEU, lijkt het mij in dit verband niet relevant om na te gaan of deze verordening of een van de daarin opgenomen maatregelen ook had kunnen worden vastgesteld op basis van een andere rechtsgrondslag waarvoor andere stemregels gelden. Artikel 122, lid 1, VWEU is namelijk een specifieke rechtsgrondslag, waarvan het gebruik niet kan worden uitgesloten louter op de grond van het feit dat ook andere, meer algemene rechtsgrondslagen van toepassing zouden kunnen zijn(27).
46. Ten overvloede merk ik evenwel op dat mijns inziens moeilijk kan worden betwist dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage waarin verordening 2022/1854 voorziet, die wordt geheven over het „surplus aan winsten” van de betrokken ondernemingen, „van fiscale aard” is. Ik zie echter geen reden om te betwijfelen of een dergelijke maatregel op grond van artikel 122, lid 1, VWEU kan worden vastgesteld.
47. In de eerste plaats sluit deze bepaling fiscale maatregelen namelijk niet uit van haar werkingssfeer. Noch de bewoordingen noch het doel van artikel 122, lid 1, VWEU rechtvaardigen een algemene uitsluiting van dergelijke maatregelen van de werkingssfeer van die bepaling. Wanneer de Verdragen fiscale maatregelen van de werkingssfeer van een rechtsgrondslag willen uitsluiten, wordt dit uitdrukkelijk bepaald(28).
48. In de tweede plaats staat vast dat de Uniewetgever fiscale maatregelen kan vaststellen zonder het met name in artikel 5, lid 1, VEU neergelegde beginsel van bevoegdheidstoedeling te schenden. De Unie beschikt immers over bevoegdheden op fiscaal gebied en heeft deze ook reeds uitgeoefend, in het bijzonder op grond van artikel 115 VWEU(29), maar ook op grond van artikel 192, lid 2, eerste alinea, onder a), en artikel 194, lid 3, VWEU. Hieruit volgt dat directe belastingen weliswaar hoofdzakelijk tot de bevoegdheid van de lidstaten behoren, maar dat de Unie niet elke bevoegdheid op dit gebied mist, daar zij immers handelt binnen de grenzen van een in de Verdragen neergelegde rechtsgrondslag.
49. Wat in de derde plaats de vraag betreft of een belastingmaatregel slechts kan worden vastgesteld op basis van een van de specifieke rechtsgrondslagen waarin het VWEU op fiscaal gebied voorziet en waarvoor de regel van eenparigheid van stemmen in de Raad geldt, merk ik om te beginnen op dat het Hof met betrekking tot het oude artikel 103 EEG-Verdrag heeft erkend dat op grond van dit artikel mocht worden afgeweken van de verdragsregels die in gewone omstandigheden de relevante rechtsgrondslagen zouden zijn geweest(30). Deze rechtspraak kan mijns inziens gemakkelijk worden toegepast op artikel 122, lid 1, VWEU, dat de Raad de bevoegdheid verleent om in uitzonderlijke economische crisissituaties passende en tijdelijke maatregelen vast te stellen die nodig zijn om daarop te reageren In casu is het hoofddoel van hoofdstuk III van verordening 2022/1854 niet om het belastingbeleid van de lidstaten te harmoniseren of te sturen, maar om, met name door middel van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, bij te dragen aan het verlichten van de gevolgen van de energiecrisis. Bijgevolg, en overeenkomstig de in punt 29 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak van het Hof, moet in het licht van deze doelstelling worden bepaald wat de juiste rechtsgrondslag is voor de vaststelling van die maatregelen. In die zin onderscheidt de tijdelijke solidariteitsbijdrage zich aanzienlijk van een gewone belastingmaatregel, die bijvoorbeeld een duurzame harmonisatie van de regels inzake winstbelasting beoogt.
50. Het feit dat deze bijdrage van fiscale aard is, kan dus niet op zichzelf worden beoordeeld, maar moet worden beoordeeld in de ruimere context van alle noodmaatregelen die bij verordening 2022/1854 zijn ingevoerd om op een specifieke en tijdelijke crisis te reageren. Gesteld dat die bijdrage niet alleen tot doel heeft de gevolgen van de energiecrisis te verlichten, maar ook een eigen fiscaal doel nastreeft, dan nog zou laatstgenoemd doel hoe dan ook ondergeschikt zijn aan de doelstelling van deze verordening. Uit de in punt 29 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak volgt dat indien een handeling van de Unie twee doelstellingen nastreeft of dat er sprake is van twee componenten, waarvan er een kan worden gezien als hoofddoel of voornaamste of overwegende component terwijl de andere doelstelling of component slechts van ondergeschikt belang is, deze handeling op één rechtsgrondslag moet worden gebaseerd, namelijk die welke vereist is gelet op het hoofddoel of de overwegende component.
51. In de vierde plaats, en in dit verband, merk ik op dat ook de noodzaak om de nuttige werking van artikel 122, lid 1, VWEU te waarborgen deze analyse ondersteunt. Hoewel deze bepaling geldt „[o]nverminderd de overige procedures waarin de Verdragen voorzien”, staat dit er namelijk niet aan in de weg dat zij wordt toegepast wanneer de voorgenomen maatregel onder normale omstandigheden op een andere rechtsgrondslag had kunnen worden vastgesteld. Een dergelijke uitlegging zou immers betekenen dat aan artikel 122, lid 1, VWEU een aanzienlijk deel van zijn nuttige werking wordt ontnomen(31).
52. Wat in de vijfde plaats de stemvereisten betreft, merk ik op dat de op grond van artikel 122, lid 1, VWEU vastgestelde maatregelen moeten voldoen aan de regel van stemming bij gekwalificeerde meerderheid in de Raad. In dit verband heeft het Hof reeds geoordeeld dat niet de procedures de rechtsgrondslag van een handeling bepalen, maar dat de rechtsgrondslag de procedures bepaalt die voor de vaststelling van die handeling moeten worden gevolgd(32). Hieruit volgt dat zelfs indien de tijdelijke solidariteitsbijdrage op zichzelf kan worden aangemerkt als een maatregel van fiscale aard, dit niet kan afdoen aan de slotsom dat artikel 122, lid 1, VWEU een passende rechtsgrondslag is voor verordening 2022/1854, met inbegrip van de tijdelijke solidariteitsbijdrage. Het Hof heeft namelijk reeds geoordeeld dat het voor de beoordeling niet relevant is of voor een louter ondergeschikte component – op zichzelf beschouwd – eenparigheid van stemmen vereist zou zijn geweest(33). Bovendien heeft artikel 122, lid 1, VWEU juist tot doel de Raad in staat te stellen snel op te treden wanneer noodsituaties dit vereisen, hetgeen niet verenigbaar is met het vereiste van eenparigheid van stemmen.
53. Gelet op een en ander geef ik in overweging te concluderen dat aangezien verordening 2022/1854 rechtsgeldig is vastgesteld op grond van artikel 122, lid 1, VWEU, zij ook is vastgesteld binnen de grenzen van de aan de Unie verleende bevoegdheden en overeenkomstig de procedure van deze bepaling, waarvoor geen eenparigheid van stemmen is vereist.
54. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat op de eerste vraag moet worden geantwoord dat verordening 2022/1854, met inbegrip van hoofdstuk III daarvan, geldig is vastgesteld op grond van artikel 122, lid 1, VWEU met inachtneming van de in die bepaling gestelde vereisten voor op basis van die bepaling vastgestelde maatregelen, en dus binnen de grenzen van de aan de Unie verleende bevoegdheden en overeenkomstig de procedure van die bepaling.
B. Tweede prejudiciële vraag
55. Met zijn tweede vraag vraagt de verwijzende rechter in essentie of hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en met name de artikelen 14 en 15 daarvan, ongeldig is wegens schending van de algemene beginselen van rechtszekerheid, de niet-retroactiviteit van Uniehandelingen en evenredigheid(34).
56. Wat in de eerste plaats het beginsel van niet-retroactiviteit betreft, blijkt uit vaste rechtspraak van het Hof dat dit voortvloeit uit het rechtszekerheidsbeginsel, dat zich ertegen verzet dat een nieuwe rechtsregel met terugwerkende kracht wordt toegepast, namelijk op een situatie die vóór de inwerkingtreding ervan is ontstaan(35). Een nieuwe rechtsregel is daarentegen onmiddellijk van toepassing op de toekomstige gevolgen van een onder de oude regeling ontstane situatie en op nieuwe rechtssituaties. Dit kan echter anders liggen, onder voorbehoud van het beginsel van niet-retroactiviteit, wanneer de nieuwe regel gepaard gaat met bijzondere bepalingen die de voorwaarden voor toepassing ratione temporis ervan vastleggen(36). Overigens verzet het rechtszekerheidsbeginsel zich er in de regel weliswaar tegen dat een handeling van de Unie reeds vóór de publicatie ervan van kracht is, maar kan hiervan bij wijze van uitzondering worden afgeweken indien dit voor een doel van algemeen belang noodzakelijk is en het rechtmatige vertrouwen van de betrokkenen naar behoren in acht wordt genomen(37).
57. Vervolgens moet worden opgemerkt dat verordening 2022/1854 volgens artikel 22, lid 1, ervan in werking is getreden op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, namelijk op 8 oktober 2022.
58. Meer in het bijzonder dient, wat betreft de eventuele terugwerkende kracht van hoofdstuk III van deze verordening, te worden opgemerkt dat artikel 18 ervan bepaalt dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage van toepassing is op het surplus aan winsten dat is gegenereerd tijdens de belastingjaren als bedoeld in artikel 15 van genoemde verordening, namelijk die van 2022 en/of 2023(38).
59. In dit verband sluit de omstandigheid dat dit hoofdstuk III vóór het einde van belastingjaar 2022 in werking is getreden, mijns inziens uit dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage terugwerkende kracht heeft.
60. Zoals in punt 56 van deze conclusie is opgemerkt, volgt uit vaste rechtspraak van het Hof dat een nieuwe rechtsregel in beginsel onmiddellijk van toepassing is op de toekomstige gevolgen van een onder de oude regeling ontstane situatie en op nieuwe rechtssituaties. Mijns inziens is dit in casu het geval. De toepassing van een nieuwe heffing op de winsten van ondernemingen, die tijdens het belastingjaar is vastgesteld, kan immers niet worden beschouwd als van toepassing op een situatie die vóór de inwerkingtreding ervan is ontstaan, aangezien de op deze winsten toepasselijke belastingregeling pas aan het einde van dat belastingjaar kan worden vastgesteld, zodra deze winsten volledig zijn gerealiseerd.
61. Bovendien wijs ik erop dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage die bij verordening 2022/1854 is ingevoerd, een ad-hoc-heffing van uitzonderlijke aard vormt, die als zodanig niet tot doel heeft af te wijken van een bestaande regeling of deze te wijzigen, zodat deze geen invloed kan hebben op een reeds bestaande situatie waarop de betrokken ondernemingen zich hadden kunnen beroepen.
62. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat de mogelijkheid voor de lidstaten om de tijdelijke solidariteitsbijdrage toe te passen op belastingjaar 2022 niet in strijd is met het beginsel dat Uniehandelingen geen terugwerkende kracht hebben.
63. Wat in de tweede plaats het rechtszekerheidsbeginsel betreft, herinner ik eraan dat dit beginsel, dat ook het vertrouwensbeginsel als uitvloeisel heeft, vereist dat rechtsregels duidelijk en nauwkeurig zijn en dat de toepassing ervan voorzienbaar is voor de justitiabelen, in het bijzonder wanneer die regels nadelige gevolgen kunnen hebben. Het rechtszekerheidsbeginsel vereist met name dat een regeling de belanghebbenden in staat stelt precies te weten wat de omvang is van de verplichtingen die zij hun oplegt, en dat deze laatsten ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen(39). Die vereisten kunnen evenwel niet aldus worden opgevat dat zij zich ertegen verzetten dat de Uniewetgever bij de vaststelling van een norm een abstract juridisch begrip gebruikt. Dat lijkt vanzelfsprekend omdat het onmogelijk is om van tevoren alle situaties die zich kunnen voordoen, nauwkeurig en specifiek vast te stellen. Het rechtzekerheidsbeginsel brengt evenmin een verplichting met zich mee om de rechtsorde ongewijzigd te laten in de tijd, aangezien de Uniewetgever de bestaande rechtssituatie binnen de grenzen van zijn beoordelingsbevoegdheid kan wijzigen(40).
64. Wat het vertrouwensbeginsel betreft, zij erop gewezen dat de betrokkene zich alleen op dat beginsel kan beroepen indien hij van de bevoegde instanties van de Unie nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen heeft gekregen die van bevoegde en betrouwbare bronnen afkomstig zijn. Niemand kan evenwel schending van dit beginsel aanvoeren wanneer er geen sprake is van concrete toezeggingen die hem door de autoriteiten zijn gedaan. Een marktdeelnemer mag er evenmin op vertrouwen dat de Uniewetgever in het geheel geen wetswijziging zal doorvoeren(41).
65. Om de redenen die ik in de volgende punten van deze conclusie zal uiteenzetten, ben ik van mening dat niet kan worden vastgesteld dat de artikelen 14 en 15 van verordening 2022/1854 op de een of andere manier in strijd zijn met die beginselen.
66. Wat om te beginnen het rechtszekerheidsbeginsel betreft, stel ik vast dat voornoemde bepalingen zowel de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage als de wijze waarop deze moet worden toegepast, voldoende duidelijk en nauwkeurig omschrijven(42). Derhalve stellen zij de betrokken producenten overeenkomstig de in punt 63 van de onderhavige conclusie genoemde rechtspraak in staat om voldoende nauwkeurig te achterhalen wat de omvang is van hun verplichtingen. Aangezien het rechtzekerheidsbeginsel volgens die rechtspraak voorts geen verplichting met zich meebrengt om de rechtsorde ongewijzigd te laten, kan de Uniewetgever niet worden verweten dat hij, gelet op de urgentie, uitzonderlijke maatregelen heeft vastgesteld om de energiecrisis aan te pakken(43).
67. Vervolgens moet aangaande het vertrouwensbeginsel worden vastgesteld dat geen van de verzoeksters in het hoofdgeding aanvoert dat de Uniewetgever, in de zin van de in punt 64 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak, nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen zou hebben gedaan dat het surplus aan winsten die als gevolg van buitengewone omstandigheden tijdens de energiecrisis zijn gerealiseerd, behouden zou blijven(44). Bovendien kon bij de betrokken vennootschappen geen gewettigd vertrouwen zijn ontstaan dat dergelijke uitzonderlijke winsten zouden worden behaald, aangezien de Uniewetgever snel tussenbeide is gekomen om noodmaatregelen vast te stellen als reactie op de onvoorzienbare stijging van de gasprijzen(45). Een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer zou een dergelijke interventie namelijk hebben verwacht, gelet op de buitengewone situatie en de aanzienlijke gevolgen ervan, niet alleen voor de energiemarkt, maar ook voor de economie in zijn geheel. Evenzo kan een dergelijke verwachting niet worden gebaseerd op winsten die het gevolg zijn van buitengewone omstandigheden waarmee een dergelijke marktdeelnemer op het moment dat de investeringsbeslissing werd genomen, geen rekening kon houden(46).
68. Het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel kunnen bijgevolg niet aldus worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen elke overheidsmaatregel die is bedoeld om een marktfalen te verhelpen, met name wanneer het gaat om een noodmaatregel in respons op een uitzonderlijke en dus per definitie onvoorziene gebeurtenis. Bovendien kunnen de betrokken ondernemingen zich niet op goede gronden beroepen op de handhaving van een bestaande juridische of economische situatie, daar deze kan worden gewijzigd in het kader van de uitoefening van de beoordelingsbevoegdheid waarover de bevoegde instanties van de Unie beschikken.
69. Wat in de derde en laatste plaats het evenredigheidsbeginsel betreft, dat ook in het kader van de tweede prejudiciële vraag wordt genoemd, ben ik om dezelfde redenen als uiteengezet in de punten 39 en 81 tot en met 84 van deze conclusie van mening dat de artikelen 14 en 15 van verordening 2022/1854 dit beginsel niet schenden.
70. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat op de tweede vraag moet worden geantwoord dat hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en in het bijzonder de artikelen 14 en 15 ervan, niet in strijd is met de algemene beginselen van rechtszekerheid, de niet-retroactiviteit van Uniehandelingen en evenredigheid.
C. Derde prejudiciële vraag
71. Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en in het bijzonder de artikelen 14 en 15 ervan, ongeldig is omdat het in strijd zou zijn met de artikelen 16 en 17 van het Handvest.
72. Vooraf moet worden opgemerkt dat de vraag naar de geldigheid van de bij verordening 2022/1854 ingevoerde noodmaatregelen in het licht van de artikelen 16 en 17 van het Handvest reeds centraal stond in de zaak 2Valorise Ham e.a., waarvoor ik op 16 juli 2026 conclusie heb genomen. Hoewel de onderhavige zaak, anders dan de laatstgenoemde zaak, geen betrekking heeft op het mechanisme tot plafonnering van de inkomsten van bepaalde elektriciteitsproducenten(47), maar op de tijdelijke solidariteitsbijdrage, passen beide maatregelen niettemin in dezelfde noodsituatie in verband met de energiecrisis, berusten zij op een gemeenschappelijke logica van herverdeling van de in deze context gegenereerde buitengewone winsten en streven zij een soortgelijk doel na, namelijk het verhelpen van de gevolgen van deze crisis(48).
73. Wat in de eerste plaats artikel 17 van het Handvest betreft, herinner ik eraan dat dit artikel het recht op eigendom waarborgt. Op grond van de eerste volzin van het eerste lid van deze bepaling heeft eenieder het recht om de goederen die hij rechtmatig heeft verkregen in eigendom te bezitten, te gebruiken, erover te beschikken en te vermaken. Volgens vaste rechtspraak van het Hof ziet de door die bepaling gewaarborgde bescherming niet op louter commerciële belangen of kansen, waarvan de wisselvalligheid inherent is aan economische activiteiten, maar op rechten met een vermogenswaarde waaruit vanuit het oogpunt van de betrokken rechtsorde een verworven rechtspositie voortvloeit op basis waarvan deze rechten door en ten gunste van de houder ervan autonoom kunnen worden uitgeoefend(49). Zoals het Hof heeft geoordeeld, moet het begrip „vermogensbestanddelen”, ingevolge artikel 52, lid 3, van het Handvest, dat een minimumbeschermingsniveau vastlegt, worden opgevat in overeenstemming met de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) betreffende artikel 1 van het op 20 maart 1952 te Parijs ondertekende Aanvullend Protocol nr. 1 bij het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Dit begrip kan zowel „bestaande eigendom” als „vermogenswaarden” omvatten, met inbegrip van schuldvorderingen, op basis waarvan de belanghebbende kan stellen ten minste een „gewettigde verwachting” te hebben dat hij het daadwerkelijke genot van een eigendomsrecht zal verkrijgen(50). Zoals uit die rechtspraak voortvloeit, heeft het Hof evenwel ook geoordeeld dat ook uit deze rechtspraak van het EHRM voortvloeit dat toekomstige inkomsten slechts kunnen worden aangemerkt als „eigendom” die in aanmerking komt voor de bescherming van dat artikel, indien zij reeds zijn verkregen of definitief verschuldigd zijn of indien er sprake is van specifieke omstandigheden die bij de betrokkene een gewettigd vertrouwen kunnen wekken dat hij een goed zal verwerven(51).
74. Het lijkt mij nuttig om meteen op te merken dat in de onderhavige zaak niet wordt betwist dat het „surplus” aan winsten als bedoeld in de artikelen 14 en 15 van verordening 2022/1854 voldoet aan de criteria om te worden aangemerkt als „goederen” in de zin van artikel 17 van het Handvest, zoals die zijn vastgesteld in de hierboven aangehaalde rechtspraak van het Hof. Het surplus valt derhalve binnen de werkingssfeer van deze bepaling. Aangezien vaststaat dat de aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage onderworpen inkomsten daadwerkelijk door de betrokken producenten zijn ontvangen en hen pas nadien zijn afgenomen, moeten die inkomsten, niettegenstaande het uitzonderlijke en onzekere karakter ervan(52), inderdaad als „eigendom” in de zin van die rechtspraak worden beschouwd.
75. Overeenkomstig vaste rechtspraak van het Hof heeft het in artikel 17 van het Handvest gewaarborgde eigendomsrecht geen absolute gelding en kan de uitoefening ervan aan beperkingen worden onderworpen die hun rechtvaardiging vinden in door de Unie nagestreefde doelstellingen van algemeen belang(53). Wat dat betreft, moeten overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest beperkingen op de uitoefening van de daarin erkende rechten en vrijheden echter bij wet worden gesteld, de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen en, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel, noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Uit de rechtspraak van het EHRM blijkt ook dat een belastingheffing in beginsel een inbreuk vormt op het in artikel 1, eerste alinea, van het Aanvullend Protocol nr. 1 bij het EVRM gewaarborgde recht, aangezien die heffing de betrokkene de door hem te betalen geldsom ontneemt(54). Bovendien volgt uit laatstgenoemde rechtspraak dat elke inmenging in het eigendomsrecht, met inbegrip van de inmenging die voortvloeit uit een maatregel voor de betaling van de belastingen, een „juist evenwicht” moet eerbiedigen tussen de vereisten van het algemene belang van de samenleving en de noodzaak om de grondrechten van de persoon te beschermen(55). De uit het heffen van belastingen of bijdragen ontstane financiële verplichting kan dus afbreuk doen aan het eigendomsrecht indien zij voor de betrokken persoon of entiteit een „buitensporige last” vormt of „hun financiële situatie fundamenteel aantast”(56).
76. Ofschoon niet wordt betwist dat de bij hoofdstuk III van verordening 2022/1854 ingestelde tijdelijke solidariteitsbijdrage een inmenging vormt in het eigendomsrecht van de betrokken producenten, is mijns inziens in casu voldaan aan de voorwaarden waaronder een dergelijke inmenging kan worden toegestaan.
77. Alvorens de geldigheid van de relevante bepalingen van dit hoofdstuk te onderzoeken in het licht van de artikelen 16 en 17 van het Handvest, wijs ik erop dat de Uniewetgever, gelet op de economische en sociale context waarin de tijdelijke solidariteitsbijdrage is vastgesteld, over een ruime beoordelingsmarge beschikte, met name omdat van hem politieke, economische en sociale keuzen werden verlangd en hij ingewikkelde beoordelingen moest maken in een urgente situatie(57). Een op dit gebied vastgestelde maatregel is dus slechts onrechtmatig wanneer deze kennelijk ongeschikt is om het door de bevoegde instellingen nagestreefde doel te bereiken(58).
78. In casu merk ik ten eerste op dat de wijze van toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, met name de berekeningsgrondslag ervan en het toepasselijke percentage, uitdrukkelijk is vastgesteld in verordening 2022/1854 en duidelijk, nauwkeurig en gedetailleerd is omschreven in de artikelen 15 en 16 ervan(59).
79. Wat ten tweede het vereiste betreft dat de betrokken inmenging de wezenlijke inhoud van het beschermde recht eerbiedigt, ben ik van mening dat daaraan ook in casu is voldaan. Ik herinner er in dat verband aan dat de krachtens verordening 2022/1854 vastgestelde noodmaatregelen geen betrekking hebben op de activa van de betrokken ondernemingen, noch op hun „normale” inkomsten, maar beperkt blijven tot de uitzonderlijke winsten die door de energiecrisis zijn ontstaan en waarop deze ondernemingen redelijkerwijs niet konden rekenen(60). Meer in het bijzonder moet de tijdelijke solidariteitsbijdrage overeenkomstig artikel 16 van die verordening worden vastgesteld op een minimumtarief van 33 % en worden berekend op basis van het „surplus aan winsten”, dat in artikel 2, punt 18, ervan wordt gedefinieerd als winst die meer dan 20 % hoger is dan het gemiddelde van de belastbare winst in de vier belastingjaren die aanvangen op of na 1 januari 2018. Bovendien is de werkingssfeer van deze bijdrage beperkt tot Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die actief zijn in de in artikel 15 van die verordening bedoelde sectoren en die overeenkomstig artikel 2, punt 17, van die verordening ten minste 75 % van hun omzet halen uit de winning, raffinage van aardolie en/of de vervaardiging van cokesproducten.
80. Ten derde merk ik op dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage een doelstelling van algemeen belang van de Unie nastreeft die erin bestaat de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten, zoals blijkt uit artikel 1 van verordening 2022/1854. Uit met name de artikelen 14 en 17 en de overwegingen 13, 14, 50, 51 en 64 van deze verordening volgt dat deze bijdrage ziet op het surplus aan winsten dat is behaald door bepaalde ondernemingen die als gevolg van de energiecrisis uitzonderlijk hoge winsten hebben geboekt, teneinde een gerichte herverdeling van deze winsten aan eindafnemers van elektriciteit mogelijk te maken. Deze herverdeling heeft dus tot doel de gevolgen van de energiecrisis voor de interne markt aan te pakken en betaalbare energie voor huishoudens te waarborgen. De tijdelijke solidariteitsbijdrage houdt dus direct en duidelijk verband met het hoofddoel van die verordening(61).
81. Wat ten vierde het evenredigheidsbeginsel betreft, herinner ik eraan dat dit beginsel vereist dat handelingen van de instellingen van de Unie niet verder gaan dan wat geschikt en noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de legitieme doelstellingen die met de betrokken regeling worden nagestreefd, met dien verstande dat, wanneer een keuze mogelijk is tussen meerdere geschikte maatregelen, die maatregel moet worden gekozen die de minste belasting met zich brengt, en dat de veroorzaakte nadelen niet onevenredig mogen zijn aan het nagestreefde doel(62).
82. De door de Uniewetgever in het kader van verordening 2022/1854 vastgestelde uitzonderlijke maatregelen zijn strikt beperkt in de tijd(63). Zoals blijkt uit artikel 18 van deze verordening, heeft de tijdelijke solidariteitsbijdrage immers enkel betrekking op het surplus aan winsten die in de boekjaren 2022 en/of 2023 zijn behaald.
83. Wat voorts de intensiteit van de inmenging in het eigendomsrecht in het licht van de nagestreefde doelstelling betreft, wijs ik erop dat, zoals in punt 79 van deze conclusie is opgemerkt, de tijdelijke solidariteitsbijdrage weliswaar is vastgesteld op een minimumpercentage van 33 % en dat de lidstaten vrij blijven om een hoger tarief toe te passen dan het in artikel 16 van die verordening vastgestelde tarief, maar dat dit tarief alleen van toepassing is op de „surplus aan winsten”, dat wil zeggen op uitzonderlijke winsten die voortvloeien uit externe omstandigheden die verband houden met de crisissituatie. Tevens moet worden vastgesteld dat de parameters van deze bijdrage zo lijken te zijn ontworpen dat de winstmarge van de betrokken ondernemingen die niet voortvloeit uit deze bijzondere omstandigheden, behouden blijft. Het door de verwijzende rechter aangevoerde feit dat verordening 2022/1854 geen maximum vaststelt voor het in artikel 16 daarvan bedoelde tarief, kan op zichzelf de geldigheid van de relevante bepalingen van deze verordening inzake de tijdelijke solidariteitsbijdrage niet in twijfel trekken. Zoals in punt 79 van deze conclusie is uiteengezet, is deze bijdrage immers slechts van toepassing op bepaalde ondernemingen die meer winst hebben behaald dan zij normaliter konden verwachten, en wordt zij slechts geheven over een fractie van die uitzonderlijke winsten.
84. Bijgevolg heeft de Uniewetgever, door ervoor te kiezen dat de met verordening 2022/1854 nagestreefde doelstelling van algemeen belang, namelijk het verzachten van de gevolgen van de uitzonderlijk hoge energieprijzen, zou worden verwezenlijkt aan de hand van uitzonderlijke, gerichte en tijdelijke maatregelen, erop toegezien dat de inmenging in het eigendomsrecht van de betrokken ondernemingen beperkt zouden blijven en dat de daaruit voortvloeiende financiële lasten niet buitensporig zou zijn. De tijdelijke solidariteitsbijdrage gaat dus niet verder dan nodig is om deze doelstelling te verwezenlijken.
85. Wat in de tweede plaats artikel 16 van het Handvest betreft, dat gewijd is aan de vrijheid van ondernemerschap, bepaalt dit artikel dat deze vrijheid wordt erkend overeenkomstig het Unierecht en de nationale wetgevingen en praktijken. Volgens vaste rechtspraak van het Hof omvat de bescherming die dit artikel biedt, met name de vrijheid om een economische activiteit of een handelsactiviteit uit te oefenen, de contractsvrijheid, de vrije mededinging en het recht voor elke onderneming om, binnen de grenzen van de aansprakelijkheid voor eigen handelingen, vrij te beschikken over de haar ter beschikking staande economische, technische en financiële middelen(64). Bovendien kan door de overheid op een groot aantal wijzen in die vrijheid, die geen absolute gelding heeft, worden ingegrepen. Met dit overheidsingrijpen kunnen, in het algemeen belang, beperkingen aan de uitoefening van de economische activiteit worden gesteld. Deze omstandigheid vindt haar weerslag met name in de wijze waarop de Unieregelgeving moet worden getoetst aan het evenredigheidsbeginsel in de zin van artikel 52, lid 1, van het Handvest(65).
86. In het licht van deze elementen kan de invoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage op zichzelf niet worden beschouwd als een beperking van de uitoefening van de vrijheid van ondernemerschap van de betrokken producenten. Wanneer deze bijdrage onder de voorwaarden van de artikelen 15 en 16 van verordening 2022/1854 wordt toegepast op het „surplus” aan winsten die het gevolg zijn van uitzonderlijke omstandigheden, lijkt deze bijdrage immers geen afbreuk te kunnen doen aan het investeringsvermogen van de betrokken ondernemingen noch aan hun vrijheid om hun economische activiteit uit te oefenen(66). Ik herinner er in dit verband aan dat die bijdrage slechts betrekking heeft op een deel van de door deze ondernemingen behaalde winsten, namelijk de winsten die overeenkomstig artikel 15 van deze verordening meer dan 20 % hoger liggen dan het gemiddelde van hun belastbare winsten over de jaren 2018 tot en met 2021. In overweging 54 van genoemde verordening wordt in dit verband verduidelijkt dat deze aanpak tot doel heeft ervoor te zorgen dat een deel van de winstmarge, dat niet voortvloeit uit de onvoorspelbare ontwikkelingen op de energiemarkten als gevolg van de onwettige aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, beschikbaar blijft om de betrokken energieondernemingen in staat te stellen toekomstige investeringen te doen of hun financiële stabiliteit te waarborgen.
87. Zelfs indien het Hof zou oordelen dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage de uitoefening van de in artikel 16 van het Handvest neergelegde vrijheid van ondernemerschap kan beperken, lijkt een dergelijke beperking mij hoe dan ook gerechtvaardigd om dezelfde redenen als die welke in de punten 78 tot en met 84 van deze conclusie zijn uiteengezet(67).
88. Op basis van deze analyse ben ik van mening dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage waarin verordening 2022/1854 voorziet, verzoeksters in het hoofdgeding geen onevenredige last oplegt en, gelet op de doelstellingen van algemeen belang die daarmee worden nagestreefd, geen onevenredige inmenging vormt in hun vrijheid van ondernemerschap of hun recht op eigendom. Deze conclusie houdt tevens rekening met de bijzondere noodsituatie waarin de maatregel in het hoofdgeding is vastgesteld, met de ernst van de situatie waarop deze maatregel een antwoord moest bieden, alsmede met het uitzonderlijke en tijdelijke karakter ervan.
89. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat op de derde vraag moet worden geantwoord dat hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en met name de artikelen 14 en 15 ervan, niet in strijd is met de artikelen 16 en 17 van het Handvest.
D. Vierde prejudiciële vraag
90. Met zijn vierde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of de algemene beginselen van rechtszekerheid en niet-retroactiviteit zich ertegen verzetten dat de wetgeving van een lidstaat, die na 31 december 2022 is vastgesteld en bekendgemaakt, en die op 2 augustus 2023 in werking is getreden, voorziet in de toepassing van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage op de belastingjaren 2022 en 2023(68).
91. Meteen al merk ik op dat zowel in de zaak die heeft geleid tot het arrest Electrabel e.a.(69) als in de zaak 2Valorise Ham e.a. een soortgelijke vraag is gesteld over de Belgische regeling tot omzetting van verordening 2022/1854. Er moet echter op worden gewezen dat, in tegenstelling tot deze twee zaken, in de onderhavige zaak geen sprake is van de toepassing van een noodmaatregel die bij deze verordening is ingesteld buiten het tijdelijke toepassingsgebied ervan(70). In de onderhavige zaak gaat het daarentegen om de toepassing van een dergelijke maatregel tijdens een periode die onder genoemde verordening valt, in een situatie waarin een lidstaat deze verordening pas laat in zijn nationale rechtsorde heeft omgezet.
92. Vooraf moet eraan worden herinnerd dat het Hof in het kader van een procedure ingevolge artikel 267 VWEU weliswaar niet kan beslissen over de verenigbaarheid van nationale rechtsvoorschriften met Unierechtelijke voorschriften, doch wel bevoegd is om de verwijzende rechter alle criteria voor de uitlegging van het recht van de Unie aan te reiken die hem in staat stellen de verenigbaarheid van deze rechtsvoorschriften met de regeling van de Unie te beoordelen(71).
93. Zoals in het kader van het onderzoek van de tweede prejudiciële vraag in herinnering heb gebracht, verzet het rechtszekerheidsbeginsel zich ertegen dat een Uniehandeling reeds vóór de publicatie ervan van kracht is, met dien verstande dat hiervan bij wijze van uitzondering kan worden afgeweken indien dit voor een doel van algemeen belang noodzakelijk is en het rechtmatige vertrouwen van de betrokkenen naar behoren in acht wordt genomen(72).
94. Bovendien wil ik erop wijzen dat de vereisten die voortvloeien uit de bescherming van de in de rechtsorde van de Unie erkende algemene beginselen, waaronder het beginsel van rechtszekerheid, ook bindend zijn voor de lidstaten wanneer zij regelgeving van de Unie ten uitvoer leggen(73). Dit is met name het geval bij de wet van 2023, die, zoals blijkt uit de titel ervan en uit de verwijzingsbeslissing, de maatregelen heeft ingesteld die nodig zijn voor de uitvoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage waarin hoofdstuk III van verordening 2022/1854 voorziet. Hieruit volgt dat het beginsel van niet-retroactiviteit eveneens van toepassing is op een dergelijke wetgeving, overeenkomstig de rechtspraak van het Hof zoals vermeld in punt 56 van deze conclusie.
95. In casu vraagt de verwijzende rechter zich af of een wettelijke regeling als de wet van 2023 in overeenstemming is met deze twee beginselen, aangezien zij voorziet in de toepassing van een tijdelijke solidariteitsbijdrage voor de belastingjaren 2022 en 2023, hoewel zij pas na 31 december 2022 is vastgesteld en bekendgemaakt en pas op 2 augustus 2023 in werking is getreden(74).
96. Om te beginnen merk ik op dat de kwestie van de terugwerkende kracht van de wet van 2023 zich niet voordoet wat betreft de toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor belastingjaar 2023. Een dergelijke toepassing komt immers neer op het toepassen van een nieuwe rechtsregel op een nog niet ontstane of nieuwe rechtssituatie, in de zin van de jurisprudentie van het Hof waarnaar in punt 56 van deze conclusie wordt verwezen. Dit ligt echter anders voor belastingjaar 2022(75). De wet van 2023, die op 17 juli 2023 is afgekondigd en op 2 augustus van datzelfde jaar in werking is getreden, is namelijk ook van toepassing op dit belastingjaar, hoewel dit op de datum van aanneming en inwerkingtreding van de wet al was afgesloten. Bijgevolg moet deze wet worden beschouwd als een wet met terugwerkende kracht.
97. Dit gezegd zijnde, ben ik, om de redenen die in de volgende punten van deze conclusie worden uiteengezet, van mening dat het beginsel van rechtszekerheid in deze zaak niet wordt geschonden, aangezien is voldaan aan de twee voorwaarden waaraan het Hof bij wijze van uitzondering de retroactieve toepassing van een rechtsregel onderwerpt, namelijk dat een doel van algemeen belang dit vereist en dat het gewettigd vertrouwen van de betrokkenen naar behoren in acht wordt genomen.
98. Ten eerste lijkt het mij vrijwel onbetwistbaar dat verordening 2022/1854, die met name voorziet in de invoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, een doel van algemeen belang nastreeft. Zoals in punt 84 van deze conclusie is uiteengezet, vormt deze bijdrage immers een dringende, buitengewone en tijdelijke maatregel die tot doel heeft de gevolgen van de energiecrisis te verhelpen. De toepassing van genoemde bijdrage op de winsten die in belastingjaar 2022 zijn behaald, is des te meer gerechtvaardigd omdat deze winsten rechtstreeks verband hielden met de energiecrisis(76).
99. Wat ten tweede het vertrouwensbeginsel betreft, ben ik van mening dat, om dezelfde redenen als die welke in de punten 67 en 68 van deze conclusie zijn uiteengezet, ook dit beginsel in de onderhavige zaak in acht is genomen. Uit geen enkel element van het dossier waarover het Hof beschikt, kan overigens worden afgeleid dat de Ierse autoriteiten dit beginsel zouden hebben geschonden.
100. Voorts wijs ik erop dat het Hof, om te beoordelen of het vertrouwensbeginsel ten aanzien van de betrokken ondernemingen in acht is genomen, reeds heeft geoordeeld dat, met betrekking tot nationale wetgeving ter uitvoering van het Unierecht, concreet rekening moet worden gehouden met de informatiemethoden die normaliter worden gebruikt in de betrokken lidstaat, alsmede met de omstandigheden van het concrete geval(77). Naast de feitelijke elementen die uit de verwijzingsbeslissing naar voren komen en die ertoe strekken aan te tonen dat dit beginsel daadwerkelijk is nageleefd(78), is verordening 2022/1854 in oktober 2022(79) vastgesteld en voorzag deze uitdrukkelijk in de toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor belastingjaar 2022(80). Deze elementen sluiten mijns inziens uit dat verzoeksters in het hoofdgeding zich met succes kunnen beroepen op een gewettigd vertrouwen dat zij het surplus aan winsten dat zij tijdens dat boekjaar hebben gerealiseerd, zouden kunnen behouden, dan wel dat deze bijdrage niet op dat surplus aan winsten zou worden toegepast(81).
101. Tot slot merk ik op dat geen van de aanvullende omstandigheden, die door de verwijzende rechter in het kader van zijn vierde vraag zijn aangevoerd, van dien aard lijkt te zijn dat zij de voorgaande analyse in twijfel kunnen trekken in het licht van de bovengenoemde rechtspraak van het Hof inzake rechtszekerheid, niet-retroactiviteit en bescherming van het gewettigd vertrouwen(82).
102. Bijgevolg lijkt het gewettigd vertrouwen van de betrokken ondernemingen met betrekking tot de retroactieve toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor belastingjaar 2022 naar behoren te zijn geëerbiedigd, onder voorbehoud van de feitelijke verificaties die uitsluitend aan de verwijzende rechter toekomen.
103. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat op de vierde vraag moet worden geantwoord dat de algemene beginselen van rechtszekerheid en niet-retroactiviteit aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen de toepassing van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage op de belastingjaren 2022 en 2023, wanneer in die toepassing is voorzien bij een nationale wettelijke regeling die is vastgesteld en bekendgemaakt na 31 december 2022 en in werking is getreden op 2 augustus 2023.
E. Vijfde prejudiciële vraag
104. Met zijn vijfde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of de artikelen 16 en 17 van het Handvest, alsmede het evenredigheidsbeginsel, zich verzetten tegen de wettelijke regeling van een lidstaat ter uitvoering van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage, waarbij het tarief van die bijdrage wordt vastgesteld op 75 % en bij de berekening van de belastinggrondslag geen rekening wordt gehouden met verliezen die vóór 2018 zijn geleden(83).
105. Ik merk om te beginnen op dat verordening 2022/1854 de lidstaten een ruime beoordelingsmarge laat bij de uitvoering van de daarin vastgestelde noodmaatregelen, ook wat betreft de bepalingen inzake de tijdelijke solidariteitsbijdrage(84). Zo stelt artikel 16, lid 1, van deze verordening uitsluitend een minimumtarief van 33 % voor deze bijdrage vast, zonder het maximumtarief te bepalen. In overweging 54 van genoemde verordening wordt in dit verband verduidelijkt dat het de lidstaten vrij staat een percentage van meer dan 33 % toe te passen en het percentage vast te stellen dat zij, gelet op hun nationale rechtsstelsel, aanvaardbaar en passend achten.
106. Wat betreft de uitsluiting van verliezen van vóór 2018 bij de berekening van de heffingsgrondslag van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, dient te worden opgemerkt dat verordening 2022/1854 noch de behandeling van verliezen uit voorgaande belastingjaren(85) regelt, noch de mogelijkheid om deze in mindering te brengen bij het vaststellen van het surplus aan winsten over de jaren 2022 en/of 2023. Deze kwestie valt onder de beoordelingsmarge van de lidstaten, zoals met name blijkt uit overweging 55 van deze verordening.
107. Uit het voorgaande volgt derhalve dat verordening 2022/1854 in principe geen belemmering vormt voor een maatregel zoals die in het hoofdgeding, die enerzijds voorziet in een belastingtarief van 75 % en anderzijds in de uitsluiting van verliezen van vóór 2018 bij de berekening van de heffingsgrondslag van de tijdelijke solidariteitsbijdrage.
108. Na deze verduidelijkingen moet thans de vraag worden onderzocht die centraal staat in de vijfde prejudiciële vraag, namelijk of de wijze van berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage zoals die door de Ierse wetgever is vastgesteld, verenigbaar is met de artikelen 16 en 17 van het Handvest. Uit de titel en de inhoud van de wet van 2023 blijkt immers dat deze het Unierecht ten uitvoer brengt in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest, zodat dit Handvest van toepassing is op het hoofdgeding. Bijgevolg moet bij deze tenuitvoerlegging het door het Handvest voorgeschreven niveau van bescherming van de grondrechten worden bereikt, ongeacht de beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken(86).
109. Bijgevolg kan de beoordeling, in het kader van de derde prejudiciële vraag, van de verenigbaarheid van de in verordening 2022/1854 bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage met de artikelen 16 en 17 van het Handvest worden doorgetrokken naar de wet van 2023, mits rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de maatregel die de lidstaat heeft gekozen bij de uitoefening van de beoordelingsbevoegdheid die deze verordening hem toekent(87).
110. Om de redenen die ik in de volgende punten zal uiteenzetten en onder voorbehoud van de vaststellingen die de verwijzende rechter dient te verrichten, ben ik van mening dat de kenmerken van de bij de wet van 2023 ingevoerde tijdelijke solidariteitsbijdrage, zoals beschreven in de verwijzingsbeslissing, geen schending van de artikelen 16 en 17 van het Handvest kunnen aantonen.
111. Ten eerste lijdt het geen twijfel dat in casu is voldaan aan de eerste voorwaarde van artikel 52, lid 1, van het Handvest, namelijk dat beperkingen op de uitoefening van de in het Handvest erkende rechten en vrijheden bij wet moeten worden gesteld. De tijdelijke solidariteitsbijdrage is immers ingesteld bij de wet van 2023, waarin het tarief uitdrukkelijk op 75 % is vastgesteld en waarin de regels zijn vastgelegd voor het in aanmerking nemen van eerdere verliezen bij de berekening van de belastinggrondslag. Bovendien lijkt deze maatregel, om soortgelijke redenen als die welke zijn aangevoerd in het kader van de derde prejudiciële vraag, met name in punt 79 van deze conclusie, in overeenstemming te zijn met de wezenlijke inhoud van de vrijheid van ondernemerschap en het eigendomsrecht, zoals gewaarborgd in de artikelen 16 en 17 van het Handvest, en een doel van algemeen belang na te streven.
112. Wat ten tweede de evenredigheid van de wet van 2023 in het licht van de artikelen 16 en 17 van het Handvest betreft, moet worden beoordeeld of de tijdelijke solidariteitsbijdrage niet verder gaat dan wat geschikt en noodzakelijk is om de door verordening 2022/1854 nagestreefde doelstelling van algemeen belang te verwezenlijken. Geen van de door de verwijzende rechter genoemde elementen biedt naar mijn mening echter aanleiding om te oordelen dat in dit geval niet aan deze eis zou zijn voldaan.
113. Ik herinner er in dit verband aan dat het EHRM heeft geoordeeld dat de lidstaten op belastinggebied over een ruime beoordelingsmarge beschikken en dat het EHRM de door de wetgever in dergelijke aangelegenheden gemaakte afweging respecteert, tenzij deze elke redelijke grondslag ontbeert(88). In dezelfde lijn geldt dat, gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken bij de uitvoering van verordening 2022/1854, zoals in punt 105 van deze conclusie is herhaald, alleen maatregelen die berusten op een kennelijke beoordelingsfout, onrechtmatig zouden kunnen worden bevonden.
114. Wat in de eerste plaats het tarief op zich betreft, wijs ik erop dat dit niet van toepassing is op alle winsten van de betrokken ondernemingen, maar alleen op hun zogenoemde „surplus” aan winsten, zodat deze ondernemingen een deel van de behaalde winsten behouden. Bovendien blijkt uit de hierboven aangehaalde rechtspraak van het EHRM niet dat een belastingtarief van 75 % op zich buitensporig of confiscatoir zou zijn(89). Voorts is de betrokken heffing, zoals opgemerkt in punt 82 van deze conclusie, van tijdelijke aard en geldt zij slechts voor twee uitdrukkelijk omschreven belastingjaren.
115. Ik voeg hier, nog steeds in het kader van de evenredigheidsbeoordeling, aan toe dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage overeenkomstig artikel 16, lid 2, van verordening 2022/1854 wordt toegepast „bovenop” en onafhankelijk van de reguliere belastingen en heffingen waarin de nationale wetgeving van elke lidstaat voorziet. Ik wijs er in dit verband op dat uit de bovengenoemde rechtspraak van het EHRM volgt dat de reikwijdte van een fiscale maatregel in concreto moet worden beoordeeld, gelet op de gevolgen ervan voor de betrokken belastingplichtige, waarbij rekening moet worden gehouden met het effectieve belastingtarief dat op de betrokken ondernemingen wordt toegepast, in plaats van uitsluitend met het nominale belastingtarief waarin de wetgeving voorziet(90).
116. In het onderhavige geval moet echter worden vastgesteld dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat verzoeksters in het hoofdgeding over de in 2022 en 2023 behaalde winst geen vennootschapsbelasting of enige andere verplichte betaling aan de Ierse belastingautoriteiten verschuldigd waren, aangezien op die winst historische verliezen in mindering werden gebracht. Het lijkt er dus op dat de Ierse solidariteitsbijdrage in de praktijk de enige belastingdruk vormt op de totale winst van verzoeksters voor 2022, zodat het effectieve algemene belastingtarief voor hun winst in werkelijkheid 25,2 % bedroeg.
117. Wat in de tweede plaats de uitsluiting betreft van de door verzoeksters in het hoofdgeding vóór 2018 geleden verliezen bij de berekening van de heffingsgrondslag van de betrokken heffing, lijkt niets in het aan het Hof overgelegde dossier erop te wijzen dat deze uitsluiting in strijd is met de artikelen 16 en 17 van het Handvest, verder gaat dan noodzakelijk is om het nagestreefde doel te bereiken of dat dit doel kan worden bereikt met een minder belastende maatregel.
118. In dit verband wijs ik erop dat de wet van 2023 het mogelijk maakt om voor de berekening van het surplus aan winsten de vanaf 2018 geleden verliezen af te trekken. Bovendien blijven de historische verliezen van voorgaande belastingjaren, met inbegrip van de verliezen die vóór 2018 zijn geleden, aftrekbaar voor de berekening van de normale vennootschapsbelasting en zullen zij dat ook in de volgende belastingjaren blijven. Het staat overigens buiten kijf, zoals in punt 116 van deze conclusie is opgemerkt, dat verzoeksters in het hoofdgeding, gezien de omvang van de nog beschikbare historische verliezen, geen vennootschapsbelasting noch enige andere belasting zullen betalen over de winsten die in de belastingjaren 2022 en 2023 zijn behaald. Hieruit volgt dat de enige heffing waaraan deze winst ten gunste van de staatsbegroting zal worden onderworpen, de tijdelijke solidariteitsbijdrage is, en dit uitsluitend omdat de verliezen van vóór 2018 niet worden meegerekend bij de berekening van de belastbare grondslag ervan.
119. Bijgevolg blijkt dat, indien Ierland de aftrek van de vóór 2018 geleden verliezen had toegestaan, het bedrag van de betrokken bijdrage die bij de ondernemingen in kwestie werd geïnd, aanzienlijk zou zijn verminderd of zelfs nul zou zijn geweest, waardoor de financiering van de nationale maatregelen ter ondersteuning van huishoudens en ondernemingen in het gedrang zou komen. In dit verband acht ik een argument van de Ierse regering bijzonder relevant, namelijk dat, gelet op de zeer hoge verliezen als gevolg van de initiële investeringen door ondernemingen in de energiesector, het in aanmerking nemen van verliezen van vóór 2018 ertoe zou hebben geleid dat het bedrag van de bijdrage aanzienlijk zou zijn verlaagd of zelfs tot nul zou zijn teruggebracht, hetgeen de verwezenlijking van het door verordening 2022/1854 nagestreefde doel in gevaar zou hebben gebracht.
120. In de derde en laatste plaats ben ik van mening dat ook verschillende andere door de verwijzende rechter genoemde elementen de voorgaande analyse van de evenredigheid kunnen ondersteunen of, op zijn minst, geen aanleiding geven om deze in twijfel te trekken. Dit geldt met name voor het feit dat de ingehouden bedragen aanzienlijk lager liggen dan de uitgaven van de lidstaat en dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage sommige verzoeksters in het hoofdgeding er niet van zou hebben weerhouden hun activiteiten in Ierland voort te zetten(91).
121. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat op de vijfde vraag moet worden geantwoord dat de artikelen 16 en 17 van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen de wettelijke regeling van een lidstaat ter uitvoering van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage, waarbij het tarief van die bijdrage wordt vastgesteld op 75 % en bij de berekening van de belastinggrondslag geen rekening wordt gehouden met verliezen die vóór 2018 zijn geleden.
V. Conclusie
122. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de High Court te beantwoorden als volgt:
1) Verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen, met inbegrip van hoofdstuk III daarvan, is geldig vastgesteld op grond en met inachtneming van de vereisten van artikel 122, lid 1, VWEU, en dus binnen de grenzen van de aan de Unie verleende bevoegdheden en overeenkomstig de procedure van die bepaling.
2) Hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en met name de artikelen 14 en 15,
moet aldus worden uitgelegd dat
het niet in strijd is met de algemene beginselen van rechtszekerheid, de niet-retroactiviteit van Uniehandelingen en evenredigheid.
3) Hoofdstuk III van verordening 2022/1854, en met name de artikelen 14 en 15,
moet aldus worden uitgelegd dat
het niet in strijd is met de artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
4) De algemene beginselen van rechtszekerheid en niet-retroactiviteit
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich niet verzetten tegen de toepassing van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage op de belastingjaren 2022 en 2023, wanneer in die toepassing is voorzien bij een nationale wettelijke regeling die is vastgesteld en bekendgemaakt na 31 december 2022 en in werking is getreden op 2 augustus 2023.
5) Artikelen 16 en 17 van het Handvest van de grondrechten
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich niet verzetten tegen de wettelijke regeling van een lidstaat ter uitvoering van de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage, waarbij het tarief van die bijdrage wordt vastgesteld op 75 % en bij de berekening van de belastinggrondslag geen rekening wordt gehouden met verliezen die vóór 2018 zijn geleden.
1Oorspronkelijke taal: Frans.
2 Verordening van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen (PB 2022, L 261 I, blz. 1).
3 Zie in dat verband arresten van 18 december 2025, Electrabel e.a. (C‑633/23, EU:C:2025:991), en 22 januari 2026, Secab (C‑423/23, EU:C:2026:32), zaken waarin ik de conclusie heb opgesteld. Zie ook mijn conclusie in de zaken Axpo Energy Romania en PPC Renewables Romania (C‑251/24 en C‑392/24, EU:C:2026:521), alsook in de zaak 2Valorise Ham e.a. (C‑467/24, EU:C:2026:608; hierna: „zaak 2Valorise Ham e.a.”). Tegen verordening 2022/1854 zijn overigens momenteel verschillende beroepen tot nietigverklaring aanhangig bij het Gerecht. Zie in dat verband de zaken Electrawinds Shabla South/Raad (T‑759/22); Vermilion Energy Netherlands e.a./Raad (T‑775/22); Vermilion Exploration and Production Ireland en Vermilion Energy Ireland/Raad (T‑795/22); ExxonMobil Producing Netherlands en Mobil Erdgas Erdöl/Raad (T‑802/22), en Petrogas E&P Netherlands/Raad (T‑803/22).
4 Deze twee zaken werpen deels dezelfde of soortgelijke vragen op als de onderhavige zaak, aangezien zij betrekking hebben op de bepalingen van verordening 2022/1854 inzake de tijdelijke solidariteitsbijdrage en de daarmee gelijkwaardige nationale maatregelen. Bovendien betreft de onderhavige zaak, net als de zaak Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24), ook de geldigheid van de rechtsgrondslag waarop deze verordening is vastgesteld, in het bijzonder het gebruik van artikel 122, lid 1, VWEU voor de vaststelling van hoofdstuk III ervan.
5 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot vaststelling van de statistische classificatie van economische activiteiten NACE Rev. 2 en tot wijziging van verordening (EEG) nr. 3037/90 en enkele EG-verordeningen op specifieke statistische gebieden (PB 2006, L 393, blz. 1).
6 Deze wet is in werking getreden bij het wettelijk instrument „Energy (Windfall Gains in the Energy Sector) (Temporary Solidarity Contribution) Act 2023 (Commencement) Order 2023” [inwerkingtredingsbesluit inzake de Energiewet (uitzonderlijke winsten in de energiesector) (tijdelijke solidariteitsbijdrage) van 2023] (S.I. nr. 388 van 2023).
7 Het gaat meer bepaald om Vermilion Energy Ireland Ltd, Vermilion Exploration and Production Ireland Ltd en Vermilion Energy Corrib Ireland Ltd.
8 Te weten de Minister for the Environment, Climate and Communications (minister van Milieu, Klimaat en Communicatie, Ierland), Ierland, en de Attorney General (procureur-generaal, Ierland).
9 Zie arrest van 11 juni 2026, Centro Petroli Roma (C‑386/24, EU:C:2026:471, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
10 Het antwoord dat op deze vraag moet worden gegeven, kan de rechtsgrondslag van die wet immers ter discussie stellen en dus gevolgen hebben voor de verplichting van verzoeksters in het hoofdgeding om die bijdrage te betalen.
11 De juridische context van een nieuwe regeling kan bijdragen tot verduidelijking van het daarmee nagestreefde doel. Zie in die zin arrest van 16 februari 2022, Polen/Parlement en Raad (C‑157/21, EU:C:2022:98, punten 121 en 122 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
12 Zie in die zin arrest van 21 maart 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, punten 45‑47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
13 Artikel 122, lid 1, VWEU heeft namelijk ook als rechtsgrondslag gediend voor de vaststelling van verschillende andere Uniehandelingen in reactie op crisissituaties die geen verband houden met energie, met name tijdens de migratiecrisis [zie verordening (EU) 2016/369 van de Raad van 15 maart 2016 betreffende de verstrekking van noodhulp binnen de Unie (PB 2016, L 70, blz. 1)] en tijdens de COVID-19-pandemie [zie met name verordening (EU) 2020/521 van de Raad van 14 april 2020 tot activering van noodhulp uit hoofde van verordening (EU) 2016/369, en tot wijziging van de bepalingen ervan rekening houdend met de uitbraak van Covid-19 (PB 2020, L 117, blz. 3)].
14 Zie met name de overwegingen 13 en 14 van verordening 2022/1854.
15 Zie overwegingen 6, 7 en 9, en artikel 1 van verordening 2022/1854.
16 Zie overweging 13 van verordening 2022/1854.
17 Zie naar analogie arrest van 24 oktober 1973, Rewe Zentral (10/73, EU:C:1973:111, punt 15).
18 Zie in die zin arrest van 16 februari 2022, Polen/Parlement en Raad (C‑157/21, EU:C:2022:98, punt 354 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19 Zie overwegingen 14, 51 en 57 van verordening 2022/1854.
20 Zie overweging 54 van verordening 2022/1854. Zie ook de punten 83 en 84 van deze conclusie.
21 Zie met name artikel 3, lid 3, VEU. Zie in die zin ook arrest van 15 juli 2021, Duitsland/Polen (C‑848/19 P, EU:C:2021:598, punten 38 en 41).
22 Uit de rechtspraak van het Hof volgt ook dat toepassing van het solidariteitsbeginsel niet betekent dat het beleid van de Unie nooit negatieve gevolgen mag hebben voor de particuliere belangen van een lidstaat op het betrokken gebied. Zie in die zin arrest van 15 juli 2021, Duitsland/Polen (C‑848/19 P, EU:C:2021:598, punten 44, 49 en 53 en 73).
23 Zie artikel 194, lid 1, VWEU.
24 Zie in die zin arrest van 12 september 2017, Anagnostakis/Commissie (C‑589/15 P, EU:C:2017:663, punt 71).
25 Het begrip „solidariteit” dient te worden opgevat als een begrip dat zowel de lidstaten als de eindverbruikers omvat. Het is immers moeilijk voorstelbaar dat de „geest van solidariteit” los zou kunnen staan van de belangen van de nationale consumenten, die daar uiteindelijk ook van moeten profiteren.
26 Zie met name de overwegingen 6, 7 14 en 57 en artikel 17 van verordening 2022/1854.
27 Zie dienaangaande punt 28 van de onderhavige conclusie.
28 Zie in dit verband artikel 114, lid 2, VWEU en artikel 194, lid 3, VWEU, dat een andere procedure invoert voor maatregelen op energiegebied die „voornamelijk van fiscale aard zijn” (cursivering van mij).
29 Zie arrest van 15 november 2011, Commissie en Spanje/Government of Gibraltar en Verenigd Koninkrijk (C‑106/09 P en C‑107/09 P, EU:C:2011:732, punt 97), waaruit blijkt dat directe belastingen weliswaar hoofdzakelijk tot de bevoegdheid van de lidstaten behoren, maar dat dit er niet aan in de weg staat dat de Unie bevoegdheden op dit gebied kan uitoefenen, waarbij op dit gebied overigens in bepaalde sectoren harmonisatiemaatregelen zijn genomen [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Fiat Chrysler Finance Europe/Commissie (C‑885/19 P en C‑898/19 P, EU:C:2022:859, punt 73)]. Bovendien zijn op grond van artikel 115 VWEU verschillende richtlijnen op het gebied van directe belastingen vastgesteld. [zie met name richtlijn (EU) 2022/2523 van de Raad van 14 december 2022 tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van belastingheffing voor groepen van multinationale ondernemingen en omvangrijke binnenlandse groepen in de Unie (PB 2022, L 328, blz. 1)].
30 Zie met name arrest van 24 oktober 1973, Balkan-Import-Export (5/73, EU:C:1973:109, punten 14 en 15).
31 Zie naar analogie arresten van 24 oktober 1973, Balkan-Import-Export (5/73, EU:C:1973:109, punt 15), en 24 oktober 1973, Rewe Zentral (10/73, EU:C:1973:111, punt 15). Dit voorbehoud kan daarentegen worden geacht betrekking te hebben op andere bepalingen van het VWEU die specifiek bedoeld zijn om te reageren op noodsituaties, zoals artikel 66, artikel 78, lid 3, artikel 143, lid 2, en de artikelen 213 en 222 VWEU.
32 Zie arrest van 19 juli 2012, Parlement/Raad (C‑130/10, EU:C:2012:472, punt 80).
33 Zie arrest van 4 september 2018, Commissie/Raad (Overeenkomst met Kazachstan) (C‑244/17, EU:C:2018:662, punt 38).
34 Wat het rechtszekerheidsbeginsel betreft, wil ik verduidelijken dat het Grondwettelijk Hof (België) het Hof in de zaak 2Valorise Ham e.a. reeds een soortgelijke vraag heeft gesteld over de geldigheid van artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, onder e), van verordening 2022/1854, die betrekking hebben op het mechanisme tot plafonnering van de inkomsten van bepaalde elektriciteitsproducenten. Zie in dit verband mijn conclusie in deze zaak (C‑467/24, hierna: „mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a.”, EU:C:2026:608, punten 112‑117).
35 Zie in die zin arrest van 25 januari 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
36 Zie in die zin arrest van 25 januari 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37 Zie in die zin arrest van 25 januari 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
38 In casu rijst de vraag of de tijdelijke solidariteitsbijdrage met terugwerkende kracht kan worden toegepast, enkel voor belastingjaar 2022. De toepassing van deze bijdrage voor belastingjaar 2023 kan immers geen terugwerkende kracht verlenen aan verordening 2022/1854, die vóór het begin van dat boekjaar is vastgesteld.
39 Zie in die zin arrest van 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad (C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 188 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
40 Zie in die zin arrest van 4 oktober 2024, Litouwen e.a./Parlement en Raad (Mobiliteitspakket) (C‑541/20-C‑555/20, EU:C:2024:818, punten 158, 159 en 162 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
41 Zie in die zin arrest van 4 oktober 2024, Litouwen e.a./Parlement en Raad (Mobiliteitspakket) (C‑541/20-C‑555/20, EU:C:2024:818, punten 616 en 617 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
42 In de artikelen 14 en 15 van verordening 2022/1854 wordt het kader voor de toepassing van de bij deze verordening ingestelde tijdelijke solidariteitsbijdrage duidelijk en gedetailleerd omschreven. Meer in het bijzonder geeft artikel 14 voldoende nauwkeurig aan voor welke sectoren deze bijdrage moet worden betaald, op welke wijze deze bijdrage moet worden berekend en in welke gevallen bepaalde ondernemingen kunnen worden vrijgesteld. Het toepasselijke tarief is uitdrukkelijk vastgesteld in artikel 16 van deze verordening.
43 Zie in dit verband mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (punt 115).
44 Zie in die zin mijn conclusies in de zaken Secab (C‑423/23, EU:C:2025:63, punten 52 en 53, en aldaar aangehaalde rechtspraak) en 2Valorise Ham e.a. (punt 116).
45 In dit verband moet worden vastgesteld dat de Commissie reeds op 8 maart 2022 de mededeling met als opschrift „REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie” [COM(2022) 108 final, blz. 5] had gepubliceerd, waarin zij verschillende maatregelen voorstelde om de energiecrisis het hoofd te bieden, waaronder de mogelijkheid voor de lidstaten om tijdelijke fiscale maatregelen inzake overwinst vast te stellen.
46 De bij verordening 2022/1854 ingestelde tijdelijke solidariteitsbijdrage ziet op het „surplus aan winsten”, dat wil zeggen uitzonderlijke winsten die voortvloeien uit de onvoorziene omstandigheden die de energiemarkten hebben beïnvloed en die de betrokken ondernemingen daarom redelijkerwijs niet konden voorzien.
47 Zie artikelen 6‑8 van verordening 2022/1854.
48 Ik wijs er in dit verband op dat de verwijzende rechter, in zijn vierde en zesde prejudiciële vraag in de zaak 2Valorise Ham e.a., de verwijzende rechter in essentie vragen stelde over de geldigheid van artikel 6, lid 1, van verordening 2022/1854 in het licht van de artikelen 16 en 17 van het Handvest, voor zover daarin een heffing van 100 % op het surplus aan marktinkomsten was vastgesteld. Zie in dit verband mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (punten 64‑76 en 89‑102).
49 Zie in die zin arresten van 15 april 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) e.a. (C‑798/18 en C‑799/18, EU:C:2021:280, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 10 juli 2025, INTERZERO e.a. (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 145 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
50 Zie in die zin arresten van 15 april 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) e.a. (C‑798/18 en C‑799/18, EU:C:2021:280, punten 35 en 36), en 5 september 2024, Novo Banco e.a. (C‑498/22-C‑500/22, EU:C:2024:686, punt 112).
51 Zie arrest van 3 september 2015, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Commissie (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 61).
52 Zie naar analogie mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (punt 66).
53 Zie arrest van 10 september 2024, Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, punt 85 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
54 Zie met name EHRM, 29 april 2008, Burden tegen Verenigd Koninkrijk, CE:ECHR:2008:0429JUD001337805, § 59.
55 Zie met name EHRM, 22 januari 2009, „Bulves” AD tegen Bulgarije, CE:ECHR:2009:0122JUD000399103, § 62.
56 Zie met name EHRM, 3 juli 2003, Buffalo Srl in liquidatie tegen Italië, CE:ECHR:2003:0703JUD003874697, § 32. Zie in die zin ook arrest van 10 juli 2025, INTERZERO e.a. (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 153).
57 Zie in die zin arrest van 16 december 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine e.a. (C‑127/07, EU:C:2008:728, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
58 Zie arrest van 29 juli 2024, Belgian Association of Tax Lawyers e.a. (C‑623/22, EU:C:2024:639, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
59 Zie ook overweging 54 van verordening 2022/1854, waarin de berekeningswijze van de tijdelijke solidariteitsbijdrage nader wordt toegelicht.
60 Zoals blijkt uit overweging 50 van verordening 2022/1854 hebben de ondernemingen die binnen de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage vallen, uitzonderlijke winsten behaald die niet het gevolg waren van hun eigen commerciële gedrag, maar van externe en plotselinge omstandigheden die verband hielden met de crisissituatie.
61 Bovendien kan niets in de verwijzingsbeslissing twijfel doen rijzen over de geschiktheid van de tijdelijke solidariteitsbijdrage om bij te dragen aan de financiering van de steunmaatregelen voor eindafnemers van elektriciteit waarin verordening 2022/1854 voorziet.
62 Zie arrest van 22 januari 2013, Sky Österreich, (C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
63 Zie naar analogie arrest van 13 juni 2017, Florescu e.a. (C‑258/14, EU:C:2017:448, punt 55).
64 Zie in die zin arresten van 10 juli 2025, INTERZERO e.a. (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 140 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 13 november 2025, PB Vi Goods (C‑563/24, EU:C:2025:887, punt 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
65 Zie in die zin arresten van 10 juli 2025, INTERZERO e.a. (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 141 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
66 Zie naar analogie mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (punt 93).
67 De eventuele beperking van de vrijheid van ondernemerschap als gevolg van de toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage lijkt immers de wezenlijke inhoud van die vrijheid te eerbiedigen, aangezien deze maatregel slechts betrekking heeft op een deel van het „surplus” aan winsten van de betrokken ondernemingen en slechts gedurende twee belastingjaren van toepassing is.
68 In het kader van zijn vierde vraag verzoekt de verwijzende rechter het Hof tevens te verduidelijken of het antwoord op deze vraag met name afhangt van de volgende omstandigheden: a) verordening 2022/1854 is op 7 oktober 2022 bekendgemaakt en is de volgende dag in werking getreden; b) deze verordening verplicht de lidstaten ertoe een tijdelijke solidariteitsbijdrage of gelijkwaardige nationale maatregelen in te voeren voor de jaren 2022 en/of 2023; c) de transacties die hebben geleid tot de door verzoeksters in het hoofdgeding gerealiseerde winsten over belastingjaar 2022, waren op de datum van inwerkingtreding van genoemde verordening reeds voltooid; d) de wet van 2023 is op 17 juli 2023 afgekondigd en is op 2 augustus 2023 in werking getreden; e) deze wetgeving legt uitsluitend een civielrechtelijke aansprakelijkheid op, en f) een met verzoeksters in het hoofdgeding verbonden vennootschap heeft, na de vaststelling van voornoemde verordening en de bekendmaking van de door de lidstaat genomen maatregelen ter uitvoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, verklaard dat zij de verhoging van haar deelneming in het Corrib-gasveld als een „interessante investering” beschouwde.
69 Arrest van 18 december 2025 (C‑633/23, EU:C:2025:991).
70 Volledigheidshalve herinner ik eraan dat in beide zaken de twijfels van de Belgische rechterlijke instanties voortvloeiden uit de toepassing van de heffing die bij de betrokken nationale regeling was ingevoerd op het surplus aan inkomsten die in België in de periode van 1 augustus 2022 tot en met 30 juni 2023 zijn gerealiseerd, terwijl verordening 2022/1854 pas op 8 oktober 2022 in werking was getreden, het daarin vastgestelde plafond slechts van toepassing was op de periode van 1 december 2022 tot en met 30 juni 2023 en deze verordening niet uitdrukkelijk bepaalde dat de lidstaten dit plafond vóór 1 december 2022 mochten toepassen.
71 Zie in die zin arrest van 7 maart 2013, Van den Booren (C‑127/11, EU:C:2013:140, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
72 Zie in die zin arrest van 26 april 2005, „Goed Wonen” (C‑376/02, EU:C:2005:251, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en de punten 56 en 60 van deze conclusie.
73 Zie in die zin arrest van 15 juli 2004, Gerekens en Procola (C‑459/02, EU:C:2004:454, punten 21 en 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
74 Hoewel deze vaststelling op zich niet volstaat om aan te tonen dat de wet van 2023 in strijd is met het Unierecht, merk ik op dat Ierland de termijn van artikel 14, lid 3, van verordening 2022/1854, op grond waarvan de lidstaten verplicht waren om vóór 31 december 2022 de maatregelen vast te stellen en bekend te maken die nodig zijn voor de uitvoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, niet in acht heeft genomen.
75 Ik wijs er tevens op dat de verwijzende rechter in het kader van zijn derde prejudiciële vraag heeft vastgesteld dat bepaalde transacties die een surplus aan winsten hebben opgeleverd, waren „afgerond” vóór de bekendmaking en de inwerkingtreding van de wet van 2023.
76 Zie de overwegingen 64 en 65 van verordening 2022/1854.
77 Zie in die zin arrest van 26 april 2005, „Goed Wonen” (C‑376/02, EU:C:2005:251, punt 43).
78 In het onderhavige geval blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat de nationale autoriteiten niet alleen geen nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen hebben gedaan – in de zin van de in punt 64 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak van het Hof – die gegronde verwachtingen konden wekken over het behoud van het surplus aan winsten of de niet-toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor belastingjaar 2022, maar dat zij de betrokken ondernemingen integendeel reeds vóór het einde van 2022 hadden aangekondigd dat deze maatregel zou worden toegepast. De verwijzende rechter merkt in dit verband op dat reeds eind oktober 2022 vergaderingen hebben plaatsgevonden met de ondernemingen die binnen de werkingssfeer van deze bijdrage vallen. Tijdens die vergaderingen zouden de autoriteiten deze ondernemingen hebben geïnformeerd over de mogelijke onderdelen van de nationale maatregelen ter uitvoering van hoofdstuk III van verordening 2022/1854. Bovendien is het publiek in november 2022 via een persbericht op de hoogte gesteld dat die maatregel zou worden toegepast op het surplus aan winsten dat in de belastingjaren 2022 en 2023 is gerealiseerd.
79 Volgens artikel 22, lid 1, van verordening 2022/1854 is deze verordening in werking is getreden op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, namelijk op 8 oktober 2022.
80 Zie overweging 65 van verordening 2022/1854.
81 Zie naar analogie arrest van 10 september 2009, Plantanol (C‑201/08, EU:C:2009:539, punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak), waarin het Hof in een soortgelijke context heeft geoordeeld dat een nationale wetswijziging die is vastgesteld overeenkomstig een belastingrichtlijn die de lidstaten ruime bevoegdheden laat, niet als onvoorzienbaar kan worden aangemerkt.
82 Aan deze analyse kan evenmin worden afgedaan door, ten eerste, het feit dat de wet van 2023 onder het „burgerlijk recht” valt en, ten tweede, de verklaring van een met verzoeksters in het hoofdgeding verbonden vennootschap die de verhoging van haar deelneming in het Corrib-gasveld na de vaststelling van verordening 2022/1854 en de aankondiging van de door de lidstaat genomen maatregelen ter uitvoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage zou hebben aangemerkt als een „interessante investering”.
83 Ik wijs erop dat de verwijzende rechter met zijn vijfde prejudiciële vraag het Hof tevens verzoekt te bepalen of het antwoord op deze vraag afhangt van de verschillende elementen die hij opsomt en die in punt 22 van deze conclusie zijn weergegeven.
84 Deze beoordelingsmarge stelt de lidstaten tevens in staat maatregelen vast te stellen die zij passend achten gelet op de specifieke kenmerken van hun nationale markten, mits de daadwerkelijke toepassing van verordening 2022/1854 niet in het gedrang komt en de algemene beginselen van het Unierecht worden nageleefd. Hieruit volgt dat, gezien de speelruimte die aldus aan de lidstaten wordt toegekend, alleen maatregelen die berusten op een kennelijke beoordelingsfout, kunnen worden afgekeurd. Zie in die zin ook mijn conclusie in de zaak Valorise Ham e.a. (punten 80 en 84 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
85 Artikel 15 van verordening 2022/1854 laat de lidstaten relatief veel vrijheid bij het bepalen van de belastinggrondslag van de tijdelijke solidariteitsbijdrage.
86 Zie in die zin arrest van 15 april 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) e.a. (C‑798/18 en C‑799/18, EU:C:2021:280, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
87 Ik wijs er echter op dat de naleving door de nationale regeling van de criteria die in aanmerking worden genomen om te beoordelen of zij in overeenstemming is met voornoemde bepalingen van het Handvest, concreet moet worden beoordeeld in het licht van de omstandigheden van het geval, en niet in abstracto. Het is dus aan de verwijzende rechter om, gelet op de omstandigheden van het hoofdgeding, na te gaan of aan deze criteria is voldaan en of deze regeling daadwerkelijk voldoet aan de vereisten die voortvloeien uit de artikelen 16 en 17 van het Handvest. Het Hof kan hem in dit verband niettemin de uitleggingsgegevens verschaffen die voor deze beoordeling noodzakelijk zijn.
88 Zie met name EHRM, 15 januari 2015, Arnaud e.a. tegen Frankrijk, CE:ECHR:2015:0115JUD003691811, § 27.
89 Zie met name arresten van het EHRM van 25 juni 2013, Gáll tegen Hongarije, (CE:ECHR:2013:0625JUD004957011), en 15 januari 2015, Arnaud e.a. tegen Frankrijk, (ECLI:CE:ECHR:2015:0115JUD003691811), waaruit in wezen volgt dat het enkele feit dat een belastingtarief uitzonderlijk hoog is, op zich niet volstaat om een schending van artikel 1 van het Aanvullend Protocol nr. 1 vast te stellen, aangezien de beoordeling van het EHRM betrekking moet hebben op de maatregel in zijn geheel en rekening moet houden met de omstandigheden waarin deze van toepassing is.
90 Zie in die zin EHRM, 25 juni 2013, Gáll tegen Hongarije, CE:ECHR:2013:0625JUD004957011, § 61.
91 Dit geldt bijvoorbeeld voor de verklaring van een met verzoeksters in het hoofdgeding verbonden vennootschap die de verhoging van haar deelneming in het Corrib-gasveld na de vaststelling van verordening 2022/1854 en de aankondiging van de maatregelen ter uitvoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage zou hebben aangemerkt als een „interessante investering”.