<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.2-->
  <head>
    <title>2020-04-202004C123201901010-00-TRA-DOC-PL-ARRET-C-0101-19-202002193-07_01</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="pl-PL" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="11/06/2020 12:04:55" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="pl" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="ARR" name="TypeDoc"/>
    <meta content="uYkAG46k1fMCJBfeLIKIyUqm6IcjjGCCU3sXpfKd8iZLErP1eziEBkw/OzXRkscTBv2Rc3IL+0lp112e9PvGyUHjftGQVEcpHog+3uPslTjE/tz1cjvhiRqiQ9u75S4JUu4bOpWd8sCgDCnQ/VBdVqgkaASquiCZEuKwhRgAX5M=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="J. Malenovský - Projet d'arrêt non relu du 05/03/2020" name="ProvisoryMention"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="kbr" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0101" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2019" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="PL" name="Langue"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="ARR_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 08/01/2020 13:53:00" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="768d0154e47a4b8aa5bbecaec14eb9d9" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0101" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Ba0IgZCfpv13D7xTGsd+5hLBLe3k65tgssusmYNbnIBMt5DqIGT+PDeh7A9cA+Y5x7JUMYxq7J0T7eCbMcx1RJg5JzVlJGLGXPVFtsLeF/MMzO6ucgVbuxfMJ8sljmn1" name="GeneratedGenDocVersion"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId25" style="first"/>
      <div id="rId21" style="even">Wyrok z dnia 23.4.2020 r. – Sprawy połączone C‑101/19 i C‑102/19</div>
      <div id="rId22" style="default">DHU-Arzneimittel</div>
    </div>
    <p class="C19Centre" id="para-1" title="page-1">
      WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-2" title="page-1">
      z dnia 23 kwietnia 2020 r. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">*</a>
</span>) (<span class="note endnote notemarker">
<a id="ec-2" href="#e-2">i</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-3" title="page-1">
      Odesłanie prejudycjalne – Produkty lecznicze stosowane u ludzi – Dyrektywa 2001/83/WE – Artykuły 62 i 69 – Informacje na etykiecie i ulotce homeopatycznych produktów leczniczych – Wyczerpujący wykaz informacji albo możliwość dodania użytecznych dla pacjenta informacji zgodnych z charakterystyką produktu – Wskazania dotyczące dawkowania homeopatycznych produktów leczniczych
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-4" title="page-1">
      W sprawach połączonych C‑101/19 i C‑102/19
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-5" title="page-1">
      mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) postanowieniami z dnia 6 listopada 2018 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 11 lutego 2019 r., w postępowaniach:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-6" title="page-1">
      Deutsche Homöopathie-Union DHU-Arzneimittel GmbH &amp; Co. KG,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-7" title="page-1">
      przeciwko
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-8" title="page-1">
      Bundesrepublik Deutschland
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-9" title="page-1">
      TRYBUNAŁ (ósma izba),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-1">
      w składzie: L.S. Rossi, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca) i F. Biltgen, sędziowie,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      rzecznik generalny: H. Saugmandsgaard Øe,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-12" title="page-1">
      sekretarz: A. Calot Escobar,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-13" title="page-1">
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-14" title="page-1">
      rozważywszy uwagi, które przedstawili:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu Deutsche Homöopathie-Union DHU-Arzneimittel GmbH &amp; Co. KG – A. Pannenbecker, Rechtsanwalt,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu Bundesrepublik Deutschland – K. Hechinger, w charakterze pełnomocnika,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu rządu greckiego – V. Karra, S. Charitaki i S. Papaioannou, w charakterze pełnomocników,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu rządu włoskiego – G. Palmieri, w charakterze pełnomocnika, którą wspierał F. De Luca, avvocato dello Stato,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">w imieniu Komisji Europejskiej – A.C. Becker i A. Sipos, w charakterze pełnomocników,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-21" title="page-1">
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-22" title="page-1">
      wydaje następujący
    </p>
    <p class="C75Debutdesmotifs" id="para-23" title="page-1">
      Wyrok
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 62 i 69 dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz.U. 2001, L 311, s. 67), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/27/UE z dnia 31 marca 2004 r. (Dz.U. 2004, L 136, s. 34) (zwanej dalej „dyrektywą 2001/83”).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów pomiędzy Deutsche Homöopathie-Union DHU-Arzneimittel GmbH &amp; Co. KG (zwaną dalej „DHU”) a Bundesrepublik Deutschland (Republiką Federalną Niemiec), dotyczących odmowy rejestracji homeopatycznych produktów leczniczych, których ulotka dołączona do opakowania zawiera instrukcje dotyczące dawkowania.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ramy prawne</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Prawo Unii</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Motywy 2, 5, 17, 21, 23, 25 i 40 dyrektywy 2001/83 mają następujące brzmienie:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-29" title="page-2">
      „(2) Ochrona zdrowia publicznego musi być podstawowym celem wszelkich zasad regulujących produkcję, dystrybucję i stosowanie produktów leczniczych.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-30" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-31" title="page-2">
      (5) Takie przeszkody muszą zostać odpowiednio [więc] usunięte; pociąga to za sobą zbliżanie odpowiednich przepisów.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-32" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-33" title="page-2">
      (17) Konieczne jest przyjęcie szczególnych przepisów dotyczących produktów leczniczych immunologicznych, homeopatycznych, radiofarmakologicznych i produktów leczniczych produkowanych na bazie krwi ludzkiej lub ludzkiego osocza.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-34" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-35" title="page-2">
      (21) Uwzględniając [Ze względu na] szczegółowe charakterystyki tych homeopatycznych produktów leczniczych, takie jak bardzo niski poziom czynnych cząstek, które zawierają, oraz trudność zastosowania do nich konwencjonalnych metod statystycznych odnoszących się do badań klinicznych, pożądan[e] jest zapewnienie specjalnej, uproszczonej procedury rejestracji dla tych homeopatycznych produktów leczniczych, które są wprowadzane do obrotu bez wskazań terapeutycznych, w postaci farmaceutycznej i w dawce, która nie powoduje ryzyka dla pacjenta.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-36" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-37" title="page-2">
      (23) Przede wszystkim pożądan[e] jest zaopatrzenie użytkowników homeopatycznych produktów leczniczych w bardzo jasne wskazówki o ich charakterze homeopatycznym oraz w wystarczające gwarancje dotyczące ich jakości i bezpieczeństwa.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-38" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-39" title="page-2">
      (25) W zakresie homeopatycznych produktów leczniczych wprowadzonych do obrotu ze wskazaniami terapeutycznymi lub też w formie prezentującej rodzaje ryzyka, które muszą być brane pod uwagę w stosunku do pożądanych efektów terapeutycznych, należy stosować zwykłe zasady regulujące wprowadzanie do obrotu produktów leczniczych. W szczególności państwa członkowskie z tradycjami leczenia homeopatycznego powinny móc zastosować określone zasady dla oceny wyników badań i prób mających na celu ustanowienie poziomów bezpieczeństwa i skuteczności tych produktów leczniczych, pod warunkiem powiadomienia o nich Komisji.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-40" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-41" title="page-2">
      (40) Przepisy regulujące informacje dla użytkowników powinny obejmować szeroki zakres ochrony konsumentów dla zapewnienia prawidłowego stosowania produktów leczniczych na podstawie pełnych i zrozumiałych informacji”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Na podstawie art. 1 dyrektywy 2001/83:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-43" title="page-2">
      „Do celów niniejszej dyrektywy poniższe terminy mają następujące znaczenie:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-44" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-45" title="page-2">
      5) »Homeopatyczny produkt leczniczy«:
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-46" title="page-2">
      Jakikolwiek produkt leczniczy przygotowany z substancji zwanych surowcami homeopatycznymi zgodnie z homeopatyczną procedurą wytwarzania opisaną w Farmakopei europejskiej lub, w razie jej braku, przez farmakopee aktualnie oficjalnie używane w państwach członkowskich. Homeopatyczny produkt leczniczy może także zawierać pewną ilość reguł [większą liczbę składników].
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-47" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-48" title="page-2">
      25) »Etykietowanie«:
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-49" title="page-2">
      Informacja na opakowaniu zbiorczym bezpośrednim lub zewnętrznym.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-50" title="page-2">
      26) »Ulotka dołączona do opakowania«:
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-51" title="page-2">
      Dołączona do produktu leczniczego informacja dla użytkownika.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-52" title="page-2">
      […]”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artykuł 8 ust. 3 tej dyrektywy stanowi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-54" title="page-2">
      „Do wniosku [o pozwolenie na dopuszczenie produktu leczniczego do obrotu] należy dołączyć następujące dane szczegółowe i dokumenty, przedłożone zgodnie z załącznikiem I:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-55" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-56" title="page-2">
      e) wskazania terapeutyczne, przeciwwskazania oraz działania niepożądane;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-57" title="page-2">
      f) dawkowanie, postać farmaceutyczna, metoda i sposób podawania, spodziewany okres trwałości;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-58" title="page-2">
      […]”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z art. 11 omawianej dyrektywy:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-60" title="page-2">
      „Charakterystyka produktu leczniczego zawiera, według wskazanej poniżej kolejności, następujące informacje:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-61" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-62" title="page-2">
      4. szczegółowe dane kliniczne:
    </p>
    <p class="C11Marge1avecretrait" id="para-63" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C11Marge1avecretrait" id="para-64" title="page-2">
      4.2. dawkowanie i metoda podawania dorosłym oraz, w miarę potrzeb[y], dzieciom;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-65" title="page-2">
      […]”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artykuł 14 ust. 1 i 2 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-67" title="page-2">
      „1. Specjalna uproszczona procedura rejestracji obejmuje jedynie te homeopatyczne produkty lecznicze, które spełniają wszystkie poniższe warunki:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">są stosowane doustnie lub do użytku zewnętrznego,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">na etykietach produktu leczniczego nie są podane określone wskazania terapeutyczne lub jakiekolwiek informacje odnoszące się do n[iego],</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">odpowiedni stopień rozcieńczenia gwarantuje bezpieczeństwo produktu leczniczego. W szczególności produkt leczniczy nie może zawierać więcej niż jedn[ą] częś[ć] na 10 000 nalewki macierzystej lub więcej niż 1/100 najmniejszej dawki stosowanej w alopatii w odniesieniu do substancji czynnych, których obecność w alopatycznym produkcie leczniczym skutkuje zobowiązaniem do przedłożenia recepty.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-71" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-72" title="page-2">
      2. Kryteria i regulamin przewidziane w art. 4 ust. 4, art. 17 ust. 1 i art. 22–26, 112, 116 i 125 stosuje się analogicznie do specjalnej uproszczonej procedury rejestracji dla homeopatycznych produktów leczniczych, z wyjątkiem dowodu skuteczności leczniczej”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z art. 16 ust. 1 dyrektywy 2001/83:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-74" title="page-2">
      „Homeopatyczne produkty lecznicze, inne niż określone w art. 14 ust. 1, są wprowadzane do obrotu i etykietowane zgodnie z art. 8, 10, 10a, 10b, 10c i 11”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Na podstawie art. 58 tej dyrektywy:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-76" title="page-2">
      „Załączenie ulotki w opakowaniu zbiorczym wszystkich produktów leczniczych jest obowiązkowe, chyba że wszystkie informacje wymagane w art. 59 i 62 są bezpośrednio umieszczone na opakowaniu zbiorczym zewnętrznym lub bezpośrednim”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artykuł 59 ust. 1 wspomnianej dyrektywy stanowi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-78" title="page-2">
      „Ulotkę dołączaną do opakowania sporządza się zgodnie z charakterystyką produktu, uwzględniając, co następuje:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-79" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-80" title="page-2">
      d) niezbędne i zwykle stosowane instrukcje właściwego stosowania […], w szczególności:
    </p>
    <p class="C11Marge1avecretrait" id="para-81" title="page-2">
      i) dawkowanie;
    </p>
    <p class="C11Marge1avecretrait" id="para-82" title="page-2">
      ii) metoda podawania oraz, jeśli niezbędne, droga podawania;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-83" title="page-2">
      […]”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z art. 62 tej samej dyrektywy:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-85" title="page-2">
      „Opakowanie zbiorcze zewnętrzne oraz ulotka informacyjna mogą zawierać symbole lub znaki graficzne mające na celu wyjaśnienie niektórych informacji wymienionych w art. 54 i [art.] 59 ust. 1 i innych informacji zgodnych ze streszczeniem cech charakterystycznych [z charakterystyką] produktu, które to informacje są użyteczne dla pacjenta, z wyłączeniem wszelkich elementów o charakterze promocyjnym”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artykuł 68 dyrektywy 2001/83 stanowi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-87" title="page-2">
      „Bez uszczerbku dla przepisów art. 69 homeopatyczne produkty lecznicze są etykietowane zgodnie z przepisami niniejszego tytułu i muszą być zidentyfikowane przez odniesienie [poinformowanie] na etykiecie, w sposób jasny i czytelny, o ich homeopatycznym charakterze”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Na podstawie art. 69 tej dyrektywy:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-89" title="page-2">
      „1. Dodatkowo do jasnej wzmianki wyrazów [oprócz jasnej informacji] »homeopatyczny produkt leczniczy« etykieta oraz, gdzie stosowne, ulotka umieszczona w opakowaniu produktu leczniczego określonego w art. 14 ust. 1 zawiera bezwzględnie [i wyłącznie] następujące informacje:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nazwa naukowa oraz składnik lub składniki, po których podaje się stopień rozcieńczenia, z zastosowaniem symboli farmakopei stosowanych zgodnie z art. 1 ust. [pkt] 5; jeżeli homeopatyczny produkt leczniczy składa się z dwóch lub więcej składników, nazwy naukowe wsadów na etykiecie mogą być uzupełnione o nazwę wymyśloną,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nazwa (nazwisko) i adres posiadacza rejestracji oraz, gdzie właściwe, producenta,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">metoda podawania oraz, jeśli niezbędne, sposób,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">data ważności, podana wyraźnie (miesiąc, rok),</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">postać farmaceutyczna,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">zawartość prezentacji sprzedaży [zawartość w produkcie prezentowanym w sprzedaży],</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">specjalne środki ostrożności przy przechowywaniu, jeśli istnieją;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">specjalne ostrzeżenie, jeżeli niezbędne dla produktu leczniczego,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">numer partii produkcji,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">numer rejestracyjny,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">»leczniczy produkt homeopatyczny bez zatwierdzonych wskazań leczniczych«,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">ostrzeżenie dla stosującego o zaleceniu zasięgnięcia opinii lekarza w przypadku nieustępowania określonych objawów.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-102" title="page-2">
      2. Bez względu na ust. 1 państwa członkowskie mogą wymagać stosowania niektórych rodzajów etykiet w celu wykazania:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">ceny produktu leczniczego,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">warunków refundacji przez organy zabezpieczenia społecznego”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Prawo niemieckie</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z § 38 ust. 1 zdanie pierwsze Gesetz über den Verkehr mit Arzneimitteln (ustawy o handlu produktami leczniczymi), w wersji opublikowanej w dniu 12 grudnia 2005 r. (BGBl. I, s. 3394), ostatnio zmienionej ustawą z dnia 18 lipca 2017 r. (BGBl. I, s. 2757) (zwanej dalej „AMG”), produkty lecznicze (produkty gotowe), które są produktami leczniczymi w rozumieniu § 2 ust. 1 lub § 2 ust. 2 pkt 1 AMG, mogą być wprowadzane do obrotu jako homeopatyczne produkty lecznicze objęte zakresem stosowania tej ustawy tylko wtedy, gdy są one wpisane do rejestru homeopatycznych produktów leczniczych prowadzonego przez właściwy organ federalny wyższego szczebla.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z § 38 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z § 22 ust. 1 pkt 10 AMG wniosek o rejestrację musi zawierać obok innych informacji wskazania dotyczące dawkowania. Właściwy organ federalny wyższego szczebla musi odmówić rejestracji, w szczególności gdy – jak wynika z § 39 ust. 2 pkt 1 AMG –przedłożone dokumenty są niekompletne lub gdy – zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 AMG – istnieją uzasadnione podstawy, aby podejrzewać, że w przypadku stosowania zgodnego z przeznaczeniem produkt leczniczy będzie miał szkodliwe skutki wykraczające poza to, co jest dopuszczalne zgodnie z wiedzą medyczną.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z § 11 ust. 3 zdanie pierwsze w związku z § 10 ust. 4 AMG wskazania dotyczące dawkowania nie stanowią informacji, które trzeba zamieścić w ulotce dołączonej do opakowania. Natomiast zgodnie z § 10 ust. 4 zdanie pierwsze pkt 7 AMG obowiązkowe informacje obejmują ostrzeżenia, w tym informacje inne niż przewidziane w prawie Unii, o ile są one konieczne do bezpiecznego stosowania.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zamieszczenie dobrowolnych informacji w ulotce dołączonej do opakowania jest zgodnie z § 11 ust. 3 zdanie pierwsze w związku z § 11 ust. 1 zdanie siódme AMG dopuszczalne, jeżeli odnoszą się one do stosowania danego produktu leczniczego, są użyteczne w edukacji zdrowotnej pacjentów i nie są sprzeczne z informacjami wymaganymi na podstawie § 11a AMG (informacje techniczne).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Spory w postępowaniach głównych i pytania prejudycjalne</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W dniach 8 i 12 czerwca 2009 r. DHU złożył w Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte (federalnym instytucie leków i wyrobów medycznych, Niemcy, zwanym dalej „Instytutem”) wnioski o rejestrację dwóch leków homeopatycznych w postaci kremu do stosowania na skórę, a mianowicie Calcium fluoratum Lotio, biochemiczny czynnik funkcyjny nr 1 (sprawa C‑101/19) i Silicea Lotio, biochemiczny czynnik funkcyjny nr 11 (sprawa C‑102/19).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W ulotkach dołączonych do opakowania tych produktów leczniczych znajdują się instrukcje dawkowania o następujące treści:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-113" title="page-2">
      „O ile nie określono inaczej, zwykły tryb podawania jest następujący: [nazwa produktu leczniczego] powinien być stosowany raz lub dwa razy dziennie. Krem nałożyć cienką warstwą i delikatnie wmasować do penetracji. Leki homeopatyczne nie powinny być stosowane przez długi czas bez porady lekarskiej”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Decyzjami z dnia 23 grudnia 2011 r. Instytut zatwierdził przedstawione mu rejestracje, aczkolwiek pod warunkiem, że DHU usunie instrukcje dawkowania zawarte w ulotkach dołączonych do opakowania.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Odwołania wniesione przez DHU od tych decyzji zostały odrzucone przez sąd administracyjny pierwszej instancji, a następnie przez administracyjny sąd apelacyjny, który uznał w szczególności, że:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">wskazania dotyczące dawkowania nie należą ani do obowiązkowych informacji, które mają być dostarczone dla produktu leczniczego, ani do jego podstawowych właściwości;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">wskazania te nie mogą być przedmiotem rejestracji tylko z tego powodu, że DHU jest zobowiązany do podania informacji o dawkowaniu w ramach procedury rejestracji; oraz</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">obowiązujące przepisy nie przewidują włączenia dawkowania do informacji o zarejestrowanych homeopatycznych produktach leczniczych, a w każdym razie dawkowanie nie stanowi informacji przydatnej do celów informacji zdrowotnej dla pacjenta.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Po dopuszczeniu wniesienia środka odwoławczego Revision ze względu na znaczenie zasadniczego zagadnienia prawnego podniesionego w niniejszej sprawie DHU wniósł kasację do sądu odsyłającego.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W tym kontekście Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w identyczny sposób w sprawach połączonych C‑101/19 i C‑102/19:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-121" title="page-2">
      „1) Czy art. 69 dyrektywy [2001/83] w sposób wyczerpujący reguluje dopuszczalną treść ulotki dołączonej do opakowania produktów leczniczych wymienionych w art. 14 ust. 1, czy też może ona zawierać inne informacje w rozumieniu art. 62 tej dyrektywy?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-122" title="page-2">
      2) Czy informacje o dawkowaniu produktów leczniczych wymienionych w art. 14 ust. 1 dyrektywy [2001/83] mogą stanowić informacje użyteczne dla pacjenta w rozumieniu art. 62 tej dyrektywy?”.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W przedmiocie pytań prejudycjalnych</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W obu pytaniach, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę 2001/83 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona temu, by ulotka dołączona do opakowania, o której mowa w art. 69 tej dyrektywy, zawierała informacje inne niż informacje wymienione w tym przepisie, w szczególności instrukcję dawkowania homeopatycznych produktów leczniczych, których dotyczy ten przepis.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83 odnosi się jedynie do kategorii homeopatycznych produktów leczniczych, przy czym są one zdefiniowane w art. 1 pkt 5 tej dyrektywy jako produkty lecznicze uzyskane z substancji zwanych „surowcami homeopatycznymi” zgodnie z homeopatyczną procedurą wytwarzania opisaną w Farmakopei europejskiej lub, w razie jej braku, przez farmakopee aktualnie oficjalnie używane w państwach członkowskich, które to substancje zgodnie z tym drugim przepisem mogą zawierać większą liczbę składników.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Niemniej z art. 13–16 dyrektywy 2001/83, które znajdują się w jej rozdziale 2, zatytułowanym „Przepisy szczególne stosowane do homeopatycznych produktów leczniczych”, zawartym w tytule III tej dyrektywy – „Wprowadzanie do obrotu”, wynika, że dyrektywa ta dokonuje rozróżnienia między homeopatycznymi produktami leczniczymi w zależności od tego, czy wymagają one pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, czy też podlegają specjalnej uproszczonej procedurze rejestracji.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Z jednej strony z art. 16 ust. 1 dyrektywy 2001/83, interpretowanego w świetle jej motywu 25, wynika bowiem, że homeopatyczne produkty lecznicze wprowadzane do obrotu ze wskazaniami terapeutycznymi lub w postaci mogącej stwarzać ryzyko podlegają zwykłym zasadom regulującym wprowadzanie do obrotu produktów leczniczych.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Z drugiej strony zgodnie z art. 14 ust. 1 tej dyrektywy, do którego wyraźnie odnosi się jej art. 69, specjalnej uproszczonej procedurze rejestracji mogą podlegać jedynie te homeopatyczne produkty lecznicze, które spełniają trzy kumulatywne przesłanki, a mianowicie że są podawane doustnie lub są przeznaczone do użytku zewnętrznego, że na etykietach lub w jakiejkolwiek informacji dotyczącej produktu leczniczego nie są podane określone wskazania terapeutyczne oraz że produkt leczniczy posiada stopień rozcieńczenia gwarantujący jego bezpieczeństwo.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W drugiej kolejności – art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83 wchodzi w zakres tytułu V – „Etykietowanie i ulotki dołączone do opakowania”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie z art. 1 pkt 25 tej dyrektywy „etykietowanie” należy rozumieć jako odnoszące się do „informacj[i] na opakowaniu zbiorczym bezpośrednim lub zewnętrznym”. Co się tyczy terminu „ulotka dołączona do opakowania”, art. 1 pkt 26 tej dyrektywy definiuje go jako „[d]ołączon[ą] do produktu leczniczego informacj[ę] dla użytkownika”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W odniesieniu do tego ostatniego pojęcia należy zauważyć, po pierwsze, że art. 58 dyrektywy 2001/83 stanowi, iż załączenie ulotki w opakowaniu zbiorczym wszystkich produktów leczniczych jest obowiązkowe, chyba że wszystkie informacje wymagane w art. 59 i 62 tej dyrektywy są bezpośrednio umieszczone na opakowaniu zbiorczym zewnętrznym lub bezpośrednim.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Następnie art. 59 ust. 1 tej dyrektywy określa wskazania, informacje i instrukcje, które musi zawierać ulotka dołączona do opakowania, wśród których znajdują się „niezbędne i powszechne instrukcje odpowiedniego przyjmowania”. Wśród nich znajduje się dawkowanie produktu leczniczego.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wreszcie art. 62 wspomnianej dyrektywy przewiduje, że ulotka może również zawierać, w sposób fakultatywny, inne informacje, w szczególności informacje zgodne z charakterystyką produktu, użyteczne dla pacjenta, z wyłączeniem wszelkich elementów o charakterze promocyjnym.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W trzeciej kolejności, co się tyczy konkretnie etykietowania homeopatycznych produktów leczniczych, art. 68 dyrektywy 2001/83 stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów art. 69 tej dyrektywy takie produkty lecznicze muszą być zidentyfikowane poprzez odniesienie w sposób jasny i czytelny na etykiecie do ich homeopatycznego charakteru i etykietowane zgodnie z przepisami tytułu V tej dyrektywy.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W tych okolicznościach należy uznać, że zasada ustanowiona w art. 68 dyrektywy 2001/83 jest zasadą ogólną, od której przepisy art. 69 tej dyrektywy stanowią odstępstwo jako przepisy szczególne.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Jeżeli chodzi o wspomniane przepisy szczególne, art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83 przewiduje, że etykieta oraz w stosownych przypadkach ulotka dołączona do opakowania produktu leczniczego określonego w art. 14 ust. 1 tej dyrektywy zawiera bezwzględnie i wyłącznie różne informacje wymienione w tym przepisie.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Z brzmienia art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83 jasno wynika, że przede wszystkim jedynie homeopatyczne produkty lecznicze, o których mowa w art. 14 ust. 1 tej dyrektywy i które spełniają tym samym warunki przypomniane w pkt 28 niniejszego wyroku, są przedmiotem odstępstwa określonego w art. 68 tej dyrektywy.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Następnie, z uwagi na wyrażenie „gdzie stosowne”, użyte w art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83, w związku z art. 58 tej dyrektywy ulotka dołączona do opakowania danego produktu leczniczego jest obowiązkowa tylko wtedy, gdy informacje, o których mowa w art. 69 ust. 1, nie znajdują się bezpośrednio na jego opakowaniu zbiorczym zewnętrznym lub na opakowaniu bezpośrednim.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wreszcie z wyrażenia „zawiera bezwzględnie [i wyłącznie] następujące informacje”, również zawartego w art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83, wynika, że z jednej strony w przypadku gdy ulotka jest obowiązkowa, wszystkie informacje wymienione w tym ostatnim przepisie muszą koniecznie pojawić się na tej ulotce, a z drugiej strony nie można tam dodać żadnej innej wzmianki, z zastrzeżeniem informacji, które zostały wymienione w sposób wyczerpujący w art. 69 ust. 2 tej dyrektywy, w przypadku gdy wymaga tego dane państwo członkowskie.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tymczasem należy stwierdzić, że instrukcje dawkowania nie znajdują się wśród informacji wymienionych w art. 69 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/83.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W tych okolicznościach żadna instrukcja dawkowania, dodatkowo do informacji wymienionych w art. 69 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/83, nie może zostać zawarta na ulotce dołączonej do opakowania homeopatycznych produktów leczniczych w rozumieniu art. 14 ust. 1 tej dyrektywy ani bezpośrednio, ani nawet pośrednio, na mocy art. 62 tej dyrektywy, który dopuszcza dodanie pewnych informacji fakultatywnych.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Wykładni tej nie podważa fakt, że w polskiej wersji językowej art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83 pominięto przysłówek „wyłącznie”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konieczność jednolitego stosowania i, co za tym idzie, jednolitej wykładni aktu Unii wyklucza bowiem jego rozpatrywanie w jednej, w oderwaniu od innych, wersji językowej, a wymaga zaś interpretacji z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego przepis stanowi część (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 marca 2016 r., Kødbranchens Fællesråd, C‑112/15, EU:C:2016:185, pkt 36; z dnia 20 grudnia 2017 r., Polkomtel, C‑277/16, EU:C:2017:989, pkt 59).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ponadto poza różnymi elementami wykładni art. 69 ust. 1 dyrektywy 2001/83, które zostały przedstawione w poprzednich punktach niniejszego wyroku, wniosek zawarty w pkt 41 tego wyroku znajduje potwierdzenie w interesie związanym z ochroną zdrowia publicznego, która zgodnie z motywem 2 tej dyrektywy stanowi podstawowy cel każdego uregulowania w dziedzinie produkcji, dystrybucji lub stosowania produktów leczniczych.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 lit. e) i f) wspomnianej dyrektywy informacje dotyczące dawkowania i wskazań terapeutycznych są niezbędne w wypadku produktów leczniczych, które wymagają pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, w przeciwieństwie do homeopatycznych produktów leczniczych, o których mowa w art. 69 ust. 1 tej dyrektywy, które podlegają jedynie specjalnej uproszczonej procedurze rejestracji.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tymczasem, co się tyczy tych ostatnich produktów leczniczych, dopuszczenie, by ulotka zawierała poza informacjami wymienionymi w art. 69 dyrektywy 2001/83 instrukcje dawkowania, skutkowałoby niejasnością, niepewnością i niekonsekwentnością rozgraniczenia między tymi produktami leczniczymi a tymi, które wymagają pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, i mogłoby ostatecznie wprowadzić użytkowników w błąd w odniesieniu do cech charakterystycznych danego produktu leczniczego.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W świetle powyższych rozważań na zadane pytania należy odpowiedzieć, iż dyrektywę 2001/83 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona temu, by ulotka dołączona do opakowania, o której mowa w jej art. 69, zawierała informacje inne niż informacje wymienione w tym przepisie, w szczególności instrukcję dawkowania homeopatycznych produktów leczniczych, których dotyczy ten przepis.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">W przedmiocie kosztów</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C41DispositifIntroduction" id="para-150" title="page-2">
      Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
    </p>
    <p class="C30Dispositifalinea" id="para-151" title="page-2">
      Dyrektywę 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/27/UE z dnia 31 marca 2004 r., należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona temu, by ulotka dołączona do opakowania, o której mowa w jej art. 69, zawierała informacje inne niż informacje wymienione w tym przepisie, w szczególności instrukcję dawkowania homeopatycznych produktów leczniczych, których dotyczy ten przepis.
    </p>
    <div class="signatures">
<p class="C77Signatures" id="para-152" title="page-2">
<span class="signatory">Podpisy</span>
</p>
</div>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">*</a>
</span>) Język postępowania: niemiecki.</p>
<hr class="note"/>
<p class="note endnote">(<span class="note endnote notemarker">
<a id="e-2" href="#ec-2">i</a>
</span>)  Sentencja niniejszego wyroku była przedmiotem zmiany o charakterze językowym po pierwotnym umieszczeniu na stronie internetowej.</p>
</body>
</html>
