Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ

της 22ας Οκτωβρίου 2026 (1)

Υπόθεση C‑533/24

Vermilion Energy Ireland Ltd,

Vermilion Exploration and Production Ireland Ltd,

Vermilion Energy Corrib Ireland Ltd

κατά

The Minister for the Environment, Climate and Communications,

Ireland,

The Attorney General

[αίτηση του High Court
(ανωτέρου δικαστηρίου, Ιρλανδία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1854 – Παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας – Κύρος των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ, το οποίο έχει ως νομική βάση το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Άρθρα 14 και 15 – Προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης – Εθνική νομοθετική ρύθμιση που θεσπίζει προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ – Άρθρα 16 και 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας »






I.      Εισαγωγή

1.        Ο κανονισμός (ΕΕ) 2022/1854 (2) θεσπίστηκε στο πλαίσιο μιας επείγουσας παρέμβασης που κρίθηκε απαραίτητη προκειμένου να αντιμετωπιστεί, μέσω της εφαρμογής έκτακτων, στοχευμένων και χρονικά περιορισμένων μέτρων, η ραγδαία αύξηση των τιμών ενέργειας λόγω, ιδίως, του πολέμου στην Ουκρανία. Το άρθρο 14 του κανονισμού, ο οποίος εκδόθηκε βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, προέβλεπε ότι επιβάλλεται σε ορισμένες επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, εκτός εάν τα κράτη μέλη έχουν λάβει «ισοδύναμα εθνικά μέτρα».

2.        Στην υπό κρίση υπόθεση, εταιρίες οι οποίες ασκούν δραστηριότητα ανάπτυξης και παραγωγής φυσικού αερίου στην Ιρλανδία στράφηκαν δικαστικώς κατά των εθνικών αρχών, προσβάλλοντας τη νομιμότητα της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης που θεσπίστηκε με εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία θέτει σε εφαρμογή τις διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854, και το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία), το οποίο επιλήφθηκε της διαφοράς, διερωτάται κατ’ ουσίαν ως προς το κύρος των διατάξεων του συγκεκριμένου κεφαλαίου του κανονισμού και ως προς την ερμηνεία των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας, των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 54 και 55 του κανονισμού.

3.        Η παρούσα προδικαστική παραπομπή εντάσσεται σε μια σειρά παρεμφερών υποθέσεων που υποβλήθηκαν προσφάτως στην κρίση του Δικαστηρίου (3), όπως οι υποθέσεις Acea Produzione κ.λπ. (C‑153/25) και Varo Energy Belgium κ.λπ. (C‑358/24) επί των οποίων θα αναπτύξω επίσης προτάσεις σήμερα (4), και παρέχει στο Δικαστήριο την αφορμή να αποσαφηνίσει περαιτέρω τη νομολογία του όσον αφορά την ερμηνεία του κανονισμού 2022/1854 που σχεδιάστηκε ως εξαιρετική ρύθμιση προσωρινής ισχύος ενόψει μιας ενεργειακής κρίσης άνευ προηγουμένου, και πιο συγκεκριμένα να αποφανθεί, αφενός, επί του κύρους των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού υπό το πρίσμα, πρώτον, της νομικής βάσης στην οποία στηρίχθηκε η θέσπισή τους, ήτοι του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, δεύτερον, των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας καθώς και, τρίτον, των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη και, αφετέρου, επί της ερμηνείας των ίδιων αυτών αρχών και άρθρων στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της συμβατότητας της επίμαχης εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως με το ενωσιακό δίκαιο.

II.    Το νομικό πλαίσιο

Α.      Το δίκαιο της Ένωσης

4.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 6, 7, 9, 13, 14, 50, 51, 54, 55, 57, 64 και 65 του κανονισμού 2022/1854 είχαν ως εξής:

«(6)      [Ε]ίναι αναγκαία μια ταχεία και συντονισμένη αντίδραση σε ενωσιακό επίπεδο. Η θέσπιση παρέμβασης έκτακτης ανάγκης θα επέτρεπε έναν προσωρινό μετριασμό του κινδύνου να ανέλθουν οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας για τους τελικούς πελάτες σε ακόμη λιγότερο βιώσιμα επίπεδα και, αφετέρου, ο κίνδυνος να λάβουν τα κράτη μέλη εθνικά μέτρα χωρίς συντονισμό, γεγονός που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του εφοδιασμού σε επίπεδο Ένωσης και να επιβαρύνει περαιτέρω τη βιομηχανία και τους καταναλωτές της Ένωσης. Σε πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών, απαιτείται τα κράτη μέλη να καταβάλουν συντονισμένες προσπάθειες κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου 2022-2023, ώστε να μετριαστούν οι επιπτώσεις των υψηλών τιμών της ενέργειας, να εξασφαλιστεί ότι η τρέχουσα κρίση δεν θα έχει ως αποτέλεσμα μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις για τους καταναλωτές και την οικονομία και, παράλληλα, να διαφυλαχθεί η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.

(7)      Οι τρέχουσες διαταραχές του εφοδιασμού με αέριο, η μειωμένη διαθεσιμότητα ορισμένων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και οι επακόλουθες επιπτώσεις στις τιμές του αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας συνιστούν σοβαρή δυσκολία για τον εφοδιασμό με αέριο και προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας, κατά την έννοια του άρθρου 122 παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ]. [...]

[...]

(9)      Απαιτείται ενιαία και συντονισμένη αντίδραση σε επίπεδο Ένωσης για να αντιμετωπιστούν η ραγδαία αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και οι επιπτώσεις της στα νοικοκυριά και στη βιομηχανία. Η λήψη εθνικών μέτρων χωρίς συντονισμό μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του εφοδιασμού και να οδηγήσει σε περαιτέρω αυξήσεις των τιμών στα κράτη μέλη που έχουν πληγεί περισσότερο από την κρίση. Ως εκ τούτου, η διαφύλαξη της ακεραιότητας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση και την ενίσχυση της απαραίτητης αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών.

[...]

(13)      Υπό τις παρούσες συνθήκες, κρίνεται σκόπιμο να αναληφθεί δράση σε επίπεδο Ένωσης με τη θέσπιση εισφοράς αλληλεγγύης για τις εταιρείες και τις μόνιμες εγκαταστάσεις της Ένωσης με δραστηριότητες στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων, ώστε να μετριαστούν οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας στους προϋπολογισμούς των δημόσιων αρχών, τους τελικούς καταναλωτές και τις εταιρείες σε ολόκληρη την Ένωση. Τέτοια συνεισφορά αλληλεγγύης θα πρέπει να είναι έκτακτη και αυστηρά προσωρινή.

(14)      Η συνεισφορά αλληλεγγύης αποτελεί κατάλληλο εργαλείο για την αντιμετώπιση των πλεοναζόντων κερδών, στην περίπτωση απρόβλεπτων περιστάσεων. Τα εν λόγω κέρδη δεν αντιστοιχούν σε κανένα τακτικό κέρδος το οποίο οι εταιρείες της Ένωσης ή οι μόνιμες εγκαταστάσεις με δραστηριότητες στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων θα ανέμεναν ή θα μπορούσαν να αναμένουν να αποκομίσουν υπό κανονικές συνθήκες, εάν δεν είχαν συμβεί τα απρόβλεπτα γεγονότα στις αγορές ενέργειας. [...]

[...]

(50)      Χωρίς να μεταβάλουν σημαντικά τη διάρθρωση του κόστους τους και να αυξήσουν τις επενδύσεις τους, τα κέρδη των εταιρειών της Ένωσης και των μόνιμων εγκαταστάσεων των οποίων ποσοστό τουλάχιστον 75 % του κύκλου εργασιών με δραστηριότητες στον τομέα του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων αυξήθηκαν απότομα [...].

(51)      Η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης αναμένεται να λειτουργήσει ως αναδιανεμητικό μέτρο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ενδιαφερόμενες εταιρείες που έχουν αποκομίσει πλεονάζοντα κέρδη ως αποτέλεσμα των απρόβλεπτων περιστάσεων συνεισφέρουν αναλογικά στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης στην εσωτερική αγορά.

[...]

(54)      Η προσέγγιση αυτή θα διασφαλίζει ότι μέρος του περιθωρίου κέρδους, το οποίο δεν οφείλεται στις απρόβλεπτες εξελίξεις στις αγορές ενέργειας μετά τον συνεχιζόμενο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις ενδιαφερόμενες εταιρείες και μόνιμες εγκαταστάσεις της Ένωσης για μελλοντικές επενδύσεις ή για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής τους σταθερότητας κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, μεταξύ άλλων και για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Αυτή η προσέγγιση για τον καθορισμό της βάσης υπολογισμού θα διασφαλίζει ότι οι συνεισφορές αλληλεγγύης στα διάφορα κράτη μέλη είναι αναλογικές. Ταυτόχρονα, ο καθορισμός ελάχιστου συντελεστή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η συνεισφορά αλληλεγγύης είναι δίκαιη και αναλογική. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρούν την ευχέρεια να εφαρμόζουν συντελεστή υψηλότερο του 33 % για τη συνεισφορά αλληλεγγύης τους. Με τον τρόπο αυτό, τα εν λόγω κράτη μέλη θα μπορούν να καθορίζουν τον συντελεστή που προτιμούν και κρίνουν αποδεκτό και κατάλληλο στο πλαίσιο των εθνικών νομικών συστημάτων τους.

(55)      Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την πλήρη εφαρμογή της συνεισφοράς αλληλεγγύης που προβλέπεται στον παρόντα κανονισμό και θα πρέπει να μεριμνήσουν για τις αναγκαίες προσαρμογές στο εθνικό δίκαιο, ιδίως προκειμένου να διασφαλιστεί η έγκαιρη είσπραξη της συνεισφοράς αλληλεγγύης, μεταξύ άλλων με βάση τα καθαρά έσοδα από τα οποία μπορεί να αντισταθμιστεί η συνεισφορά αλληλεγγύης, να καλυφθεί η δυνατότητα έκπτωσης ή μη έκπτωσης της συνεισφοράς αλληλεγγύης, ή να ληφθεί μέριμνα για τον χειρισμό των ζημιών κατά τα προηγούμενα οικονομικά έτη [...].

(57)      Η χρήση των εσόδων για τους σκοπούς αυτούς αντικατοπτρίζει τον έκτακτο και προσωρινό χαρακτήρα της συνεισφοράς αλληλεγγύης ως μέτρου που αποσκοπεί στη μείωση και στον μετριασμό των επιζήμιων επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ένωση, με στόχο την προστασία της εσωτερικής αγοράς και την πρόληψη του κινδύνου περαιτέρω κατακερματισμού. […] Για να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός της, η χρήση των εσόδων από τη συνεισφορά αλληλεγγύης θα πρέπει να γίνεται με συντονισμένο τρόπο και/ή μέσω χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης σε πνεύμα αλληλεγγύης.

[…]

(64)      [...] Η εφαρμογή της συνεισφοράς αλληλεγγύης σε ολόκληρο το οικονομικό έτος αναμένεται να επιτρέψει να χρησιμοποιηθούν τα πλεονάζοντα κέρδη κατά τη σχετική περίοδο προς το δημόσιο συμφέρον του μετριασμού των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης, αφήνοντας παράλληλα κατάλληλο μέτρο κερδών στις ενδιαφερόμενες εταιρείες.

(65)      Η συνεισφορά αλληλεγγύης θα πρέπει να εφαρμοστεί μόνο για το οικονομικό έτος 2022 και/ή 2023. [...]»

5.        Το άρθρο 1 του κανονισμού 2022/1854 έφερε τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής» και όριζε τα εξής:

«Ο παρών κανονισμός θεσπίζει επείγουσα παρέμβαση για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας μέσω έκτακτων, στοχευμένων και χρονικά περιορισμένων μέτρων. Τα εν λόγω μέτρα αποσκοπούν στη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας [...] και θεσπίζουν κανόνες για την επιβολή προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης από τις εταιρείες της Ένωσης και τις μόνιμες εγκαταστάσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων, ώστε να συμβάλλουν στην οικονομική προσιτότητα της ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.»

6.        Το άρθρο 2 του κανονισμού 2022/1854 τιτλοφορούνταν «Ορισμοί» και προέβλεπε στα σημεία 17 έως 19 και 21 τα εξής:

«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν [...] οι ακόλουθοι ορισμοί:

[...]

17)      “εταιρείες της Ένωσης και μόνιμες εγκαταστάσεις με δραστηριότητες στο αργό πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον γαιάνθρακα και τα διυλιστήρια”: εταιρείες της Ένωσης ή μόνιμες εγκαταστάσεις που αντλούν τουλάχιστον το 75 % του τζίρου τους από οικονομικές δραστηριότητες στον τομέα της εξαγωγής, εξόρυξης, διύλισης πετρελαίου ή της παραγωγής προϊόντων οπτανθρακοποίησης, όπως αναφέρεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1893/2006 [(5)]·

18)      “πλεονάζοντα κέρδη”: τα φορολογητέα κέρδη, όπως καθορίζονται βάσει των εθνικών φορολογικών κανόνων κατά το οικονομικό έτος 2022 ή/και το οικονομικό έτος 2023 και για την πλήρη τους διάρκεια, που προκύπτουν από δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε επίπεδο εταιρειών της Ένωσης και μόνιμων εγκαταστάσεων με δραστηριότητες στο αργό πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον γαιάνθρακα και τα διυλιστήρια των οποίων η αύξηση υπερβαίνει το 20 % σε σύγκριση με τον μέσο όρο των φορολογητέων κερδών κατά τα τέσσερα οικονομικά έτη που αρχίζουν την 1η Ιανουαρίου 2018 ή μεταγενέστερα·

19)      “συνεισφορά αλληλεγγύης”: προσωρινό μέτρο που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των πλεοναζόντων κερδών εταιρειών της Ένωσης και μόνιμων εγκαταστάσεων που δραστηριοποιούνται στο αργό πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον γαιάνθρακα και τα διυλιστήρια, προκειμένου να μετριαστούν οι έκτακτες εξελίξεις των τιμών στις αγορές ενέργειας για τα κράτη μέλη, τους καταναλωτές και τις εταιρείες·

[...]

21)      “θεσπισθέν ισοδύναμο εθνικό μέτρο”: νομοθετικό, κανονιστικό ή διοικητικό μέτρο που θεσπίζεται και δημοσιεύεται από κράτος μέλος έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και το οποίο συμβάλλει στην οικονομική προσιτότητα της ενέργειας.»

7.        Το κεφάλαιο ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 επιγραφόταν «Μέτρο που αφορά τους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων» και περιελάμβανε τα άρθρα 14 έως 18. Το άρθρο 14 του κανονισμού έφερε τον τίτλο «Στήριξη των τελικών πελατών ενέργειας μέσω προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης» και όριζε τα εξής:

«1.      Τα πλεονάζοντα κέρδη που προκύπτουν από εταιρείες και μόνιμες εγκαταστάσεις της Ένωσης με δραστηριότητες στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων υπόκεινται σε υποχρεωτική προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, εκτός εάν τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει ισοδύναμα εθνικά μέτρα.

2.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα θεσπισθέντα ισοδύναμα εθνικά μέτρα συμμερίζονται παρόμοιους στόχους και υπόκεινται σε παρεμφερείς κανόνες με την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης δυνάμει του παρόντος κανονισμού, παράγουν δε αντίστοιχα ή υψηλότερα έσοδα με τα εκτιμώμενα έσοδα από τη συνεισφορά αλληλεγγύης.

3.      Τα κράτη μέλη θεσπίζουν και δημοσιεύουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 μέτρα που εφαρμόζουν την υποχρεωτική προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης που αναφέρεται στην παράγραφο 1.»

8.        Το άρθρο 15 του κανονισμού 2022/1854 αφορούσε τη βάση υπολογισμού της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης και προέβλεπε τα εξής:

«Η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης για εταιρείες και μόνιμες εγκαταστάσεις της Ένωσης με δραστηριότητες στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του γαιάνθρακα και των διυλιστηρίων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αποτελούν τμήμα ενοποιημένου ομίλου απλώς και μόνο για φορολογικούς σκοπούς, υπολογίζεται επί των φορολογητέων κερδών, όπως αυτά καθορίζονται βάσει των εθνικών φορολογικών κανόνων, το οικονομικό έτος 2022 ή/και το οικονομικό έτος 2023 και για την πλήρη διάρκειά τους, των οποίων η αύξηση υπερβαίνει το 20 % σε σύγκριση με τον μέσο όρο των φορολογητέων κερδών, όπως αυτά καθορίζονται βάσει των εθνικών φορολογικών κανόνων, κατά τα τέσσερα οικονομικά έτη που αρχίζουν την 1η Ιανουαρίου 2018 ή μεταγενέστερα. Εάν ο μέσος όρος των φορολογητέων κερδών κατά τα εν λόγω τέσσερα οικονομικά έτη είναι αρνητικός, το μέσο φορολογητέο κέρδος είναι μηδενικό για τους σκοπούς του υπολογισμού της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης.»

9.        Το άρθρο 16 του κανονισμού 2022/1854 αφορούσε τον εφαρμοστέο συντελεστή για τον υπολογισμό της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης και είχε ως εξής:

«1.      Το ποσοστό που εφαρμόζεται για τον υπολογισμό της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης είναι τουλάχιστον το 33 % της βάσης που αναφέρεται στο άρθρο 15.

2.      Η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόζεται επιπλέον των τακτικών φόρων και εισφορών που ισχύουν σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους.»

10.      Το άρθρο 17 του κανονισμού 2022/1854 επιγραφόταν «Χρήση των εσόδων από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης» και όριζε τα εξής:

«1.      Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν τα έσοδα από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης με επαρκώς έγκαιρο αντίκτυπο για οποιονδήποτε από τους ακόλουθους σκοπούς:

α)      μέτρα οικονομικής στήριξης των τελικών πελατών ενέργειας, και ιδίως των ευάλωτων νοικοκυριών, για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας, με στοχευμένο τρόπο·

[...]

2.      Τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 ορίζονται σαφώς, είναι διαφανή, αναλογικά, αμερόληπτα και επαληθεύσιμα.»

11.      Κατά το άρθρο 18 του κανονισμού 2022/1854, το οποίο έφερε τον τίτλο «Προσωρινός χαρακτήρας της συνεισφοράς αλληλεγγύης»:

«Η συνεισφορά αλληλεγγύης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό έχει προσωρινό χαρακτήρα. Εφαρμόζεται μόνο στα πλεονάζοντα κέρδη που προκύπτουν κατά τα οικονομικά έτη που αναφέρονται στο άρθρο 15.»

12.      Το άρθρο 22 του κανονισμού 2022/1854 τιτλοφορούνταν «Έναρξη ισχύος και εφαρμογή» και προέβλεπε στην παράγραφο 2 τα εξής:

«Με την επιφύλαξη της υποχρέωσης διασφάλισης της κατανομής των πλεοναζόντων εσόδων σύμφωνα με το άρθρο 10 και της χρήσης των εσόδων από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης σύμφωνα με το άρθρο 17 και με την επιφύλαξη της υποχρέωσης υποβολής έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 20 παράγραφος 2, ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. [...]»

Β.      Το ιρλανδικό δίκαιο

13.      Με τον Energy (Windfall Gains in the Energy Sector) (Temporary Solidarity Contribution) Act 2023 [νόμο του 2023 για την ενέργεια (υπερκέρδη στον τομέα της ενέργειας) (προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης)], της 2ας Αυγούστου 2023 (6), που είναι η κρίσιμη ρύθμιση για τη διαφορά της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος του 2023), τέθηκε σε εφαρμογή στην ιρλανδική έννομη τάξη η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης που προβλέπεται από τον κανονισμό 2022/1854.

14.      Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου του 2023 όριζε ως «φορολογική περίοδο» τη δωδεκάμηνη περίοδο «που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου εκάστου των ετών 2022 και 2023».

15.      Δυνάμει του άρθρου 4 του νόμου του 2023, ο συντελεστής της συνεισφοράς αλληλεγγύης καθορίστηκε στο 75 % των φορολογητέων κερδών που υπερβαίνουν το 120 % του μέσου όρου των φορολογητέων κερδών για τα έτη αναφοράς.

III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

16.      Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης (7) είναι εταιρίες ιδιωτικού δικαίου οι οποίες ασκούν δραστηριότητα ανάπτυξης και παραγωγής φυσικού αερίου στην Ιρλανδία. Εκμεταλλεύονται το κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib, στα ανοικτά της δυτικής ακτής της Ιρλανδίας, το οποίο αποτελεί σήμερα το μοναδικό υπό εκμετάλλευση κοίτασμα φυσικού αερίου στο εν λόγω κράτος μέλος και φέρεται να κάλυπτε περίπου το 25 % των αναγκών του σε φυσικό αέριο για το 2022.

17.      Με τον νόμο του 2023, η Ιρλανδία έθεσε σε εφαρμογή τις διατάξεις του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854, θεσπίζοντας προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης επί των κερδών του ενεργειακού τομέα για τα οικονομικά έτη 2022 και 2023. Η συνεισφορά ανερχόταν στο 75 % του μέρους εκείνου των κερδών το οποίο υπερέβαινε το 120 % του μέσου όρου των φορολογητέων κερδών που είχαν πραγματοποιηθεί κατά την περίοδο αναφοράς 2018-2021.

18.      Προς στήριξη της προσφυγής τους ενώπιον του High Court (ανωτέρου δικαστηρίου), δηλαδή του αιτούντος δικαστηρίου, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης υποστηρίζουν, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν συνιστά έγκυρη νομική βάση για τη θέσπιση των άρθρων 14 έως 18 του κανονισμού 2022/1854, τα οποία απαρτίζουν το κεφάλαιό του ΙΙΙ. Πέραν τούτου, ισχυρίζονται ότι οι διατάξεις αυτές αντιβαίνουν προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας, ενώ θίγουν επίσης την επιχειρηματική ελευθερία και το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, όπως κατοχυρώνονται στα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη. Συνεπώς, ζητούν να διαπιστωθεί το ανίσχυρο των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 και, συνακόλουθα, του νόμου του 2023, ο οποίος θεσπίστηκε προς εφαρμογή τους.

19.      Επιπλέον, ακόμη και αν το Δικαστήριο δεν κρίνει ανίσχυρες τις διατάξεις του προαναφερθέντος κεφαλαίου, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι εναπόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει ότι ο νόμος του 2023 αντιβαίνει, εν πάση περιπτώσει, προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας, καθώς και προς τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη.

20.      Αντιθέτως, οι καθών της κύριας δίκης (8) ισχυρίζονται ότι τα άρθρα 14 έως 18 του κανονισμού 2022/1854, τα οποία απαρτίζουν το κεφάλαιό του III, καθώς και ο νόμος του 2023, που θεσπίστηκε προς εφαρμογή τους, δεν προσκρούουν στο ενωσιακό δίκαιο.

21.      Υπό τις περιστάσεις αυτές, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κύρος των διατάξεων του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854, ιδίως ως προς το αν η θέσπισή τους μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στο άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και αν είναι σύμφωνες με τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας, καθώς και με τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται περαιτέρω εάν η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης η οποία θεσπίστηκε με τον νόμο του 2023 συμβιβάζεται με τις αρχές και με τα άρθρα που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.

22.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το High Court (ανώτερο δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1)      Συνιστά το άρθρο 122 ΣΛΕΕ έγκυρη νομική βάση για το κεφάλαιο III του κανονισμού [2022/1854]; Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, είναι το κεφάλαιο III ανίσχυρο για τον λόγο ότι ο κανονισμός

α)      εκδόθηκε επί μη έγκυρης νομικής βάσεως και/ή

β)      δεν συνάδει με τις απαιτήσεις του άρθρου 122 ΣΛΕΕ και/ή

γ)      αντιβαίνει προς την αρχή της δοτής αρμοδιότητας, η οποία προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις της ΣΕΕ, και/ή

δ)      αντιβαίνει προς την απαίτηση ομοφωνίας για τη λήψη των αποφάσεων του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορούν μέτρα άμεσης φορολογίας και/ή άλλα μέτρα φορολογικής επιβάρυνσης;

2)      Είναι το κεφάλαιο III του κανονισμού [2022/1854], και ιδίως τα άρθρα του 14 και 15, στο μέτρο που ορίζουν ότι η εκεί προβλεπόμενη προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης ισχύει για το οικονομικό έτος 2022 και/ή για το οικονομικό έτος 2023, αντίθετα προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας και της αναλογικότητας, με αποτέλεσμα το κεφάλαιο III του κανονισμού και/ή πιο συγκεκριμένα τα άρθρα του 14 και/ή 15 να είναι ανίσχυρα;

3)      Είναι το κεφάλαιο III του κανονισμού [2022/1854], και ιδίως τα άρθρα του 14 και/ή 15 σχετικά με τη θέσπιση προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, ανίσχυρα για τον λόγο ότι συνιστούν επέμβαση στα δικαιώματα των προσφευγουσών, τα οποία κατοχυρώνονται από το άρθρο 16 και/ή το άρθρο 17 του [Χάρτη];

4)      Στην περίπτωση που εθνικό δικαστήριο κληθεί να αποφασίσει εάν ο νόμος [του 2023] είναι αντίθετος προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου και/ή την αρχή μη αναδρομικότητας ως γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, διότι επιβάλλει υποχρέωση καταβολής προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης για τα έτη 2022 και 2023 παραπέμποντας στην έννοια της «φορολογικής περιόδου» (η οποία ορίζεται στο άρθρο 2 του νόμου ως “η δωδεκάμηνη περίοδος που αρχίζει την 1η Ιανουαρίου εκάστου των ετών 2022 και 2023”), ποια είναι τα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να εξεταστεί το κύρος του νόμου σε συνάρτηση με τις προαναφερθείσες αρχές του δικαίου της Ένωσης και ποια σημασία έχουν (ενδεχομένως) τα ακόλουθα στοιχεία (υπό τη διευκρίνιση ότι μένει να διαπιστωθούν τα πραγματικά περιστατικά από το αιτούν δικαστήριο);

α)      [τ]ο γεγονός ότι ο κανονισμός [2022/1854] δημοσιεύθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ την επόμενη ημέρα,

β)      το γεγονός ότι κατά τον χρόνο που ο κανονισμός τέθηκε σε ισχύ το έτος 2022 δεν είχε ακόμη παρέλθει και το έτος 2023 δεν είχε ακόμη ξεκινήσει,

γ)      το γεγονός ότι ορισμένες από τις λειτουργίες (αλλά όχι όλες οι λειτουργίες) που παρήγαγαν κέρδη για τις προσφεύγουσες το 2022 δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά τον χρόνο που τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός,

δ)      το γεγονός ότι ο κανονισμός [2022/1854] απαιτεί από τα κράτη μέλη να επιβάλουν προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης ή ισοδύναμα μέτρα για το έτος 2022 και/ή το έτος 2023,

ε)      το γεγονός ότι ο νόμος ψηφίστηκε στις 17 Ιουλίου 2023 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2023,

στ)      το γεγονός ότι, βάσει του νόμου, οι υπόχρεοι υπέχουν μόνον αστική ευθύνη,

ζ)      το γεγονός ότι η Ιρλανδία υπέχει σαφείς υποχρεώσεις από τον κανονισμό,

η)      η αιτιολόγηση που προβάλλει η Ιρλανδία για τον ορισμό της “φορολογικής περιόδου”,

θ)      το γεγονός ότι μια συνδεδεμένη με τις προσφεύγουσες εταιρία ενημέρωσε την ιρλανδική εθνική αρχή ανταγωνισμού ότι θεωρούσε την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της στο κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib “ελκυστική επένδυση” μετά την έκδοση του κανονισμού και μετά την ανακοίνωση από την Ιρλανδική Κυβέρνηση των μέτρων για την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, και/ή

ι)      οποιοδήποτε άλλο στοιχείο, και αν ναι ποιο;

5)      Σε περίπτωση που οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η υποχρέωση καταβολής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων που αντλούν από τα άρθρα 16 και 17 του [Χάρτη] (ή ενός εξ αυτών) και/ή παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας όπως διατυπώνεται, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 54 και 55 του κανονισμού [2022/1854], ιδίως λόγω:

1)      της επιβολής συντελεστή ύψους 75 % δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, του νόμου [του 2023], και/ή

2)      του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζει ο νόμος τις ζημίες των προηγούμενων οικονομικών ετών,

ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει να λάβει υπόψη του ο εθνικός δικαστής προκειμένου να αποφασίσει εάν ο νόμος συνάδει με τις προαναφερθείσες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης και ποια σημασία έχουν (ενδεχομένως) τα ακόλουθα στοιχεία (υπό τη διευκρίνιση ότι μένει να διαπιστωθούν τα πραγματικά περιστατικά από το αιτούν δικαστήριο);

α)      [τ]ο γεγονός ότι οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί σημαντικά στην Ιρλανδία και στα υπόλοιπα κράτη μέλη,

β)      ο ισχυρισμός (που προβάλλεται από τους καθών η προσφυγή αλλά αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες) ότι τούτο έχει δημιουργήσει στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις στην Ιρλανδία δυσχέρειες, προς αντιμετώπιση των οποίων οι καθών η προσφυγή έχουν δαπανήσει 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ ως ενίσχυση υπέρ των καταναλωτών και των επιχειρήσεων,

γ)      ο ισχυρισμός (που προβάλλεται από τους καθών η προσφυγή αλλά αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες) ότι οι προσφεύγουσες έχουν πραγματοποιήσει σημαντικά κέρδη κατά τα έτη 2022 και 2023 λόγω της γενικής αύξησης της τιμής της ενέργειας και όχι λόγω πρόσθετων επενδύσεων ή αυξημένης αποδοτικότητας και/ή ανάπτυξης/εφαρμογής νέων χαρακτηριστικών των προϊόντων για τα οποία οι καταναλωτές καλούνται να καταβάλουν αυξημένο αντίτιμο,

δ)      το γεγονός ότι τα κέρδη υπερέβησαν το 120 % του μέσου όρου των κερδών που πραγματοποιήθηκαν κατά τα προηγούμενα τέσσερα έτη,

ε)      το γεγονός ότι ο κανονισμός απαιτεί από τα κράτη μέλη την επιβολή προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης ή ισοδύναμων μέτρων επί των κερδών αυτών,

στ)      το γεγονός ότι στην περίπτωση που τα κράτη μέλη επιβάλουν προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, ο κανονισμός καθορίζει ως κατώτατο όριο τον συντελεστή 33 % αλλά δεν προβλέπει ανώτατο συντελεστή,

ζ)      το γεγονός ότι η Ιρλανδία καθόρισε συντελεστή ύψους 75 % (εφαρμοστέο στο μέρος εκείνο των κερδών το οποίο υπερβαίνει το 120 % του μέσου όρου των κερδών που πραγματοποιήθηκαν κατά τα προηγούμενα τέσσερα έτη),

η)      το γεγονός ότι οι προσφεύγουσες κατέβαλαν, για το έτος 2022, περίπου 99 εκατομμύρια ευρώ ως προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης,

θ)      το γεγονός ότι οι προσφεύγουσες ανέμεναν να καταβάλουν, για το έτος 2023, περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ ως προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης,

ι)      το γεγονός ότι τα έσοδα από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης συνυπολογίζονται στις δαπάνες των μέτρων που έχουν ληφθεί από τους καθών η προσφυγή προς ενίσχυση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων έναντι των αυξημένων τιμών της ενέργειας,

ια)      το γεγονός ότι ο νομοθέτης της Ένωσης και/ή ο Ιρλανδός νομοθέτης έκριναν σκόπιμο εταιρίες οι οποίες πραγματοποιούν υπέρμετρα κέρδη να συνεισφέρουν ευλόγως στις δαπάνες που ανακύπτουν στο πλαίσιο της ενίσχυσης των καταναλωτών και των επιχειρήσεων,

ιβ)      το γεγονός ότι οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι δεν ανέμεναν να υπέχουν φορολογική υποχρέωση όσον αφορά τον ιρλανδικό φόρο εταιριών για τα έτη 2022 και 2023 λόγω των συσσωρευμένων ζημιών τους κατά τα προηγούμενα οικονομικά έτη (υπό τη διευκρίνιση ότι, όπως και για όλα τα πραγματικά γεγονότα και τους ισχυρισμούς που δεν έχει δηλωθεί ρητώς ότι ισχύουν, το εθνικό δικαστήριο θα κρίνει κατά πόσον ο συγκεκριμένος ισχυρισμός είναι αληθής και εύλογος),

ιγ)      το γεγονός ότι το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού ορίζει ότι “[η] προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόζεται επιπλέον των τακτικών φόρων και εισφορών που ισχύουν σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους”,

ιδ)      το γεγονός ότι ο νόμος δεν επιτρέπει να ληφθούν υπόψη ζημίες των ετών πριν από το 2018 κατά τον καθορισμό των κερδών που υπόκεινται στην προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης,

ιε)      το γεγονός ότι μια συνδεδεμένη με τις προσφεύγουσες εταιρία ενημέρωσε την ιρλανδική εθνική αρχή ανταγωνισμού ότι θεωρούσε την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της στο κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib “ελκυστική επένδυση” μετά την έκδοση του κανονισμού και μετά την ανακοίνωση από την Ιρλανδική Κυβέρνηση των μέτρων για την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, και/ή

ιστ)      οποιοδήποτε άλλο στοιχείο, και αν ναι ποιο;»

23.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν στο Δικαστήριο οι προσφεύγουσες και οι καθών της κύριας δίκης, η Βελγική και η Ιταλική Κυβέρνηση, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ίδιοι μετέχοντες στη διαδικασία, καθώς και η Γερμανική Κυβέρνηση, ανέπτυξαν και προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την κοινή επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 9 Ιουνίου 2026 για την υπό κρίση υπόθεση και τις υποθέσεις Acea Produzione κ.λπ. (C‑153/25) και Varo Energy Belgium κ.λπ. (C‑358/24).

IV.    Ανάλυση

Α.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

1.      Επί του παραδεκτού

24.      Προτού προχωρήσω στην ανάλυση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, θα πρέπει να τοποθετηθώ επί της ενστάσεως απαραδέκτου που προβλήθηκε από την Ιταλική Κυβέρνηση, η οποία υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι το ερώτημα είναι απαράδεκτο, διότι η απάντηση σε αυτό δεν είναι κρίσιμη για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, εφόσον ακόμη και αν οι διατάξεις του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 είναι ανίσχυρες, τούτο δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη παραμένουν εν πάση περιπτώσει αρμόδια, δυνάμει του εθνικού τους δικαίου, να θεσπίσουν εισφορά όπως η προβλεπόμενη από τον νόμο του 2023.

25.      Υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο του μηχανισμού που καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ για τη συνεργασία μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, ο εθνικός δικαστής, ο οποίος έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιος να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο το αν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και το αν τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Κατά συνέπεια, άπαξ και τα υποβαλλόμενα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του ενωσιακού δικαίου, το Δικαστήριο οφείλει, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί. Επομένως, τα ερωτήματα που αφορούν το ενωσιακό δίκαιο τεκμαίρονται λυσιτελή και το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος υποβληθέντος από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσης ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά ή νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα τα οποία του έχουν υποβληθεί (9).

26.      Στην υπό κρίση υπόθεση, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης αμφισβητούν ακριβώς το κύρος των διατάξεων του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854, το οποίο θεσπίζει την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης και βάσει του οποίου θεσπίστηκε ο νόμος του 2023 προκειμένου να θέσει σε εφαρμογή, στην ιρλανδική έννομη τάξη, τις εντεύθεν απορρέουσες υποχρεώσεις. Ως εκ τούτου, το ζήτημα του κύρους των διατάξεων του κεφαλαίου αυτού, όπως τίθεται με το προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ως προδήλως άσχετο με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης. Αντιθέτως, δεδομένου ότι ο νόμος του 2023 προοριζόταν ακριβώς να θέσει σε εφαρμογή τις διατάξεις του συγκεκριμένου κεφαλαίου, η εκτίμηση του κύρους τους συνδέεται άμεσα με τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο (10). Εξάλλου, είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι η Ιρλανδία διαθέτει ιδία φορολογική εξουσία δυνάμει της οποίας μπορεί να θεσπίζει, στο εθνικό της δίκαιο, μέτρα όπως η επίμαχη συνεισφορά.

27.      Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι το υποβληθέν ερώτημα αφορά το κύρος διατάξεων του ενωσιακού δικαίου, δεν έχει υποθετικό χαρακτήρα και η εξέτασή του μπορεί να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο τα αναγκαία στοιχεία για να αποφανθεί. Συνεπώς, είμαι της γνώμης ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.

2.      Επί της ουσίας

28.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα ζητείται κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνιστά έγκυρη νομική βάση για τη θέσπιση των διατάξεων του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν οι διατάξεις αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν ανίσχυρες λόγω: i) επιλογής ακατάλληλης νομικής βάσης για τη θέσπισή τους, ii) ασυμβατότητάς τους προς τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 122 ΣΛΕΕ, iii) παραβίασης της αρχής της δοτής αρμοδιότητας, ή iv) παράβασης της απαίτησης ομοφωνίας η οποία ισχύει για τις αποφάσεις του Συμβουλίου που αφορούν τη λήψη μέτρων άμεσης φορολογίας και/ή μέτρων φορολογικής επιβάρυνσης.

α)      Επί της επιλογής της νομικής βάσης και της τήρησης των απαιτήσεων του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ

29.      Υπενθυμίζω εκ προοιμίου ότι, κατά πάγια νομολογία, η επιλογή της νομικής βάσης μιας ενωσιακής πράξεως πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικούς παράγοντες υποκείμενους σε δικαστικό έλεγχο, όπως ο σκοπός και το περιεχόμενο της πράξεως (11). Επιπλέον, όταν υφίσταται στις Συνθήκες ειδικότερη διάταξη που μπορεί να αποτελέσει τη νομική βάση της ενωσιακής πράξεως, τότε η πράξη πρέπει να βασίζεται στη συγκεκριμένη διάταξη. Τέλος, εάν από την εξέταση της ενωσιακής πράξεως προκύπτει ότι αυτή επιδιώκει περισσότερους σκοπούς ή έχει περισσότερες συνιστώσες και ένας από τους σκοπούς της ή μία από τις συνιστώσες της μπορεί να χαρακτηριστεί ως κύριο ή πρωτεύον στοιχείο ενώ τα υπόλοιπα έχουν παρεπόμενο απλώς χαρακτήρα, η νομική βάση της πράξεως πρέπει να καθοριστεί με γνώμονα τον κύριο σκοπό της ή την κύρια συνιστώσα της (12).

30.      Το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει ότι, «[μ]ε την επιφύλαξη άλλων διαδικασιών που προβλέπονται στις Συνθήκες, το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής, μπορεί να θεσπίζει, σε πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ κρατών μελών, τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κατάστασης, ιδίως εάν ανακύψουν σοβαρές δυσκολίες στον εφοδιασμό με ορισμένα προϊόντα, ιδίως στον τομέα της ενέργειας».

31.      Από το γράμμα της διατάξεως προκύπτει ότι η χρήση της ως νομικής βάσης για την έκδοση πράξεως του ενωσιακού δικαίου εξαρτάται από τη συνδρομή μιας σειράς προϋποθέσεων. Υπό το πρίσμα όλων αυτών των προϋποθέσεων, οι οποίες θα εξεταστούν κατωτέρω, θα πρέπει να κριθεί, εν προκειμένω, αν το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνιστούσε την κατάλληλη νομική βάση για την έκδοση του κανονισμού 2022/1854 στο σύνολό του και, ειδικότερα, του κεφαλαίου του III, λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, του σκοπού και του περιεχομένου του.

32.      Πρώτον, από το γράμμα και την οικονομία του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνάγεται ότι η διάταξη τυγχάνει εφαρμογής σε ειδικές περιπτώσεις στις οποίες συντρέχουν επείγουσες ή έκτακτες οικονομικές περιστάσεις. Πράγματι, τα μέτρα που βασίζονται στην εν λόγω διάταξη, η οποία περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 1 του τίτλου VIII της ΣΛΕΕ, πρέπει να αποσκοπούν στην αντιμετώπιση μιας οικονομικής κατάστασης. Πέραν τούτου, μολονότι η διάταξη μνημονεύει ρητώς τις «σοβαρές δυσκολίες» στον εφοδιασμό με ορισμένα προϊόντα, παραδείγματος χάριν στον τομέα της ενέργειας, η χρήση της λέξης «ιδίως» υποδηλώνει ότι πρόκειται για ενδεικτική μνεία και όχι για τη μοναδική κατάσταση έκτακτης ανάγκης που μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως (13).

33.      Στην προκειμένη περίπτωση, εκτιμώ ότι η ως άνω προϋπόθεση πληρούται a priori. Και τούτο διότι κατ’ αρχάς, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα, ιδίως, της αιτιολογικής του σκέψης 6, σκοπός του κανονισμού είναι να «θεσπί[σ]ει επείγουσα παρέμβαση για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας μέσω έκτακτων, στοχευμένων και χρονικά περιορισμένων μέτρων», όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 14 του κανονισμού προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης (14). Κατά συνέπεια, ο κανονισμός αποσκοπεί στην αντιμετώπιση μιας κατάστασης που, κατά τον χρόνο έκδοσής του, ήταν ταυτόχρονα επείγουσα και έκτακτη, δεδομένου ότι υπήρχαν «σοβαρές δυσκολίες στον εφοδιασμό με ορισμένα προϊόντα, ιδίως στον τομέα της ενέργειας». Επομένως, πρόκειται ακριβώς για την περίπτωση στην οποία ρητώς αναφέρεται το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Οι εκεί μνημονευόμενες δυσκολίες εφοδιασμού δεν είναι, εξ ορισμού, δυνατόν να περιορίζονται στον άμεσο εφοδιασμό των κρατών, αλλά πρέπει να περιλαμβάνουν και τον εφοδιασμό των καταναλωτών, των επιχειρήσεων και των ιδιωτών με ενεργειακά προϊόντα. Πράγματι, η διάταξη θα καθίστατο κενή ουσιαστικού περιεχομένου, εάν γινόταν δεκτό ότι η ικανότητα εφοδιασμού αναφέρεται μόνο στα κράτη μέλη, τη στιγμή που οι καταναλωτές θα στερούνταν σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα πρόσβασης σε τέτοια προϊόντα λόγω υπερβολικής αύξησης των τιμών τους εξαιτίας εξαιρετικών περιστάσεων.

34.      Εν συνεχεία, οι προαναφερθέντες σκοποί καταδεικνύουν ότι ο κανονισμός 2022/1854 έχει κατ’ ουσίαν οικονομικό χαρακτήρα, υπό την έννοια ότι προορίζεται να διαφυλάξει τον ασφαλή εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια, να αμβλύνει τις αρνητικές για την οικονομία συνέπειες της αύξησης των τιμών και να συμβάλει σε οικονομικά προσιτές τιμές ενέργειας εντός όλων των κρατών μελών (15). Στο πλαίσιο αυτό, η προβλεπόμενη στο κεφάλαιο ΙΙΙ του κανονισμού συνεισφορά αλληλεγγύης επιδιώκει επίσης οικονομικό σκοπό, ο οποίος συνίσταται στο «να μετριαστούν οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας στους προϋπολογισμούς των δημόσιων αρχών, τους τελικούς καταναλωτές και τις εταιρείες σε ολόκληρη την Ένωση» (16).

35.      Δεύτερον, μολονότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν προκύπτει ρητώς από το γράμμα του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τα μέτρα που θεσπίζονται βάσει της εν λόγω διατάξεως πρέπει να είναι προσωρινά. Η απαίτηση αυτή απορρέει από το ίδιο το αντικείμενο της διατάξεως, η οποία εξουσιοδοτεί το Συμβούλιο να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Ως εκ τούτου, δεν νοείται εφαρμογή τέτοιων μέτρων σε μόνιμη βάση, αλλά μόνον κατά τη διάρκεια, ή τουλάχιστον μέχρι τη λήξη, της κρίσιμης κατάστασης την οποία στοχεύουν να αντιμετωπίσουν. Σε διαφορετική περίπτωση, η διάταξη θα ενείχε τον κίνδυνο καταστρατήγησης του συστήματος των ουσιαστικών νομικών βάσεων που προβλέπουν οι Συνθήκες και, συνακόλουθα, θα αντέβαινε στην ίδια την εισαγωγική της φράση, σύμφωνα με την οποία η εφαρμογή της διατάξεως τελεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των «άλλων διαδικασιών που προβλέπονται στις Συνθήκες». Συνεπώς, η επίκληση του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν επιτρέπεται να θέτει σε κίνδυνο ή να παρακάμπτει την εφαρμογή των άλλων νομικών βάσεων που προβλέπονται από τις Συνθήκες για τη ρύθμιση καταστάσεων υπό «κανονικές περιστάσεις» (17).

36.      Στην προκειμένη περίπτωση πληρούται και αυτή η προϋπόθεση. Αφενός, τα μέτρα που θεσπίζονται με τον κανονισμό 2022/1854 είναι πράγματι, όπως επιβάλλει το άρθρο 1, «χρονικά περιορισμένα», δεδομένου ότι το άρθρο 22, παράγραφος 2, προβλέπει ότι ο κανονισμός εφαρμόζεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Αφετέρου, όσον αφορά την επίμαχη συνεισφορά αλληλεγγύης, ο πρόσκαιρος χαρακτήρας της προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο του άρθρου 14 του κανονισμού, όπου χαρακτηρίζεται ως «προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης».  Επιπλέον, στο άρθρο 18 του κανονισμού διευκρινίζεται ότι η συνεισφορά «έχει προσωρινό χαρακτήρα» και εφαρμόζεται μόνο στα πλεονάζοντα κέρδη που προκύπτουν κατά τα οικονομικά έτη στα οποία αναφέρεται το άρθρο 15, ήτοι τα οικονομικά έτη 2022 και 2023.

37.      Τρίτον, το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει ότι τα μέτρα που θεσπίζονται επί της συγκεκριμένης βάσης πρέπει να είναι «κατάλληλα [...] για την αντιμετώπιση της οικονομικής κατάστασης».  Η ως άνω απαίτηση συνιστά έκφραση της αρχής της αναλογικότητας, η οποία επιτάσσει να είναι οι πράξεις των ενωσιακών θεσμικών οργάνων πρόσφορες για την επίτευξη των επιδιωκόμενων θεμιτών σκοπών και να μην υπερβαίνουν τα όρια αυτού που είναι αναγκαίο για την υλοποίησή τους. Επομένως, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων καταλλήλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές. Υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο αναγνωρίζει στον ενωσιακό νομοθέτη ευρεία εξουσία εκτιμήσεως σε τομείς όπως ο επίμαχος εν προκειμένω, όπου ο νομοθέτης καλείται να προβεί σε επιλογές πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής φύσης καθώς και να προχωρήσει σε σύνθετες εκτιμήσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο δικαστικός έλεγχος της τήρησης της αρχής της αναλογικότητας περιορίζεται στην εξέταση του τυχόν προδήλως ακατάλληλου χαρακτήρα του επίμαχου μέτρου σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό, δεδομένου ότι μόνον η πρόδηλη ακαταλληλότητα του μέτρου μπορεί να επηρεάσει τη νομιμότητά του (18).

38.      Στην υπό κρίση υπόθεση, όσον αφορά ειδικότερα την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, θεωρώ κατ’ αρχάς ότι αυτή είναι πρόσφορη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου από τον ενωσιακό νομοθέτη σκοπού, ο οποίος συνίσταται στον μετριασμό των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης. Πράγματι, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης, η προσωρινή συνεισφορά δεν στοχεύει αποκλειστικώς στη δημιουργία πρόσθετων δημοσιονομικών εσόδων για τα κράτη μέλη, αλλά προορίζεται επίσης να χρηματοδοτήσει μέτρα που αποσκοπούν στην άμβλυνση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης, επιβάλλοντας υποχρέωση καταβολής συνεισφοράς στις επιχειρήσεις του τομέα οι οποίες πραγματοποίησαν, λόγω της κρίσης, κέρδη χαρακτηριζόμενα ως «πλεονάζοντα», τουτέστιν κέρδη που δεν θα αποκόμιζαν «υπό κανονικές συνθήκες» (19). Επ’ αυτού επισημαίνω ότι το άρθρο 17 του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη, καίτοι διαθέτουν ευρύ περιθώριο ευελιξίας ως προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής της προσωρινής συνεισφοράς, «χρησιμοποιούν» οπωσδήποτε τα επακόλουθα έσοδα για έναν από τους απαριθμούμενους στην εν λόγω διάταξη σκοπούς που συνδέονται άμεσα με τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης.

39.      Περαιτέρω, φρονώ ότι, λαμβανομένης υπόψη της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως την οποία διαθέτει εν προκειμένω ο ενωσιακός νομοθέτης, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 37 των προτάσεών μου, μπορεί να θεωρηθεί ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης είναι αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, ο οποίος συνίσταται στο να μετριαστούν οι αρνητικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ένωση, χωρίς παράλληλα να θιγούν η ακεραιότητα και η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Εξάλλου, από τα χαρακτηριστικά της επίμαχης συνεισφοράς, όπως περιγράφονται στα άρθρα 15 και 16 του κανονισμού 2022/1854, μπορεί να συναχθεί ότι αυτή δεν υπερβαίνει ό,τι είναι αναγκαίο την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Και τούτο διότι η συνεισφορά αφορά μέρος μόνον των κερδών των επιχειρήσεων του τομέα, ήτοι τα λεγόμενα «πλεονάζοντα» κέρδη, όπερ διασφαλίζει ότι ένα μέρος του περιθωρίου κέρδους που δεν οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η κατάσταση στις αγορές εξαιτίας του πολέμου μπορεί να παραμείνει στη διάθεση των υπόχρεων επιχειρήσεων και μόνιμων εγκαταστάσεων, ώστε να διατηρήσουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν μελλοντικές επενδύσεις ή να διαφυλάξουν την τρέχουσα οικονομική τους σταθερότητα (20).

40.      Τέταρτον και τελευταίο, το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ προβλέπει ότι το Συμβούλιο οφείλει να αποφασίζει ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν, «σε πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ κρατών μελών». Η ανωτέρω απαίτηση αποτελεί ειδική έκφραση της αρχής της αλληλεγγύης, η οποία συγκαταλέγεται στις θεμελιώδεις αρχές του ενωσιακού δικαίου, μνημονεύεται από πλείονες διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ και διέπει ολόκληρο το ενωσιακό νομικό σύστημα (21). Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αρχή της αλληλεγγύης συνιστά κριτήριο ελέγχου της νομιμότητας των μέτρων που λαμβάνουν τα ενωσιακά θεσμικά όργανα και ότι συνεπάγεται δικαιώματα και υποχρεώσεις τόσο για την Ένωση όσο και για τα κράτη μέλη της. Πιο συγκεκριμένα, η Ένωση υπέχει υποχρέωση αλληλεγγύης έναντι των κρατών μελών, ενώ τα κράτη μέλη οφείλουν να είναι αλληλέγγυα τόσο μεταξύ τους όσο και έναντι του κοινού συμφέροντος της Ένωσης και των ενωσιακών πολιτικών. Συνεπώς, η τήρηση της αρχής αυτής προϋποθέτει μια στάθμιση, στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα τόσο των κρατών μελών όσο και της Ένωσης στο σύνολό της (22).

41.      Οι προαναφερθείσες αρχές, οι οποίες έχουν διατυπωθεί από το Δικαστήριο σε σχέση με την ενεργειακή πολιτική της Ένωσης (23), μπορούν, κατά τη γνώμη μου, να εφαρμοστούν και όσον αφορά την απαίτηση αλληλεγγύης κατά την έννοια του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (24). Εν προκειμένω, διάφορα στοιχεία συνηγορούν υπέρ του συμπεράσματος ότι τα μέτρα που ελήφθησαν δυνάμει του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 πληρούν πράγματι την ως άνω απαίτηση. Ενδεικτικό είναι ότι στον κανονισμό γίνεται επανειλημμένως επίκληση του «πνεύματος αλληλεγγύης» προς δικαιολόγηση της συντονισμένης προσπάθειας όλων των κρατών μελών να μετριάσουν τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών της ενέργειας και να διασφαλίσουν ότι η τρέχουσα κρίση δεν θα προκαλέσει μόνιμη ζημία στους καταναλωτές (25) και την οικονομία, αποφεύγοντας παράλληλα την επιδείνωση των ανισορροπιών και του κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς και διαφυλάσσοντας τη δημοσιονομική βιωσιμότητα (26).

42.      Επομένως, το πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών διέπει σαφώς τον κανονισμό 2022/1854 και, ειδικότερα, το κεφάλαιο III του κανονισμού αυτού.

43.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι ο κανονισμός 2022/1854 στο σύνολό του, και δη το κεφάλαιό του III, εγκύρως εκδόθηκε βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και ότι, κατά την έκδοσή του, τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις τις οποίες προβλέπει η εν λόγω διάταξη αναφορικά με τη λήψη μέτρων επί της συγκεκριμένης νομικής βάσης.

β)      Επί του σεβασμού της αρχής της δοτής αρμοδιότητας και της απαίτησης ομοφωνίας στο Συμβούλιο

44.      Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης ισχυρίζονται ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης δεν είναι, εν πάση περιπτώσει, δυνατόν να θεσπιστεί εγκύρως βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, λόγω του φορολογικού της χαρακτήρα. Υποστηρίζουν, αφενός, ότι πρόκειται για μέτρο άμεσης φορολογίας, οπότε η θέσπισή του από τον ενωσιακό νομοθέτη παραβιάζει την αρχή της δοτής αρμοδιότητας, και, αφετέρου, ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Ένωση έχει αρμοδιότητα να θεσπίσει τέτοιο μέτρο, αυτό θα μπορούσε να στηριχθεί μόνο σε κάποια από τις ειδικές νομικές βάσεις που προβλέπει η Συνθήκη ΛΕΕ για τα φορολογικά ζητήματα, στο πλαίσιο των οποίων απαιτείται ομόφωνη απόφαση του Συμβουλίου.

45.      Κατ’ εμέ, εφόσον γίνει δεκτό ότι ο κανονισμός 2022/1854 πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, παρέλκει η εξέταση του ζητήματος εάν ο κανονισμός ή κάποιο εκ των μέτρων που προβλέπει θα μπορούσε να έχει εκδοθεί επί άλλης νομικής βάσης, υποκείμενης σε διαφορετικούς κανόνες ψηφοφορίας. Και τούτο διότι το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνιστά ειδική νομική βάση, της οποίας η επίκληση δεν είναι δυνατόν να απορριφθεί για τον λόγο και μόνον ότι ενδέχεται να τυγχάνουν εφαρμογής και άλλες νομικές βάσεις με ευρύτερο περιεχόμενο (27).

46.      Ως εκ περισσού, παρατηρώ πάντως ότι δύσκολα τίθεται υπό αμφισβήτηση το συμπέρασμα ότι η προβλεπόμενη από τον κανονισμό 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, η οποία συνίσταται στην είσπραξη εισφοράς επί των «πλεοναζόντων» κερδών των επιχειρήσεων του τομέα, έχει «φορολογικό χαρακτήρα». Δεν αντιλαμβάνομαι, παρά ταύτα, γιατί να υφίσταται αμφιβολία περί του αν ένα τέτοιο μέτρο μπορεί να ληφθεί βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

47.      Πρώτον, η ίδια η διάταξη επ’ ουδενί εξαιρεί τα φορολογικά μέτρα από το πεδίο εφαρμογής της. Ούτε το γράμμα ούτε ο σκοπός της μπορούν να δικαιολογήσουν τον κατ’ αρχήν αποκλεισμό τέτοιων μέτρων από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Όταν οι συντάκτες των Συνθηκών προτίθενται να εξαιρέσουν τα φορολογικά μέτρα από το πεδίο εφαρμογής μιας νομικής βάσης, το προβλέπουν ρητώς (28).

48.      Δεύτερον, δεν αμφισβητείται ότι ο ενωσιακός νομοθέτης μπορεί να θεσπίζει μέτρα φορολογικής φύσης χωρίς να παραβιάζεται η αρχή της δοτής αρμοδιότητας, η οποία κατοχυρώνεται ειδικότερα στο άρθρο 5, παράγραφος 1, ΣΕΕ. Πράγματι, η Ένωση διαθέτει αρμοδιότητες στον φορολογικό τομέα και τις έχει ήδη ασκήσει, παραδείγματος χάριν βάσει του άρθρου 115 ΣΛΕΕ (29), όπως επίσης και των άρθρων 192, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, και 194, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Συνεπώς, μολονότι η άμεση φορολογία εμπίπτει κατά κύριο λόγο στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η Ένωση δεν στερείται παντελώς αρμοδιότητας στον συγκεκριμένο τομέα, εφόσον ενεργεί εντός των ορίων νομικής βάσης προβλεπόμενης από τις Συνθήκες.

49.      Τρίτον, όσον αφορά το ζήτημα αν η θέσπιση φορολογικού μέτρου πρέπει υποχρεωτικά να στηρίζεται σε μία από τις ειδικές νομικές βάσεις τις οποίες προβλέπει η Συνθήκη ΛΕΕ για τα φορολογικά ζητήματα και αν προϋποθέτει ομόφωνη απόφαση κατόπιν ψηφοφορίας στο Συμβούλιο, επισημαίνω ευθύς εξ αρχής ότι το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι το πρώην άρθρο 103 της Συνθήκης ΕΟΚ επέτρεπε παρεκκλίσεις από τις διατάξεις εκείνες της Συνθήκης που, υπό κανονικές συνθήκες, θα αποτελούσαν τις εφαρμοστέες νομικές βάσεις (30). Κατά τη γνώμη μου, η ως άνω νομολογία μπορεί κάλλιστα να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν και ως προς το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το οποίο εξουσιοδοτεί το Συμβούλιο να λαμβάνει, σε περιπτώσεις έκτακτης οικονομικής κρίσης, τα κατάλληλα προσωρινά μέτρα που είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Εν προκειμένω, ο κύριος σκοπός του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 δεν είναι να θεσπίσει μέτρα που να εναρμονίζουν ή να συμπληρώνουν τη φορολογική πολιτική των κρατών μελών, αλλά να συμβάλει, μεταξύ άλλων και μέσω της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης. Ως εκ τούτου, και σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου που προεκτέθηκε στο σημείο 29 των προτάσεών μου, η κατάλληλη νομική βάση για τη λήψη των σχετικών μέτρων πρέπει να καθοριστεί υπό το πρίσμα του προαναφερθέντος σκοπού. Υπ’ αυτή την οπτική, η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης διαφέρει αισθητά από ένα σύνηθες φορολογικό μέτρο το οποίο στοχεύει, για παράδειγμα, στη μακροπρόθεσμη εναρμόνιση των κανόνων φορολόγησης των κερδών.

50.       Επομένως, το γεγονός ότι η επίμαχη συνεισφορά έχει φορολογικό χαρακτήρα δεν πρέπει να αξιολογηθεί μεμονωμένα, αλλά να εκτιμηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο του συνόλου των μέτρων έκτακτης ανάγκης που θεσπίστηκαν με τον κανονισμό 2022/1854 για την αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης και προσωρινής κρίσης. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η εν λόγω συνεισφορά εξυπηρετεί, πέραν του σκοπού της αντιμετώπισης των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης, και χωριστό φορολογικό σκοπό, ο τελευταίος έχει, υπό το πρίσμα του σκοπού τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός, παρεπόμενο χαρακτήρα. Από την προεκτεθείσα στο σημείο 29 των προτάσεών μου νομολογία προκύπτει ότι όταν ενωσιακή πράξη επιδιώκει διττό σκοπό ή περιλαμβάνει δύο συνιστώσες και το ένα εκ των δύο αυτών στοιχείων μπορεί να χαρακτηριστεί ως κύριο ή πρωτεύον, ενώ το άλλο είναι απλώς παρεπόμενο, η πράξη πρέπει να στηρίζεται σε μία και μόνη νομική βάση, ήτοι σε εκείνη την οποία επιβάλλει το κύριο ή πρωτεύον στοιχείο της.

51.      Τέταρτον, παρατηρώ ότι και η ανάγκη διαφύλαξης της πρακτικής αποτελεσματικότητας του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ επιβεβαιώνει την ανωτέρω ανάλυση. Πράγματι, μολονότι η ίδια η διάταξη ορίζει ότι εφαρμόζεται «[μ]ε την επιφύλαξη άλλων διαδικασιών που προβλέπονται στις Συνθήκες», δεν είναι δυνατόν εξ αυτού να συναχθεί ότι αποκλείεται η επίκλησή της σε περίπτωση που, υπό κανονικές συνθήκες, το σχεδιαζόμενο μέτρο θα μπορούσε να θεσπιστεί επί άλλης νομικής βάσης. Ο λόγος είναι ότι μια τέτοια ερμηνεία θα στερούσε σε σημαντικό βαθμό από το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ την πρακτική αποτελεσματικότητά του (31).

52.      Πέμπτον, αναφορικά με τις απαιτήσεις ως προς την ψηφοφορία στο Συμβούλιο, σημειώνω ότι τα μέτρα που θεσπίζονται βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ υπόκεινται στον κανόνα της λήψης αποφάσεως με ειδική πλειοψηφία. Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί επ’ αυτού ότι δεν καθορίζουν οι διαδικασίες την επιλογή της νομικής βάσης μιας πράξεως, αλλά η νομική βάση καθορίζει τις διαδικασίες οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν για την έκδοση της πράξεως (32). Συνεπώς, ακόμη και αν η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, θεωρούμενη μεμονωμένα, μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέτρο φορολογικής φύσης, το γεγονός αυτό δεν δύναται να κλονίσει το συμπέρασμα ότι το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ συνιστούσε κατάλληλη νομική βάση για τη θέσπιση του κανονισμού 2022/1854, περιλαμβανομένης της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης. Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι είναι άνευ σημασίας, στο πλαίσιο της σχετικής εκτιμήσεως, το αν ένα αμιγώς παρεπόμενο στοιχείο –θεωρούμενο μεμονωμένο– υπόκειται σε απαίτηση ομοφωνίας (33). Επιπλέον, στόχος του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ είναι ακριβώς να παράσχει στο Συμβούλιο τη δυνατότητα να ενεργήσει χωρίς χρονοτριβή σε περίπτωση που καταστάσεις έκτακτης ανάγκης το απαιτούν, όπερ δεν συμβιβάζεται με την απαίτηση λήψης ομόφωνης αποφάσεως.

53.      Κατόπιν της ανάλυσης που προηγήθηκε, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι, εφόσον ο κανονισμός 2022/1854 εκδόθηκε εγκύρως βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τηρήθηκαν επίσης τα όρια των αρμοδιοτήτων που απονέμονται στην Ένωση καθώς και η προβλεπόμενη από τη διάταξη αυτή διαδικασία, η οποία δεν απαιτεί ομοφωνία.

54.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 2022/1854, περιλαμβανομένου του κεφαλαίου του III, εγκύρως εκδόθηκε βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και, δεδομένου ότι κατά την έκδοσή του τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις από τις οποίες η εν λόγω διάταξη εξαρτά τη λήψη μέτρων επί της συγκεκριμένης νομικής βάσης, τηρήθηκαν επίσης τα όρια των αρμοδιοτήτων που απονέμονται στην Ένωση καθώς και η διαδικασία την οποία προβλέπει η ως άνω διάταξη.

Β.      Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος

55.      Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854 και, πιο συγκεκριμένα, τα άρθρα του 14 και 15 είναι ανίσχυρα ως αντίθετα προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας των ενωσιακών πράξεων και της αναλογικότητας (34).

56.      Πρώτον, όσον αφορά την αρχή της μη αναδρομικότητας, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αρχή αυτή απορρέει από την αρχή της ασφάλειας δικαίου, η οποία δεν επιτρέπει να εφαρμόζεται νέος κανόνας δικαίου αναδρομικά, ήτοι σε κατάσταση που έχει διαμορφωθεί πριν από την έναρξη της ισχύος του (35). Αντιθέτως, ο νέος κανόνας δικαίου εφαρμόζεται αμέσως στα μελλοντικά αποτελέσματα μιας κατάστασης γεννηθείσας υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Δεν ισχύει όμως το ίδιο, υπό την επιφύλαξη της αρχής της μη αναδρομικότητας, σε περίπτωση που ο νέος κανόνας συνοδεύεται από ειδικές διατάξεις με τις οποίες καθορίζονται ειδικά οι όροι διαχρονικής εφαρμογής του (36). Εξάλλου, μολονότι, κατά κανόνα, η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν επιτρέπει να είναι η ημερομηνία έναρξης ισχύος μιας ενωσιακής πράξεως προγενέστερη της ημερομηνίας δημοσίευσής της, χωρεί εξαίρεση από τον κανόνα σε περίπτωση που το επιβάλλει σκοπός γενικού συμφέροντος και εφόσον προστατεύεται δεόντως η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων (37).

57.      Κατόπιν των ανωτέρω διευκρινίσεων, επισημαίνω ότι ο κανονισμός 2022/1854 τέθηκε σε ισχύ, όπως ορίζεται στο άρθρο του 22, παράγραφος 1, από την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή από τις 8 Οκτωβρίου 2022.

58.      Ειδικότερα, ως προς τον ενδεχομένως αναδρομικό χαρακτήρα του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854, πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 18 του κανονισμού προβλέπει ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόζεται στα πλεονάζοντα κέρδη που προκύπτουν κατά τη διάρκεια των οικονομικών ετών στα οποία αναφέρεται το άρθρο 15 του ίδιου κανονισμού, ήτοι των οικονομικών ετών 2022 και/ή 2023 (38).

59.      Λαμβανομένου δε υπόψη του γεγονότος ότι το κεφάλαιο ΙΙΙ του κανονισμού τέθηκε σε ισχύ πριν από το τέλος του οικονομικού έτους 2022, θεωρώ ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόστηκε αναδρομικά.

60.      Όπως προανέφερα στο σημείο 56 των προτάσεών μου, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο νέος κανόνας δικαίου εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, αμέσως στα μελλοντικά αποτελέσματα μιας κατάστασης γεννηθείσας υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, συμβαίνει και στην προκειμένη περίπτωση. Πράγματι, όταν στη διάρκεια ενός οικονομικού έτους θεσπίζεται νέα εισφορά που εφαρμόζεται επί των κερδών των επιχειρήσεων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η πράξη με την οποία θεσπίστηκε η εισφορά διέπει κατάσταση που έχει διαμορφωθεί πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πράξεως, δεδομένου ότι το φορολογικό καθεστώς στο οποίο υπόκεινται τα κέρδη καθορίζεται αναγκαστικά στο τέλος του οικονομικού έτους, όταν πλέον τα κέρδη έχουν πραγματοποιηθεί.

61.      Πέραν τούτου, υπενθυμίζω ότι η θεσπισθείσα με τον κανονισμό 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης συνιστά ad hoc και έκτακτη εισφορά, η οποία, ως τέτοια, δεν προορίζεται να παρεκκλίνει από υφιστάμενη ρύθμιση ή να την τροποποιήσει και, συνακόλουθα, δεν δύναται να επηρεάσει μια ήδη διαμορφωθείσα κατάσταση την οποία θα μπορούσαν να επικαλεστούν οι οικείες επιχειρήσεις.

62.      Από τα ως άνω στοιχεία συνάγω το συμπέρασμα ότι η ευχέρεια των κρατών μελών να εφαρμόσουν την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης για το οικονομικό έτος 2022 δεν αντιβαίνει στην αρχή της μη αναδρομικότητας των ενωσιακών πράξεων.

63.      Δεύτερον, όσον αφορά την αρχή της ασφάλειας δικαίου, υπενθυμίζω ότι βάσει της αρχής αυτής, της οποίας επακολούθημα είναι και η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, οι κανόνες δικαίου πρέπει να είναι σαφείς και ακριβείς και η εφαρμογή τους πρέπει να είναι προβλέψιμη για τους διοικουμένους, ιδίως όταν πρόκειται για κανόνες δικαίου που ενδέχεται να έχουν δυσμενείς συνέπειες. Η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιτάσσει, μεταξύ άλλων, να παρέχει η εκάστοτε ρύθμιση στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν επακριβώς την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλει, ώστε να αντιλαμβάνονται σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και να λαμβάνουν ανάλογα τα μέτρα τους (39). Ωστόσο, οι απαιτήσεις αυτές δεν πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι ο ενωσιακός νομοθέτης δεν επιτρέπεται, στο πλαίσιο των κανόνων τους οποίους θεσπίζει, να χρησιμοποιεί αφηρημένες νομικές έννοιες. Τούτο φαίνεται αυτονόητο, δεδομένου ότι είναι αδύνατον να προσδιοριστούν εκ των προτέρων, κατά τρόπο ακριβή και συγκεκριμένο, όλες οι καταστάσεις που ενδέχεται να προκύψουν. Επιπλέον, η τήρηση της αρχής της ασφάλειας δικαίου δεν συνεπάγεται υποχρέωση να διατηρείται η έννομη τάξη διαχρονικά αμετάβλητη, δεδομένου ότι ο ενωσιακός νομοθέτης παραμένει ελεύθερος, στο πλαίσιο του περιθωρίου εκτιμήσεως το οποίο διαθέτει, να τροποποιήσει την υφιστάμενη νομοθετική κατάσταση (40).

64.      Αναφορικά με την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, το δικαίωμα επίκλησης της αρχής αυτής προϋποθέτει ότι οι αρμόδιες ενωσιακές αρχές έχουν παράσχει στον ενδιαφερόμενο συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, προερχόμενες από εξουσιοδοτημένες και αξιόπιστες πηγές. Αντιθέτως, ουδείς δύναται να επικαλεστεί παραβίαση της εν λόγω αρχής εάν η Διοίκηση δεν του έχει παράσχει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις. Ένας επιχειρηματίας δεν είναι δυνατόν να προσδοκά, στο πλαίσιο της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του, ότι ο ενωσιακός νομοθέτης δεν θα επιφέρει καμία απολύτως τροποποίηση στην υφιστάμενη κατάσταση (41).

65.      Για τους λόγους που θα εκθέσω στα επόμενα σημεία των προτάσεών μου, φρονώ ότι δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί καμία παραβίαση των αρχών αυτών εκ των άρθρων 14 και 15 του κανονισμού 2022/1854.

66.      Κατ’ αρχάς, σε σχέση με την αρχή της ασφάλειας δικαίου, επισημαίνω ότι οι δύο προαναφερθείσες διατάξεις ορίζουν κατά τρόπο αρκούντως σαφή και συγκεκριμένο τόσο το πεδίο εφαρμογής του μέτρου της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης όσο και τις λεπτομέρειες της εφαρμογής του (42). Συνεπώς, παρέχουν στους ενδιαφερόμενους παραγωγούς τη δυνατότητα να προσδιορίσουν με επαρκή ακρίβεια την έκταση των υποχρεώσεων τις οποίες υπέχουν, συμφώνως προς τις επιταγές της νομολογίας που μνημονεύθηκε στο σημείο 63 των προτάσεών μου. Πέραν τούτου, δεδομένου ότι, κατά την ως άνω νομολογία, η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν συνεπάγεται υποχρέωση να διατηρείται αμετάβλητη η έννομη τάξη, δεν είναι δυνατόν να προσαφθεί στον ενωσιακό νομοθέτη ότι κακώς έλαβε, σε μια επείγουσα συγκυρία, έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης (43).

67.      Εν συνεχεία, σε σχέση με την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, διαπιστώνεται ότι καμία από τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης δεν υποστηρίζει ότι ο ενωσιακός νομοθέτης παρέσχε στις επιχειρήσεις του τομέα συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, κατά την έννοια της νομολογίας που προεκτέθηκε στο σημείο 64 των προτάσεών μου, ως προς τη διατήρηση των πλεοναζόντων κερδών που προέκυψαν λόγω των εξαιρετικών περιστάσεων της ενεργειακής κρίσης (44). Εξάλλου, ουδεμία θεμιτή προσδοκία μπορούσε να γεννηθεί στις επιχειρήσεις του τομέα ως προς την πραγματοποίηση τέτοιων έκτακτων κερδών, εφόσον ο ενωσιακός νομοθέτης παρενέβη γρήγορα για να λάβει επείγοντα μέτρα προς αντιμετώπιση της απρόοπτης αύξησης των τιμών του φυσικού αερίου (45). Τουναντίον, ένας συνετός και ενημερωμένος επιχειρηματίας θα όφειλε να αναμένει μια τέτοια παρέμβαση λαμβανομένου υπόψη του έκτακτου χαρακτήρα της κατάστασης και των σημαντικών επιπτώσεών της όχι μόνο στην αγορά ενέργειας, αλλά και στην οικονομία συνολικά. Ομοίως, μια τέτοια προσδοκία πραγματοποίησης κερδών δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε έκτακτες περιστάσεις τις οποίες ο επιχειρηματίας δεν ήταν δυνατόν να αναμένει κατά τον χρόνο που έλαβε την απόφασή του να επενδύσει (46).

68.      Επομένως, ούτε η αρχή της ασφάλειας δικαίου ούτε η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι εμποδίζουν οποιαδήποτε παρέμβαση των δημόσιων αρχών η οποία στοχεύει στην άρση μιας δυσλειτουργίας της αγοράς, ιδίως όταν πρόκειται για επείγουσα παρέμβαση προς αντιμετώπιση έκτακτου και συνεπώς, εξ ορισμού, απρόβλεπτου γεγονότος. Επιπλέον, οι οικείες επιχειρήσεις δεν δύνανται να επικαλεστούν δικαίωμα στη διατήρηση μιας υφιστάμενης νομικής ή οικονομικής κατάστασης, δεδομένου ότι η κατάσταση μπορεί να τροποποιηθεί στο πλαίσιο της άσκησης της εξουσίας εκτιμήσεως την οποία διαθέτουν οι αρμόδιες ενωσιακές αρχές.

69.      Τρίτον και τελευταίο, όσον αφορά την αρχή της αναλογικότητας, στην οποία επίσης αναφέρεται το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, εκτιμώ, για τους ίδιους λόγους που εκτέθηκαν στο σημείο 39 καθώς και στα σημεία 81 έως 84 των προτάσεών μου, ότι τα άρθρα 14 και 15 του κανονισμού 2022/1854 δεν αντιβαίνουν στη συγκεκριμένη αρχή.

70.      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, είμαι της γνώμης ότι στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854 και, πιο συγκεκριμένα, τα άρθρα του 14 και 15 δεν είναι αντίθετα προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας των ενωσιακών πράξεων και της αναλογικότητας.

Γ.      Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος

71.      Με το τρίτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854 και, ειδικότερα, τα άρθρα του 14 και 15 είναι ανίσχυρα ως αντίθετα προς τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη.

72.      Εισαγωγικώς, παρατηρώ ότι το ζήτημα εάν τα μέτρα έκτακτης ανάγκης τα οποία ελήφθησαν με τον κανονισμό 2022/1854 είναι έγκυρα υπό το πρίσμα των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη βρισκόταν στο επίκεντρο της υποθέσεως 2Valorise Ham κ.λπ., επί της οποίας ανέπτυξα τις προτάσεις μου στις 16 Ιουλίου 2026. Μολονότι η υπό κρίση υπόθεση διαφέρει από την υπόθεση εκείνη, υπό την έννοια ότι δεν αφορά τον μηχανισμό επιβολής ανώτατου ορίου στα έσοδα ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας (47), αλλά την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, ωστόσο αμφότερα τα μέτρα εντάσσονται στην ίδια έκτακτη συγκυρία της ενεργειακής κρίσης, βασίζονται στην κοινή ratio της αναδιανομής των επακόλουθων υπερκερδών και επιδιώκουν παρόμοιο σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης αυτής (48).

73.      Κατά πρώτον, σε σχέση με το άρθρο 17 του Χάρτη, υπενθυμίζω ότι η διάταξη αυτή κατοχυρώνει το δικαίωμα ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με την πρώτη περίοδο της παραγράφου 1 του ως άνω άρθρου, «κάθε πρόσωπο δικαιούται να είναι κύριος των νομίμως κτηθέντων αγαθών του, να τα χρησιμοποιεί, να τα διαθέτει και να τα κληροδοτεί». Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, αντικείμενο της εν λόγω διατάξεως δεν είναι η προστασία απλών συμφερόντων ή ευκαιριών εμπορικής φύσης, των οποίων ο αβέβαιος χαρακτήρας είναι σύμφυτος με την καθ’ εαυτήν ουσία της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά η προστασία δικαιωμάτων με περιουσιακή αξία, από τα οποία απορρέει, στο πλαίσιο της έννομης τάξης, μια εδραιωμένη νομική θέση βάσει της οποίας ο δικαιούχος τους μπορεί να τα ασκήσει αυτοτελώς και προς όφελός του (49). Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, βάσει του άρθρου 52, παράγραφος 3, του Χάρτη, το οποίο θέτει ένα όριο ελάχιστης προστασίας, ο όρος «αγαθά» πρέπει, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) σχετικά με το άρθρο 1 του υπογραφέντος στο Παρίσι στις 20 Μαρτίου 1952 πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι μπορεί να καλύπτει τόσο τα «υφιστάμενα περιουσιακά αγαθά» όσο και τα «περιουσιακής φύσης δικαιώματα», περιλαμβανομένων των απαιτήσεων δυνάμει των οποίων ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει τουλάχιστον «θεμιτή προσδοκία» πραγμάτωσης ενός δικαιώματος ιδιοκτησίας (50). Το Δικαστήριο έχει όμως επίσης δεχθεί ότι από την ίδια νομολογία του ΕΔΔΑ συνάγεται ότι το μελλοντικό εισόδημα μπορεί να θεωρηθεί ως «αγαθό» δυνάμενο να τύχει της προστασίας του άρθρου αυτού μόνον εάν έχει ήδη κτηθεί ή αποτελεί αντικείμενο βέβαιης απαίτησης ή εάν υφίστανται ειδικές περιστάσεις στις οποίες ο ενδιαφερόμενος μπορεί να θεμελιώσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη για την εκ μέρους του απόκτηση δικαιώματος περιουσιακής φύσης (51).

74.      Θεωρώ σκόπιμο να επισημάνω ευθύς εξ αρχής ότι, εν προκειμένω, δεν χωρεί αμφιβολία ότι τα «πλεονάζοντα» κέρδη για τα οποία γίνεται λόγος στα άρθρα 14 και 15 του κανονισμού 2022/1854 πληρούν τα κριτήρια της προαναφερθείσας νομολογίας του Δικαστηρίου προκειμένου να χαρακτηριστούν ως «αγαθά» κατά την έννοια του άρθρου 17 του Χάρτη. Κατά συνέπεια, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συγκεκριμένης διατάξεως. Πράγματι, εφόσον δεν αμφισβητείται ότι τα κέρδη που υπόκεινται στην προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης όντως εισπράχθηκαν από τους οικείους παραγωγούς και ακολούθως τους αφαιρέθηκαν, πρέπει να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για «αγαθά» κατά την έννοια της ανωτέρω νομολογίας, χωρίς να ασκεί εν προκειμένω επιρροή ο απροσδόκητος και τυχαίος χαρακτήρα τους (52).

75.      Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το δικαίωμα ιδιοκτησίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη, δεν συνιστά απόλυτο προνόμιο και η άσκησή του μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς που δικαιολογούνται από σκοπούς γενικού συμφέροντος τους οποίους επιδιώκει η Ένωση (53). Ειδικότερα, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, κάθε περιορισμός στην άσκηση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται στον Χάρτη πρέπει να προβλέπεται από τον νόμο, να μη θίγει το βασικό περιεχόμενο αυτών των δικαιωμάτων και ελευθεριών και, όπως επιβάλλει η αρχή της αναλογικότητας, να είναι αναγκαίος και να ανταποκρίνεται πραγματικά σε αναγνωριζόμενους από την Ένωση σκοπούς γενικού συμφέροντος ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων. Όπως προκύπτει και από τη νομολογία του ΕΔΔΑ, η φορολόγηση συνιστά, κατ’ αρχήν, προσβολή του δικαιώματος που κατοχυρώνεται στο άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, διότι στερεί από τον διοικούμενο το ποσό το οποίο υποχρεούται να καταβάλει (54). Εξάλλου, από την ίδια νομολογία συνάγεται ότι κάθε επέμβαση στο δικαίωμα ιδιοκτησίας, περιλαμβανομένης της επέμβασης που οφείλεται σε μέτρο το οποίο αποσκοπεί στη διασφάλιση της καταβολής των φόρων, πρέπει να τηρεί μια «δίκαιη ισορροπία» μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος του κοινωνικού συνόλου και των απαιτήσεων της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου (55). Επομένως, η οικονομική υποχρέωση καταβολής φόρων ή εισφορών ενδέχεται να προσβάλλει το δικαίωμα ιδιοκτησίας σε περίπτωση που συνεπάγεται «υπέρμετρη επιβάρυνση» για τον υπόχρεο ή «θίγει ουσιωδώς την οικονομική του κατάσταση» (56).

76.      Μολονότι δεν αμφισβητείται ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης η οποία θεσπίζεται με το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854 συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα ιδιοκτησίας των οικείων παραγωγών, φρονώ παρά ταύτα ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η επέμβαση αυτή πληροί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για να θεωρηθεί αποδεκτή.

77.      Προτού εξετάσω το ζήτημα του κύρους των κρίσιμων διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ υπό το πρίσμα των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη, υπενθυμίζω ότι λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής και κοινωνικής συγκυρίας εντός της οποίας θεσπίστηκε η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, ο ενωσιακός νομοθέτης διέθετε ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως, δεδομένου ότι καλούνταν, στο πλαίσιο της παρέμβασής του, να προβεί σε επιλογές πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής φύσης, καθώς και σε πολύπλοκες εκτιμήσεις και αξιολογήσεις ενόψει του επείγοντος της κατάστασης (57). Συνεπώς, η νομιμότητα ενός μέτρου που έχει τέτοια χαρακτηριστικά και θεσπίζεται στον συγκεκριμένο τομέα μπορεί να επηρεαστεί μόνον όταν το μέτρο είναι προδήλως απρόσφορο σε σχέση με τον σκοπό τον οποίο επιδιώκουν τα αρμόδια θεσμικά όργανα (58).

78.      Εν προκειμένω, παρατηρώ, πρώτον, ότι οι λεπτομέρειες εφαρμογής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, και δη η βάση υπολογισμού της καθώς και ο εφαρμοστέος συντελεστής, προβλέπονται ρητώς από τον κανονισμό 2022/1854 και ορίζονται κατά τρόπο σαφή, ακριβή και λεπτομερή στα άρθρα του 15 και 16 (59).

79.      Όσον αφορά, δεύτερον, την απαίτηση ότι η επίμαχη επέμβαση πρέπει να μη θίγει το βασικό περιεχόμενο του προστατευόμενου δικαιώματος, εκτιμώ ότι η εν λόγω απαίτηση πληρούται στην υπό κρίση υπόθεση. Επισημαίνω επ’ αυτού ότι τα μέτρα έκτακτης ανάγκης τα οποία ελήφθησαν κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού δεν έχουν ως στόχο ούτε τα περιουσιακά στοιχεία των επιχειρήσεων του τομέα ούτε τα «συνήθη» έσοδά τους, αλλά εστιάζουν αποκλειστικώς στα υπερκέρδη που προέκυψαν από την ενεργειακή κρίση και δεν ήταν ευλόγως αναμενόμενα για τις οικείες επιχειρήσεις (60). Πιο συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 16 του κανονισμού 2022/1854, η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης πρέπει να έχει ελάχιστο συντελεστή 33 % και να υπολογίζεται με βάση τα «πλεονάζοντα κέρδη», τα οποία ορίζονται στο άρθρο 2, σημείο 18, ως τα κέρδη που υπερβαίνουν κατά περισσότερο από 20 % τον μέσο όρο των φορολογητέων κερδών των τεσσάρων οικονομικών ετών που αρχίζουν το νωρίτερο την 1η Ιανουαρίου 2018. Επιπλέον, στο πεδίο εφαρμογής του μέτρου της επίμαχης συνεισφοράς εμπίπτουν μόνον οι ενωσιακές επιχειρήσεις και μόνιμες εγκαταστάσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στους απαριθμούμενους στο άρθρο 15 τομείς και αντλούν τουλάχιστον το 75 % του κύκλου εργασιών τους από οικονομικές δραστηριότητες στους βιομηχανικούς τομείς της εξόρυξης, της διύλισης πετρελαίου ή της παραγωγής προϊόντων οπτανθρακοποίησης, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 17, του κανονισμού.

80.      Τρίτον, διαπιστώνω ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εξυπηρετεί σκοπό γενικού συμφέροντος της Ένωσης, ο οποίος συνίσταται στον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 του κανονισμού 2022/1854. Ειδικότερα, από τα άρθρα 14 και 17 του κανονισμού καθώς και από τις αιτιολογικές του σκέψεις 13, 14, 50, 51 και 64 προκύπτει ότι στη συνεισφορά υπόκεινται τα πλεονάζοντα κέρδη ορισμένων επιχειρήσεων που, λόγω της ενεργειακής κρίσης, κατέγραψαν εξαιρετικά υψηλά κέρδη και, μέσω της επιβολής της συνεισφοράς, επιδιώκεται η στοχευμένη αναδιανομή των κερδών αυτών προς όφελος των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, η αναδιανομή τους εξυπηρετεί την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης στην εσωτερική αγορά και την εξασφάλιση της πρόσβασης των νοικοκυριών σε οικονομικά προσιτή ενέργεια. Ως εκ τούτου, είναι άμεσος και προφανής ο σύνδεσμος μεταξύ της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης και του κύριου σκοπού τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός (61).

81.      Τέταρτον, ως προς την αρχή της αναλογικότητας, υπενθυμίζω ότι η εν λόγω αρχή επιτάσσει να μην υπερβαίνουν οι πράξεις των ενωσιακών θεσμικών οργάνων τα όρια αυτού που είναι κατάλληλο και αναγκαίο για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση, εξυπακουομένου ότι, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων κατάλληλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές καθώς και ότι οι προκαλούμενες αρνητικές συνέπειες δεν πρέπει να είναι υπέρμετρες σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς (62).

82.      Τα έκτακτα μέτρα τα οποία θέσπισε, όμως, ο ενωσιακός νομοθέτης με τον κανονισμό 2022/1854 έχουν αυστηρά περιορισμένο χρονικό πεδίο εφαρμογής (63). Πράγματι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού, η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης αφορά μόνον τα πλεονάζοντα κέρδη που πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια των οικονομικών ετών 2022 και/ή 2023.

83.      Εξάλλου, όσον αφορά την ένταση της επέμβασης στο δικαίωμα ιδιοκτησίας υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου σκοπού, διευκρινίζω ότι, όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 79 των προτάσεών μου, μολονότι καθορίζεται ελάχιστος συντελεστής 33 % για την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης και τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να εφαρμόζουν συντελεστή υψηλότερο από τον προβλεπόμενο στο άρθρο 16 του κανονισμού, ο συντελεστής έχει εφαρμογή μόνον επί των «πλεοναζόντων κερδών», δηλαδή των υπερκερδών που προκύπτουν από εξωτερικές περιστάσεις συνδεόμενες με την κρίση. Διαπιστώνεται επίσης ότι οι παράμετροι της συνεισφοράς φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να διαφυλάσσεται το περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων του τομέα το οποίο δεν απορρέει από τις ιδιαίτερες αυτές περιστάσεις. Το γεγονός ότι, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, ο κανονισμός 2022/1854 δεν καθορίζει ανώτατο όριο για τον συντελεστή που προβλέπεται στο άρθρο του 16, δεν αρκεί, καθ’ εαυτό, για να τεθεί υπό αμφισβήτηση το κύρος των διατάξεων του κανονισμού οι οποίες διέπουν την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης. Και τούτο διότι, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 79 των προτάσεών μου, η συνεισφορά επιβάλλεται, αφενός, μόνον σε ορισμένες επιχειρήσεις που πραγματοποίησαν κέρδη τα οποία υπερέβαιναν τα υπό κανονικές συνθήκες αναμενόμενα και, αφετέρου, μόνον επί ενός μέρους αυτών των υπερκερδών.

84.      Ως εκ τούτου, ο ενωσιακός νομοθέτης, επιλέγοντας να λάβει έκτακτα, στοχευμένα και χρονικά περιορισμένα μέτρα προκειμένου να επιτύχει τον γενικού συμφέροντος σκοπό του κανονισμού, ο οποίος συνίσταται στην άμβλυνση των επιπτώσεων των εξαιρετικά υψηλών τιμών της ενέργειας, μερίμνησε ώστε να περιοριστούν οι συνέπειες της επέμβασης στο δικαίωμα ιδιοκτησίας των υπόχρεων επιχειρήσεων και να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η επακόλουθη οικονομική επιβάρυνση να είναι υπερβολική. Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης δεν υπερβαίνει ό,τι είναι αναγκαίο για την επίτευξη του συγκεκριμένου σκοπού.

85.      Κατά δεύτερον, σε σχέση με το άρθρο 16 του Χάρτη, όπου κατοχυρώνεται η επιχειρηματική ελευθερία, υπενθυμίζω ότι η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι η επιχειρηματική ελευθερία αναγνωρίζεται σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο και με τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η προστασία που παρέχεται από το άρθρο 16 του Χάρτη περιλαμβάνει, ειδικότερα, την ελευθερία άσκησης οικονομικής ή εμπορικής δραστηριότητας, τη συμβατική ελευθερία και τον ελεύθερο ανταγωνισμό, καθώς και το δικαίωμα κάθε επιχείρησης να διαθέτει ελεύθερα, εντός των ορίων της ευθύνης που υπέχει για τις πράξεις της, τους οικονομικούς, τεχνικούς και χρηματοπιστωτικούς πόρους της (64). Εξάλλου, η επιχειρηματική ελευθερία, η οποία δεν αποτελεί απόλυτο προνόμιο, μπορεί να υπόκειται σε ευρύ φάσμα παρεμβάσεων της δημόσιας αρχής, μέσω των οποίων είναι δυνατόν να τίθενται, υπέρ του γενικού συμφέροντος, όρια στην άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας. Τούτο αντανακλάται και στον τρόπο με τον οποίο η εκάστοτε ενωσιακή ρύθμιση πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη (65).

86.      Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η θέσπιση της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης δεν μπορεί, καθ’ εαυτήν, να θεωρηθεί ως περιορισμός στην άσκηση της επιχειρηματικής ελευθερίας των παραγωγών του τομέα. Πράγματι, δεδομένου ότι εφαρμόζεται, υπό τους όρους τους οποίους προβλέπουν τα άρθρα 15 και 16 του κανονισμού 2022/1854, επί «πλεοναζόντων» κερδών που προκύπτουν από έκτακτες περιστάσεις, η επίμαχη συνεισφορά δεν παρίσταται ικανή να θίξει ούτε την επενδυτική ικανότητα των υπόχρεων επιχειρήσεων ούτε την ελευθερία τους να ασκούν την οικονομική τους δραστηριότητα (66). Υπενθυμίζω δε ότι στην επίμαχη συνεισφορά υπόκειται μέρος μόνον των κερδών των επιχειρήσεων αυτών, ήτοι τα κέρδη εκείνα τα οποία, όπως ορίζεται στο άρθρο 15 του κανονισμού, υπερβαίνουν το 20 % του μέσου όρου των φορολογητέων κερδών των ετών 2018 έως 2021. Η αιτιολογική σκέψη 54 του κανονισμού διευκρινίζει συναφώς ότι σκοπός της ως άνω προσέγγισης είναι να διασφαλιστεί ότι ένα μέρος του περιθωρίου κέρδους, το οποίο δεν οφείλεται στην απρόοπτη εξέλιξη της κατάστασης των αγορών ενέργειας κατόπιν του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, παραμένει διαθέσιμο για να μπορέσουν οι επιχειρήσεις του τομέα να πραγματοποιήσουν μελλοντικές επενδύσεις ή να εξασφαλίσουν τη χρηματοοικονομική τους σταθερότητα.

87.       Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης είναι ικανή να περιορίσει την άσκηση της επιχειρηματικής ελευθερίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 16 του Χάρτη, φρονώ ότι ένας τέτοιος περιορισμός είναι δικαιολογημένος για τους ίδιους λόγους που προεκτέθηκαν στα σημεία 78 έως 84 των προτάσεών μου (67).

88.      Κατόπιν της ανωτέρω ανάλυσης, εκτιμώ ότι η προβλεπόμενη από τον κανονισμό 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης δεν συνεπάγεται υπέρμετρη επιβάρυνση για τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης και δεν συνιστά, υπό το πρίσμα των σκοπών γενικού συμφέροντος τους οποίους επιδιώκει, δυσανάλογη επέμβαση στην επιχειρηματική τους ελευθερία ή στο δικαίωμά τους στην ιδιοκτησία. Το ως άνω συμπέρασμα λαμβάνει επίσης υπόψη την ιδιαίτερη, επείγουσα συγκυρία εντός της οποίας ελήφθη το επίμαχο στην κύρια δίκη μέτρο, τη σοβαρότητα της κατάστασης που αυτό προοριζόταν να αντιμετωπίσει, καθώς και τον έκτακτο και προσωρινό του χαρακτήρα.

89.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, είμαι της γνώμης ότι στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854 και, ιδίως, τα άρθρα του 14 και 15 δεν αντιβαίνουν στα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη.

Δ.      Επί του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος

90.      Με το τέταρτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν προσκρούει στις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας το να προβλέπει η νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους, η οποία θεσπίστηκε και δημοσιεύθηκε μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2023, ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 εφαρμόζεται στα οικονομικά έτη 2022 και 2023 (68).

91.      Παρατηρώ εκ προοιμίου ότι παρόμοιο ερώτημα υποβλήθηκε τόσο στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση (69)Electrabel κ.λπ. όσο και στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ., οι οποίες αφορούν τη βελγική ρύθμιση για την εφαρμογή του κανονισμού 2022/1854. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι, εν αντιθέσει προς τις δύο εκείνες υποθέσεις, το ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση δεν είναι η εφαρμογή ενός θεσπιζόμενου με τον κανονισμό μέτρου έκτακτης ανάγκης εκτός του διαχρονικού πεδίου εφαρμογής του κανονισμού (70). Αντιθέτως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά την εφαρμογή τέτοιου μέτρου στη διάρκεια μιας περιόδου καλυπτόμενης από τον κανονισμό, σε περίπτωση που το οικείο κράτος καθυστέρησε να τον θέσει σε εφαρμογή στην εθνική έννομη τάξη.

92.      Ως προκαταρκτική παρατήρηση, σημειώνω ότι δεν είναι μεν έργο του ίδιου του Δικαστηρίου να αποφανθεί, στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει κινηθεί δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, εάν οι κανόνες του εσωτερικού δικαίου συμβιβάζονται με τις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, πλην όμως το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο όλα τα στοιχεία ερμηνείας του ενωσιακού δικαίου τα οποία θα του επιτρέψουν να κρίνει αν οι εθνικές αυτές διατάξεις συμβιβάζονται με την ενωσιακή νομοθεσία (71).

93.       Όπως υπενθύμισα στο πλαίσιο της ανάλυσης του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος, η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν επιτρέπει να είναι η ημερομηνία έναρξης ισχύος μιας ενωσιακής πράξεως προγενέστερη της ημερομηνίας δημοσίευσής της, χωρεί όμως εξαίρεση από τον κανόνα σε περίπτωση που το επιβάλλει σκοπός γενικού συμφέροντος και εφόσον προστατεύεται δεόντως η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων (72).

94.      Επιπλέον, διευκρινίζω ότι οι απαιτήσεις οι οποίες απορρέουν από την προστασία των γενικών αρχών που αναγνωρίζονται στην ενωσιακή έννομη τάξη, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η αρχή της ασφάλειας δικαίου, δεσμεύουν τα κράτη μέλη και όταν θέτουν σε εφαρμογή ενωσιακές ρυθμίσεις (73). Αυτό συμβαίνει, παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση του νόμου του 2023, με τον οποίο, όπως προκύπτει τόσο από τον ίδιο του τον τίτλο όσο και από την απόφαση περί παραπομπής, ελήφθησαν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να τεθεί σε εφαρμογή η προβλεπόμενη από το κεφάλαιο ΙΙΙ του κανονισμού 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης. Επομένως, σύμφωνα με την προεκτεθείσα στο σημείο 56 των προτάσεών μου νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της μη αναδρομικότητας ισχύει και στην περίπτωση μιας τέτοιας νομοθετικής ρυθμίσεως.

95.      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν μια ρύθμιση όπως ο νόμος του 2023 είναι σύμφωνη με τις δύο προαναφερθείσες αρχές, στον βαθμό που, ενώ θεσπίστηκε και δημοσιεύθηκε μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ μόλις στις 2 Αυγούστου 2023, προβλέπει ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόζεται ως προς τα οικονομικά έτη 2022 και 2023 (74).

96.      Παρατηρώ, κατ’ αρχάς, ότι δεν τίθεται ζήτημα αναδρομικότητας του νόμου του 2023 όσον αφορά την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης για το οικονομικό έτος 2023. Πράγματι, μια τέτοια εφαρμογή ισοδυναμεί με εφαρμογή νέου κανόνα δικαίου σε νομική κατάσταση που δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί ή είναι νέα, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου για την οποία έγινε λόγος στο σημείο 56 των προτάσεών μου. Δεν ισχύει όμως το ίδιο αναφορικά με το οικονομικό έτος 2022 (75). Ο λόγος είναι ότι ο νόμος του 2023, ο οποίος δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου 2023 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου του ίδιου έτους, εφαρμόζεται και για το οικονομικό έτος 2022, παρότι αυτό είχε παρέλθει κατά την ημερομηνία έκδοσης και έναρξης της ισχύος του νόμου. Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ρύθμιση παρήγαγε αναδρομικά αποτελέσματα.

97.      Πάντως, για τους λόγους που θα εκθέσω στα επόμενα σημεία των προτάσεών μου, εκτιμώ ότι η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν έχει παραβιαστεί στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις από τις οποίες το Δικαστήριο εξαρτά την κατ’ εξαίρεση αναδρομική εφαρμογή κανόνα δικαίου, ήτοι ότι πρέπει να επιβάλλεται από σκοπό γενικού συμφέροντος και ότι η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των ενδιαφερομένων πρέπει να προστατεύεται δεόντως.

98.      Κατ’ αρχάς, θεωρώ ότι δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο κανονισμός 2022/1854, ο οποίος προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη θέσπιση της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, επιδιώκει σκοπό γενικού συμφέροντος. Και τούτο διότι, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 84 των προτάσεών μου, η επίμαχη συνεισφορά συνιστά επείγον, έκτακτο και προσωρινό μέτρο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης. Η εφαρμογή της επί των κερδών που πραγματοποιήθηκαν κατά το οικονομικό έτος 2022 είναι κατά μείζονα λόγο δικαιολογημένη επειδή τα κέρδη αυτά συνδέονταν άμεσα με την ενεργειακή κρίση (76).

99.      Εν συνεχεία, όσον αφορά την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, είμαι της γνώμης ότι, για τους ίδιους λόγους που ανέπτυξα στα σημεία 67 και 68 των προτάσεών μου, η εν λόγω αρχή έχει επίσης τηρηθεί εν προκειμένω. Εξάλλου, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας την οποία έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν είναι δυνατόν να συναχθεί ότι οι ιρλανδικές αρχές παραβίασαν την ως άνω αρχή.

100. Επιπλέον, στο πλαίσιο της εξέτασης του ζητήματος εάν η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης τηρήθηκε στην περίπτωση των οικείων επιχειρήσεων, διευκρινίζω ότι το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί, σε σχέση με νομοθετική ρύθμιση η οποία έθετε σε εφαρμογή το ενωσιακό δίκαιο, ότι έπρεπε να ληφθούν υπόψη, in concreto, οι τρόποι ενημέρωσης που χρησιμοποιούνταν συνήθως από το αντίστοιχο κράτος μέλος, καθώς και οι περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως (77). Στην προκειμένη περίπτωση, πέραν των πραγματικών στοιχείων που αντλούνται από την απόφαση περί παραπομπής και συνηγορούν υπέρ του συμπεράσματος ότι η αρχή αυτή όντως τηρήθηκε (78), ο κανονισμός 2022/1854 εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2022 (79) και προέβλεπε ρητώς την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης για το ίδιο οικονομικό έτος (80). Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης δεν μπορούν, κατ’ εμέ, να επικαλεστούν την ύπαρξη δικαιολογημένης εμπιστοσύνης τους στη διατήρηση των πλεοναζόντων κερδών που πραγματοποίησαν στη διάρκεια του οικονομικού έτους 2022 ή στη μη-εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς επί των κερδών αυτών (81).

101. Τέλος, παρατηρώ ότι καμία από τις πρόσθετες περιστάσεις στις οποίες αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος δεν φαίνεται ικανή, λαμβανομένης υπόψη της προαναφερθείσας νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με την ασφάλεια δικαίου, τη μη αναδρομικότητα και την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, να θέσει εν αμφιβόλω την ανάλυση που προηγήθηκε (82).

102. Κατά συνέπεια, και υπό την επιφύλαξη του ελέγχου των πραγματικών ζητημάτων για τα οποία το αιτούν δικαστήριο είναι αποκλειστικώς αρμόδιο, η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των οικείων επιχειρήσεων φαίνεται να προστατεύθηκε δεόντως αναφορικά με την αναδρομική εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης για το οικονομικό έτος 2022.

103. Κατόπιν των προεκτεθέντων, είμαι της γνώμης ότι στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας έχουν την έννοια ότι δεν αποκλείουν την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 ως προς τα οικονομικά έτη 2022 και 2023, σε περίπτωση που η εφαρμογή αυτή προβλέπεται από εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε και δημοσιεύθηκε μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2023.

Ε.      Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος

104. Με το πέμπτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη καθώς και η αρχή της αναλογικότητας δεν επιτρέπουν νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους που θεσπίστηκε προς εφαρμογή της υποχρεωτικής προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, η οποία καθορίζει τον συντελεστή της επίμαχης συνεισφοράς σε 75 % και αποκλείει τον συνυπολογισμό προγενέστερων του 2018 ζημιών στη βάση επιβολής της (83).

105. Ως προκαταρκτική παρατήρηση, σημειώνω ότι ο κανονισμός 2022/1854 αναγνωρίζει στα κράτη μέλη σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως κατά την εφαρμογή των μέτρων έκτακτης ανάγκης τα οποία προβλέπει, περιλαμβανομένων των διατάξεων που διέπουν την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης (84). Έτσι, το άρθρο 16, παράγραφος 1, του κανονισμού καθορίζει απλώς έναν ελάχιστο συντελεστή 33 % για την επίμαχη συνεισφορά, να θέτει όριο για τον ανώτατο συντελεστή. Στη δε αιτιολογική σκέψη του ίδιου κανονισμού αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να εφαρμόζουν συντελεστή υψηλότερο του 33 % και να καθορίζουν εκείνα όποιον συντελεστή κρίνουν αποδεκτό και κατάλληλο με βάση το εθνικό τους νομικό σύστημα.

106. Όσον αφορά τον αποκλεισμό των προγενέστερων του 2018 ζημιών από τον υπολογισμό της βάσης επιβολής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, επισημαίνεται ότι ο κανονισμός 2022/1854 δεν ρυθμίζει ούτε τη μεταχείριση των ζημιών των προηγούμενων οικονομικών ετών (85) ούτε τη δυνατότητα έκπτωσης τέτοιων ζημιών στο πλαίσιο του καθορισμού των πλεοναζόντων κερδών για τα έτη 2022 και/ή 2023. Το συγκεκριμένο ζήτημα εμπίπτει στην εξουσία εκτιμήσεως των κρατών μελών, όπως προκύπτει ιδίως από την αιτιολογική σκέψη 55 του κανονισμού.

107. Εκ των προεκτεθέντων συνάγεται ότι δεν αντιβαίνει, κατ’ αρχήν, στον κανονισμό 2022/1854 μέτρο όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης, το οποίο προβλέπει, αφενός, την εφαρμογή φορολογικού συντελεστή ύψους 75 % και, αφετέρου, τον αποκλεισμό των προγενέστερων του 2018 ζημιών από τον υπολογισμό της βάσης επιβολής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης.

108. Κατόπιν των ως άνω διευκρινίσεων, στρέφομαι τώρα στην εξέταση του ζητήματος που βρίσκεται στο επίκεντρο του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος για να διερευνήσω αν ο τρόπος υπολογισμού της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, όπως τον καθόρισε ο Ιρλανδός νομοθέτης στις σχετικές εθνικές διατάξεις, συνάδει με τα άρθρα16 και 17 του Χάρτη. Κατ’ αρχάς, τόσο από τον τίτλο όσο και από το περιεχόμενο του νόμου του 2023 προκύπτει ότι πρόκειται για νόμο που θέτει σε εφαρμογή το ενωσιακό δίκαιο, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, όπερ σημαίνει ότι ο Χάρτης εφαρμόζεται στη διαφορά της κύριας δίκης. Ως εκ τούτου, το επίπεδο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων το οποίο κατοχυρώνει ο Χάρτης πρέπει να επιτυγχάνεται στο πλαίσιο μιας τέτοιας εφαρμογής εκ μέρους του κράτους μέλους, ανεξαρτήτως του περιθωρίου εκτιμήσεως το οποίο αυτό διαθέτει (86).

109. Κατά συνέπεια, η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος αναφορικά με το αν η προβλεπόμενη από τον κανονισμό 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης συμβιβάζεται με τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη ισχύει κατ’ αναλογίαν και για τον νόμο του 2023, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του μέτρου που θέσπισε το κράτος μέλος κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως την οποία του παρέχει ο κανονισμός (87).

110.  Για τους λόγους που θα εκθέσω στα επόμενα σημεία των προτάσεών μου, και υπό την επιφύλαξη των διαπιστώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, εκτιμώ ότι τα χαρακτηριστικά της θεσπισθείσας με τον νόμο του 2023 προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, όπως περιγράφονται στην απόφαση περί παραπομπής, δεν είναι ικανά να στοιχειοθετήσουν παράβαση των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη.

111. Κατ’ αρχάς, δεν χωρεί αμφιβολία ότι τηρείται εν προκειμένω η πρώτη από τις απαιτήσεις του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, ήτοι ότι οποιοσδήποτε περιορισμός στην άσκηση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται στον Χάρτη πρέπει υποχρεωτικά να προβλέπεται από τον νόμο. Πράγματι, η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης θεσπίστηκε με τον νόμο του 2023, ο οποίος καθορίζει ρητώς τον συντελεστή της σε 75 % και θέτει τους κανόνες που διέπουν τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται υπόψη οι προγενέστερες ζημίες στο πλαίσιο του υπολογισμού της βάσης επιβολής της. Εξάλλου, για λόγους παρόμοιους με εκείνους που προεκτέθηκαν στο πλαίσιο της ανάλυσης του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, ιδίως στο σημείο 79 των προτάσεών μου, το επίμαχο μέτρο φαίνεται να συνάδει με το βασικό περιεχόμενο της επιχειρηματικής ελευθερίας και του δικαιώματος ιδιοκτησίας, όπως κατοχυρώνονται στα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη, και να εξυπηρετεί σκοπό γενικού συμφέροντος.

112. Εν συνεχεία, ως προς την αναλογικότητα του νόμου του 2023 υπό το πρίσμα των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη, πρέπει να εξεταστεί αν η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης υπερβαίνει ό,τι είναι κατάλληλο και αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού γενικού συμφέροντος τον οποίο επιδιώκει ο κανονισμός 2022/1854. Από κανένα όμως εκ των στοιχείων στα οποία αναφέρθηκε το αιτούν δικαστήριο δεν είναι δυνατόν, κατά τη γνώμη μου, να συναχθεί ότι η συγκεκριμένη απαίτηση δεν πληρούται εν προκειμένω.

113. Υπενθυμίζω, ειδικότερα, ότι το ΕΔΔΑ έχει αποφανθεί ότι τα κράτη διαθέτουν ευρεία εξουσία εκτιμήσεως επί φορολογικών ζητημάτων και ότι, κατά τη νομολογία του, η κρίση του νομοθέτη επί παρόμοιων ζητημάτων είναι σεβαστή, εκτός αν στερείται εύλογης βάσης (88). Με το ίδιο σκεπτικό, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού περιθωρίου εκτιμήσεως το οποίο διαθέτουν τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή του κανονισμού 2022/1854, και όπως προεκτέθηκε στο σημείο 105 των προτάσεών μου, ζήτημα νομιμότητας μπορεί να τίθεται μόνον στην περίπτωση μέτρων που ενέχουν πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως.

114. Κατά πρώτον, όσον αφορά τον ίδιο τον συντελεστή, πρέπει να τονιστεί ότι δεν εφαρμόζεται στο σύνολο των κερδών των υπόχρεων επιχειρήσεων αλλά μόνον στα λεγόμενα «πλεονάζοντα» κέρδη τους, όπερ σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις αυτές διατηρούν μέρος των κερδών που πραγματοποίησαν. Πέραν τούτου, από την προμνησθείσα νομολογία του ΕΔΔΑ δεν προκύπτει ότι ένας φορολογικός συντελεστής ύψους 75 % έχει, αυτός καθ’ εαυτόν, υπερβολικό ή δημευτικό χαρακτήρα (89). Επιπλέον, όπως ήδη επισήμανα ανωτέρω, στο σημείο 82 των προτάσεών μου, η επίμαχη συνεισφορά είναι προσωρινή και εφαρμόζεται μόνον επί δύο ρητώς προσδιοριζόμενων οικονομικών ετών.

115. Προσθέτω, πάντοτε στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της αναλογικότητας, ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, όπως ορίζεται στο άρθρο 16, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854, η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης εφαρμόζεται «επιπλέον» και ανεξαρτήτως των τακτικών φόρων και επιβαρύνσεων που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους. Τονίζω επ’ αυτού ότι από την προαναφερθείσα νομολογία του ΕΔΔΑ καθίσταται σαφές ότι το περιεχόμενο ενός φορολογικού μέτρου πρέπει να εκτιμάται in concreto, βάσει των συνεπειών του για τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο, λαμβανομένου υπόψη του πραγματικού φορολογικού συντελεστή που εφαρμόζεται στις οικείες επιχειρήσεις και όχι μόνον του ονομαστικού φορολογικού συντελεστή τον οποίο προβλέπει η νομοθεσία (90).

116. Διαπιστώνεται όμως εν προκειμένω ότι, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης δεν όφειλαν κανέναν φόρο εταιριών ούτε υπείχαν άλλη υποχρέωση καταβολής έναντι των ιρλανδικών φορολογικών αρχών για τα κέρδη των ετών 2022 και 2023, λόγω συμψηφισμού με τις παρελθούσες ζημίες. Επομένως φαίνεται ότι, στην πράξη, η ιρλανδική συνεισφορά αλληλεγγύης αντιπροσωπεύει τη μοναδική φορολογική επιβάρυνση επί του συνόλου των κερδών των προσφευγουσών της κύριας δίκης για το 2022, οπότε ο πραγματικός συνολικός φορολογικός συντελεστής των κερδών τους ανερχόταν, στην πραγματικότητα, σε 25,2 %.

117. Κατά δεύτερον, όσον αφορά τον μη συνυπολογισμό των ζημιών που υπέστησαν οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης πριν από το 2018 στη βάση επιβολής της επίμαχης συνεισφοράς, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο δεν συνάγεται ότι ο αποκλεισμός του συνυπολογισμού των εν λόγω ζημιών αντιβαίνει στα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη ή υπερβαίνει ό,τι είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού ή ότι ο σκοπός αυτός θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω λιγότερο επαχθούς μέτρου.

118. Διευκρινίζω δε ότι, στο πλαίσιο του υπολογισμού των πλεοναζόντων κερδών, ο νόμος του 2023 επιτρέπει την έκπτωση των ζημιών που πραγματοποιήθηκαν από το 2018 κι εντεύθεν. Περαιτέρω, οι παρελθούσες ζημίες προηγούμενων οικονομικών ετών, περιλαμβανομένων και εκείνων που πραγματοποιήθηκαν πριν από το 2018, εξακολουθούν να εκπίπτουν για τον υπολογισμό του κανονικού φόρου εταιριών και μπορούν να συνεχίσουν να εκπίπτουν κατά τα επόμενα οικονομικά έτη. Εξάλλου, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 116 των προτάσεών μου, δεν αμφισβητείται ότι, επειδή υπάρχουν μεγάλες παρελθούσες ζημίες οι οποίες είναι ακόμη εκπεστέες, οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης δεν θα καταβάλουν κανένα φόρο εταιριών ούτε άλλον φόρο επί των κερδών που πραγματοποίησαν για τα οικονομικά έτη 2022 και 2023. Ως εκ τούτου, η μοναδική επιβάρυνση στην οποία τα κέρδη αυτά υπόκεινται υπέρ του κρατικού προϋπολογισμού απορρέει από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, και μάλιστα αποκλειστικώς λόγω του ότι οι ζημίες πριν από το 2018 δεν συνυπολογίζονται στη βάση επιβολής της.

119. Κατά συνέπεια, εάν η Ιρλανδία είχε επιτρέψει την έκπτωση των προγενέστερων του 2018 ζημιών, το ποσό το οποίο οι υπόχρεες επιχειρήσεις θα καλούνταν να καταβάλουν στο πλαίσιο της επίμαχης συνεισφοράς θα μειωνόταν σημαντικά, ή και θα εκμηδενιζόταν, όπερ θα έθετε, συνακόλουθα, σε κίνδυνο τη χρηματοδότηση των εθνικών μέτρων στήριξης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Σε σχέση με το ζήτημα αυτό, είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο, κατ’ εμέ, το επιχείρημα της Ιρλανδικής Κυβέρνησης ότι, λαμβανομένου υπόψη του πολύ υψηλού επιπέδου των ζημιών που οφείλονταν στις αρχικές επενδύσεις τις οποίες πραγματοποίησαν οι επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα, ο συνυπολογισμός των προγενέστερων του 2018 ζημιών θα είχε ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση, ή ακόμη και την εκμηδένιση, του ποσού της συνεισφοράς, συνέπεια ικανή να θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει ο κανονισμός 2022/1854.

120. Τέλος, κατά τρίτον, φρονώ ότι πολλά άλλα στοιχεία στα οποία αναφέρθηκε το αιτούν δικαστήριο επιβεβαιώνουν την προεκτεθείσα ανάλυση του ζητήματος της αναλογικότητας ή, τουλάχιστον, δεν την θέτουν υπό αμφισβήτηση. Τούτο ισχύει, παραδείγματος χάριν, για το γεγονός ότι τα ποσά που εισπράχθηκαν υπολείπονται κατά πολύ σε ύψος των δαπανών στις οποίες υποβλήθηκε το κράτος μέλος, όπως και για το γεγονός ότι η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης δεν απέτρεψε ορισμένες από τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης από τη συνέχιση των δραστηριοτήτων τους στην Ιρλανδία (91).

121. Κατόπιν των ανωτέρω, είμαι της γνώμης ότι στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους που θεσπίστηκε προκειμένου να τεθεί σε εφαρμογή η υποχρεωτική προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, η οποία καθορίζει τον συντελεστή της επίμαχης συνεισφοράς σε 75 % και αποκλείει τον συνυπολογισμό ζημιών προγενέστερων του 2018 στη βάση επιβολής της.

V.      Πρόταση

122. Υπό το πρίσμα της ανάλυσης που προηγήθηκε, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα του High Court (ανωτέρου δικαστηρίου, Ιρλανδία) ως εξής:

1)      Ο κανονισμός (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας, περιλαμβανομένου του κεφαλαίου του III, εγκύρως εκδόθηκε βάσει του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και συμφώνως προς τις απαιτήσεις του άρθρου αυτού, όπερ σημαίνει ότι τηρήθηκαν τα όρια των αρμοδιοτήτων που απονέμονται στην Ένωση καθώς και η διαδικασία την οποία προβλέπει η εν λόγω διάταξη.

2)      Το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854, και ιδίως τα άρθρα του 14 και 15,

έχουν την έννοια ότι:

δεν αντιβαίνουν προς τις γενικές αρχές της ασφάλειας δικαίου, της μη αναδρομικότητας των ενωσιακών πράξεων και της αναλογικότητας.

3)      Το κεφάλαιο III του κανονισμού 2022/1854, και ιδίως τα άρθρα του 14 και 15,

έχουν την έννοια ότι:

δεν αντιβαίνουν στα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4)      Οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της μη αναδρομικότητας

έχουν την έννοια ότι:

δεν αποκλείουν την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 ως προς τα οικονομικά έτη 2022 και 2023, σε περίπτωση που η εφαρμογή αυτή προβλέπεται από εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε και δημοσιεύθηκε μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2023.

5)      Τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

έχουν την έννοια ότι:

επιτρέπουν νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους που θεσπίστηκε προς εφαρμογή της υποχρεωτικής προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης του άρθρου 14, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, η οποία καθορίζει τον συντελεστή της επίμαχης συνεισφοράς σε 75 % και αποκλείει τον συνυπολογισμό ζημιών προγενέστερων του 2018 στη βάση επιβολής της.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.


2      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας (ΕΕ 2022, L 261 I, σ. 1).


3      Πρβλ. αποφάσεις της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Electrabel κ.λπ. (C‑633/23, EU:C:2025:991), και της 22ας Ιανουαρίου 2026, Secab (C‑423/23, EU:C:2026:32), που εκδόθηκαν επί υποθέσεων στις οποίες είχα αναπτύξει προτάσεις. Βλ. επίσης τις προτάσεις μου στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις Axpo Energy Romania και PPC Renewables Romania (C‑251/24 και C‑392/24, EU:C:2026:521), καθώς και στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (C‑467/24, στο εξής: υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ., EU:C:2026:608). Εξάλλου, πολλές εκκρεμείς προσφυγές ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου έχουν ως αντικείμενο τον κανονισμό 2022/1854. Πρβλ. υποθέσεις Electrawinds Shabla South κατά Συμβουλίου (T‑759/22), Vermilion Energy Netherlands κ.λπ. κατά Συμβουλίου (T‑775/22), Vermilion Exploration and Production Ireland και Vermilion Energy Ireland κατά Συμβουλίου (T‑795/22), ExxonMobil Producing Netherlands και Mobil Erdgas Erdöl κατά Συμβουλίου (T‑802/22) καθώς και Petrogas E&P Netherlands κατά Συμβουλίου (T‑803/22).


4      Οι δύο αυτές υποθέσεις εγείρουν, εν μέρει, ζητήματα πανομοιότυπα ή παρόμοια με εκείνα τα οποία τίθενται στην υπό κρίση υπόθεση, κατά το μέρος που αφορούν τις διατάξεις του κανονισμού 2022/1854 οι οποίες διέπουν την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης και τα ισοδύναμα εθνικά μέτρα. Επιπλέον, η υπόθεση Varo Energy Belgium κ.λπ. (C‑358/24) και η υπό κρίση υπόθεση θίγουν αμφότερες το ζήτημα της εγκυρότητας της νομικής βάσης στην οποία στηρίχθηκε η έκδοση του κανονισμού, ιδίως αναφορικά με την επιλογή του άρθρου 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ως βάσης για τη θέσπιση των διατάξεων του κεφαλαίου ΙΙΙ του κανονισμού.


5      Κανονισμός (ΕΚ) 1893/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση της στατιστικής ταξινόμησης των οικονομικών δραστηριοτήτων NACE – αναθεώρηση 2 και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3037/90 του Συμβουλίου και ορισμένων κανονισμών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικών με ειδικούς στατιστικούς τομείς (ΕΕ 2006, L 393, σ. 1).


6      Για να τεθεί σε ισχύ ο ως άνω νόμος εκδόθηκε το «Energy (Windfall Gains in the Energy Sector) (Temporary Solidarity Contribution) Act 2023 (Commencement) Order 2023» [διάταγμα όσον αφορά τον νόμο για την ενέργεια (υπερκέρδη στον τομέα της ενέργειας) (προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης) του 2023 (θέση σε ισχύ)] [S.I. αριθ. 388 του 2023].


7      Πρόκειται, πιο συγκεκριμένα, για τη Vermilion Energy Ireland Ltd, τη Vermilion Exploration and Production Ireland Ltd και τη Vermilion Energy Corrib Ireland Ltd.


8      Ήτοι ο Minister for the Environment, Climate and Communications (Υπουργός Περιβάλλοντος, Κλίματος και Επικοινωνίας, Ιρλανδία), το ιρλανδικό Δημόσιο και ο Attorney General (γενικός εισαγγελέας, Ιρλανδία).


9      Βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2026, Centro Petroli Roma (C‑386/24, EU:C:2026:471, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


10      Πράγματι, η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα θα μπορούσε να θέσει εν αμφιβόλω τη νομική βάση στην οποία στηρίχθηκε ο νόμος του 2023 και, συνακόλουθα, να έχει αντίκτυπο στην υποχρέωση των προσφευγουσών της κύριας δίκης να καταβάλουν την επίμαχη συνεισφορά.


11      Το νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται μια νέα ρύθμιση μπορεί να συμβάλει στην αποσαφήνιση του σκοπού που επιδιώκεται με αυτήν. Πρβλ. απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑157/21, EU:C:2022:98, σκέψεις 121 και 122 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


12      Πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden (C‑61/22, EU:C:2024:251, σκέψεις 45 έως 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


13      Το άρθρο 122, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει όντως χρησιμεύσει ως νομική βάση για την έκδοση διαφόρων άλλων ενωσιακών πράξεων προς αντιμετώπιση κρίσιμων καταστάσεων που δεν άπτονταν του ενεργειακού τομέα, όπως, για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της μεταναστευτικής κρίσης [βλ. κανονισμό (ΕΕ) 2016/369 του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2016, για την παροχή στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της Ένωσης (ΕΕ 2016, L 70, σ. 1)] και της πανδημίας COVID‑19 [βλ., μεταξύ άλλων, κανονισμό (ΕΕ) 2020/521 του Συμβουλίου, της 14ης Απριλίου 2020, για την ενεργοποίηση της στήριξης έκτακτης ανάγκης βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2016/369 και για την τροποποίηση των διατάξεών του λαμβάνοντας υπόψη την έξαρση της νόσου COVID‑19 (ΕΕ 2020, L 117, σ. 3)].


14      Βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 13 και 14 του κανονισμού 2022/1854.


15      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 6, 7 και 9 καθώς και άρθρο 1 του κανονισμού 2022/1854.


16      Βλ. αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 2022/1854.


17      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 1973, Rewe Zentral (10/73, EU:C:1973:111, συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά).


18      Πρβλ. απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2022, Πολωνία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑157/21, EU:C:2022:98, σκέψη 354 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


19      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 14, 51 και 57 του κανονισμού 2022/1854.


20      Βλ. αιτιολογική σκέψη 54 του κανονισμού 2022/1854. Βλ. επίσης κατωτέρω σημεία 83 και 84 των προτάσεών μου.


21      Βλ., ιδίως, άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ. Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Γερμανία κατά Πολωνίας (C‑848/19 P, EU:C:2021:598, σκέψεις 38 και 41).


22      Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται επίσης ότι η εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης δεν σημαίνει ότι η πολιτική της Ένωσης απαγορεύεται, σε οποιαδήποτε περίπτωση, να επηρεάσει αρνητικά τα ιδιαίτερα συμφέροντα ενός κράτους μέλους στον οικείο τομέα. Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Γερμανία κατά Πολωνίας (C‑848/19 P, EU:C:2021:598, σκέψεις 44, 49, 53 και 73).


23      Βλ. άρθρο 194, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.


24      Πρβλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2017, Αναγνωστάκης κατά Επιτροπής (C‑589/15 P, EU:C:2017:663, σκέψη 71).


25      Η «αλληλεγγύη» πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, εξ ορισμού, καλύπτει τόσο τα κράτη μέλη όσο και τους τελικούς καταναλωτές. Θα ήταν όντως δύσκολο να γίνει δεκτό ότι το «πνεύμα αλληλεγγύης» μπορεί να διαχωριστεί εννοιολογικά από τα συμφέροντα των εθνικών καταναλωτών, τα οποία πρέπει, εν τέλει, επίσης να εξυπηρετεί.


26      Βλ., μεταξύ άλλων, τις αιτιολογικές σκέψεις 6, 7, 14 και 57 καθώς και το άρθρο 17 του κανονισμού 2022/1854.


27      Πρβλ. ανωτέρω σημείο 28 των προτάσεών μου.


28      Πρβλ. άρθρο 114, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και άρθρο 194, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το οποίο θεσπίζει διαφορετική διαδικασία για τα μέτρα του ενεργειακού τομέα τα οποία είναι «κυρίως φορολογικού χαρακτήρα».


29      Βλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2011, Επιτροπή και Ισπανία κατά Government of Gibraltar και Ηνωμένου Βασιλείου (C‑106/09 P και C‑107/09 P, EU:C:2011:732, σκέψη 97), από την οποία προκύπτει ότι το γεγονός ότι η άμεση φορολογία εμπίπτει κυρίως στην αρμοδιότητα των κρατών μελών δεν σημαίνει ότι αποκλείεται κάθε δυνατότητα της Ένωσης να ασκεί αρμοδιότητες στο πεδίο αυτό, όπου έχουν, άλλωστε, ληφθεί μέτρα εναρμόνισης ως προς ορισμένους τομείς [πρβλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Fiat Chrysler Finance Europe κατά Επιτροπής (C‑885/19 P και C‑898/19 P, EU:C:2022:859, σκέψη 73)]. Πέραν τούτου, αρκετές ενωσιακές οδηγίες σχετικές με την άμεση φορολογία έχουν εκδοθεί βάσει του άρθρου 115 ΣΛΕΕ [βλ., μεταξύ άλλων, οδηγία (ΕΕ) 2022/2523 του Συμβουλίου, της 14ης Δεκεμβρίου 2022, σχετικά με την εξασφάλιση παγκόσμιου ελάχιστου επιπέδου φορολογίας των ομίλων πολυεθνικών επιχειρήσεων και των εγχώριων ομίλων μεγάλης κλίμακας στην Ένωση (ΕΕ 2022, L 328, σ. 1)].


30      Βλ., ιδίως, απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 1973, Balkan-Import-Export (5/73, EU:C:1973:109, συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά).


31      Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 24ης Οκτωβρίου 1973, Balkan-Import-Export (5/73, EU:C:1973:109, συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά), και Rewe Zentral (10/73, EU:C:1973:111, συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά). Αντιθέτως, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η επιφύλαξη αυτή αναφέρεται στις υπόλοιπες διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ οι οποίες προορίζονται ειδικώς για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπως τα άρθρα 66, 78, παράγραφος 3, 143, παράγραφος 2, 213 και 222 ΣΛΕΕ.


32      Απόφαση της 19ης Ιουλίου 2012, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑133/10, EU:C:2012:472, σκέψη 80).


33      Βλ. απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Επιτροπή κατά Συμβουλίου (Συμφωνία με το Καζακστάν) (C‑244/17, EU:C:2018:662, σκέψη 38).


34      Σε σχέση με την αρχή της ασφάλειας δικαίου, σπεύδω να επισημάνω ότι, στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ., το Grondwettelijk Hof (Συνταγματικό Δικαστήριο, Βέλγιο) έχει ήδη υποβάλει παρόμοιο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με το άρθρο 6, παράγραφος 1, και με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 2022/1854, τα οποία διέπουν τον μηχανισμό επιβολής ανώτατου ορίου στα έσοδα ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Πρβλ. προτάσεις μου στην υπόθεση εκείνη (C‑467/24, EU:C:2026:608, σημεία 112 έως 117, στο εξής: προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ.).


35      Πρβλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


36      Πρβλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


37      Πρβλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2022, VYSOČINA WIND (C‑181/20, EU:C:2022:51, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


38      Εν προκειμένω, το ζήτημα τυχόν αναδρομικής εφαρμογής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης τίθεται μόνο για το οικονομικό έτος 2022. Και τούτο διότι η εφαρμογή της συνεισφοράς στο πλαίσιο του οικονομικού έτους 2023 δεν μπορεί να προσδώσει αναδρομική ισχύ στον κανονισμό 2022/1854, δεδομένου ότι αυτός εκδόθηκε πριν από την έναρξη του εν λόγω οικονομικού έτους.


39      Πρβλ. απόφαση της 26ης Μαρτίου 2026, Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P και C‑111/24 P, EU:C:2026:245, σκέψη 188 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


40      Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα) (C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψεις 158, 159 και 162 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


41      Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Λιθουανία κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Δέσμη μέτρων για την κινητικότητα) (C‑541/20 έως C‑555/20, EU:C:2024:818, σκέψεις 616 και 617 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


42      Τα άρθρα 14 και 15 του κανονισμού 2022/1854 καθορίζουν, με τρόπο σαφή και λεπτομερή, το πλαίσιο εφαρμογής του μέτρου της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης που θεσπίζεται με τον κανονισμό. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 14 του κανονισμού προσδιορίζει με επαρκή ακρίβεια τους τομείς δραστηριότητας που υπόκεινται στη συνεισφορά, τον τρόπο υπολογισμού της, καθώς και τις περιπτώσεις στις οποίες ορισμένες επιχειρήσεις μπορούν να εξαιρεθούν. Ο δε εφαρμοστέος συντελεστής καθορίζεται ρητώς στο άρθρο 16 του κανονισμού.


43      Πρβλ. προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (σημείο 115).


44      Πρβλ. προτάσεις μου στις υποθέσεις Secab (C‑423/23, EU:C:2025:63, σημεία 52 και 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) και 2Valorise Ham κ.λπ. (σημείο 116).


45      Σημειωτέον μάλιστα ότι η Επιτροπή είχε δημοσιεύσει, ήδη από τις 8 Μαρτίου 2022, την ανακοίνωση με τίτλο «RepowerEU: Κοινή ευρωπαϊκή δράση για πιο προσιτή οικονομικά, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια» [COM(2022) 108 final, σ. 5], όπου πρότεινε διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, μεταξύ των οποίων περιλαμβανόταν η δυνατότητα των κρατών μελών να θεσπίσουν προσωρινά φορολογικά μέτρα επί των υπερκερδών.


46      Πράγματι, η θεσπισθείσα με τον κανονισμό 2022/1854 προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης αφορά τα «πλεονάζοντα κέρδη», τα οποία αντιστοιχούν σε υπερκέρδη που προέκυψαν από απρόοπτες περιστάσεις οι οποίες επηρέασαν τις αγορές ενέργειας και, ως εκ τούτου, δεν ήταν ευλόγως αναμενόμενες για τις επιχειρήσεις του τομέα.


47      Βλ. άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854.


48      Υπενθυμίζω ότι το τέταρτο και το έκτο προδικαστικό ερώτημα στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. αφορούσαν κατ’ ουσίαν το κύρος του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 υπό το πρίσμα των άρθρων 16 και 17 του Χάρτη, στον βαθμό που η διάταξη του κανονισμού προέβλεπε συντελεστή εισφοράς 100 % επί των πλεοναζόντων αγοραίων εσόδων. Πρβλ. προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (σημεία 64 έως 76 και 89 έως 102).


49      Πρβλ. αποφάσεις της 15ης Απριλίου 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) κ.λπ. (C‑798/18 και C‑799/18, EU:C:2021:280, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 10ης Ιουλίου 2025, INTERZERO κ.λπ. (C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 145 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


50      Πρβλ. αποφάσεις της 15ης Απριλίου 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) κ.λπ. (C‑798/18 και C‑799/18, EU:C:2021:280, σκέψεις 35 και 36), και της 5ης Σεπτεμβρίου 2024, Novo Banco κ.λπ. (C‑498/22 έως C‑500/22, EU:C:2024:686, σκέψη 112).


51      Βλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2015, Inuit Tapiriit Kanatami κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, σκέψη 61).


52      Βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (σημείο 66).


53      Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, σκέψη 85 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


54      Βλ., ιδίως, απόφαση του ΕΔΔΑ της 29ης Απριλίου 2008, Burden κατά Ηνωμένου Βασιλείου, CE:ECHR:2008:0429JUD001337805, § 59.


55      Βλ., ιδίως, απόφαση του ΕΔΔΑ της 22ας Ιανουαρίου 2009, «Bulves» AD κατά Βουλγαρίας, CE:ECHR:2009:0122JUD000399103, § 62.


56      Βλ., ιδίως, απόφαση του ΕΔΔΑ της 3ης Ιουλίου 2003, Buffalo Srl υπό εκκαθάριση κατά Ιταλίας, CE:ECHR:2003:0703JUD003874697, § 32. Πρβλ. επίσης απόφαση της 10ης Ιουλίου 2025, INTERZERO κ.λπ. (C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 153).


57      Πρβλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine κ.λπ. (C‑127/07, EU:C:2008:728, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


58      Βλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Belgian Association of Tax Lawyers κ.λπ. (C‑623/22, EU:C:2024:639, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


59      Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 54 του κανονισμού 2022/1854, η οποία παρέχει διευκρινίσεις σχετικές με τον τρόπο υπολογισμού της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης.


60      Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 50 του κανονισμού 2022/1854, οι επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του μέτρου της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης πραγματοποίησαν υπερκέρδη τα οποία δεν προέκυπταν από τη δική τους εμπορική συμπεριφορά, αλλά από εξωτερικές και αιφνίδιες περιστάσεις που συνδέονταν με την κρίση.


61      Συν τοις άλλοις, κανένα στοιχείο της αποφάσεως περί παραπομπής δεν θέτει εν αμφιβόλω την καταλληλότητα της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης να συμβάλει στη χρηματοδότηση των προβλεπόμενων από τον κανονισμό 2022/1854 μέτρων στήριξης υπέρ των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας.


62      Βλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


63      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 13ης Ιουνίου 2017, Florescu κ.λπ. (C‑258/14, EU:C:2017:448, σκέψη 55).


64      Πρβλ. αποφάσεις της 10ης Ιουλίου 2025 INTERZERO κ.λπ. (C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 140 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 13ης Νοεμβρίου 2025, PB Vi Goods (C‑563/24, EU:C:2025:887, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


65      Πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2025 INTERZERO κ.λπ. (C‑254/23, EU:C:2025:569, σκέψη 141 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


66      Βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (σημείο 93).


67      Ειδικότερα, ο περιορισμός της επιχειρηματικής ελευθερίας ο οποίος ενδέχεται να προκύπτει από την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης δεν φαίνεται να θίγει το βασικό περιεχόμενο της εν λόγω ελευθερίας, δεδομένου ότι το μέτρο αφορά μέρος μόνον των «πλεοναζόντων» κερδών των υπόχρεων επιχειρήσεων και εφαρμόζεται για περιορισμένο χρονικό διάστημα δύο οικονομικών ετών.


68      Στο πλαίσιο του τέταρτου ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί επίσης από το Δικαστήριο να αποσαφηνίσει αν για την απάντηση που θα πρέπει να δοθεί στο ερώτημα αυτό είναι κρίσιμη οποιαδήποτε από τις ακόλουθες περιστάσεις: α) ότι ο κανονισμός 2022/1854 δημοσιεύθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2022 και τέθηκε σε ισχύ την επομένη· β) ότι ο κανονισμός απαιτεί από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης ή ισοδύναμα εθνικά μέτρα για τα έτη 2022 και/ή 2023· γ) ότι οι πράξεις από τις οποίες προέκυψαν τα κέρδη που πραγματοποίησαν οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης για το οικονομικό έτος 2022 είχαν ήδη ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού· δ) ότι ο νόμος του 2023 ψηφίστηκε στις 17 Ιουλίου 2023 και τέθηκε σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2023· ε) ότι, βάσει της νομοθετικής αυτής ρυθμίσεως, οι υπόχρεοι υπέχουν μόνον αστική ευθύνη, και στ) ότι μια συνδεδεμένη με τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης εταιρία δήλωσε, μετά την έκδοση του κανονισμού και την ανακοίνωση των μέτρων που έλαβε το κράτος μέλος για να τεθεί σε εφαρμογή η προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, ότι θεωρούσε την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της στο κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib ως «ενδιαφέρουσα επένδυση».


69      Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (C‑633/23, EU:C:2025:991).


70      Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζω ότι, στις δύο εκείνες υποθέσεις, οι αμφιβολίες των βελγικών δικαστηρίων οφείλονταν στο γεγονός ότι η εισφορά η οποία θεσπίστηκε με την επίμαχη εθνική ρύθμιση εφαρμόστηκε επί των πλεοναζόντων εσόδων που πραγματοποιήθηκαν στο Βέλγιο και κατά την περίοδο από την 1η Αυγούστου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ενώ ο κανονισμός 2022/1854 τέθηκε σε ισχύ μόλις στις 8 Οκτωβρίου 2022, το ανώτατο όριο το οποίο προέβλεπε ο κανονισμός ίσχυε μόνον για την περίοδο από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023 και ο κανονισμός δεν προέβλεπε ρητώς ότι τα κράτη μέλη είχαν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν το ανώτατο αυτό όριο πριν από την 1η Δεκεμβρίου 2022.


71      Πρβλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2013, van den Booren (C‑127/11, EU:C:2013:140, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


72      Πρβλ. απόφαση της 26ης Απριλίου 2005, «Goed Wonen» (C‑376/02, EU:C:2005:251, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), καθώς και ανωτέρω σημεία 56 και 60 των προτάσεών μου.


73      Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2004, Gerekens και Procola (C‑459/02, EU:C:2004:454, σκέψεις 21 και 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


74      Μολονότι το γεγονός αυτό δεν αρκεί, καθ’ εαυτό, για να γίνει δεκτό ότι ο νόμος του 2023 είναι αντίθετος προς το ενωσιακό δίκαιο, επισημαίνω ότι η Ιρλανδία δεν τήρησε την προθεσμία του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 2022/1854, το οποίο όριζε ότι τα κράτη μέλη όφειλαν να θεσπίσουν και να δημοσιεύσουν, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022, τα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης.


75      Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι, όπως προκύπτει από τη διατύπωση του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι ορισμένες πράξεις από τις οποίες προέκυψαν πλεονάζοντα κέρδη είχαν «ολοκληρωθεί» πριν από τη δημοσίευση και την έναρξη ισχύος του νόμου του 2023.


76      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 64 και 65 του κανονισμού 2022/1854.


77      Πρβλ. απόφαση της 26ης Απριλίου 2005, «Goed Wonen» (C‑376/02, EU:C:2005:251, σκέψη 43).


78      Στην υπό κρίση υπόθεση, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι εθνικές αρχές όχι μόνον δεν παρείχαν καμία συγκεκριμένη, ανεπιφύλακτη και συγκλίνουσα, κατά την έννοια της υπομνησθείσας στο σημείο 64 των προτάσεών μου νομολογίας του Δικαστηρίου, διαβεβαίωση η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει βάσιμες προσδοκίες περί διατήρησης όλων των πλεοναζόντων κερδών ή περί μη εφαρμογής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης για το οικονομικό έτος 2022, αλλά, αντιθέτως, ανακοίνωσαν, πριν από το τέλος του 2022, στις υπόχρεες επιχειρήσεις την εφαρμογή του επίμαχου μέτρου. Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι από τα τέλη Οκτωβρίου του 2022 άρχισαν, μεταξύ των επιχειρήσεων που υπόκεινται στην προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης, συναντήσεις κατά τη διάρκεια των οποίων οι αρμόδιες αρχές τις ενημέρωσαν για τα στοιχεία που πιθανώς θα συγκροτούσαν τα εθνικά μέτρα εφαρμογής του κεφαλαίου III του κανονισμού 2022/1854. Εξάλλου, τον Νοέμβριο του 2022, το κοινό ενημερώθηκε, μέσω δελτίου Τύπου, ότι το επίμαχο μέτρο θα εφαρμοζόταν επί των πλεοναζόντων κερδών που πραγματοποιήθηκαν κατά τα οικονομικά έτη 2022 και 2023.


79      Κατά το άρθρο του 22, παράγραφος 1, ο κανονισμός 2022/1854 άρχισε να ισχύει την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2022.


80      Βλ. αιτιολογική σκέψη 65 του κανονισμού 2022/1854.


81      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Plantanol (C‑201/08, EU:C:2009:539, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), όπου το Δικαστήριο έκρινε, σε παρεμφερές πλαίσιο, ότι δεν ήταν δυνατόν να θεωρηθεί απρόβλεπτη μια τροποποιητική εθνική νομοθετική ρύθμιση που θεσπίστηκε συμφώνως προς ενωσιακή φορολογική οδηγία η οποία καταλείπει ευρείες εξουσίες στα κράτη μέλη.


82      Ομοίως, δεν μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση την ανάλυση αυτή, αφενός, το γεγονός ότι ο νόμος του 2023 ρυθμίζει σχέσεις «αστικού δικαίου» και, αφετέρου, η δήλωση συνδεδεμένης με τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης εταιρίας, η οποία, μετά την έκδοση του κανονισμού 2022/1854 και την ανακοίνωση των μέτρων που έλαβε το κράτος μέλος για την εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, χαρακτήρισε ως «ενδιαφέρουσα επένδυση» την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της στο κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib.


83      Επισημαίνω ότι, στο πλαίσιο της διατύπωσης του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο απαριθμεί διάφορα στοιχεία, τα οποία παρατέθηκαν ανωτέρω στο σημείο 22 των προτάσεών μου, ζητώντας από το Δικαστήριο να αποσαφηνίσει κατά πόσον ασκούν επιρροή για την απάντηση που θα πρέπει να δοθεί στο εν λόγω ερώτημα.


84      Αυτή η ευρεία εξουσία εκτιμήσεως συνεπάγεται επίσης ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν τα μέτρα τα οποία κρίνουν κατάλληλα υπό το πρίσμα των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των εθνικών τους αγορών, υπό την επιφύλαξη ότι δεν διακυβεύεται η αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού 2022/1854 και ότι τηρούνται οι γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της ευελιξίας που αναγνωρίζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο στα κράτη μέλη, ζήτημα νομιμότητας μπορεί να τίθεται μόνον στην περίπτωση μέτρων που ενέχουν πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως. Πρβλ. επίσης προτάσεις μου στην υπόθεση 2Valorise Ham κ.λπ. (σημεία 80 και 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


85      Το άρθρο 15 του κανονισμού 2022/1854 θέτει με αρκετά ελαστικό τρόπο ένα πλαίσιο για τον καθορισμό της βάσης επιβολής της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης.


86      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 15ης Απριλίου 2021, Federazione nazionale delle imprese elettrotechniche ed elettroniche (Anie) κ.λπ. (C‑798/18 και C‑799/18, EU:C:2021:280, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


87      Διευκρινίζω ωστόσο ότι το ζήτημα κατά πόσον η εθνική ρύθμιση πληροί τα κριτήρια εκτιμήσεως της συμβατότητάς της με τις προαναφερθείσες διατάξεις του Χάρτη πρέπει να κρίνεται in concreto, υπό το πρίσμα των περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, και όχι κατά τρόπο αφηρημένο. Συνεπώς, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να ελέγξει, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης, αν τα σχετικά κριτήρια πληρούνται και αν η επίμαχη εθνική ρύθμιση ανταποκρίνεται πράγματι στις απαιτήσεις που απορρέουν από τα άρθρα 16 και 17 του Χάρτη. Το Δικαστήριο μπορεί πάντως να του παράσχει, στο πλαίσιο αυτό, τα αναγκαία ερμηνευτικά στοιχεία για την εν λόγω εκτίμηση.


88      Βλ., ιδίως, απόφαση του ΕΔΔΑ της 15ης Ιανουαρίου 2015, Arnaud κ.λπ. κατά Γαλλίας, ECLI:CE:ECHR:2015:0115JUD003691811, § 27.


89      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 25ης Ιουνίου 2013, Gáll κατά Ουγγαρίας (CE:ECHR:2013:0625JUD004957011), και της 15ης Ιανουαρίου 2015, Arnaud κ.λπ. κατά Γαλλίας (ECLI:CE:ECHR:2015:0115JUD003691811), από τις οποίες προκύπτει κατ’ ουσίαν ότι το γεγονός και μόνον ότι ένας φορολογικός συντελεστής είναι εξαιρετικά υψηλός δεν αρκεί, καθ’ εαυτό, για να στοιχειοθετηθεί παράβαση του άρθρου 1 του πρόσθετου πρωτοκόλλου αριθ. 1, δεδομένου ότι η κρίση του ΕΔΔΑ πρέπει να αφορά το μέτρο στο σύνολό του και να λαμβάνει υπόψη τις περιστάσεις υπό τις οποίες εφαρμόζεται το μέτρο.


90      Πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 25ης Ιουνίου 2013, Gáll κατά Ουγγαρίας, CE:ECHR:2013:0625JUD004957011, § 61.


91      Είναι ενδεικτική η περίπτωση μιας συνδεδεμένης με τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης εταιρίας, η οποία δήλωσε, μετά την έκδοση του κανονισμού 2022/1854 και την ανακοίνωση των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν προς εφαρμογή της προσωρινής συνεισφοράς αλληλεγγύης, ότι η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της στο κοίτασμα φυσικού αερίου του Corrib αποτελούσε «ενδιαφέρουσα επένδυση».