<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><JUDGMENT xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.00-20081231.xd"><BIB.JUDGMENT><REF.CASE FILE="ECRCJ2006PLA.0300239701.case.xml"><NO.CASE>C-499/04</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62004J0499</NO.CELEX><NO.SEQ>0008.0002</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>2413</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>2426</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>14</PAGE.TOTAL><AUTHOR>CJ</AUTHOR></BIB.JUDGMENT><CURR.TITLE><LEFT>WYROK Z DNIA <DATE ISO="20060309">9.3.2006 r.</DATE> — SPRAWA C-499/04</LEFT><RIGHT>WERHOF</RIGHT></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunatu</HT> (trzecia izba)</P><P>z dnia <DATE ISO="20060309">9 marca 2006 r.</DATE><NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING="STAR"><P>Język postępowania: niemiecki.</P></NOTE></P></TI></TITLE><JUDGMENT.INIT><P>W sprawie C-499/04</P><P>mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landesarbeitsgericht Düsseldorf (Niemcy) postanowieniem z dnia <DATE ISO="20041008">8 października 2004 r.</DATE>, które wpłynęło do Trybunału w dniu <DATE ISO="20041202">2 grudnia 2004 r.</DATE>, w postępowaniu:</P></JUDGMENT.INIT><PARTIES><PLAINTIFS><P>Hans Werhof</P></PLAINTIFS><AGAINST>przeciwko</AGAINST><DEFENDANTS><P><HT TYPE="BOLD">Freeway Traffic Systems GmbH</HT> &amp; <HT TYPE="BOLD">Co. KG,</HT></P></DEFENDANTS></PARTIES><PREAMBLE><PREAMBLE.INIT><P>TRYBUNAŁ (trzecia izba),</P><P>w składzie: A. Rosas, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), J.P. Puissochet, S. von Bahr i U. Lõhmus, sędziowie,</P><?PAGE NO="I-2414"?><P>rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,</P><P>sekretarz: C. Strömholm, administrator,</P></PREAMBLE.INIT><GR.VISA><VISA>uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu <DATE ISO="20051012">12 października 2005 r.</DATE>,</VISA></GR.VISA><GR.CONSID><CONSID><P>rozważywszy uwagi przedstawione:</P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>w imieniu Hansa Werhofa przez R. Buschmanna, Assessor,</P></ITEM><ITEM><P>w imieniu Freeway Traffic Systems GmbH &amp; Co. KG przez A. Löffiera, Rechtsanwalt,</P></ITEM><ITEM><P>w imieniu rządu niemieckiego przez C. Schulze-Bahr, działającą w charakterze pełnomocnika,</P></ITEM><ITEM><P>w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Rozeta i F. Hoffmeistera, działających w charakterze pełnomocników,</P></ITEM></LIST></CONSID></GR.CONSID><GR.VISA><VISA>po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu <DATE ISO="20051115">15 listopada 2005 r.</DATE>,</VISA></GR.VISA><PREAMBLE.FINAL><P>wydaje następujący</P></PREAMBLE.FINAL></PREAMBLE><CONTENTS.JUDGMENT><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Wyrok</P></TI></TITLE><NP><NO.P>1</NO.P><TXT>Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 77/187/WE z dnia <DATE ISO="19770214">14 lutego 1977 r.</DATE> w sprawie zbliżania<?PAGE NO="I-2415"?> ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części zakładów (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="061" DATE.PUB="1977" PAGE.FIRST="26">Dz.U. z 1977 r., L 61, str. 26</REF.DOC.OJ>, zwane] dalej <QUOT.START ID="QS0001" REF.END="QE0001" CODE="201E"/>dyrektywą<QUOT.END ID="QE0001" REF.START="QS0001" CODE="201D"/>).</TXT></NP><NP><NO.P>2</NO.P><TXT>Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy H. Werhofem (zwanym dalej <QUOT.START ID="QS0002" REF.END="QE0002" CODE="201E"/>powodem<QUOT.END ID="QE0002" REF.START="QS0002" CODE="201D"/>) a spółką Freeway Traffic Systems GmbH &amp; Co. KG (zwaną dalej <QUOT.START ID="QS0003" REF.END="QE0003" CODE="201E"/>pozwaną<QUOT.END ID="QE0003" REF.START="QS0003" CODE="201D"/>) w przedmiocie stosowania układu zbiorowego.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Ramy prawne</P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P>Uregulowania wspólnotowe</P></TI></TITLE><NP><NO.P>3</NO.P><TXT>Artykuł 3 dyrektywy stanowi:</TXT><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0004" REF.END="QE0004" CODE="201E"/>1.</NO.P><TXT>Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia w rozumieniu art. 1 ust. 1 przechodzą w wyniku tego przejęcia na przejmującego.</TXT></NP></ITEM></LIST></P><P>[...]</P><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Z chwilą dokonania przejęcia, o którym mowa w art. 1 ust. 1, warunki pracy uzgodnione w układach zbiorowych wiążą przejmującego w takim samym stopniu, w jakim wiązały zbywającego, do momentu rozwiązania lub wygaśnięcia układów<?PAGE NO="I-2416"?> zbiorowych lub do czasu wejścia w życie lub zastosowania innych układów zbiorowych.</TXT><P>Państwa członkowskie mogą ograniczyć okres przestrzegania tych zasad i warunków z zastrzeżeniem, że nie będzie on trwał krócej niż rok<QUOT.END ID="QE0004" REF.START="QS0004" CODE="201D"/> [tłumaczenie nieoficjalne].</P></NP></ITEM></LIST></P></NP><NP><NO.P>4</NO.P><TXT>Postanowienia te zostały zasadniczo powtórzone w następstwie zmiany dyrektywą Rady 98/50/WE z dnia <DATE ISO="19980629">29 czerwca 1998 r.</DATE> dyrektywy 77/187 (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="201" DATE.PUB="1998" PAGE.FIRST="88">Dz.U. L 201, str. 88</REF.DOC.OJ>), której termin transpozycji upływał w dniu <DATE ISO="20010717">17 lipca 2001 r.</DATE></TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P>Uregulowania krajowe</P></TI></TITLE><NP><NO.P>5</NO.P><TXT>Artykuł 3 dyrektywy został transponowany do prawa niemieckiego na podstawie art. 613a ust. 1 niemieckiego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch, zwanego dalej <QUOT.START ID="QS0005" REF.END="QE0005" CODE="201E"/>BGB<QUOT.END ID="QE0005" REF.START="QS0005" CODE="201D"/>), którego zdanie pierwsze i drugie brzmią następująco:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0006" REF.END="QE0006" CODE="201E"/>Jeśli na podstawie aktu prawnego ma miejsce przejęcie zakładu lub części zakładu przez innego właściciela, to przejmuje on prawa i obowiązki wynikające ze stosunków pracy istniejących w momencie przejęcia. Jeśli te prawa i obowiązki są regulowane na podstawie norm prawnych układu zbiorowego lub układu zakładowego, to te prawa i obowiązki stanowią część stosunku pracy pomiędzy nowym właścicielem a pracownikiem i nie mogą podlegać zmianom ze szkodą dla pracownika przed upływem roku od daty przejęcia<QUOT.END ID="QE0006" REF.START="QS0006" CODE="201D"/>.</P></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="I-2417"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne</P></TI></TITLE><NP><NO.P>6</NO.P><TXT>Powód został zatrudniony w dniu <DATE ISO="19850401">1 kwietnia 1985 r.</DATE> przez spółkę DUE WAG AG. Zgodnie z umową o pracę stosunek pracy miał być regulowany postanowieniami ogólnego układu zbiorowego oraz obowiązującego porozumienia płacowego dla przemysłu hutniczego, metalurgicznego i elektrycznego Nadrenii Północnej Westfalii.</TXT></NP><NP><NO.P>7</NO.P><TXT>Układ zbiorowy został zawarty pomiędzy unią przemysłu metalurgicznego i elektrycznego Nadrenii Północnej Westfalii (zwaną dalej <QUOT.START ID="QS0007" REF.END="QE0007" CODE="201E"/>AGV<QUOT.END ID="QE0007" REF.START="QS0007" CODE="201D"/>) a związkiem zawodowym przemysłu metalowego (zwanym dalej <QUOT.START ID="QS0008" REF.END="QE0008" CODE="201E"/>IG Metall<QUOT.END ID="QE0008" REF.START="QS0008" CODE="201D"/>). W chwili zatrudnienia powoda DUEWAG AG była członkiem AGV.</TXT></NP><NP><NO.P>8</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="19990401">1 kwietnia 1999 r.</DATE> spółka ta, po przekształceniu, stała się spółką Siemens DUEWAG GmbH. W dniu <DATE ISO="19991001">1 października 1999 r.</DATE> zbyła ona na rzecz pozwanej część zakładu, w którym pracował powód. Pozwana nie jest członkiem żadnej organizacji pracodawców zawierającej układy zbiorowe.</TXT></NP><NP><NO.P>9</NO.P><TXT>Na podstawie układu zakładowego zawartego w dniu <DATE ISO="20010802">2 sierpnia 2001 r.</DATE> pozwana porozumiała się z komitetem zakładowym w sprawie tabeli zaszeregowania pracowników, opierając się na postanowieniach wyżej wspomnianego układu zbiorowego. W dniu <DATE ISO="20010813">13 sierpnia 2001 r.</DATE> pozwana zawarła inny układ zakładowy, przewidujący jednolitą wypłatę wynagrodzenia.</TXT></NP><NP><NO.P>10</NO.P><TXT>Na podstawie pisma z tego samego dnia powód dowiedział się, że w zamian za jednolitą wypłatę wynagrodzenia zrzekł się ostatecznie wobec pozwanej wszelkich praw indywidualnych, na które mógłby się ewentualnie powoływać w zakresie wzrostu płacy na podstawie układu zbiorowego obowiązującego przed wejściem<?PAGE NO="I-2418"?> w życie tego układu. W dniu <DATE ISO="20010829">29 sierpnia 2001 r.</DATE> pozwana zawarła z powodem porozumienie uzupełniające do umowy o pracę, na podstawie którego powód miał otrzymywać wynagrodzenie podstawowe kategorii płacowej 8 oraz premię za wydajność.</TXT></NP><NP><NO.P>11</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20020523">23 maja 2002 r.</DATE> IG Metali oraz AGV zawarły nowy układ zbiorowy dla przemysłu metalurgicznego i elektrycznego Nadrenii Północnej Westfalii, przewidujący wzrost płac o 2,6% oraz dodatkową premię, począwszy od <DATE ISO="20030601">1 czerwca 2003 r.</DATE></TXT></NP><NP><NO.P>12</NO.P><TXT>Powód wystąpił do Arbeitsgericht Wuppertal, żądając zasądzenia od pozwanej na jego rzecz, począwszy od dnia <DATE ISO="20030601">1 czerwca 2003 r.</DATE>, różnicy pomiędzy wynagrodzeniem podstawowym a wynagrodzeniem przewidzianym na podstawie układu zbiorowego z dnia <DATE ISO="20020523">23 maja 2002 r.</DATE> oraz dodatkową premią przewidzianą w tym układzie. Pozew ten został oddalony wyrokiem z dnia <DATE ISO="20040107">7 stycznia 2004 r.</DATE></TXT></NP><NP><NO.P>13</NO.P><TXT>Powód złożył apelację do Landesarbeitsgericht Düsseldorf. Sąd ten uważa, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Bundesarbeitsgericht (federalnego sądu pracy) art. 613a ust. 1 BGB nie może służyć jako podstawa żądań powoda. Mając zatem wątpliwości co do zgodności tego orzecznictwa z art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/50, Landesarbeitsgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania prejudycjalne:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0009" REF.END="QE0009" CODE="201E"/>1)</NO.P><TXT>Czy jeżeli niebędący stroną układu zbiorowego przejmujący jest związany porozumieniem zbywającego — będącego stroną układu zbiorowego — i pracownika, w myśl którego każdorazowe układy zbiorowe dotyczące wynagrodzeń, które obowiązują zbywającego, należy stosować w sposób taki,<?PAGE NO="I-2419"?> że stosowany jest układ zbiorowy dotyczący wynagrodzeń ważny w chwili przejęcia, a nie układy zbiorowe dotyczące wynagrodzeń, które weszły w życie później, to jest to zgodne z art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/50 [...] zmieniającej dyrektywę 77/187 [...]?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>W przypadku udzielenia przez Trybunał odpowiedzi przeczącej:</TXT><P>Czy jeżeli niebędący stroną układu zbiorowego przejmujący jest związany układem zbiorowym, który wszedł w życie po przejęciu zakładu, tylko tak długo, jak [długo] byłby związany tym układem zbywający, to jest to zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 98/50?<QUOT.END ID="QE0009" REF.START="QS0009" CODE="201D"/>.</P></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>W przedmiocie pytań prejudycjalnych</P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P>Uwagi wstępne</P></TI></TITLE><NP><NO.P>14</NO.P><TXT>Na wstępie należy stwierdzić, że sąd odsyłający zmierza do uzyskania wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy w brzmieniu zmienionym dyrektywą 98/50.</TXT></NP><NP><NO.P>15</NO.P><TXT>Tymczasem spór przed sądem krajowym dotyczy skutków prawnych przejęcia części zakładu, które miało miejsce w dniu <DATE ISO="19991001">1 października 1999 r.</DATE>, czyli w dniu, w którym nie upłynął jeszcze termin dokonania transpozycji dyrektywy 98/50 (zob. w szczególności wyrok z dnia <DATE ISO="20041111">11 listopada 2004 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-425/02" YEAR="2004" PAGE.ECR="I-10823">C-425/02 Delahaye, Zb.Orz. str. I-10823, pkt 28</REF.DOC.ECR>).</TXT></NP><?PAGE NO="I-2420"?><NP><NO.P>16</NO.P><TXT>W ramach przedstawionych pytań nie jest zatem konieczne ustalanie wykładni dyrektywy w brzmieniu zmienionym dyrektywą 98/50.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P>W przedmiocie pytania pierwszego</P></TI></TITLE><NP><NO.P>17</NO.P><TXT>Przez swoje pierwsze pytanie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy w przypadku przejęcia zakładu i w świetle umowy o pracę odsyłającej do układu zbiorowego, którego stroną jest zbywający, lecz nie przejmujący, wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że przejmujący nie jest związany kolejnymi układami zbiorowymi zawartymi po układzie obowiązującym w momencie tego przejęcia.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><P>Uwagi przedstawione Trybunałowi</P></TI></TITLE><NP><NO.P>18</NO.P><TXT>Powód podnosi, że z orzecznictwa Trybunału wynika, że jeśli indywidualna umowa o pracę zawiera klauzulę odsyłającą do układów zbiorowych zawartych w określonej branży, to klauzula taka ma charakter <QUOT.START ID="QS0010" REF.END="QE0010" CODE="201E"/>dynamiczny<QUOT.END ID="QE0010" REF.START="QS0010" CODE="201D"/> i odsyła, zgodnie art. 3 ust. 1 dyrektywy, do układów zbiorowych zawartych po dacie przejęcia przedsiębiorstwa (zob. w szczególności wyroki z dnia <DATE ISO="20000914">14 września 2000 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-343/98" YEAR="2000" PAGE.ECR="I-6659">C-343/98 Collino i Chiapperò, Rec. str. I-6659, pkt 53</REF.DOC.ECR> oraz z dnia <DATE ISO="20031106">6 listopada 2003 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-4/01" YEAR="2003" PAGE.ECR="I-12859">C-4/01 Martin i in., Rec. str. I-12859, pkt 29,48 i 54</REF.DOC.ECR>). Taka wykładnia dyrektywy wynika z jej znaczenia i celu, czyli ochrony pracowników w przypadku zmiany właściciela przedsiębiorstwa, a w szczególności zapewnienia ochrony ich praw.</TXT></NP><?PAGE NO="I-2421"?><NP><NO.P>19</NO.P><TXT>Pozwana oraz rząd niemiecki uważają natomiast, że wiążący jest jedynie układ zbiorowy obowiązujący w chwili przejęcia. W przeciwnym razie, czyli jeśli układy zbiorowe wchodzące w życie po dacie przejęcia stosowałyby się wobec pracodawców nieuczestniczących w rokowaniach, naruszałoby to swobodę kontraktowania pracodawcy, równoważną z wywłaszczeniem. Ponadto należałoby także uwzględnić zasadę wolności stowarzyszania się, która obejmuje prawo pracodawcy do tego, by nie być członkiem stowarzyszenia lub organizacji zawodowej. Wreszcie z celu dyrektywy oraz brzmienia art. 3 ust. 1 wynikało, ich zdaniem, że jedynie prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę istniejącej w momencie przejęcia przechodzą na przejmującego.</TXT></NP><NP><NO.P>20</NO.P><TXT>Komisja Wspólnot Europejskich podnosi, że art. 3 ust. 2 dyrektywy, który dotyczy ochrony praw pracowniczych nabytych zbiorowo i który nakłada na pracodawcę obowiązek zachowania stosunku pracy regulowanego przez układ zbiorowy, zawiera dwa postanowienia, które znajdują zastosowanie w niniejszym przypadku.</TXT></NP><NP><NO.P>21</NO.P><TXT>Z jednej strony zgodnie z <QUOT.START ID="QS0011" REF.END="QE0011" CODE="201E"/>klauzulą równoważności<QUOT.END ID="QE0011" REF.START="QS0011" CODE="201D"/>, na podstawie której do umowy o pracę stosuje się zawarte przez zbywającego układy zbiorowe, obowiązek przejmującego w zakresie dalszego wypłacania powodowi wynagrodzenia, które zbywający uzgodnił indywidualnie, jak również dodatkowych premii przewidzianych przez układ zbiorowy pozostaje w mocy tylko <QUOT.START ID="QS0012" REF.END="QE0012" CODE="201E"/>do momentu rozwiązania lub wygaśnięcia<QUOT.END ID="QE0012" REF.START="QS0012" CODE="201D"/> tego układu. Komisja uważa, że nowy układ zbiorowy zawarty w dniu <DATE ISO="20020523">23 maja 2002 r.</DATE>, który wszedł w życie w dniu <DATE ISO="20030601">1 czerwca 2003 r.</DATE>, zastąpił układ zbiorowy wiążący przejmującego na podstawie przejęcia w ten sposób, że nie jest już on związany nowym układem, począwszy od dnia <DATE ISO="20030601">1 czerwca 2003 r.</DATE></TXT></NP><NP><NO.P>22</NO.P><TXT>Z drugiej strony zważywszy na to, że możliwość ograniczenia okresu ochrony warunków pracy przewidzianych w art. 3 ust. 2 akapit drugi dyrektywy została transponowana do prawa niemieckiego na podstawie art. 613a ust. 1 zdanie drugie BGB, pozwana mogła również uwolnić się od obowiązku przestrzegania układu zbiorowego przed jego wygaśnięciem, wraz z końcem rocznego okresu, licząc od momentu przejęcia.</TXT></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-2422"?><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><P>Odpowiedź Trybunału</P></TI></TITLE><NP><NO.P>23</NO.P><TXT>Należy najpierw przypomnieć, że umowa charakteryzuje się zasadą autonomii woli stron, zgodnie z którą strony pozostają wolne w zakresie kształtowania wzajemnych zobowiązań. Na podstawie tej zasady i w sytuacji takiej jak sytuacja w postępowaniu przed sądem krajowym, gdy pozwana nie jest członkiem organizacji pracodawców i nie jest związana żadnym układem zbiorowym, prawa i obowiązki wynikające z takiego układu nie stosują się zatem wobec niej co do zasady. W przeciwnym wypadku, jak podniósł rzecznik generalny w pkt 52 swojej opinii, doszłoby do naruszenia zasady, zgodnie z którą umowy nie mogą nakładać obowiązków na osoby trzecie.</TXT></NP><NP><NO.P>24</NO.P><TXT>Jednakże w kontekście przejęcia przedsiębiorstwa i konsekwencji, jakie niesie to dla stosunku pracy, bezwarunkowe stosowanie powyższej zasady mogłoby pociągać za sobą pogorszenie warunków wynikających dla pracownika z jego umowy o pracę i układu zbiorowego, którego stroną jest pracodawca zbywający, lecz nie pracodawca przejmujący przedsiębiorstwo. Z tego właśnie powodu przy przejęciu przedsiębiorstwa prawodawca wspólnotowy zażądał zagwarantowania pracownikom szczególnej ochrony mającej na celu zapobieżenie takiemu pogorszeniu, które mogłoby wynikać z zastosowania tej zasady.</TXT></NP><NP><NO.P>25</NO.P><TXT>Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że dyrektywa dąży do zapewnienia ochrony praw pracowniczych w razie zmiany pracodawcy przez umożliwienie pracownikom pozostania w zatrudnieniu u nowego pracodawcy na tych samych warunkach jak te uzgodnione ze zbywającym (zob. w szczególności wyroki z dnia <DATE ISO="19880210">10 lutego 1988 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="324/86" YEAR="1988" PAGE.ECR="739">324/86 Daddy's Dance Hall, Rec. str. 739, pkt 9</REF.DOC.ECR>, z dnia <DATE ISO="19910725">25 lipca 1991 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-362/89" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-4105">C-362/89 D'Urso i in., Rec. str. I-4105, pkt 9</REF.DOC.ECR> oraz z dnia <DATE ISO="19981112">12 listopada 1998 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-399/96" YEAR="1998" PAGE.ECR="I-6965">C-399/96 Europices, Rec. str. I-6965, pkt 37</REF.DOC.ECR>).</TXT></NP><NP><NO.P>26</NO.P><TXT>Również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy dyrektywy mają charakter bezwzględnie obowiązujący w tym znaczeniu, że nie można od nich odstępować na<?PAGE NO="I-2423"?> niekorzyść pracowników (zob. ww. wyrok w sprawie Martin i in., pkt 39). Z tego wynika, że umowa o pracę lub stosunek pracy istniejące w momencie przejęcia przedsiębiorstwa pomiędzy zbywającym a pracownikami zatrudnionymi w przejmowanym przedsiębiorstwie przechodzą z mocy prawa ze zbywającego na przejmującego z samego faktu przejęcia przedsiębiorstwa (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie d'Urso i in., pkt 20 i wyrok z dnia <DATE ISO="19961114">14 listopada 1996 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-305/94" YEAR="1996" PAGE.ECR="I-5927">C-305/94 Rotsart de Hertaing, Rec. str. I-5927, pkt 18</REF.DOC.ECR>).</TXT></NP><NP><NO.P>27</NO.P><TXT>W niniejszym przypadku umowa o pracę, której stroną byt skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym, w zakresie wynagrodzenia odsyła do układu zbiorowego. Ta klauzula umowy o pracę dotyczy art. 3 ust. 1 dyrektywy. Dlatego zgodnie z dyrektywą prawa i obowiązki powstałe na podstawie układu zbiorowego, do którego odsyła umowa o pracę, przechodzą z mocy prawa na nowego właściciela, nawet jeśli — jak w postępowaniu przed sądem krajowym — nie jest on stroną żadnego układu zbiorowego. A zatem prawa i obowiązki powstałe na podstawie układu zbiorowego nadal wiążą nowego właściciela po przejęciu zakładu.</TXT></NP><NP><NO.P>28</NO.P><TXT>Do celów wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy klauzula odsyłająca do układu zbiorowego nie może mieć szerszego zakresu niż układ, do którego odsyła. W konsekwencji należy uwzględnić art. 3 ust. 2 dyrektywy, który określa ograniczenia zasady stosowalności układu zbiorowego, do którego odsyła umowa o pracę.</TXT></NP><NP><NO.P>29</NO.P><TXT>Z jednej strony warunki pracy regulowane układem zbiorowym są zachowane tylko do momentu jego rozwiązania lub wygaśnięcia albo do czasu wejścia w życie, lub zastosowania innego układu zbiorowego. Z brzmienia dyrektywy nie wynika zatem w żaden sposób, aby prawodawca wspólnotowy żądał związania przejmującego innymi układami zbiorowymi niż układ obowiązujący w momencie przejęcia, a w rezultacie narzucał późniejszą zmianę warunków pracy poprzez zastosowanie nowego układu zbiorowego zawartego po przejęciu. Taka ocena jest ponadto zgodna z celem tej dyrektywy, który ogranicza się do ochrony praw i obowiązków<?PAGE NO="I-2424"?> pracowniczych istniejących w dniu przejęcia. Natomiast celem dyrektywy nie była ochrona oczekiwań ani tym samym ewentualnych korzyści wynikających z przyszłego rozwoju układów zbiorowych.</TXT></NP><NP><NO.P>30</NO.P><TXT>Z drugiej strony państwa członkowskie mogą ograniczyć okres ochrony warunków pracy wynikających z układu zbiorowego, z zastrzeżeniem, by okres ten nie był krótszy niż rok. To ostatnie ograniczenie jest w pewien sposób pomocnicze, gdyż może znaleźć zastosowanie, jeśli żadna z powyższych sytuacji, czyli rozwiązanie lub wygaśnięcie istniejącego układu zbiorowego, lub wejście w życie albo zastosowanie innego układu zbiorowego nie będzie miała miejsca w terminie roku od przejęcia.</TXT></NP><NP><NO.P>31</NO.P><TXT>Ponadto o ile zgodnie z celem dyrektywy należy chronić interesy pracowników, których dotyczy przejęcie, to nie można jednak rozpatrywać tego w oderwaniu od interesów przejmującego, który musi być w stanie przeprowadzić konieczne dopasowania i dostosowania w celu kontynuacji swojej działalności.</TXT></NP><NP><NO.P>32</NO.P><TXT>W tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w celu dokonania wykładni przepisów dyrektywy należy uwzględnić zasadę jednolitości wspólnotowego porządku prawnego, która wymaga, by prawo wtórne Wspólnoty podlegało wykładni zgodnej z ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego (zob. podobnie wyrok z dnia <DATE ISO="20040401">1 kwietnia 2004 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-1/02" YEAR="2004" PAGE.ECR="I-3219">C-1/02 Borgmann, Rec. str. I-3219, pkt 30</REF.DOC.ECR>).</TXT></NP><NP><NO.P>33</NO.P><TXT>Należy przypomnieć, że wolność stowarzyszania się, która obejmuje również prawo do tego, by nie być członkiem organizacji (zob. podobnie wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia <DATE ISO="19930630">30 czerwca 1993 r.</DATE> w sprawie Sigurjónsson przeciwko Islandii, seria A nr 264, § 35 oraz z dnia <DATE ISO="19960425">25 kwietnia 1996 r.</DATE> w sprawie Gustafsson przeciwko Szwecji, Zbiór orzeczeń i postanowień 1996-11, str. 637, § 45), jest zawarta w art. 11 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu <DATE ISO="19501104">4 listopada 1950 r.</DATE><?PAGE NO="I-2425"?> i stanowi część praw podstawowych, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunatu są chronione we wspólnotowym porządku prawnym (wyrok z dnia <DATE ISO="19951215">15 grudnia 1995 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-415/93" YEAR="1995" PAGE.ECR="I-4921">C-415/93 Bosman, Rec. str. I-4921, pkt 79</REF.DOC.ECR>), o czym przypomina art. 6 ust. 2 UE (zob. wyrok z dnia <DATE ISO="20010306">6 marca 2001 r.</DATE> w sprawie <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-274/99 P" YEAR="2001" PAGE.ECR="I-1611">C-274/99 P Connolly przeciwko Komisji, Rec. str. I-1611</REF.DOC.ECR>).</TXT></NP><NP><NO.P>34</NO.P><TXT>Gdyby przyjąć przedstawianą przez powoda wykładnię <QUOT.START ID="QS0013" REF.END="QE0013" CODE="201E"/>dynamiczną<QUOT.END ID="QE0013" REF.START="QS0013" CODE="201D"/> odsyłającej klauzuli umownej, o której mowa w pkt 18 niniejszego wyroku, oznaczałoby to, że przyszłe układy zbiorowe stosują się wobec przejmującego, który nie jest stroną układu zbiorowego, i że jego prawo podstawowe do niestowarzyszania się zostało naruszone.</TXT></NP><NP><NO.P>35</NO.P><TXT>Natomiast wykładnia <QUOT.START ID="QS0014" REF.END="QE0014" CODE="201E"/>statyczna<QUOT.END ID="QE0014" REF.START="QS0014" CODE="201D"/> wspomnianej klauzuli, przedstawiana przez pozwaną w postępowaniu przed sądem krajowym oraz rząd niemiecki, pozwala uniknąć sytuacji, w której niebędący stroną układu zbiorowego podmiot przejmujący zakład byłby związany przyszłym rozwojem układu. Jego prawo do niestowarzyszania się jest zatem w pełni gwarantowane.</TXT></NP><NP><NO.P>36</NO.P><TXT>W tych okolicznościach powód nie może powoływać się na to, że klauzula zawarta w indywidualnej umowie o pracę i odsyłająca do układów zbiorowych zawartych w określonej branży ma charakter <QUOT.START ID="QS0015" REF.END="QE0015" CODE="201E"/>dynamiczny<QUOT.END ID="QE0015" REF.START="QS0015" CODE="201D"/> i odsyła, przy zastosowaniu art. 3 ust. 1 dyrektywy, do kolejnych układów zbiorowych zawartych po dacie przejęcia przedsiębiorstwa.</TXT></NP><NP><NO.P>37</NO.P><TXT>Z powyższego wynika, że na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku umowy o pracę odsyłającej do układu zbiorowego, którego stroną jest zbywający niebędący stroną takiego układu, przejmujący nie był związany kolejnymi układami zbiorowymi zawartymi po układzie obowiązującym w momencie tego przejęcia.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="I-2426"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P>W przedmiocie drugiego pytania</P></TI></TITLE><NP><NO.P>38</NO.P><TXT>Ze względu na odpowiedź udzieloną na pierwsze pytanie udzielenie odpowiedzi na drugie pytanie nie jest konieczne.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>W przedmiocie kosztów</P></TI></TITLE><NP><NO.P>39</NO.P><TXT>Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><JURISDICTION><INTRO><P>Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:</P></INTRO><P>Wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 77/187/WE z dnia <DATE ISO="19770214">14 lutego 1977 r.</DATE> w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części zakładów należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku umowy o pracę odsyłającej do układu zbiorowego, którego stroną jest zbywający niebędący stroną takiego układu, przejmujący nie był związany kolejnymi układami zbiorowymi zawartymi po układzie obowiązującym w momencie tego przejęcia.</P></JURISDICTION></CONTENTS.JUDGMENT><SIGNATURE.CASE><P>Podpisy</P></SIGNATURE.CASE></JUDGMENT>