Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Zevende kamer)
10 september 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Harmonisatie van wetgevingen – Telecommunicatiesector – Richtlijn (EU) 2018/1972 – Europees wetboek voor elektronische communicatie – Overeenkomst voor elektronischecommunicatiediensten – Mogelijkheid voor de aanbieder om de overeenkomst eenzijdig te wijzigen – Artikel 105, lid 4, eerste alinea – Beëindigingsrecht van de eindgebruikers ”
In zaak C‑669/24,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Oberlandesgericht Düsseldorf (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland) bij beslissing van 26 september 2024, ingekomen bij het Hof op 11 oktober 2024, in de procedure
Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V.
tegen
Vodafone GmbH,
in tegenwoordigheid van:
Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation und Eisenbahnen,
wijst
HET HOF (Zevende kamer),
samengesteld als volgt: F. Schalin, kamerpresident, M. Gavalec (rapporteur) en Z. Csehi, rechters,
advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
– Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V., vertegenwoordigd door T. Rader, Rechtsanwalt,
– Vodafone GmbH, vertegenwoordigd door C. Rohnke, Rechtsanwalt,
– de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door S. Fiorentino als gemachtigde, bijgestaan door E. Manzo, avvocato dello Stato,
– de Roemeense regering, vertegenwoordigd door E. Gane, R. Antonie en L. Ghiță als gemachtigden,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door G. Conte, O. Gariazzo en G. Meeßen als gemachtigden,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,
het navolgende
Arrest
1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (PB 2018, L 321, blz. 36).
2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V. (federale vereniging van consumentenbeschermingsorganisaties, Duitsland) (hierna: „BV”) en Vodafone GmbH, een aanbieder van telecommunicatiediensten, over het gebruik van een beding in de algemene voorwaarden van deze laatste die haar de mogelijkheid biedt om de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Richtlijn 93/13
3 Artikel 3 van richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB 1993, L 95, blz. 29) bepaalt:
„1. Een beding in een overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, wordt als oneerlijk beschouwd indien het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.
[...]
3. De bijlage bevat een indicatieve en niet uitputtende lijst van bedingen die als oneerlijk kunnen worden aangemerkt.”
4 De bijlage bij deze richtlijn heeft als opschrift „In artikel 3, lid 3, bedoelde bedingen”, en luidt als volgt:
„1. Bedingen die tot doel of tot gevolg hebben:
[...]
j) de verkoper te machtigen zonder geldige, in de overeenkomst vermelde reden eenzijdig de voorwaarden van de overeenkomst te wijzigen;
[...]
2. Draagwijdte van de punten g), j) en l):
[...]
b) [...]
Punt j) staat evenmin in de weg aan bedingen waarbij de verkoper zich het recht voorbehoudt de voorwaarden van een overeenkomst voor onbepaalde tijd eenzijdig te wijzigen, mits hij verplicht is de consument daarvan redelijke tijd vooraf in kennis te stellen en het de laatste vrijstaat de overeenkomst te ontbinden.
[...]”
Richtlijn 2018/1972
5 In de overwegingen 257, 258, 275 en 276 van richtlijn 2018/1972 staat te lezen:
„(257) De uiteenlopende tenuitvoerlegging van de voorschriften betreffende de bescherming van eindgebruikers heeft geleid tot ernstige belemmeringen voor de interne markt, die gevolgen hebben voor zowel aanbieders als eindgebruikers van elektronischecommunicatiediensten. Die belemmeringen moeten worden weggenomen door de toepassing van dezelfde regels die zorgen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van bescherming in de gehele [Europese] Unie. Een gekalibreerde volledige harmonisatie van de rechten van de eindgebruiker die onder deze richtlijn vallen, moet aanzienlijk meer rechtszekerheid bieden voor zowel de eindgebruikers als de aanbieders van elektronischecommunicatiediensten, en moeten de toegangsdrempels en onnodige nalevingslasten als gevolg van de versnippering van de regelgeving aanzienlijk verlagen. [...] Volledige harmonisatie moet worden beperkt tot de onderwerpen die vallen onder de bepalingen inzake de rechten van de eindgebruiker in deze richtlijn. [...]
(258) Contracten vormen een belangrijk hulpmiddel voor eindgebruikers om transparantie van de informatie en rechtszekerheid te waarborgen. De meeste aanbieders van diensten in een concurrerende omgeving sluiten contracten met hun klanten om redenen van commerciële wenselijkheid. Buiten deze richtlijn zijn de voorschriften van bestaande Uniewetgeving inzake consumentenbescherming met betrekking tot contracten, met name [richtlijn 93/13] en richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad [van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 85/577/EEG en van richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2011, L 304, blz. 64)] van toepassing op consumententransacties met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten. [...]
[...]
(275) Alle wijzigingen van de contractvoorwaarden die worden voorgesteld door de aanbieders van andere voor het publiek beschikbare elektronischecommunicatiediensten dan nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten en die niet ten voordele zijn van de eindgebruiker, bijvoorbeeld met betrekking tot kosten, tarieven, datavolumebeperkingen, datasnelheden, dekking of verwerking van persoonsgegevens, moeten aanleiding geven tot het recht van de eindgebruiker om het contract kosteloos te beëindigen, zelfs indien naast de betrokken wijzigingen ook wijzigingen ten voordele van de eindgebruiker worden aangebracht. Elke wijziging van de contractvoorwaarden door de aanbieder moet voor de eindgebruiker een grond zijn om het contract te beëindigen, tenzij elke wijziging afzonderlijk ten voordele is van die eindgebruiker of de wijzigingen louter van administratieve aard zijn, zoals een wijziging in het adres van de aanbieder, en zij voor de eindgebruiker geen nadeel inhouden, of de wijzigingen worden opgelegd bij wet- of regelgeving, zoals nieuwe voorlichtingsvoorschriften met betrekking tot contracten die door uniaal of nationaal recht worden opgelegd. De vraag of de wijziging uitsluitend in het voordeel van de eindgebruiker is, moet worden beoordeeld aan de hand van objectieve criteria. Het recht van de eindgebruiker om het contract te beëindigen mag alleen worden uitgesloten indien de aanbieder kan aantonen dat elke contractuele wijziging uitsluitend in het voordeel van de eindgebruiker is of louter van administratieve aard is, en geen negatieve gevolgen heeft voor de eindgebruiker.
(276) Eindgebruikers moeten door middel van een duurzaam medium op de hoogte worden gebracht van elke wijziging van de contractuele voorwaarden. Andere eindgebruikers dan consumenten, micro-ondernemingen of kleine ondernemingen of organisaties zonder winstoogmerk mogen niet de beëindigingsrechten bij contractwijzigingen genieten indien het transmissiediensten voor het verlenen van intermachinale diensten betreft. De lidstaten moeten wat contractbeëindiging betreft, kunnen voorzien in specifieke bescherming van de eindgebruiker die van verblijfplaats verandert. De bepalingen betreffende de beëindiging van het contract moeten gelden onverminderd andere bepalingen van het Unierecht of het nationale recht waarop aanbieders of eindgebruikers zich met betrekking tot gronden voor contractbeëindiging of wijziging van contractvoorwaarden kunnen beroepen.”
6 Artikel 3 („Algemene doelstellingen”) van richtlijn 2018/1972 bepaalt in lid 2, onder d):
„De nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties, alsmede [het Orgaan van Europese regulerende instanties voor elektronische communicatie (Berec)], de [Europese] Commissie en de lidstaten streven in het kader van deze richtlijn de volgende – in willekeurige volgorde weergegeven – algemene doelstellingen na:
[...]
d) bevorderen van de belangen van de burgers van de Unie, door te zorgen voor connectiviteit met, en ruime beschikbaarheid en benutting van netwerken met een zeer hoge capaciteit, waaronder vaste, mobiele en draadloze netwerken, en van elektronischecommunicatiediensten, door erop toe te zien dat op basis van daadwerkelijke mededinging optimaal kan worden geprofiteerd wat betreft keuze, prijs en kwaliteit, door de beveiliging van netwerken en diensten te handhaven, door een hoog gemeenschappelijk beschermingsniveau voor eindgebruikers te waarborgen via de nodige sectorspecifieke regels, en door aandacht te schenken aan de behoeften, zoals betaalbare prijzen, van specifieke maatschappelijke groeperingen, met name eindgebruikers met een handicap, oudere eindgebruikers en eindgebruikers met speciale sociale behoeften, evenals keuzevrijheid en gelijkwaardige toegang voor eindgebruikers met een handicap.”
7 Artikel 101, lid 1, van deze richtlijn bepaalt:
„De lidstaten behouden of introduceren in hun nationale wetgeving geen bepalingen inzake de bescherming van de eindgebruiker die afwijken van de artikelen 102 tot en met 115, met inbegrip van meer of minder strikte bepalingen die een ander niveau van bescherming waarborgen, tenzij in deze titel anders is bepaald.”
8 Artikel 105 („Looptijd en opzegging van contracten”) van die richtlijn bepaalt in lid 4:
„Eindgebruikers hebben het recht hun contract zonder extra kosten op te zeggen wanneer zij op de hoogte worden gesteld van wijzigingen in de voorwaarden die worden voorgesteld door de aanbieder van andere voor het publiek beschikbare elektronischecommunicatiediensten dan nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten, tenzij de voorgestelde wijzigingen uitsluitend in het voordeel zijn van de eindgebruiker, van strikt administratieve aard zijn en geen negatieve gevolgen hebben voor de eindgebruiker, of rechtstreeks worden opgelegd door het Unie- of het nationale recht.
Aanbieders brengen de eindgebruikers ten minste één maand vooraf op de hoogte van wijzigingen aan de contractvoorwaarden en informeren hen tegelijkertijd over hun recht om hun contract zonder extra kosten op te zeggen indien zij de nieuwe voorwaarden niet aanvaarden. Het recht om het contract te beëindigen mag worden uitgeoefend binnen één maand na de kennisgeving. De lidstaten kunnen die termijn met maximaal drie maanden verlengen. De lidstaten zorgen ervoor dat die kennisgeving op duidelijke en begrijpelijke wijze gebeurt via een duurzame drager.”
Duits recht
9 § 57, lid 1, van het Telekommunikationsgesetz (telecommunicatiewet) van 23 juni 2021 (BGBl. 2021 I, blz. 1858), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „TKG”), bepaalt het volgende:
„Indien een aanbieder van openbaar beschikbare telecommunicatiediensten in zijn algemene voorwaarden een voorbehoud heeft gemaakt om een overeenkomst eenzijdig te wijzigen, en eenzijdig de contractvoorwaarden wijzigt, kan de eindgebruiker de overeenkomst opzeggen zonder opzegtermijn en zonder kosten, tenzij de wijzigingen
1. uitsluitend in het voordeel zijn van de eindgebruiker,
2. van strikt administratieve aard zijn en geen negatieve gevolgen hebben voor de eindgebruiker, of
3. rechtstreeks worden opgelegd door het Unierecht of het nationale recht.”
10 § 307 van het Bürgerliche Gesetzbuch (burgerlijk wetboek), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „BGB”), bepaalt:
„(1) Bepalingen in algemene verkoopvoorwaarden zijn ongeldig wanneer zij de medecontractant van degene die daarvan gebruikmaakt in strijd met de eisen van de goede trouw onredelijk benadelen. Van een onredelijke benadeling kan ook sprake zijn doordat een bepaling niet duidelijk en begrijpelijk is.
(2) In geval van twijfel moet een onredelijke benadeling worden aangenomen wanneer een bepaling
1. niet verenigbaar is met de beginselen die ten grondslag liggen aan de wettelijke regeling waarvan wordt afgeweken, dan wel
2. de wezenlijke, uit de aard van de overeenkomst voortvloeiende rechten of plichten zozeer beperkt dat het bereiken van het doel van de overeenkomst in gevaar komt.
(3) De leden 1 en 2 alsmede de §§ 308 en 309 gelden uitsluitend voor bepalingen in algemene verkoopvoorwaarden waarbij regelingen worden overeengekomen die afwijken van wettelijke bepalingen of deze aanvullen. Andere bepalingen kunnen uit hoofde van lid 1, tweede zin, juncto lid 1, eerste zin, ongeldig zijn.”
11 § 308 BGB luidt als volgt:
„In algemene verkoopvoorwaarden zijn met name ongeldig: [...]
4. [...] een beding op grond waarvan de partij die ervan gebruikmaakt, zich het recht voorbehoudt de toegezegde prestatie te wijzigen of daarvan af te wijken, tenzij er, rekening houdend met de belangen van deze partij, voor de andere partij geen redelijke grond bestaat om niet met een dergelijke wijziging of afwijking in te stemmen.”
Hoofdgeding en prejudiciële vraag
12 BV, een consumentenbeschermingsorganisatie die optreedt als bevoegde instantie om vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten in te stellen, heeft bij het Landgericht Düsseldorf (rechter in eerste aanleg Düsseldorf, Duitsland) een vordering tot staking ingesteld tegen Vodafone. Deze vordering tot staking had tot doel Vodafone te verbieden in de algemene voorwaarden van de met haar klanten gesloten overeenkomsten betreffende bepaalde elektronischecommunicatiediensten onder meer een beding op te nemen op grond waarvan zij zich het recht voorbehoudt de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen, op basis van een discretionaire beoordeling waarbij rekening wordt gehouden met billijkheidsoverwegingen.
13 BV heeft ter ondersteuning van haar vordering tot staking aangevoerd dat dit beding strijdig is met § 307, lid 1, eerste en tweede volzin, en § 308, punt 4, BGB en niet kan worden gerechtvaardigd op grond van § 57, lid 1, eerste volzin, TKG. In dit verband heeft BV met name betoogd dat uit § 308, punt 4, BGB blijkt dat een beding in de algemene voorwaarden dat voorziet in de mogelijkheid de overeenkomst eenzijdig te wijzigen slechts geldig is indien er, rekening houdend met de belangen van de partij die daarvan gebruikmaakt, voor de andere partij geen redelijke grond bestaat om niet met een dergelijke wijziging of afwijking in te stemmen.
14 Vodafone heeft daartegen ingebracht dat het litigieuze beding overeenstemt met de bewoordingen van § 57, lid 1, eerste volzin, TKG, dat aanbieders de mogelijkheid biedt om zich in de algemene voorwaarden een recht tot eenzijdige wijziging voor te behouden. Volgens haar bevat deze bepaling een uitputtende regeling. Aangezien het litigieuze beding slechts de bewoordingen van deze bepaling overneemt, kan de geldigheid ervan dus niet worden getoetst aan de bijzondere bepalingen betreffende de algemene voorwaarden. Vodafone heeft betoogd dat dit beding de klant hoe dan ook niet op onredelijke wijze benadeelt omdat ten eerste rekening moet worden gehouden met billijkheidsoverwegingen en ten tweede aan de klant in ruil een bijzonder beëindigingsrecht wordt toegekend. Ten slotte is § 57, lid 1, eerste volzin, TKG in strijd met het vereiste van volledige harmonisatie van artikel 101, lid 1, van richtlijn 2018/1972 voor zover deze bepaling vereist dat het wijzigingsrecht in de algemene voorwaarden wordt opgenomen. Deze bepaling moest derhalve in overeenstemming met deze richtlijn worden uitgelegd, in die zin dat zij een recht tot eenzijdige wijziging verleent dat niet onderworpen is aan de beperkingen die voortvloeien uit § 308, punt 4, BGB.
15 Het Landgericht Düsseldorf heeft de vordering verworpen op grond dat het litigieuze beding niet tot doel heeft af te wijken van wettelijke bepalingen of deze aan te vullen, zodat een inhoudelijke toetsing ervan uitgesloten is op grond van artikel 307, lid 3, BGB. Volgens deze rechter is het betwiste beding, zelfs als een dergelijke toetsing mogelijk is, toelaatbaar omdat het eindgebruikers een bijzonder en kosteloos beëindigingsrecht verleent op grond waarvan zij de overeenkomst kunnen opzeggen voordat de aangekondigde wijzigingen in werking treden. Voorts heeft het Landgericht Düsseldorf geoordeeld dat § 57, lid 1, eerste volzin, TKG vooronderstelt dat in algemene verkoopvoorwaarden een recht tot eenzijdige wijziging kan worden opgenomen en dat deze bepaling ter compensatie daarvoor de opzeggingsvoorwaarden voor de contractpartijen regelt.
16 BV heeft tegen deze beslissing hoger beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht Düsseldorf (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland), de verwijzende rechter, waarbij zij heeft betoogd dat artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 en § 57, lid 1, eerste volzin, TKG de verkoper geen recht tot eenzijdige wijziging verlenen, maar enkel de juridische gevolgen van de uitoefening daarvan regelen. Vodafone heeft tot afwijzing van het hoger beroep geconcludeerd.
17 De verwijzende rechter vraagt zich af hoe artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 moet worden uitgelegd. Hij meent dat deze bepaling op verschillende manieren kan worden uitgelegd. Zo wijst hij erop dat deze bepaling in Duitsland vaak aldus wordt uitgelegd dat zij de aanbieder een wettelijk recht tot eenzijdige wijziging verleent. Ook een andere uitlegging is echter mogelijk volgens deze rechter, namelijk dat deze bepaling enkel de juridische gevolgen van het recht tot eenzijdige wijziging van de aanbieder regelt, waarvan de rechtsgrondslag door andere regels wordt beheerst.
18 Daarop heeft het Oberlandesgericht Düsseldorf de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Moet artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 aldus worden uitgelegd dat de aanbieders van andere voor het publiek beschikbare elektronische communicatiediensten dan nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten het recht hebben de contractvoorwaarden van rechtswege eenzijdig te wijzigen en dat de eindgebruikers als tegenprestatie een bijzonder opzeggingsrecht verkrijgen, of vereist deze bepaling een reeds om andere redenen bestaand recht van de aanbieder om de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen en regelt zij alleen het daaruit voortvloeiende bijzondere opzeggingsrecht van de eindgebruiker?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
19 De verwijzende rechter wenst met zijn enige vraag in essentie te vernemen of artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 aldus moet worden uitgelegd dat het aanbieders van elektronischecommunicatiediensten het recht verleent om de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen, dan wel dat deze bepaling het bestaan van een dergelijk recht vooronderstelt en enkel het beëindigingsrecht van de eindgebruiker regelt wanneer de aanbieder dit recht tot eenzijdige wijziging heeft uitgeoefend.
20 Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een Unierechtelijke bepaling niet enkel rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 12 maart 2026, Magyar Telekom, C‑514/24, EU:C:2026:184, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
21 In de eerste plaats bepaalt artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 dat eindgebruikers het recht hebben hun contract zonder extra kosten op te zeggen wanneer de aanbieder van openbare elektronischecommunicatiediensten hen ervan op de hoogte brengt dat hij wijzigingen in de contractvoorwaarden voorstelt. Deze bepaling preciseert dat zij dit recht evenwel niet hebben wanneer de voorgestelde wijzigingen uitsluitend in hun voordeel zijn, van strikt administratieve aard zijn en geen negatieve gevolgen hebben voor de eindgebruiker, of rechtstreeks worden opgelegd door het Unierecht of het nationale recht.
22 In dezelfde zin staat in overweging 275 van deze richtlijn te lezen dat alle wijzigingen van de contractvoorwaarden die door de aanbieder worden voorgesteld aanleiding moeten geven tot het recht van de eindgebruiker om het contract zonder extra kosten op te zeggen, onder voorbehoud van dezelfde uitzonderingen als die welke in het vorige punt zijn vermeld.
23 Uit de bewoordingen van artikel 105, lid 4, eerste alinea, van die richtlijn, gelezen in het licht van deze overweging 275, volgt dus dat deze bepaling de gevolgen voor de eindgebruiker regelt van een wijziging van de contractvoorwaarden die door een aanbieder van elektronischecommunicatiediensten wordt voorgesteld. Zij voorziet in een geval waarin een dergelijke wijziging een recht doet ontstaan om het contract zonder kosten op te zeggen en regelt tevens de uitzonderingen op dit recht. Daarentegen regelt zij niet de rechtsgrondslag van de eenzijdige wijziging noch de voorwaarden waaraan de aanbieder moet voldoen om het contract eenzijdig te kunnen wijzigen. Deze bepaling vooronderstelt dus het bestaan van een dergelijk recht; zij kent dit niet toe.
24 In de tweede plaats vindt deze uitlegging steun in de context van artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972.
25 Artikel 105 van deze richtlijn, met het opschrift „Looptijd en opzegging van contracten”, dat deel uitmaakt van titel III, „Rechten van de eindgebruiker”, bevat namelijk een algemene regel die hoofdzakelijk tot doel heeft de verschillende gevallen te regelen waarin de eindgebruikers het recht hebben om hun contract op te zeggen alsook de voorwaarden waaronder zij dit recht kunnen uitoefenen. Er moet echter worden benadrukt dat deze bepaling niet de rechten van de aanbieders regelt, laat staan dat zij hun het recht tot eenzijdige wijziging verleent.
26 Er zij tevens op gewezen dat artikel 105 van richtlijn 2018/1972 volgens artikel 101 ervan een volledige harmonisatie tot stand brengt, maar enkel voor zover het de bescherming van de eindgebruikers beoogt, niet die van de aanbieders. Evenzo wordt in overweging 257 van deze richtlijn gepreciseerd dat deze volledige harmonisatie moet worden beperkt tot de onderwerpen die vallen onder de bepalingen van deze richtlijn die betrekking hebben op de rechten van de eindgebruiker.
27 Voorts blijkt uit overweging 258 van richtlijn 2018/1972 dat de voorschriften van bestaande Uniewetgeving inzake consumentenbescherming met betrekking tot contracten, met name richtlijn 93/13 en richtlijn 2011/83, van toepassing zijn op consumententransacties met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten.
28 Zo behoren de in punt 1, onder j), van de bijlage bij richtlijn 93/13 genoemde bedingen die tot doel of tot gevolg hebben de verkoper te machtigen zonder geldige, in de overeenkomst vermelde reden eenzijdig de voorwaarden van de overeenkomst te wijzigen, tot de bedingen die als oneerlijk kunnen worden beschouwd overeenkomstig artikel 3, leden 1 en 3, van deze richtlijn. In punt 2, onder b), van deze bijlage wordt evenwel gepreciseerd dat dit punt 1, onder j), niet in de weg staat aan bedingen waarbij de verkoper zich het recht voorbehoudt de voorwaarden van een overeenkomst voor onbepaalde tijd eenzijdig te wijzigen, mits de consument daarvan redelijke tijd vooraf in kennis wordt gesteld en deze laatste de mogelijkheid krijgt om de overeenkomst te ontbinden.
29 Hieruit volgt dat de voorwaarden waaronder de aanbieder zich het recht tot eenzijdige wijziging kan voorbehouden, onder richtlijn 93/13 vallen en niet onder richtlijn 2018/1972. Artikel 8 van richtlijn 93/13 bepaalt bovendien dat de lidstaten ter verhoging van het beschermingsniveau van de consument strengere bepalingen kunnen aannemen of handhaven, voor zover deze verenigbaar zijn met het VWEU.
30 Bijgevolg bevestigt de analyse van de context de letterlijke uitlegging van artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972, volgens welke deze bepaling aanbieders niet het recht tot eenzijdige wijziging van overeenkomsten verleent, maar het bestaan van een dergelijk recht krachtens andere toepasselijke regels vooronderstelt. De uitoefening van dit wijzigingsrecht blijft dan ook onderworpen aan de uit het Unierecht en het nationale recht voortvloeiende voorwaarden en vereisten inzake consumentenbescherming.
31 In dit verband zij eraan herinnerd dat een beding dat voorziet in de mogelijkheid de overeenkomst eenzijdig te wijzigen volgens de rechtspraak van het Hof weliswaar kan beantwoorden aan een rechtmatig belang van de aanbieder, maar niettemin moet voldoen aan de met name in richtlijn 93/13 gestelde eisen van goede trouw, evenwicht en transparantie (zie in die zin arrest van 21 maart 2013, RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180, punten 46 en 47).
32 Deze uitlegging wordt bevestigd door overweging 276 van richtlijn 2018/1972, waarin staat te lezen dat de bepalingen betreffende de beëindiging van het contract gelden onverminderd andere bepalingen van het Unierecht of het nationale recht waarop aanbieders of eindgebruikers zich met betrekking tot gronden voor contractbeëindiging of wijziging van contractvoorwaarden kunnen beroepen.
33 In de derde plaats is de in punt 30 van het onderhavige arrest gegeven uitlegging in overeenstemming met de in artikel 3, lid 2, onder d), van richtlijn 2018/1972 genoemde doelstelling om eindgebruikers te beschermen. De bijzondere bescherming die zij daaraan ontlenen op het vlak van beëindiging van de overeenkomsten komt dus bovenop de waarborgen die voortvloeien uit de andere regels van het Unierecht en het nationale recht die van toepassing zijn op wijzigingen van overeenkomsten. In dit verband moet worden opgemerkt dat de eindgebruiker in een contractuele relatie met de verkoper een zwakkere partij is, en daarom een sterkere bescherming moet genieten. De doeltreffendheid van een dergelijke bescherming kan slechts worden gewaarborgd door het geheel van de maatregelen die in de verschillende regelingen zijn vastgesteld. Deze vaststelling wordt ook bevestigd in overweging 276 van deze richtlijn, waarin staat te lezen dat de bepalingen betreffende de beëindiging van het contract moeten gelden onverminderd andere bepalingen van het Unierecht of het nationale recht.
34 Een uitlegging volgens welke artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 op zichzelf de aanbieders een recht tot eenzijdige wijziging verleent zou er echter toe kunnen leiden dat de uitoefening van dit recht wordt losgekoppeld van de voorwaarden waarin de algemene regels ter bescherming van de consument van het Unierecht en het nationale recht voorzien. Een dergelijke uitlegging zou in strijd zijn met zowel het doel van deze richtlijn als overweging 276 ervan, en kan derhalve niet worden aanvaard.
35 Gelet op een en ander dient op de prejudiciële vraag te worden geantwoord dat artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn 2018/1972 aldus moet worden uitgelegd dat het aanbieders van andere voor het publiek beschikbare elektronische communicatiediensten dan nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten niet het recht verleent om de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen, maar dat het het bestaan van een dergelijk recht krachtens andere toepasselijke regels vooronderstelt en enkel het beëindigingsrecht van de eindgebruiker regelt wanneer de aanbieder dit recht tot eenzijdige wijziging uitoefent, onverminderd de voorwaarden en vereisten waarin het Unierecht en het nationale recht inzake consumentenbescherming te dien einde voorzien.
Kosten
36 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Zevende kamer) verklaart voor recht:
Artikel 105, lid 4, eerste alinea, van richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie
moet aldus worden uitgelegd dat
het aanbieders van andere voor het publiek beschikbare elektronische communicatiediensten dan nummeronafhankelijke interpersoonlijke communicatiediensten niet het recht verleent om de contractvoorwaarden eenzijdig te wijzigen, maar dat het het bestaan van een dergelijk recht krachtens andere toepasselijke regels vooronderstelt en enkel het beëindigingsrecht van de eindgebruiker regelt wanneer de aanbieder dit recht tot eenzijdige wijziging uitoefent, onverminderd de voorwaarden en vereisten waarin het Unierecht en het nationale recht inzake consumentenbescherming te dien einde voorzien.
ondertekeningen
* Procestaal: Duits.