Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

JULIANE KOKOTT

της 22ας Οκτωβρίου 2026 (1)

Υπόθεση C‑633/25

Caixa Geral de Depósitos, S.A.

κατά

Autoridade Tributária e Aduaneira

[αίτηση του Supremo Tribunal Administrativo (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Πορτογαλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

« Προδικαστική παραπομπή – Άμεσοι φόροι – Οδηγία 90/435/ΕΟΚ (οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες) – Δυνατότητα εφαρμογής σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις – Υπέρ το δέον μεταφορά οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο – Διανομή κερδών θυγατρικής εταιρίας στη μητρική της – Απαλλαγή από τον φόρο σε επίπεδο μητρικής εταιρίας – Αποφυγή της διπλής φορολογίας – Ελάχιστη διάρκεια διακράτησης των μεριδίων που κατέχει η μητρική εταιρία στη θυγατρική »






I.      Εισαγωγή

1.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά τον ισχύοντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση μηχανισμό αποφυγής της διπλής φορολογίας των κερδών που διανέμονται στις σχέσεις μεταξύ των μητρικών εταιριών και των θυγατρικών τους. Με την υπόθεση αυτή προσφέρεται στο Δικαστήριο εκ νέου (2) η ευκαιρία να ερμηνεύσει τη σημαντική οδηγία 90/435/ΕΟΚ (3) (στο εξής: οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες).

2.        Αντικείμενο της ένδικης διαφοράς μεταξύ μιας πορτογαλικής τράπεζας, της Caixa Geral de Depósitos S.A. (CGD), και της πορτογαλικής φορολογικής αρχής αποτελεί η έκταση της έκπτωσης ορισμένων μερισμάτων από τα φορολογητέα κέρδη της εν λόγω τράπεζας· τα μερίσματα αυτά διανεμήθηκαν στην τράπεζα από διάφορες, επίσης εγκατεστημένες στην Πορτογαλία, εταιρίες ως «θυγατρικές» της.

3.        Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβητείται το πεδίο εφαρμογής της διάταξης που ρυθμίζει την ελάχιστη διάρκεια διακράτησης των συμμετοχών μητρικής εταιρίας στις διανέμουσες μερίσματα θυγατρικές κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες. Δεν αμφισβητείται ότι η ελάχιστη αυτή διάρκεια διακράτησης είναι κρίσιμη για τον προσδιορισμό της ιδιότητας της CGD ως μητρικής εταιρίας. Αυτό που απομένει να αποσαφηνιστεί είναι αν η ελάχιστη αυτή διάρκεια διακράτησης είναι επιπλέον κρίσιμη και συγκεκριμένα σε σχέση με κάθε επιμέρους εταιρικό μερίδιο για το οποίο η CGD έλαβε μερίσματα, προκειμένου τα μερίσματα αυτά να μπορούν να μειώσουν την εφαρμοζόμενη στην περίπτωση της CGD βάση επιβολής του φόρου.

4.        Η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως από το Δικαστήριο είναι σημαντική όχι μόνο για την υπό κρίση υπόθεση αλλά και για δύο περαιτέρω λόγους: αφενός, η οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες έχει τεράστια πρακτική σημασία για τη δραστηριότητα των επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά (4). Στο πλαίσιο αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αποφεύγονται τα εσφαλμένα οικονομικά κίνητρα που οφείλονται στη διπλή φορολογία.

5.        Αφετέρου, η υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να εξειδικεύσει την ήδη εδώ και 36 έτη πάγια νομολογία σχετικά με τη δική του αρμοδιότητα έκδοσης προδικαστικών αποφάσεων επί αμιγώς εσωτερικών καταστάσεων (γνωστή ως νομολογία Dzodzi (5)). Η συγκεκριμένη αφορμή είναι η «υπέρ το δέον μεταφορά» (6) της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες στο εσωτερικό δίκαιο από τον Πορτογάλο νομοθέτη, ο οποίος επεξέτεινε την εφαρμογή των ρυθμίσεων της οδηγίας σε ορισμένες εσωτερικές καταστάσεις που στην πραγματικότητα δεν εμπίπτουν στην οδηγία.

II.    Το νομικό πλαίσιο

Α.      Το δίκαιο της Ένωσης

6.        Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες καθορίζεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, ως είχε αρχικώς κατά τον κρίσιμο για την υπό κρίση υπόθεση χρόνο, ως εξής:

«Κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει την παρούσα οδηγία:

–        στις διανομές κερδών οι οποίες πραγματοποιούνται προς εταιρείες αυτού του κράτους και προέρχονται από θυγατρικές τους εταιρείες άλλων κρατών μελών,

–        στις διανομές κερδών που πραγματοποιούνται από τις εταιρείες αυτού του κράτους προς εταιρείες άλλων κρατών μελών, των οποίων είναι θυγατρικές.»

7.        Οι έννοιες της «μητρικής εταιρίας» και της «θυγατρικής εταιρίας» ορίζονται στο άρθρο 3 της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες ως εξής:

«1.      Για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας:

α)      η ιδιότης της μητρικής εταιρείας αναγνωρίζεται τουλάχιστον σε κάθε εταιρεία ενός κράτους μέλους η οποία συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις του άρθρου 2 και συμμετέχει κατά 25 % τουλάχιστον στο κεφάλαιο μιας εταιρείας άλλου κράτους μέλους που συγκεντρώνει τις ίδιες προϋποθέσεις·

β)      ως θυγατρική εταιρεία νοείται η εταιρεία στο κεφάλαιο της οποίας υφίσταται η κατά το στοιχείο α) συμμετοχή.

2.      Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα:

–        να αντικαθιστούν, με διμερή συμφωνία, το κριτήριο της συμμετοχής στο κεφάλαιο με το κριτήριο της κατοχής δικαιωμάτων ψήφου,

–        να μην εφαρμόζουν τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας στις εταιρείες τους που δεν διατηρούν επί δύο τουλάχιστον συνεχή έτη τη συμμετοχή την απαιτούμενη για το χαρακτηρισμό τους ως μητρικών εταιρειών ή στις εταιρείες τους στις οποίες εταιρεία άλλου κράτους μέλους δεν διατηρεί επί δύο τουλάχιστον συνεχή έτη συμμετοχή αυτού του είδους.»

8.        Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας ορίζει τα εξής:

«Όταν μητρική εταιρεία, υπό την ιδιότητά της ως εταίρου της θυγατρικής εταιρείας της, λαμβάνει κέρδη διανεμόμενα για λόγους άλλους από την εκκαθάριση της θυγατρικής εταιρείας, το κράτος στο οποίο βρίσκεται η μητρική εταιρεία,

–        είτε δεν φορολογεί τα κέρδη αυτά,

–        είτε τα φορολογεί, επιτρέποντας όμως παράλληλα στην εταιρεία αυτή να εκπέσει από το ποσό του φόρου της το τμήμα του φόρου της θυγατρικής εταιρείας που αναλογεί στα κέρδη αυτά και, ενδεχομένως, το ποσό της παρακράτησης στην πηγή που εισπράττει το κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένη η θυγατρική εταιρεία κατ’ εφαρμογή των διατάξεων παρέκκλισης του άρθρου 5, μέχρι του ποσού του αντιστοιχούντος εθνικού φόρου.»

9.        Συμπληρωματικά, το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες ορίζει τα εξής:

«Τα κέρδη τα οποία η θυγατρική εταιρεία καταβάλλει κατά τη διανομή στη μητρική εταιρεία απαλλάσσονται από την παρακράτηση του φόρου στην πηγή, εφόσον η μητρική εταιρεία συμμετέχει κατά 25 % τουλάχιστον στο κεφάλαιο της θυγατρικής.»

Β.      Το πορτογαλικό δίκαιο

10.      Όπως προκύπτει από τον τίτλο του, το άρθρο 46 του Código do Imposto sobre o Rendimento das Pessoas Coletivas (κώδικα φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων, στο εξής: CIRC), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ρύθμιζε την «Εξάλειψη της διπλής φορολόγησης των διανεμόμενων κερδών, ορίζοντας, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«1.      Τα περιλαμβανόμενα στη βάση επιβολής του φόρου εισοδήματα από διανεμόμενα κέρδη εκπίπτουν από το φορολογητέο εισόδημα των εμπορικών ή αστικών υπό εμπορική μορφή εταιριών, των συνεταιρισμών και των δημόσιων επιχειρήσεων, που έχουν την καταστατική ή πραγματική έδρα τους στην Πορτογαλία, εφόσον συντρέχουν οι εξής προϋποθέσεις:

[...]

c)      ο φορέας που λαμβάνει τα κέρδη έχει άμεση συμμετοχή στο κεφάλαιο της εταιρίας που διανέμει τα κέρδη ύψους τουλάχιστον 10 % ή με αξία κτήσης τουλάχιστον 20 000 000 ευρώ και έχει διατηρήσει τη συμμετοχή αυτή αδιάλειπτα κατά το έτος που προηγείται της διανομής των κερδών· σε περίπτωση που την έχει διατηρήσει για μικρότερο χρονικό διάστημα, τούτο ισχύει εφόσον η συμμετοχή διατηρηθεί μέχρι να συμπληρωθεί το απαιτούμενο χρονικό διάστημα.

[...]

5.      Οι διατάξεις της παραγράφου 1 έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση που επιχείρηση εγκατεστημένη στην Πορτογαλία έχει συμμετοχή, κατά τους όρους και τις προϋποθέσεις της παραγράφου αυτής, στο κεφάλαιο επιχείρησης εδρεύουσας σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον αμφότερες οι επιχειρήσεις πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 2 της οδηγίας 90/435/ΕΟΚ [...].

[...]

7.      Η έκπτωση της παραγράφου 1 ανέρχεται μόνο στο 50 % για τα περιλαμβανόμενα στη φορολογητέα βάση εισοδήματα τα οποία αντιστοιχούν στα διανεμόμενα κέρδη εφόσον δεν συντρέχει καμία από τις προϋποθέσεις των στοιχείων b και c της ως άνω παραγράφου 1 καθώς και στις περιπτώσεις εισοδημάτων τα οποία αποκτώνται δυνάμει απόφασης για συμμετοχή σε διανεμόμενα μερίσματα, εφόσον, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, συντρέχει η προϋπόθεση της παραγράφου 1, στοιχείο a.

[...]»

III. Τα πραγματικά περιστατικά και η διαφορά της κύριας δίκης

11.      Η CGD είναι τράπεζα εγκατεστημένη στην Πορτογαλία, η οποία έχει τη νομική μορφή ανώνυμης εταιρίας με αποκλειστικά δημόσιο κεφάλαιο.

12.      Το 2005 η CGD υπέβαλε στην πορτογαλική φορολογική αρχή τροποποιητική φορολογική δήλωση για το οικονομικό έτος 2003. Με τη δήλωσή αυτήν, η CGD ζήτησε να της αναγνωριστεί το δικαίωμα να εκπέσει από τα φορολογητέα κέρδη της το σύνολο των μερισμάτων που της είχαν διανεμηθεί από τέσσερις διαφορετικές πορτογαλικές εταιρίες, στις οποίες κατείχε συμμετοχές με αξία κτήσης άνω των 30 000 000 ευρώ στην καθεμιά (7).

13.      Το 2009 η πορτογαλική φορολογική αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα, κατόπιν ακρόασης της CGD, ότι η CGD μπορούσε να εκπέσει τα μερίσματα αυτά από την εφαρμοζόμενη στην περίπτωσή της βάση επιβολής του φόρου μόνο σε ποσοστό 50 %. Η φορολογική αρχή αιτιολόγησε την απόφασή της επισημαίνοντας ότι η CGD δεν κατείχε το σύνολο των σχετικών συμμετοχών για τουλάχιστον ένα έτος, όπως απαιτεί το άρθρο 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC. Επομένως, εφαρμογή είχε μόνον το άρθρο 46, παράγραφος 7, του CIRC, το οποίο επιτρέπει έκπτωση μόνον 50 %.

14.      Η δικαστική προστασία ενώπιον των πορτογαλικών διοικητικών δικαστηρίων την οποία επιδίωξε η CGD κατ’ αρχάς μέσω προσφυγής ακυρώσεως ενώπιον του Tribunal Tributário de Lisboa (φορολογικού δικαστηρίου Λισσαβώνας, Πορτογαλία) και στη συνέχεια κατ’ έφεση ενώπιον του Tribunal Central Administrativo Sul (κεντρικού διοικητικού δικαστηρίου Νότιας Πορτογαλίας) δεν ευδοκίμησε. Στο στάδιο της αναίρεσης, η διαφορά εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του Supremo Tribunal Administrativo (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Πορτογαλία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.

IV.    Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

15.      Με απόφαση της 9ης Ιουλίου 2025, το Supremo Tribunal Administrativo (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Πορτογαλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Είναι επιβεβλημένη η ερμηνεία του άρθρου 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του κώδικα φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων, υπό τη διατύπωση που προεκτέθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας 90/435/ΕΟΚ[, και, σε] περίπτωση καταφατικής απάντησης, είναι σύμφωνη με την εν λόγω διάταξη του δικαίου της Ένωσης ερμηνεία του προαναφερθέντος άρθρου του κώδικα φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων κατά την οποία το καθεστώς εξάλειψης της διπλής φορολογίας δεν εφαρμόζεται στα μερίσματα από μετοχές τα οποία δεν έχουν διατηρηθεί επί ένα τουλάχιστον έτος, μολονότι ο δικαιούχος των μερισμάτων αυτών μπορεί να χαρακτηριστεί ως «μητρική εταιρία» της διανέμουσας εταιρίας διότι κατείχε παράλληλα, τουλάχιστον κατά το έτος που προηγήθηκε της διανομής των μερισμάτων, συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο της διανέμουσας τα μερίσματα εταιρίας με αξία κτήσης τουλάχιστον 20 000 000 ευρώ;»

16.      Στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις η CGD, η Πορτογαλική και η Βελγική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

V.      Νομική εκτίμηση

17.      Πριν εξετάσω το προδικαστικό ερώτημα επί της ουσίας (υπό Β), είναι αναγκαίο να διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου (υπό Α).

Α.      Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου

18.      Δεν αμφισβητείται ότι η υπό κρίση υπόθεση αφορά αμιγώς εσωτερική κατάσταση η οποία, για τον λόγο αυτόν, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, δεδομένου ότι αφορά αποκλειστικά και μόνον πορτογαλικές εταιρίες. Βάσει του άρθρου της 1, παράγραφος 1, η οδηγία εφαρμόζεται, αντιθέτως, μόνο στις διανομές κερδών μεταξύ μητρικών και θυγατρικών εταιριών διαφορετικών κρατών μελών.

19.      Ωστόσο, η Πορτογαλία «μετέφερε υπέρ το δέον» τις ρυθμίσεις της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες στο εσωτερικό της δίκαιο, επεκτείνοντας την εφαρμογή του μηχανισμού της εν λόγω οδηγίας για την αποφυγή της διπλής φορολογίας των κερδών που διανέμονται μεταξύ μητρικών και θυγατρικών εταιριών και σε ορισμένες αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις.

20.      Κατά τη γνώμη μου, το Δικαστήριο είναι επομένως αρμόδιο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του, ήτοι τη λεγόμενη νομολογία Dzodzi (8). Τούτο προκύπτει από το πνεύμα και τον σκοπό της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της ενότητας της ερμηνείας των κανόνων της Ένωσης σε όλα τα κράτη μέλη (9).

21.      Τούτο δε διότι, ακόμη και σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις, μπορεί να υφίσταται πρόδηλο συμφέρον της έννομης τάξης της Ένωσης για την αποφυγή ερμηνευτικών αποκλίσεων στο μέλλον (10) οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, διακρίσεις εις βάρος των ημεδαπών ή μη ενιαίες διαδικασίες σε παρόμοιες καταστάσεις (11).

22.      Κατά τη νομολογία Dzodzi, τέτοιο συμφέρον της Ένωσης υφίσταται στην περίπτωση όπου το εθνικό δίκαιο κράτους μέλους παραπέμπει σε διάταξη του δικαίου της Ένωσης προκειμένου να προσδιορίσει τους κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται σε αμιγώς εσωτερική του κατάσταση (12).

23.      Μια τέτοια παραπομπή δεν απαιτείται να είναι ρητή. Αντιθέτως, καθοριστική σημασία έχει η βούληση του νομοθέτη, π.χ. κατά τη μεταφορά μιας οδηγίας, να έχουν την ίδια μεταχείριση καταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και καταστάσεις που στην πραγματικότητα δεν καλύπτονται από αυτήν –αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις– και ότι ο νομοθέτης ευθυγραμμίζει ως εκ τούτου την εθνική νομοθεσία προς το δίκαιο της Ένωσης για αμφότερα τα είδη καταστάσεων (13). Σημασία έχει επίσης, στο πλαίσιο αυτό, το αν η απάντηση του Δικαστηρίου είναι δεσμευτική για το αιτούν δικαστήριο (14), δεδομένου ότι οι απαντήσεις που δίνει το Δικαστήριο δεν πρέπει να έχουν απλώς συμβουλευτικό χαρακτήρα και να στερούνται δεσμευτικότητας (15).

24.      Επομένως, ανεξάρτητα από την ακριβή διατύπωση της παραπομπής στο δίκαιο της Ένωσης, καθοριστική σημασία έχει, στο πλαίσιο μιας σφαιρικής εκτίμησης το αν, κατά τη βούληση του εθνικού νομοθέτη, ορισμένες ρυθμίσεις που αφορούν εσωτερικές καταστάσεις επαναλαμβάνουν κατά τρόπο σαφή και δεσμευτικό τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης. Συναφώς, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκθέσει τα συγκεκριμένα στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι «οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης κατέστησαν ευθέως και ανεπιφυλάκτως εφαρμοστέες από το εθνικό δίκαιο» (16).

25.      Κατά τη γνώμη μου, τούτο έχει συμβεί επαρκώς εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, στην απόφαση περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε, έστω και συνοπτικά, σαφή σύνδεση με το δίκαιο της Ένωσης. Αφενός, αναφέρθηκε ρητά στην απόφαση Leur-Bloem (17) –μία από τις πιο γνωστές υποθέσεις εφαρμογής της νομολογίας Dzodzi–, καθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σαφές ότι εκτιμά ότι θα δεσμεύεται από την ερμηνεία της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες την οποία ζήτησε από το Δικαστήριο, ακόμη και πέραν του πραγματικού πεδίου εφαρμογής της. Αφετέρου, από τις διευκρινίσεις του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι ο Πορτογάλος νομοθέτης απέβλεπε πράγματι στη μεταχείριση ορισμένων εσωτερικών καταστάσεων κατά τον ίδιο τρόπο με εκείνες που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης, μολονότι το γράμμα του άρθρου 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC δεν περιέχει, αυτό καθεαυτό, ρητή παραπομπή στην οδηγία. Τέλος, το αιτούν δικαστήριο χαρακτηρίζει ρητά την CGD ως «μητρική εταιρία» σε σχέση με τις τέσσερις πορτογαλικές εταιρίες από τις οποίες εισέπραξε τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης μερίσματα· επομένως, το δικαστήριο αυτό εκτιμά ότι η CGD πληροί κατ’ αρχήν τις προϋποθέσεις για να τύχει του φορολογικού πλεονεκτήματος κατά το πρότυπο του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες.

26.      Η δε Πορτογαλική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε ρητώς, με τις γραπτές παρατηρήσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι σκοπός του άρθρου 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC (αντιθέτως προς το άρθρο 46, παράγραφος 7, του CIRC) δεν ήταν απλώς και μόνον να μεταφερθεί η οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες στο εσωτερικό δίκαιο, αλλά και να επεκταθεί η εφαρμογή της ρύθμισης του δικαίου της Ένωσης σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις.

27.      Το Δικαστήριο οριοθετεί πλέον την αρμοδιότητά του, στο πλαίσιο της νομολογίας Dzodzi (18), επισημαίνοντας ότι κρίσιμο είναι το αν οι ρυθμίσεις της Ένωσης «χωρίς τροποποίηση του αντικειμένου ή του πεδίου εφαρμογής τους [...] κατέστησαν εφαρμοστέες από το εθνικό δίκαιο μέσω ευθείας και ανεπιφύλακτης παραπομπής εκ μέρους του εθνικού δικαίου» (19). Δεν διαπιστώνω υπέρβαση του εν λόγω ορίου στην υπό κρίση υπόθεση.

28.      Βεβαίως, το άρθρο 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC δεν επεκτείνει συνολικά το φορολογικό πλεονέκτημα του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες σε όλες τις εσωτερικές καταστάσεις, αλλά μόνο στις δικαιούχους εταιρίες των οποίων η συμμετοχή στο κεφάλαιο εταιρίας που διανέμει κέρδη ανέρχεται σε τουλάχιστον 10 % ή, εναλλακτικώς, έχει ελάχιστη αξία κτήσης 20 000 000 ευρώ. Επίσης, επιβάλλει ελάχιστη διάρκεια διακράτησης των μεριδίων ενός έτους.

29.      Ωστόσο, αντιθέτως προς ό,τι φαίνεται εκ πρώτης όψεως, τούτο ουδόλως συνιστά «τροποποίηση του αντικειμένου» των ρυθμίσεων της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες ή απλώς «υπό επιφύλαξη» παραπομπή σε αυτές (20). Αντιθέτως, ο εθνικός νομοθέτης καθορίζει με τον τρόπο αυτόν απλώς τις περιπτώσεις στις οποίες το φορολογικό πλεονέκτημα της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρείες πρέπει να εφαρμόζεται στην Πορτογαλία πέραν του πραγματικού πεδίου εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας. Με άλλα λόγια, ορίζει ποιες εταιρίες στην Πορτογαλία πρέπει να θεωρούνται, σε αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις, ως μητρικές εταιρίες οι οποίες πρέπει να απολαύουν του φορολογικού πλεονεκτήματος που προβλέπεται στο δίκαιο της Ένωσης.

30.      Μια τέτοια προσέγγιση προβλέπεται ήδη στο άρθρο 3 της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες (21). Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής προβλέπει ελάχιστη εναρμόνιση και επιτρέπει ρητώς ορισμένες παρεκκλίσεις «προς τα κάτω» όσον αφορά την έκταση της συμμετοχής της μητρικής εταιρίας στη θυγατρική, μεταξύ άλλων χαμηλότερη αξία της ελάχιστης συμμετοχής της μητρικής εταιρίας στη θυγατρική. Επιπλέον, το άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν ελάχιστη περίοδο διακράτησης δύο ετών κατ’ ανώτατο όριο για τη συμμετοχή αυτή.

31.      Περαιτέρω, το άρθρο 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC δεν μεταβάλλει, όσον αφορά τις εμπίπτουσες σε αυτό εσωτερικές καταστάσεις, ούτε το αντικείμενο ή το πεδίο εφαρμογής του φορολογικού πλεονεκτήματος που προβλέπεται στην οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες. Ο Πορτογάλος νομοθέτης επέλεξε μία από τις δύο διευθετήσεις που επιτρέπονται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, ήτοι την απαλλαγή που προβλέπεται στην πρώτη περίπτωση της διάταξης αυτής για τα κέρδη που διανέμει μια θυγατρική εταιρία στη μητρική της, και η βούλησή του είναι οι ρυθμίσεις αυτές να εφαρμόζονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο τόσο στις καταστάσεις που εμπίπτουν στο δίκαιο της Ένωσης όσο και στις εσωτερικές καταστάσεις.

32.      Τέλος, καμία τροποποίηση του αντικειμένου ή του πεδίου εφαρμογής του φορολογικού πλεονεκτήματος δεν απορρέει από το γεγονός και μόνον ότι, κατά την πρακτική εφαρμογή των σχετικών διατάξεων, η πορτογαλική φορολογική αρχή ενδεχομένως βασίστηκε σε εσφαλμένη ερμηνεία και, ειδικότερα, σε μια υπερβολικά περιοριστική προσέγγιση όσον αφορά την ελάχιστη διάρκεια διακράτησης που καθορίζεται με τις εν λόγω διατάξεις. Για τη θεμελίωση της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου αρκεί να μην υπάρχει διαφορά μεταξύ της νομικής κατάστασης που ισχύει για τις εσωτερικές καταστάσεις και εκείνης που ισχύει για τις καταστάσεις που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης. Το ζήτημα ποια ερμηνεία των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης είναι εν τέλει ορθή δεν αποτελεί ζήτημα που αφορά την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, αλλά ζήτημα εκτίμησης του προδικαστικού ερωτήματος επί της ουσίας.

33.      Βάσει των ανωτέρω, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο, δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ και σύμφωνα με τη νομολογία Dzodzi (22), να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα.

Β.      Επί της απαντήσεως στο προδικαστικό ερώτημα

34.      Με το προδικαστικό του ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης των συμμετοχών μητρικής εταιρίας στις θυγατρικές της, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, ως προϋπόθεση για την εφαρμογή του μηχανισμού αποφυγής της διπλής φορολογίας που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας αυτής.

35.      Ειδικότερα, πρέπει να εξεταστεί αν η οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη πορτογαλική, βάσει της οποίας τα μερίσματα που διανέμονται από θυγατρική εταιρία μπορούν να εκπίπτουν από την εφαρμοζόμενη στην περίπτωση της μητρικής εταιρίας βάση επιβολής του φόρου, προκειμένου να τύχουν φορολογικού πλεονεκτήματος κατά το πρότυπο του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας αυτής, μόνον εφόσον η μητρική εταιρία πληρούσε την προϋπόθεση της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης συγκεκριμένα για καθένα από τα επιμέρους σχετικά εταιρικά μερίδια της θυγατρικής στα οποία αναλογούν τα εν λόγω μερίσματα.

36.      Τούτο δε διότι, κατά την επίμαχη εθνική ρύθμιση, δεν αρκεί η δικαιούχος των μερισμάτων να κατείχε, κατά τη διάρκεια της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης, επαρκή μερίδια στη διανέμουσα τα μερίσματα εταιρία για να χαρακτηριστεί ως μητρική της. Αντιθέτως, η εθνική ρύθμιση εξαρτά τη χορήγηση του φορολογικού πλεονεκτήματος που προβλέπεται στην οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες από την πρόσθετη προϋπόθεση ότι κατά τη διάρκεια της ίδιας αυτής περιόδου διακράτησης κατεχόταν επίσης το εκάστοτε εταιρικό μερίδιο ως προς το οποίο διανεμήθηκε μέρισμα.

37.      Κατά τη γνώμη μου, μια τέτοια πρόσθετη προϋπόθεση για την εφαρμογή του μηχανισμού αποφυγής της διπλής φορολογίας κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, η οποία δεν προβλέπεται υπό τη μορφή αυτή στην ίδια την οδηγία, αντιβαίνει στην οδηγία αυτή. Συγκεκριμένα, εφόσον εταιρία δικαιούχος μερισμάτων πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για να θεωρηθεί ως μητρική εταιρία σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράγραφος 2, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, δύναται, επωφελούμενη του φορολογικού πλεονεκτήματος του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας αυτής, να εκπίπτει από την εφαρμοζόμενη στην περίπτωσή της βάση επιβολής του φόρου το σύνολο των μερισμάτων που έχει λάβει, ακόμη και αν η προϋπόθεση της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης δεν πληρούταν για κάθε επιμέρους μερίδιό της στη διανέμουσα εταιρία ως προς το οποίο διανεμήθηκε μέρισμα.

38.      Υπέρ του συμπεράσματος αυτού συνηγορεί κατ’ αρχάς η σαφής διατύπωση των σχετικών διατάξεων (23). Συγκεκριμένα, το άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες επιτρέπει την εξαίρεση εταιριών από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, αλλά όχι απλώς και μόνον συγκεκριμένων μεριδίων στις εταιρίες αυτές (24). Επιπλέον, το φορολογικό πλεονέκτημα κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας ισχύει για τα κέρδη χωρίς περαιτέρω διαφοροποίηση (25). Επομένως, κατά τη συνήθη έννοια του όρου, τα εν λόγω κέρδη λαμβάνονται υπόψη στο σύνολό τους. Εάν ο νομοθέτης της Ένωσης είχε τη βούληση να συμπεριλάβει μόνον εκείνα τα μέρη των κερδών που προέρχονται από μερίδια με συγκεκριμένη ελάχιστη διάρκεια διακράτησης, ευλόγως θα αναμενόταν να το είχε προβλέψει ρητά στις διατάξεις της οδηγίας.

39.      Από άποψη οικονομίας, τούτο επιβεβαιώνεται από την προσέγγιση δύο σταδίων που ακολουθείται στην οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες. Συγκεκριμένα, σε ένα πρώτο στάδιο, πρέπει να προσδιορίζεται η ιδιότητα της μητρικής και/ή της θυγατρικής εταιρίας κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας και προς τούτο μπορεί, βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας, να προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο ελάχιστη διάρκεια διακράτησης της συμμετοχής (26). Εφόσον όμως υφίσταται μητρική εταιρία και/ή θυγατρική εταιρία κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας, εφαρμόζεται για την εκάστοτε εταιρία, σε ένα δεύτερο στάδιο, ο μηχανισμός αποφυγής της διπλής φορολογίας κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, χωρίς τούτο να εξαρτάται από πρόσθετες προϋποθέσεις. Επομένως, η ελάχιστη διάρκεια διακράτησης είναι κρίσιμη αποκλειστικά και μόνο για τον χαρακτηρισμό μιας εταιρίας ως μητρικής –τρόπον τινά ως προκαταρκτικό ζήτημα–, αλλά όχι και για τη συγκεκριμένη έκταση της έκπτωσης των μερισμάτων από την εφαρμοζόμενη στην εταιρία αυτή βάση επιβολής του φόρου. Τα κρίσιμα κατά το πρώτο στάδιο κριτήρια για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής του φορολογικού πλεονεκτήματος, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ελάχιστη διάρκεια διακράτησης, μπορούν να εφαρμόζονται μόνο στο στάδιο αυτό, αλλά όχι και στο δεύτερο στάδιο, όταν πρόκειται για την έννομη συνέπεια ή, με άλλα λόγια, για το συγκεκριμένο αποτέλεσμα και την έκταση του φορολογικού πλεονεκτήματος που πρέπει να χορηγηθεί.

40.      Ακόμη και από τελολογική άποψη, κάθε άλλη ερμηνεία θα αντέβαινε στον σκοπό της αποφυγής της διπλής φορολογίας (27). Μόνον η πλήρης φορολογική ουδετερότητα των κερδών (28) παρέχει επαρκή κίνητρα για την επιδιωκόμενη από την οδηγία για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες συνεργασία μεταξύ εταιριών μέσω διασυνοριακών επενδύσεων σε άλλες εταιρίες ή μέσω της σύστασης ομίλων επιχειρήσεων (29). Η μερική μόνον έκπτωση των μερισμάτων από την εφαρμοζόμενη στην περίπτωση της μητρικής εταιρίας βάση επιβολής του φόρου θα ανταποκρινόταν πολύ λιγότερο στον σκοπό αυτό.

41.      Επιπλέον, ο διοικητικός φόρτος τον οποίο συνεπάγεται η απόκτηση του φορολογικού πλεονεκτήματος του άρθρου 4, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες θα ήταν σημαντικά υψηλότερος αν η μητρική εταιρία όφειλε να τεκμηριώνει και να αποδεικνύει χωριστά, για καθένα από τα μερίδιά της σε θυγατρική εταιρία, επί πόσο χρόνο κατείχε το κάθε συγκεκριμένο μερίδιο κατά τον χρόνο διανομής του μερίσματος. Τούτο θα αντέβαινε ομοίως στον σκοπό της αποτελεσματικής αποφυγής της διπλής φορολογίας.

42.      Αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η Βελγική Κυβέρνηση, μια πιο περιοριστική ερμηνεία δεν είναι αναγκαία ούτε για λόγους καταπολέμησης των καταχρήσεων (30). Αυτό που έχει καθοριστική σημασία για την αποφυγή των καταχρήσεων είναι να εμποδίζεται μια εταιρία να αποκτά το καθεστώς μητρικής εταιρίας μέσω απλώς βραχυπρόθεσμων και στοχευμένων αγορών εταιρικών μεριδίων και, με τον τρόπο αυτόν, να επωφελείται, τρόπον τινά εν παρόδω, από το φορολογικό πλεονέκτημα της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες. Τούτο δε διότι μια τέτοια ενδεχόμενη κατάχρηση εμποδίζεται ήδη από το γεγονός ότι ειδικά η συμμετοχή στη θυγατρική που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό ως μητρική εταιρία (10 % και/ή 25 %) διατηρείται για μια ελάχιστη διάρκεια διακράτησης και όχι για σύντομο μόνο χρονικό διάστημα. Για την αποφυγή μιας τέτοιας κατάχρησης, δεν είναι απαραίτητο κάθε επιμέρους εταιρικό μερίδιο στο οποίο αναλογούν διανομές κερδών να διατηρείται καθ’ όλη την ελάχιστη διάρκεια διακράτησης που προβλέπεται στον νόμο.

α)      Ενδιάμεσο συμπέρασμα

43.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, δεν συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης εθνική διάταξη, όπως το άρθρο 46, παράγραφος 1, στοιχείο c, του CIRC, βάσει της οποίας τα κέρδη που διανέμει μια θυγατρική εταιρία στη μητρική της δεν μπορούν να εκπίπτουν σε πλήρη έκταση, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, από τη βάση επιβολής του φόρου που εφαρμόζεται για τη μητρική εταιρία, παρά μόνο στο μέτρο που η μητρική εταιρία διατηρούσε, κατά τη διάρκεια της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας αυτής, τα συγκεκριμένα εταιρικά μερίδια στα οποία αναλογούν τα εν λόγω κέρδη.

VI.    Πρόταση

44.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως του Supremo Tribunal Administrativo (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Πορτογαλία) ως εξής:

Το άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 90/435/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1990, σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς το οποίο ισχύει για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση βάσει της οποίας τα κέρδη που διανέμει μια θυγατρική εταιρία στη μητρική της δεν μπορούν να εκπίπτουν σε πλήρη έκταση, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, από τη βάση επιβολής του φόρου που εφαρμόζεται για τη μητρική εταιρία, παρά μόνο στο μέτρο που η μητρική εταιρία διατηρούσε, κατά τη διάρκεια της ελάχιστης διάρκειας διακράτησης που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας αυτής, τα συγκεκριμένα εταιρικά μερίδια στα οποία αναλογούν τα εν λόγω κέρδη.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.


2      Βλ., μέχρι σήμερα, αποφάσεις της 12ης Μαΐου 2022, Schneider Electric κ.λπ. (C‑556/20, EU:C:2022:378), της 12ης Φεβρουαρίου 2009, Cobelfret (C‑138/07, EU:C:2009:82), της 22ας Δεκεμβρίου 2008, Les Vergers du Vieux Tauves (C‑48/07, EU:C:2008:758), και της 4ης Οκτωβρίου 2001, Αθηναϊκή Ζυθοποιία (C‑294/99, EU:C:2001:505).


3      Οδηγία του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1990, σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς το οποίο ισχύει για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών (ΕΕ 1990, L 225, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με την πράξη περί των όρων προσχωρήσεως της Δημοκρατίας της Αυστρίας, της Δημοκρατίας της Φινλανδίας και του Βασιλείου της Σουηδίας (ΕΕ 1995, L 1, σ. 1) και αναδιατυπώθηκε εν τω μεταξύ με την οδηγία 2011/96/ΕΕ του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2011 (ΕΕ 2011, L 345, σ. 8). Ωστόσο, στην υπό κρίση υπόθεση εξακολουθεί να έχει εφαρμογή ratione temporis η οδηγία 90/435/ΕΟΚ.


4      Βλ. αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες· όσον αφορά το αναδιατυπωμένο κείμενο της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες, το οποίο –στο μέτρο που είναι σχετικό με την υπό κρίση υπόθεση– έχει σε μεγάλο βαθμό πανομοιότυπο περιεχόμενο, βλ., επίσης, τις προτάσεις μου στην υπόθεση Neo Group (C‑203/25, EU:C:2026:423, σκέψη 45).


5      Η ονομασία αυτή προέρχεται από την απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360)· αναλυτικά επ’ αυτού, βλ., για παράδειγμα, τις προτάσεις μου στην υπόθεση ETI κ.λπ. (C‑280/06, EU:C:2007:404, σημεία 21 έως 63).


6      Βλ., συναφώς, για παράδειγμα, αποφάσεις της 30ής Ιανουαρίου 2020, I.G.I. (C‑394/18, EU:C:2020:56, σκέψεις 45 έως 54), της 18ης Οκτωβρίου 2012, Nolan (C‑583/10, EU:C:2012:638, σκέψεις 45 έως 57), και της 16ης Μαρτίου 2006, Poseidon Chartering (C‑3/04, EU:C:2006:176, σκέψη 17).


7      2003: Banco Comercial Português (6,03 %), Eletricidade de Portugal (4,84 %), Portugal Telecom (4,17 %) και Brisa Auto-Estradas de Portugal (5,10 %).


8      Θεμελιώδης συναφώς είναι η απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360). Στη συνέχεια, η απόφαση αυτή επιβεβαιώθηκε κατ’ επανάληψη, όπως για παράδειγμα προσφάτως με τις αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 53), και της 13ης Οκτωβρίου 2022, Baltijas Starptautiskā Akadēmija και Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 και C‑318/21, EU:C:2022:785, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


9      Π.χ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, Consiglio Nazionale die Geologi (C‑136/12, EU:C:2013:489, σκέψη 28), της 21ης Ιουλίου 2011, Kelly (C‑104/10, EU:C:2011:506, σκέψη 62), και της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Cartesio (C‑210/06, EU:C:2008:723, σκέψη 90, επί του τότε ισχύοντος άρθρου 234 EΚ).


10      Θεμελιώδης συναφώς η απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψη 37)· βλ., επίσης, αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 53), και της 13ης Οκτωβρίου 2022, Baltijas Starptautiskā Akadēmija και Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 και C‑318/21, EU:C:2022:785, σκέψη 35).


11      Βλ. αποφάσεις της 30ής Ιανουαρίου 2020, I.G.I. (C‑394/18, EU:C:2020:56, σκέψη 46), και της 10ης Νοεμβρίου 2011, FOGGIA-Sociedade Gestora de Participações Sociais (C‑126/10, EU:C:2011:718, σκέψη 21).


12      Βλ, για παράδειγμα, αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 53), της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten (C‑268/15, EU:C:2016:874, σκέψη 53), της 17ης Ιουλίου 1997, Leur-Bloem (C‑28/95, EU:C:1997:369, σκέψεις 25 και 27), καθώς και της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψη 36)· βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση ETI κ.λπ. (C‑280/06, EU:C:2007:404, σημεία 21 έως 63).


13      Απόφαση της 17ης Ιουλίου 1997, Leur-Bloem (C‑28/95, EU:C:1997:369, σκέψη 34).


14      Απόφαση της 28ης Μαρτίου 1995, Kleinwort Benson (C‑346/93, EU:C:1995:85, σκέψεις 23 και 24)· βλ., επίσης, απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2008, Les Vergers du Vieux Tauves (C‑48/07, EU:C:2008:758, σκέψη 24).


15      Απόφαση της 28ης Μαρτίου 1995, Kleinwort Benson (C‑346/93, EU:C:1995:85, σκέψη 24).


16      Αποφάσεις της 29ης Ιουλίου 2024, LivaNova (C‑713/22, EU:C:2024:642, σκέψη 45), και της 30ής Ιανουαρίου 2020, I.G.I. (C‑394/18, EU:C:2020:56, σκέψη 48)· βλ., επίσης, απόφαση της 27ης Απριλίου 2023, Banca A (Εφαρμογή της οδηγίας για τις συγχωνεύσεις σε εσωτερική κατάσταση) (C‑827/21, EU:C:2023:355, σκέψη 46).


17      Απόφαση της 17ης Ιουλίου 1997 (C‑28/95, EU:C:1997:369).


18      Βλ. υποσημείωση 8 των παρουσών προτάσεων.


19      Απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 53)· ομοίως, απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2022, Baltijas Starptautiskā Akadēmija και Stockholm School of Economics in Riga (C‑164/21 και C‑318/21, EU:C:2022:785, σκέψη 35).


20      Επί των κριτηρίων αυτών, βλ., εκ νέου, απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret (C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 53).


21      Βλ. συναφώς, ειδικότερα, τη χρήση του όρου «τουλάχιστον» (άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση, της οδηγίας για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρίες)· ειδικά όσον αφορά μια ελάχιστη διάρκεια διακράτησης που είναι βραχύτερη των δύο ετών, βλ., επίσης, απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 1996, Denkavit κ.λπ. (C‑283/94, C‑291/94 και C‑292/94, EU:C:1996:387, σκέψεις 23 και 39).


22      Βλ. υποσημείωση 8 των παρουσών προτάσεων.


23      Βλ. απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2017, Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:813, σκέψεις 30 και 40)· επίσης, διαφορετικά, προτάσεις μου στην υπόθεση Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:323, σκέψεις 35 και 36).


24      Ομοίως στην απόδοση στην αγγλική («companies»), την ισπανική («sociedades»), τη γαλλική («sociétés»), την ιταλική («società»), την ολλανδική («vennootschappen») και την πορτογαλική («sociedades») γλώσσα.


25      Ομοίως στην απόδοση στην αγγλική («such profits»), την ισπανική («dichos beneficios»), τη γαλλική («ces bénéfices»), την ιταλική («tali utili»), την ολλανδική («deze winst») και την πορτογαλική («esses lucros») γλώσσα.


26      Βλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 1996, Denkavit κ.λπ. (C‑283/94, C‑291/94 και C‑292/94, EU:C:1996:387, σκέψεις 39 και 40).


27      Βλ. αιτιολογική σκέψη 4 και άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες καθώς και, για παράδειγμα, αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Deister Holding και Juhler Holding (C‑504/16 και C‑613/16, EU:C:2017:1009, σκέψη 69), και της 12ης Φεβρουαρίου 2009, Cobelfret (C‑138/07, EU:C:2009:82, σκέψη 29)· βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:323, σημείο 19).


28      Αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες· βλ., επίσης, αποφάσεις της 12ης Μαΐου 2022, Schneider Electric κ.λπ. (C‑556/20, EU:C:2022:378, σκέψεις 44 και 45), της 26ης Φεβρουαρίου 2019, T Danmark και Y Denmark (C‑116/16 και C‑117/16, EU:C:2019:135, σκέψεις 78 και 112), και της 3ης Απριλίου 2008, Banque Fédérative du Crédit Mutuel (C‑27/07, EU:C:2008:195, σκέψη 24)· βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:323, σημείο 19).


29      Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3 της οδηγίας για τις μητρικές και θυγατρικές εταιρίες καθώς και αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2019, T Danmark και Y Denmark (C‑116/16 και C‑117/16, EU:C:2019:135, σκέψεις 78 και 112), της 4ης Οκτωβρίου 2001, Αθηναϊκή Ζυθοποιία (C‑294/99, EU:C:2001:505, σκέψη 25), και της 17ης Οκτωβρίου 1996, Denkavit κ.λπ. (C‑283/94, C‑291/94 και C‑292/94, EU:C:1996:387, σκέψη 22).


30      Βλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 1996, Denkavit κ.λπ. (C‑283/94, C‑291/94 και C‑292/94, EU:C:1996:387, σκέψη 31)· βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:323, σκέψη 34).