Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 8ης Μαΐου 2025 (1)
Υπόθεση C‑698/23 P
Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ)
κατά
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
παρισταμένων των:
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας
Γαλλικής Δημοκρατίας
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Αίτηση αναιρέσεως – Θεσμικό δίκαιο – Επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/794 – Κανονισμός (ΕΕ) 2022/991 – Θεσμικά προνόμια του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) – Προσφυγή ακυρώσεως – Ενεργητική νομιμοποίηση – Άρθρο 263 ΣΛΕΕ »
1. Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως στρέφεται κατά της διάταξης του Γενικού Δικαστηρίου της 6ης Σεπτεμβρίου 2023, ΕΕΠΔ κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (2), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε απαράδεκτη την προσφυγή που άσκησε ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (στο εξής: ΕΕΠΔ) με αίτημα την ακύρωση των άρθρων 74α και 74β του κανονισμού (ΕΕ) 2016/794 (3), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/991 (4).
2. Με την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ο ΕΕΠΔ είχε υποστηρίξει ότι οι επίδικες διατάξεις νομιμοποιούν αναδρομικώς ορισμένες πρακτικές του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) στον τομέα της προστασίας δεδομένων, τις οποίες ο ΕΕΠΔ είχε επικρίνει με απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2022.
3. Κατά τον ΕΕΠΔ, τα αποτελέσματα της απόφασης της 3ης Ιανουαρίου 2022 κατά της Ευρωπόλ ακυρώθηκαν εν τοις πράγμασι δυνάμει της μεταρρύθμισης του κανονισμού 2016/794 με τον κανονισμό 2022/991. Κατά τη γνώμη του ΕΕΠΔ, οι νέες διατάξεις (5) θίγουν την ανεξαρτησία του και προσβάλλουν τις εξουσίες του ως εποπτεύουσας αρχής.
4. Με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι ο ΕΕΠΔ:
– δεν διαθέτει την ενεργητική νομιμοποίηση την οποία το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ αναγνωρίζει στα κράτη μέλη και σε ορισμένα θεσμικά όργανα της Ένωσης·
– θα μπορούσε να προσβάλει το κύρος των επίδικων διατάξεων μόνον εάν πληρούνταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, κάτι το οποίο δεν συμβαίνει εν προκειμένω.
I. Ιστορικό της διαφοράς
5. Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 2 έως 13 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, εκ των οποίων παραθέτω τις ακόλουθες:
«2 Κατόπιν αυτεπάγγελτης έρευνας και της επιπλήξεως της 17ης Σεπτεμβρίου 2020, ο ΕΕΠΔ εξέδωσε, στις 3 Ιανουαρίου 2022, απόφαση κατά [της Ευρωπόλ], δυνάμει του άρθρου 43, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ, διαπιστώνοντας ότι, “[π]ροβλέποντας τη συνεχή αποθήκευση συνόλων δεδομένων χωρίς κατηγοριοποίηση, το σχέδιο δράσης που παρουσίασε η Ευρωπόλ δεν έθιγε την παράβαση που διαπιστώθηκε στην προειδοποιητική απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2020” και ότι “[η] επεξεργασία από την Ευρωπόλ συνόλων δεδομένων χωρίς κατηγοριοποίηση […] με μόνο σκοπό την ανάκτηση των συναφών πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφοι 3 και 5, και το παράρτημα II.B του [αρχικού] κανονισμού Ευρωπόλ [(6)], καθώς και τις αρχές της ελαχιστοποίησης των δεδομένων και του περιορισμού της διατήρησης των δεδομένων ([ά]ρθρο 28, παράγραφος 1, στοιχεία γʹ και εʹ, του [αρχικού] κανονισμού Ευρωπόλ), δεν δύναται να υπερβαίνει περίοδο κατ’ ανώτατο όριο έξι μηνών από την ημερομηνία λήψης των δεδομένων”.
– 3 Για να προβεί στον συλλογισμό αυτό, ο ΕΕΠΔ διευκρίνισε μεταξύ άλλων ότι, “[ε]λλείψει ρητής νομικής διάταξης που ορίζει τη διάρκεια διατήρησης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία προς τον σκοπό αυτό, […] πρέπει να εφαρμοστεί αναλογικά το άρθρο 18, παράγραφος 6, του [αρχικού] κανονισμού [Ευρωπόλ]” [(7)].
– 4 Συνεπώς, από την απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2022 προκύπτει ότι ο ΕΕΠΔ υποχρέωσε, κατ’ ουσίαν, την Ευρωπόλ να προβαίνει, για κάθε λήψη δεδομένων από τις 4 Ιανουαρίου 2022 και εξής, στην κατηγοριοποίηση των οικείων δεδομένων κατά το άρθρο 18, παράγραφος 5, του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ εντός προθεσμίας έξι μηνών από τη λήψη των δεδομένων και εντός προθεσμία δώδεκα μηνών για τα υφιστάμενα στις 3 Ιανουαρίου 2022 σύνολα δεδομένων, μετά το πέρας των οποίων η Ευρωπόλ ήταν υποχρεωμένη να διαγράψει τα δεδομένα αυτά.
[…]
– 8 Στις 8 Ιουνίου 2022, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσαν τον τροποποιημένο κανονισμό Ευρωπόλ. Η διατύπωση των άρθρων 74α και 74 β επικυρώθηκε στον ανωτέρω κανονισμό.
– 9 Οι εν λόγω διατάξεις προβλέπουν, κατ’ ουσίαν, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Ευρωπόλ προβαίνει, εντός ορισμένης προθεσμίας, στην κατηγοριοποίηση των συνόλων δεδομένων που έχει στην κατοχή της κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ και διευκρινίζουν τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες υπό τις οποίες επιτρέπεται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που δεν σχετίζονται με τις κατηγορίες υποκειμένων των δεδομένων που απαριθμούνται στο παράρτημα II του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ και που έχουν διαβιβαστεί στην Ευρωπόλ πριν από τις 28 Ιουνίου 2022 προς υποστήριξη εν εξελίξει ποινικής έρευνας.
[…]
– 10 Στις 15 Ιουνίου 2022, ο ΕΕΠΔ, θεωρώντας ότι το περιεχόμενο της απόφασής του της 3ης Ιανουαρίου 2022 δεν ήταν το ίδιο με αυτό των άρθρων 74α και 74β του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ, ζήτησε από το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή να του διαβιβάσουν έγγραφα σχετικά με σύνδεση μεταξύ του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ και την προηγούμενη άσκηση των εποπτικών καθηκόντων του. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο απάντησαν στο αίτημα αυτό με έγγραφα, αντιστοίχως, της 12ης Ιουλίου και της 25ης Ιουλίου 2022.
– 11 Στο έγγραφο αριθ. 5370/22 του Συμβουλίου, της 24ης Ιανουαρίου 2022, σχετικά με την προετοιμασία του τριμερούς διαλόγου, διευκρινίζεται ότι “[η] πρόσφατη απόφαση του [ΕΕΠΔ], η οποία δύναται να έχει επιχειρησιακές συνέπειες για τη δράση της Ευρωπόλ, επιβεβαιώνει την ανάγκη ταχείας έκδοσης του κανονισμού”, ότι “[η] Προεδρία πρότεινε στις αντιπροσωπείες την εισαγωγή ενός νέου άρθρου 74[β] με σκοπό την περαιτέρω αποσαφήνιση της κατάστασης των δεδομένων που έχει επί του παρόντος στην κατοχή της η Ευρωπόλ, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της ανωτέρω απόφασης της 3ης Ιανουαρίου 2022”, και ότι “[π]λείονες αντιπροσωπείες αποδέχθηκαν επί της αρχής την εν λόγω πρόταση κατά τη συνεδρίαση της 19ης Ιανουαρίου [2022,] πλην όμως είναι αναγκαία η έγκρισή της από την επιτροπή λόγω της πρόσφατης παρουσίασής της και του διακυβεύματος που θέτει το εν λόγω ζήτημα μετά την απόφαση του ΕΕΠΔ”.
– 12 Με έγγραφο της 15ης Ιουλίου 2022, ο ΕΕΠΔ ρώτησε την Ευρωπόλ αν, υπό το πρίσμα των άρθρων 74α και 74β του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ, η απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2022 εξακολουθούσε να εφαρμόζεται ή αν η Ευρωπόλ θεωρούσε ότι τα εν λόγω άρθρα είχαν αντικαταστήσει ή τροποποιήσει το περιεχόμενο της ανωτέρω απόφασης.
– 13 Με έγγραφο της 22ας Αυγούστου 2022, η Ευρωπόλ απάντησε, κατ’ ουσίαν, στον ΕΕΠΔ ότι εξακολουθούσε να εφαρμόζει ορισμένα σημεία της απόφασης της 3ης Ιανουαρίου 2022, πλην όμως δεν ήταν σε θέση στο παρόν στάδιο να εκφέρει γνώμη όσον αφορά την κατάσταση στις 3 Ιανουαρίου 2023 και την υποβολή νέων αναφορών εφαρμογής βάσει της εν λόγω απόφασης. Στο έγγραφο αυτό αναφέρεται επίσης ότι τα άρθρα 74α και 74β του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ δεν εφαρμόστηκαν επί ορισμένων ληφθέντων δεδομένων τα οποία απαλείφθηκαν.»
II. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη
6. Με την προσφυγή που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ο ΕΕΠΔ ζήτησε την ακύρωση των επίδικων μεταβατικών διατάξεων.
7. Με το υπόμνημα αντικρούσεως, το Κοινοβούλιο ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή.
8. Το Συμβούλιο προέβαλε ένσταση απαραδέκτου της προσφυγής για «[…] δύο λόγους. […] [Α]φενός, ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη για τον λόγο ότι ο ΕΕΠΔ δεν μνημονεύεται στο άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ή δυνάμει της απόφασης […] Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου [(8)] και, αφετέρου, ότι η απόφαση δεν αφορά τον ΕΕΠΔ άμεσα και ατομικά, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ» (9).
9. Σε σχέση με την ένσταση απαραδέκτου, ο ΕΕΠΔ υποστήριξε τα εξής:
– «ότι η ενεργητική του νομιμοποίηση για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ δικαιολογείται από την ανάγκη να διαθέτει ένδικο βοήθημα για τη διατήρηση των θεσμικών του προνομίων, ιδίως της ανεξαρτησίας του ως εποπτεύουσας αρχής δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 3, του [Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης)], και τη διατήρηση της θεσμικής ισορροπίας μεταξύ του ρόλου των εποπτικών αρχών και του ρόλου του νομοθέτη. Συναφώς, υποστηρίζει ότι διαθέτει ενεργητική νομιμοποίηση δυνάμει της νομολογίας που διαμορφώθηκε με την απόφαση [Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου], η οποία πρέπει να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν στην υπό κρίση υπόθεση, καθόσον η απόφαση αυτή καταδεικνύει ότι η προστασία των θεσμικών προνομίων συνεπάγεται ότι ένα θεσμικό όργανο έχει, κατ’ εξαίρεση, τη δυνατότητα να διασφαλίσει τα προνόμια αυτά χωρίς να απαιτείται να πληροί τις προϋποθέσεις του παραδεκτού που ισχύουν, δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, για τα φυσικά και νομικά πρόσωπα» (10).
– «[…] ο ΕΕΠΔ υποστηρίζει, επικουρικώς, ότι οι προσβαλλόμενες διατάξεις τον αφορούν άμεσα και ατομικά και ότι έχει πρόδηλο και ενεστώς συμφέρον να ακυρωθούν […]» (11).
10. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή του ΕΕΠΔ για τους ακόλουθους λόγους.
– Κατά πρώτον, ο ΕΕΠΔ, καίτοι αποτελεί όργανο της Ένωσης με ειδικό καθεστώς, δεν περιλαμβάνεται ούτε στους προσφεύγοντες που μνημονεύονται στο άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ούτε στον κατάλογο των θεσμικών οργάνων του άρθρου 13, παράγραφος 1, ΣΕΕ.
– Κατά δεύτερον, σε σχέση με την επίκληση από τον ΕΕΠΔ της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, η ενεργητική νομιμοποίηση που αναγνωρίστηκε με την απόφαση εκείνη στο Κοινοβούλιο εξηγείται από την αναγκαιότητα κάλυψης του κενού που συνεπαγόταν τότε η έλλειψη μέσων ένδικης προστασίας κατά πράξεων των λοιπών θεσμικών οργάνων που μπορούσαν να προσβάλουν τα προνόμια του Κοινοβουλίου. Εντούτοις, ο ΕΕΠΔ δύναται εν προκειμένω να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθόσον αποτελεί όργανο συσταθέν με πράξη παράγωγου δικαίου, το οποίο μπορεί να εξομοιωθεί με νομικό πρόσωπο.
– Κατά τρίτον, ως όργανο της Ένωσης, ο ΕΕΠΔ μπορεί να εξομοιωθεί με νομικό πρόσωπο κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και, επομένως, ως τέτοιο, νομιμοποιείται να ασκήσει προσφυγή για την ακύρωση των επίδικων μεταβατικών διατάξεων, εφόσον τον αφορούν άμεσα και ατομικά.
– Συναφώς, οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις τροποποιούν το νομικό καθεστώς προστασίας των δεδομένων, το οποίο εποπτεύει ο ΕΕΠΔ, πλην όμως δεν ασκούν επιρροή επί της φύσεως ή του περιεχομένου των εξουσιών που η νομοθεσία της Ένωσης αναθέτει στον ΕΕΠΔ και, επομένως, δεν πληρούται η προϋπόθεση περί άμεσου επηρεασμού.
– Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι, αφενός, οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις δεν επηρεάζουν άμεσα την έννομη κατάσταση του ΕΕΠΔ και, αφετέρου, οι προϋποθέσεις του άμεσου επηρεασμού και του ατομικού επηρεασμού από την πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσφυγή ήταν, εν μέρει, απαράδεκτη και, εν μέρει, προδήλως απαράδεκτη.
III. Η αίτηση αναιρέσεως και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
11. Με την αίτηση αναιρέσεως, ο ΕΕΠΔ ζητεί από το Δικαστήριο:
– να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη,
– να ακυρώσει τις επίδικες μεταβατικές διατάξεις,
– να καταδικάσει τους καθών της πρωτοβάθμιας δίκης στα δικαστικά έξοδα.
12. Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως ο ΕΕΠΔ προβάλλει έναν κύριο λόγο και έναν επικουρικό λόγο οι οποίοι αφορούν:
– παραβίαση της αρχής της θεσμικής ισορροπίας, κατά την έννοια της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, και προσβολή του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής για την προστασία του προνομίου της ανεξαρτησίας του,
– επικουρικώς, πλάνη στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κρίνοντας ότι ο ΕΕΠΔ δεν επηρεάζεται άμεσα από τις επίδικες μεταβατικές διατάξεις, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
13. Το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως,
– να καταδικάσει τον ΕΕΠΔ στα δικαστικά έξοδα.
14. Το Συμβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως προδήλως απαράδεκτη ή, επικουρικώς, ως προδήλως αβάσιμη,
– να καταδικάσει τον ΕΕΠΔ στα δικαστικά έξοδα.
15. Η Γαλλική Δημοκρατία και η Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις προς στήριξη των αιτημάτων του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
16. Μετά την υποβολή δύο υπομνημάτων απαντήσεως και ανταπαντήσεως, στις 11 Μαρτίου 2025 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, στην οποία παρέστησαν ο ΕΕΠΔ, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή.
IV. Ανάλυση
Α. Κύριος λόγος αναιρέσεως
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
α) Επί του παραδεκτού
17. Το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι ο κύριος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος, καθότι ο ΕΕΠΔ περιορίστηκε να επαναλάβει τα επιχειρήματα που προέβαλε πρωτοδίκως και να εκφράσει τη διαφωνία του με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, χωρίς να προσδιορίσει σαφώς τα νομικά σφάλματα στα οποία εκτιμά ότι υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο.
18. Ο ΕΕΠΔ αντιτάσσει ότι, με την προσφυγή του, προσδιόρισε ρητώς τα επίμαχα ζητήματα και ότι, στην αναιρετική διαδικασία, αμφισβητεί την ερμηνεία του δικαίου από το Γενικό Δικαστήριο, του οποίου η κρίση είναι, επιπλέον, πλημμελώς αιτιολογημένη.
β) Επί της ουσίας
19. Ο ΕΕΠΔ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να αναγνωρίσει την ενεργητική νομιμοποίησή του να προσβάλει τις επίδικες μεταβατικές διατάξεις, ανεξαρτήτως των προϋποθέσεων του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθότι, άλλως, μια ανεξάρτητη εποπτική αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 3, του Χάρτη, στερείται το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου για τη διατήρηση της θεσμικής ισορροπίας.
20. Προς στήριξη του ανωτέρω επιχειρήματος, ο ΕΕΠΔ είχε επικαλεστεί την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε αλυσιτελή για λόγους που, κατά τον ΕΕΠΔ, δεν τεκμηριώνονται. Όπως και το Κοινοβούλιο στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση εκείνη, ο ΕΕΠΔ δεν διαθέτει στην πραγματικότητα κανένα μέσο ένδικης προστασίας που να του παρέχει τη δυνατότητα να προασπιστεί την ανεξαρτησία του, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 8, παράγραφος 3, του Χάρτη ως θεμελιώδης συνιστώσα της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
21. Κατά τον ΕΕΠΔ, το γεγονός ότι διαθέτει νομική προσωπικότητα, εν αντιθέσει προς το Κοινοβούλιο στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, δεν μπορεί να του στερεί τη δυνατότητα να προασπιστεί την ανεξαρτησία του, η οποία θίγεται αναπόφευκτα από τον αναδρομικό χαρακτήρα των επίδικων μεταβατικών διατάξεων.
22. Κατά τη γνώμη του ΕΕΠΔ, καθοριστικής σημασίας στοιχείο είναι, όπως αναγνώρισε το Δικαστήριο, να διασφαλίζεται η ακεραιότητα του συστήματος κατανομής των εξουσιών που καθιερώνεται από τις Συνθήκες. Τούτο απαιτεί να υπάρχουν μέσα ένδικης προστασίας στα οποία να έχουν πρόσβαση όχι μόνον τα θεσμικά όργανα, αλλά και ένα όργανο όπως ο ΕΕΠΔ, σύμφωνα με την αρχή της ισορροπίας των εξουσιών.
23. Το Γενικό Δικαστήριο περιόρισε τα μέσα προσφυγής στα οποία μπορεί να έχει πρόσβαση ο ΕΕΠΔ στο προβλεπόμενο από το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, με αποτέλεσμα, κατά τον ΕΕΠΔ, τη δημιουργία κενού στο σύνολο του δικαιοδοτικού συστήματος που καθιερώνεται από τις Συνθήκες. Μόνον η αναγνώριση γενικής και αυτοτελούς νομιμοποίησης μπορεί να διασφαλίζει την ένδικη προστασία των προνομίων του ΕΕΠΔ σε κάθε περίσταση, χωρίς να απαιτείται η πλήρωση προϋποθέσεων οι οποίες, όπως αυτές του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, συντρέχουν μόνον σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις. Η ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ μπορεί να θιγεί από μέτρα τα οποία, μολονότι δεν τον επηρεάζουν άμεσα και ατομικά, είναι εντούτοις ικανά να δημιουργήσουν κίνδυνο «προληπτικής υπακοής».
24. Ομοίως, ο ΕΕΠΔ υποστηρίζει ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο του προσήψε ότι προβάλλει «προνομιακό» δικαίωμα να θέτει υπό αμφισβήτηση κάθε νομοθετική πράξη στον τομέα της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Αντιθέτως, ο ΕΕΠΔ επιδιώκει απλώς και μόνον να αναγνωριστεί το δικαίωμά του να προασπίζεται το προνόμιο της ανεξαρτησίας του, κατά την έννοια της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, και, στο στενό αυτό πλαίσιο, να αντιτάσσεται στο περιεχόμενο ορισμένης νομοθετικής πράξης υπό πολύ συγκεκριμένες περιστάσεις.
25. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από την Επιτροπή και τη Γαλλική Κυβέρνηση, ζητούν να απορριφθεί ο κύριος λόγος αναιρέσεως, καθότι ο ΕΕΠΔ δεν δύναται να ασκεί προσφυγή ακυρώσεως εάν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
26. Κατά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, το γράμμα του άρθρου 263 ΣΛΕΕ είναι σαφές: βούληση των συντακτών των Συνθηκών ήταν να μην περιλαμβάνεται ο ΕΕΠΔ στα όργανα που νομιμοποιούνται να ασκήσουν προσφυγή χωρίς να απαιτείται η πλήρωση των προϋποθέσεων του τέταρτου εδαφίου του εν λόγω άρθρου.
27. Το Συμβούλιο αρνείται την ύπαρξη του κενού που προβάλλει ο ΕΕΠΔ και υποστηρίζει ότι ο ΕΕΠΔ, εάν γινόταν δεκτό το αίτημά του, θα είχε τη δυνατότητα να προσβάλλει κάθε νομοθετική πράξη στον τομέα της προστασίας των δεδομένων, δυσχεραίνοντας τη τροποποίηση της σχετικής νομοθεσίας.
28. Το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή συμμερίζονται την ερμηνεία, από το Γενικό Δικαστήριο, της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου. Επισημαίνουν ότι οι Συνθήκες δεν αναγνωρίζουν στον ΕΕΠΔ (όργανο του παράγωγου δικαίου στο οποίο έχει ανατεθεί τμήμα του ελέγχου του δικαίου της Ένωσης στον τομέα της προστασίας των δεδομένων) προνόμιο ανάλογο του εξετασθέντος στην υπόθεση εκείνη.
29. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η προτεινόμενη από τον ΕΕΠΔ ερμηνεία θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε όλα τα όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, παρά τις προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Οι εν λόγω προϋποθέσεις, ερμηνευόμενες υπό το πρίσμα του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής, δεν παρεμποδίζουν τη δέουσα προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η οποία αποτελεί τον απώτατο λόγο της ανεξαρτησίας που αναγνωρίζεται στον ΕΕΠΔ, χωρίς να απαιτείται να αναγνωριστεί άμεση και γενική ενεργητική νομιμοποίηση του ΕΕΠΔ.
30. Εν πάση περιπτώσει, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι δεν εθίγη με οποιονδήποτε τρόπο η ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ, αλλά ασκήθηκε νομίμως η νομοθετική εξουσία τροποποίησης του κανονιστικού πλαισίου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
2. Ανάλυση
α) Επί του παραδεκτού
31. Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει το Συμβούλιο, δεν θεωρώ ότι ο κύριος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος.
32. Είναι αληθές ότι δεν πληροί τις απαιτήσεις περί αιτιολογήσεως που απορρέουν από το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και το άρθρο 169, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου αίτηση αναιρέσεως η οποία περιορίζεται στην επανάληψη ή στην κατά γράμμα παράθεση των λόγων και των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (12).
33. Εντούτοις, κατά την απόφαση Γερμανία κατά Επιτροπής, «σε περίπτωση που ο αναιρεσείων αμφισβητεί την ερμηνεία ή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο, τα νομικά ζητήματα που εξετάστηκαν πρωτοδίκως μπορούν να αποτελέσουν εκ νέου αντικείμενο συζητήσεως κατά την εξέταση αιτήσεως αναιρέσεως» (13).
34. Τούτο συμβαίνει εν προκειμένω. Μολονότι επαναλαμβάνει τα επιχειρήματα που προέβαλε πρωτοδίκως για τη θεμελίωση του παραδεκτού της προσφυγής ακυρώσεως, ο ΕΕΠΔ επικρίνει στο παρόν στάδιο την ερμηνεία του άρθρου 263 ΣΛΕΕ από το Γενικό Δικαστήριο. Ο ΕΕΠΔ προσδιορίζει (και επικρίνει) τα σημεία του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, εκθέτοντας με ακρίβεια τα νομικά επιχειρήματα που στηρίζουν το αίτημά του.
β) Επί της ουσίας
35. Στις σκέψεις 26 έως 35 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης εκτίθενται οι λόγοι για τους οποίους, κατά το Γενικό Δικαστήριο, ο ΕΕΠΔ δεν μπορεί να ασκήσει προσφυγή, εάν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
36. Το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ο ΕΕΠΔ δεν περιλαμβάνεται στα θεσμικά όργανα τα οποία, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, νομιμοποιούνται ρητώς α) να ασκήσουν προσφυγή λόγω αναρμοδιότητος, παραβάσεως ουσιώδους τύπου, παραβάσεως των Συνθηκών ή οποιουδήποτε κανόνα δικαίου σχετικού με την εφαρμογή της ή λόγω καταχρήσεως εξουσίας (δεύτερο εδάφιο), και β) στην περίπτωση συγκεκριμένων θεσμικών οργάνων, να ασκήσουν προσφυγή με σκοπό τη διατήρηση των προνομίων τους (τρίτο εδάφιο).
37. Συγκεκριμένα, νομιμοποίηση για την άσκηση τέτοιας προσφυγής διαθέτουν:
– τα κράτη μέλη, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, στους οποίους το άρθρο 263, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ αναγνωρίζει γενική νομιμοποίηση,
– το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Επιτροπή των Περιφερειών, οι οποίοι, δυνάμει του άρθρου 263, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, μπορούν να ασκήσουν προσφυγή με σκοπό τη διατήρηση των προνομίων τους.
38. Εκτός του ότι δεν περιλαμβάνεται στους έχοντες ενεργητική νομιμοποίηση κατά το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ο ΕΕΠΔ δεν περιλαμβάνεται ούτε στον κατάλογο των θεσμικών οργάνων του άρθρου 13, παράγραφος 1, ΣΕΕ. Πλην της Επιτροπής των Περιφερειών, τα εν λόγω θεσμικά όργανα είναι τα ίδια με εκείνα στα οποία η Συνθήκη ΛΕΕ αναγνώρισε την ενεργητική νομιμοποίηση που αξιώνει εν προκειμένω ο ΕΕΠΔ, μολονότι δεν περιλαμβάνεται στον εν λόγω κατάλογο (14).
39. Ο ΕΕΠΔ είναι όργανο της Ένωσης το οποίο θεσμοθετήθηκε με διάταξη παράγωγου δικαίου (15). Υπ’ αυτήν την έννοια και σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο ΕΕΠΔ εμπίπτει στην έννοια των «θεσμικών οργάνων»: κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, ΣΕΕ, η έννοια αυτή παραπέμπει σε συγκεκριμένο κατάλογο οντοτήτων ο οποίος δεν περιλαμβάνει τα λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης (16).
40. Κατά το άρθρο 263, πρώτο εδάφιο, in fine, ΣΛΕΕ, στον έλεγχο του Δικαστηρίου υπόκειται επίσης η «νομιμότητα των πράξεων των λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης που προορίζονται να παράγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων». Εντούτοις, τα εν λόγω λοιπά όργανα και οι οργανισμοί δεν περιλαμβάνονται στα υποκείμενα δικαίου που νομιμοποιούνται να ζητήσουν την άσκηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου δυνάμει του άρθρου 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
41. Πρόκειται περί ηθελημένου αποκλεισμού, δεδομένου ότι, όπως ορθώς επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο, η συμπερίληψη της Επιτροπής των Περιφερειών στους προσφεύγοντες του άρθρου 263, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ καταδεικνύει ότι, «μολονότι συμπεριέλαβαν και άλλα υποκείμενα δικαίου πλην των θεσμικών οργάνων στον κατάλογο των προσώπων που δύνανται να διασφαλίσουν τα προνόμιά τους δυνάμει της διάταξης αυτής, εντούτοις [οι συντάκτες της Συνθήκης] επέλεξαν να μην περιλάβουν τον ΕΕΠΔ» (17).
42. Ο ΕΕΠΔ είναι ανεξάρτητη αρχή, της οποίας καθήκον είναι, κατά το άρθρο 16, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, να ελέγχει ότι τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης τηρούν τους κανόνες της Ένωσης σχετικά με την προστασία των δεδομένων (18). Το γεγονός αυτό καθιστά τον ΕΕΠΔ όργανο της Ένωσης που χαίρει ανεξαρτησίας, όχι όμως θεσμικό όργανο της Ένωσης.
43. Ο ΕΕΠΔ δεν προσέφυγε ενώπιον του Δικαστηρίου προκειμένου να προσβάλει τις νέες διατάξεις, όπως θα όφειλε να πράξει εάν ήταν θεσμικό όργανο της Ένωσης. Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 51, στοιχείο βʹ, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου υπάγονται οι προσφυγές που μνημονεύονται στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ τις οποίες ασκεί, ειδικότερα, θεσμικό όργανο της Ένωσης κατά νομοθετικής πράξης. Ο τρόπος με τον οποίο ενήργησε υποδηλώνει ότι ο ίδιος ο ΕΕΠΔ δεν θεωρεί εαυτόν θεσμικό όργανο της Ένωσης.
44. Ο ΕΕΠΔ αμφισβητεί κατ’ ουσίαν τη συλλογιστική βάσει της οποίας το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, η οποία εκτίθεται στις σκέψεις 38 έως 55 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
45. Επομένως, ο ΕΕΠΔ φαίνεται να αναγνωρίζει, έστω σιωπηρώς, ότι το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, οδηγεί στη λύση που προκρίθηκε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Εντούτοις, ο ΕΕΠΔ εκτιμά ότι ο συλλογισμός που οδήγησε το Δικαστήριο να αναγνωρίσει στο Κοινοβούλιο, με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, την επίμαχη στην υπόθεση εκείνη ενεργητική νομιμοποίηση πρέπει να υπερισχύσει της γραμματικής ερμηνείας των δύο ως άνω διατάξεων.
46. Εντούτοις, επ’ αυτού, συντάσσομαι με την γνώμη του Γενικού Δικαστηρίου.
47. Ερμηνεύοντας την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, με αυτήν, «το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το άρθρο 173 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν παρείχε στο Κοινοβούλιο ουδεμία δυνατότητα να αμφισβητήσει, ενώπιον του δικαστή της Ένωσης, τις θεσπιζόμενες από τα λοιπά θεσμικά όργανα πράξεις οι οποίες δύνανται να προσβάλουν τα θεσμικά του προνόμια και επέλεξε να καλύψει το κενό αυτό προσφεύγοντας στη γενική αρχή της θεσμικής ισορροπίας» (19).
48. Με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου το Δικαστήριο επισήμανε ότι:
– οι προνομίες του Κοινοβουλίου «αποτελούν ένα από τα στοιχεία της μεταξύ των θεσμικών οργάνων ισορροπίας που έχει καθιερωθεί από τις Συνθήκες […] με τις [οποίες] έχει θεσπιστεί ένα σύστημα κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων οργάνων της [Ένωσης], με το οποίο ανατίθεται στο καθένα η δική του αποστολή εντός του πλαισίου της θεσμικής διαρθρώσεως της [Ένωσης] και της πραγματοποιήσεως του έργου που της έχει ανατεθεί» (20),
– έπρεπε να μπορεί «να διασφαλίζει τη διατήρηση της μεταξύ των οργάνων ισορροπίας και, κατά συνέπεια, τον δικαστικό έλεγχο του σεβασμού των προνομιών του Κοινοβουλίου, όταν το τελευταίο προσφεύγει προς τούτο στο Δικαστήριο μέσω του καταλλήλου για τον επιδιωκόμενο υπ’ αυτού σκοπό ενδίκου μέσου» (21),
– λόγω της ως άνω υποχρέωσης, στο Δικαστήριο απέκειτο «η διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής των διατάξεων των Συνθηκών, όσον αφορά τη μεταξύ των οργάνων ισορροπία, και μάλιστα κατά τέτοιο τρόπο ώστε το Κοινοβούλιο, όπως και τα λοιπά όργανα, να μπορεί, σε περίπτωση προσβολής των προνομιών του, να ασκεί κατά τρόπο ασφαλή και αποτελεσματικό μια από τις ένδικες προσφυγές που προβλέπονται από τις Συνθήκες» (22),
– «[η] μη ύπαρξη στις Συνθήκες διατάξεως παρέχουσας στο Κοινοβούλιο το δικαίωμα ασκήσεως προσφυγής ακυρώσεως, καίτοι είναι δυνατό να αποτελεί δικονομικό κενό, δεν μπορεί, ωστόσο, να υπερισχύσει του κεφαλαιώδους σημασίας συμφέροντος που αποτελεί η διατήρηση και ο σεβασμός της μεταξύ των οργάνων ισορροπίας που ορίζουν οι ιδρυτικές των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Συνθήκες» (23).
49. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι «είναι παραδεκτή η εκ μέρους του Κοινοβουλίου άσκηση […] προσφυγής ακυρώσεως κατά πράξεων του Συμβουλίου ή της Επιτροπής, υπό την προϋπόθεση ότι η προσφυγή αυτή αποσκοπεί αποκλειστικά στη διαφύλαξη των προνομιών του Κοινοβουλίου και στηρίζεται μόνο σε λόγους αντλούμενους από την προσβολή των τελευταίων» (24).
50. Οι περιστάσεις που αφορούν τον ΕΕΠΔ διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που συνέτρεχαν, όσον αφορά το Κοινοβούλιο, κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου.
51. Κατά πρώτον, με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου γίνεται μνεία στη θεσμική ισορροπία σε σχέση με την κατανομή αρμοδιοτήτων «μεταξύ των διαφόρων οργάνων της [Ένωσης]». Όπως προεκτέθηκε, ο ΕΕΠΔ δεν είναι θεσμικό όργανο της Ένωσης.
52. Κατά δεύτερον, στην περίπτωση που εξετάστηκε με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, το Κοινοβούλιο είχε στη διάθεσή του μόνον «αναποτελεσματικά ή αβέβαια» μέσα ένδικης προστασίας για την προάσπιση των προνομίων του. Εν προκειμένω, αντιθέτως, ο ΕΕΠΔ έχει στην πραγματικότητα στη διάθεσή του ένα αποτελεσματικό και βέβαιο μέσο προσφυγής. Ο ΕΕΠΔ υποστηρίζει (25) ότι είναι σε θέση να αποδείξει ότι πληροί τις απαιτήσεις περί νομιμοποιήσεως που προβλέπονται στο άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (26).
53. Αναγνωρίζοντας ότι έχει τέτοια δυνατότητα στην υπό κρίση υπόθεση, ο ΕΕΠΔ καθιστά εν πολλοίς αλυσιτελή τον κύριο λόγο αναιρέσεως, όσον αφορά την εφαρμογή της νομολογίας της απόφασης Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου. Υπενθυμίζω ότι η εν λόγω απόφαση εκκινεί από την παραδοχή ότι το Κοινοβούλιο δεν διέθετε αποτελεσματικά και βέβαια μέσα ένδικης προστασίας.
54. Τούτου λεχθέντος, μικρή σημασία έχει το αν υπάρχουν ή όχι άλλες περιπτώσεις στις οποίες, μολονότι θίγονται τα προνόμιά του, ο ΕΕΠΔ δεν νομιμοποιείται να προσφύγει στο Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (27). Ανεξαρτήτως του αν υπάρχουν ή όχι περιπτώσεις όπως αυτές για τις οποίες κάνει λόγο ο ΕΕΠΔ, εν προκειμένω σημασία έχει μόνον η συγκεκριμένη και πραγματική περίπτωση που υποβλήθηκε στην κρίση του Γενικού Δικαστηρίου. Το αν ο ΕΕΠΔ πληροί τις προϋποθέσεις για να προσφύγει κατά των επίδικων μεταβατικών διατάξεων πρέπει να εξεταστεί μόνον σε σχέση με τη συγκεκριμένη περίπτωση.
55. Εν κατακλείδι, φρονώ ότι ο ΕΕΠΔ δεν διαθέτει την απαιτούμενη από το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ενεργητική νομιμοποίηση, με αποτέλεσμα ο κύριος λόγος αναιρέσεως να είναι απορριπτέος.
Β. Επικουρικός λόγος αναιρέσεως
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
α) Επί του παραδεκτού
56. Το Συμβούλιο εκτιμά ότι απαράδεκτος είναι και ο επικουρικός λόγος αναιρέσεως, για τους ίδιους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να κριθεί απαράδεκτος ο κύριος λόγος αναιρέσεως.
β) Επί της ουσίας
57. Κατ’ αρχάς, ο ΕΕΠΔ επικρίνει ως ασαφείς τις σκέψεις 76 και 77 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, όπου επισημαίνεται ότι η απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2022 «είναι διοικητική απόφαση που δεν δύναται να ασκήσει επιρροή επί νομοθετικών πράξεων όπως ο τροποποιημένος κανονισμός Ευρωπόλ, ούτε να επηρεάσει το περιεχόμενό τους» και ότι, «καίτοι οι προσβαλλόμενες διατάξεις τροποποιούν το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, η τήρηση του οποίου εποπτεύεται από τον ΕΕΠΔ, και δεν έχουν ακριβώς το ίδιο περιεχόμενο με το περιεχόμενο της απόφασης της 3ης Ιανουαρίου 2022, δεν επηρεάζουν, ωστόσο, την έννομη κατάστασή του».
58. Κατά τον ΕΕΠΔ, οι ανωτέρω διαπιστώσεις ενέχουν δύο σφάλματα. Αφενός, δεν επισημαίνουν ότι η άσκηση των εξουσιών του ΕΕΠΔ απαιτεί ασφάλεια δικαίου και ότι οι εν λόγω εξουσίες εθίγησαν από τη λήψη αναδρομικών μέτρων. Αφετέρου, δεν αναγνωρίζουν ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις αποσκοπούν στην εξουδετέρωση των τρεχόντων αποτελεσμάτων συγκεκριμένης απόφασης και, επομένως, αφορούν τον ΕΕΠΔ και την Ευρωπόλ.
59. Κατά τον ΕΕΠΔ, αυτός ακριβώς ο αναδρομικός χαρακτήρας των επίδικων μεταβατικών διατάξεων θέτει υπό αμφισβήτηση την ανεξαρτησία του, η οποία ουδόλως θα εθίγετο αν η νομοθετική μεταρρύθμιση εφαρμοζόταν για το μέλλον.
60. Ο ΕΕΠΔ επισημαίνει επιπλέον ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις τον επηρεάζουν επίσης, κατά τρόπο συγκεκριμένο, ως προς την άσκηση των εποπτικών καθηκόντων του στο πλαίσιο της προστασίας των δεδομένων. Το διακύβευμα, εν προκειμένω, συνίσταται στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα η οποία τίθεται σε κίνδυνο λόγω μεταβατικών διατάξεων οι οποίες, για τον ίδιο λόγο, επηρεάζουν κατ’ ανάγκην τον ίδιο τον ΕΕΠΔ.
61. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, υποστηριζόμενα από την Επιτροπή και τη Γαλλική Κυβέρνηση, συντάσσονται, κατ’ ουσίαν, με τη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου.
62. Ειδικότερα, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, εάν γίνει δεκτό ότι κάθε τροποποίηση διατάξεων τις οποίες έχει εφαρμόσει ο ΕΕΠΔ τον επηρεάζει άμεσα, θα αναγνωριστεί στον ΕΕΠΔ καθεστώς προνομιακού προσφεύγοντος, κατά παράβαση του άρθρου 263 ΣΛΕΕ. Στο ίδιο πνεύμα, η Γαλλική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι τούτο θα καθιστούσε κενό περιεχομένου το κριτήριο του άμεσου επηρεασμού.
2. Ανάλυση
α) Επί του παραδεκτού
63. Οι λόγοι που προεκτέθηκαν για την απόρριψη της ενστάσεως απαραδέκτου του κύριου λόγου αναιρέσεως που προέβαλε το Συμβούλιο ισχύουν επίσης για τον επικουρικό λόγο αναιρέσεως.
β) Επί της ουσίας
64. Τόσο το Γενικό Δικαστήριο όσο και τα θεσμικά όργανα που παρέστησαν στην παρούσα διαδικασία συμφωνούν ότι ο ΕΕΠΔ δεν διαθέτει τη νομιμοποίηση που αναγνωρίζεται από το άρθρο 263, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (προνομιακή νομιμοποίηση). Συμφωνούν επίσης ότι η νομιμοποίηση του ΕΕΠΔ εξαρτάται από την πλήρωση των προϋποθέσεων του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Μέχρις εδώ συμφωνώ με τις εκτιμήσεις τους.
65. Εντούτοις, δεν συμμερίζομαι τη θέση ότι ο ΕΕΠΔ δεν πληροί, στην υπό κρίση υπόθεση, τις προϋποθέσεις που απαιτούνται από το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
66. Αποκλειομένης της προνομιακής νομιμοποίησης την οποία επιδιώκει ο ΕΕΠΔ, φρονώ ότι, λόγω της φύσης των καθηκόντων ελέγχου της νομοθεσίας σχετικά με την προστασία των δεδομένων που έχουν ανατεθεί στο εν λόγω όργανο, αντενδείκνυται κάθε υπέρμετρα αυστηρή ερμηνεία της κανονικής νομιμοποίησής του για την πρόσβαση σε δικαστήριο.
67. Μολονότι, όπως προεξέθεσα, ο ΕΕΠΔ δεν διαθέτει την ιδιότητα θεσμικού οργάνου της Ένωσης, οφείλω να υπογραμμίσω ότι ασκεί σημαντικά καθήκοντα, τα οποία κατοχυρώνονται στη Συνθήκη ΛΕΕ, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης τηρούν τους κανόνες σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η άσκηση των εν λόγω καθηκόντων, από την άποψη της δυνατότητας άσκησης προσφυγής ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης, δεν θα πρέπει να θίγεται παρά μόνον εάν συντρέχουν πολύ σοβαροί λόγοι.
68. Για τους λόγους που θα εκθέσω κατωτέρω, εκτιμώ ότι ακόμη και η συσταλτική ερμηνεία των απαιτήσεων του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθιστά δυνατή την αναγνώριση της ενεργητικής νομιμοποίησης του ΕΕΠΔ, η οποία δεν αναγνωρίστηκε με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη.
69. Η λύση που προτείνω δεν προδικάζει την έκβαση της προσφυγής ακυρώσεως επί της ουσίας. Στο στάδιο της εξέτασης του παραδεκτού της προσφυγής δεν πρέπει να προκαταλαμβάνεται η λύση επί της ουσίας: αρκεί να εξακριβώνεται ότι ο προσφεύγων εξέθεσε κατά τρόπο πειστικό τους λόγους για τους οποίους η επίδικη διάταξη παράγει αποτελέσματα επί της νομικής κατάστασής του (28).
70. Το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις αφορούν άμεσα τον ΕΕΠΔ, όπως απαιτεί το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Αφενός, διότι οι εν λόγω διατάξεις τροποποίησαν μεν τη νομοθεσία την οποία ο ΕΕΠΔ είναι αρμόδιος να εποπτεύει, όχι όμως τις δικές του αρμοδιότητες (29). Αφετέρου, διότι οι εν λόγω διατάξεις καταλείπουν «ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως στην Ευρωπόλ» (30).
71. Η προσέγγιση που εφάρμοσε το Γενικό Δικαστήριο εκθέτοντας τα κριτήρια βάσει των οποίων διαπιστώνεται αν υφίσταται «άμεσος επηρεασμός» είναι, κατ’ αρχήν, ορθή. Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί επανειλημμένως ότι, για την προσβολή συγκεκριμένου μέτρου, πρέπει να πληρούνται σωρευτικά δύο προϋποθέσεις, «[…] δηλαδή, αφενός, το προσβαλλόμενο μέτρο να παράγει άμεσα αποτελέσματα επί της νομικής καταστάσεως του προσώπου αυτού και, αφετέρου, να μην καταλείπει καμιά εξουσία εκτιμήσεως στους αποδέκτες του μέτρου που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του, δεδομένου ότι η εφαρμογή αυτή έχει καθαρά αυτόματο χαρακτήρα και απορρέει αποκλειστικά από την κανονιστική ρύθμιση της Ένωσης, χωρίς εφαρμογή άλλων παρεμβαλλόμενων κανόνων» (31).
72. Εντούτοις, φρονώ ότι, κατά την αξιολόγηση του αν οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις παράγουν αποτελέσματα επί της νομικής κατάστασης του ΕΕΠΔ στην υπό κρίση υπόθεση, το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε, στην πραγματικότητα, επί ζητήματος που δεν αφορά το παραδεκτό αλλά την ουσία της προσφυγής: οι καθοριστικής σημασίας παρατηρήσεις του αφορούν τα ενδεχόμενα αποτελέσματα των επίδικων μεταβατικών διατάξεων επί της ανεξαρτησίας του ΕΕΠΔ. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχεται ότι ο (ενδεχόμενος) αναδρομικός χαρακτήρας των επίδικων μεταβατικών διατάξεων μπορεί να θίγει την ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ.
73. Κατά τη γνώμη μου, στο συγκεκριμένο στάδιο της διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να διαπιστώσει μόνον αν ο ΕΕΠΔ είχε εκθέσει κατά τρόπο πειστικό (ήτοι εύλογο και ευλογοφανή) τους λόγους για τους οποίους οι εν λόγω διατάξεις μπορούσαν να παραγάγουν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
74. Παρόμοιο ζήτημα ανακύπτει όσον αφορά τη δεύτερη από τις προμνησθείσες προϋποθέσεις: το Γενικό Δικαστήριο εκκινεί από την παραδοχή ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις παρέχουν στην Ευρωπόλ περιθώριο εκτίμησης να αποφασίσει «περί της συνέχισης ή μη της επεξεργασίας ορισμένων δεδομένων», με αποτέλεσμα να καθίσταται πρόδηλο ότι «οι προσβαλλόμενες διατάξεις […] δεν έχουν αμιγώς αυτόματο χαρακτήρα» (32).
75. Το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την αιτίαση του ΕΕΠΔ (όσον αφορά τις συνέπειες της άσκησης του εν λόγω περιθωρίου εκτίμησης σε σχέση με την απόφασή του της 3ης Ιανουαρίου 2022), επισημαίνοντας ότι «οι προσβαλλόμενες διατάξεις δεν εμποδίζουν τον ΕΕΠΔ να ασκεί, με όποιον τρόπο κρίνει σκόπιμο, τις ίδιες αρμοδιότητές του» (33).
76. Εντούτοις, ως προς την τελευταία ως άνω εκτίμηση μπορούν να διατυπωθούν δύο αντιρρήσεις.
– Αφενός, η συγκεκριμένη εκτίμηση προκαταλαμβάνει, εκ νέου, την εξέταση επί της ουσίας προδικάζοντας, στο στάδιο της εκτίμησης του παραδεκτού, τα έννομα αποτελέσματα που οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις παράγουν επί της καταστάσεως του προσώπου που επικαλείται το δικαίωμα προσφυγής (34). Επιπλέον, η εν λόγω εκτίμηση προκαταλαμβάνει την εξέταση επί της ουσίας προβάλλοντας το θεωρητικό ενδεχόμενο η Ευρωπόλ να ενεργήσει κατά έναν ορισμένο τρόπο, ενώ, στην πραγματικότητα, με την απάντησή της στον ΕΕΠΔ, στις 22 Αυγούστου 2022 (35), η Ευρωπόλ κατέστησε σαφές ότι η ίδια, τουλάχιστον, δεν εφαρμόζει τμήμα της απόφασης του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022.
– Αφετέρου, η ως άνω εκτίμηση μεταθέτει το ζήτημα στην ενδεχόμενη αντίδραση του ΕΕΠΔ στις (μελλοντικές) αποφάσεις της Ευρωπόλ, ενώ καθοριστικής σημασίας στοιχείο για την επίλυση της διαφοράς ήταν να αποσαφηνιστεί αν οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις αλληλεπικαλύπτονταν, αυτές καθεαυτές και ad hoc, με συγκεκριμένες αποφάσεις που ο ΕΕΠΔ είχε εκδώσει στο παρελθόν κατά ορισμένων συμπεριφορών που είχε επιδείξει, επίσης στο παρελθόν, η Ευρωπόλ. Υπό τέτοιες συνθήκες, μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το παρασχεθέν «περιθώριο εκτίμησης» επέτρεπε, αυτό καθεαυτό, στην Ευρωπόλ να μη συμμορφωθεί προς την απόφαση του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022.
77. Ανεξαρτήτως των προεκτεθέντων, δεν είμαι πεπεισμένος ότι η σχετική με το περιθώριο εκτιμήσεως προϋπόθεση αφορά, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, τη συμπεριφορά της Ευρωπόλ. Εάν, όπως εκτιμώ, οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις αφορούν τον ΕΕΠΔ άμεσα και, όπως θα εκθέσω εν συνεχεία, ατομικά, τούτο συμβαίνει διότι παράγουν έννομα αποτελέσματα επί συγκεκριμένης απόφασης του ΕΕΠΔ και, στο μέτρο αυτό, έχουν ως αποδέκτη τον ΕΕΠΔ. Ο ΕΕΠΔ δεν διέθετε καμία ευελιξία όσον αφορά το αντικείμενο της προμνησθείσας απόφασης, αφ’ ης στιγμής, λόγω των επίδικων μεταβατικών διατάξεων, ήταν υποχρεωμένος να ενεργήσει συμφώνως προς το αποτέλεσμα των εν λόγω διατάξεων.
78. Από την έκθεση των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους του ΕΕΠΔ και από τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται στην αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη συνάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις αφορούσαν άμεσα τον ΕΕΠΔ. Επαναλαμβάνω ότι το αν οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις έθιγαν συγχρόνως τις εξουσίες ή την ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ είναι το ζήτημα ουσίας το οποίο ο ΕΕΠΔ έθεσε στην κρίση του Γενικού Δικαστηρίου.
79. Από τη σύγκριση του περιεχομένου της απόφασης του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022 και των επίδικων μεταβατικών διατάξεων προκύπτει ότι ήταν, τουλάχιστον, θεμιτό να υποστηριχθεί ότι, μέσω του τροποποιημένου κανονισμού Ευρωπόλ, ο νομοθέτης επιδίωκε να «διορθώσει» μια απόφαση του ΕΕΠΔ, η οποία είχε καταστεί απρόσβλητη (δεν είχε προσβληθεί από την Ευρωπόλ).
80. Συγκεκριμένα:
– αφενός, ο ΕΕΠΔ είχε ζητήσει από την Ευρωπόλ να προβεί, εντός προθεσμίας δώδεκα μηνών, στην κατηγοριοποίηση των συνόλων δεδομένων που είχε στην κατοχή της στις 3 Ιανουαρίου 2022,
– αφετέρου, οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις: α) όριζαν προθεσμία δεκαοκτώ μηνών, με δυνατότητα παράτασης, προκειμένου η Ευρωπόλ να προβεί σε κατηγοριοποίηση των δεδομένων που έχει στην κατοχή της κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος των εν λόγω διατάξεων, ήτοι στις 28 Ιουνίου 2022, και β) διευκρίνιζαν τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες υπό τις οποίες επιτρέπεται η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που δεν σχετίζονται με τις κατηγορίες υποκειμένων των δεδομένων που απαριθμούνται στο παράρτημα II του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ και που έχουν διαβιβαστεί στην Ευρωπόλ πριν από τις 28 Ιουνίου 2022 προς υποστήριξη εν εξελίξει ποινικής έρευνας.
81. Ο ΕΕΠΔ διαβεβαιώνει ότι δεν έχει την πρόθεση να προβάλλει την ενεργητική νομιμοποίησή του προκειμένου να ασκεί προσφυγή κατά οποιασδήποτε τροποποίησης του κανονιστικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το περιεχόμενο των καθηκόντων του. Επιπλέον, αναγνωρίζει, όπως έπραξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι δεν θα διαφωνούσε με τη νέα ρύθμιση, εάν αυτή εφαρμοζόταν μόνο για το μέλλον.
82. Εντούτοις, ο ΕΕΠΔ υποστηρίζει ότι, εν προκειμένω, η τροποποίηση τον αφορά στο μέτρο που μεταβάλλει το περιεχόμενο προγενέστερης απόφασής του, η οποία κατέστη απρόσβλητη και η οποία εκδόθηκε σύμφωνα με την ισχύουσα τότε νομοθεσία, με αποτέλεσμα να δημιουργείται κίνδυνος προληπτικής υπακοής που μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την ανεξαρτησία του.
83. Το αν οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις έχουν αναδρομική ισχύ μπορεί ενδεχομένως να αμφισβητηθεί – όπως έπραξε το Κοινοβούλιο. Είναι επίσης συζητήσιμο το αν, έστω και αν γίνει δεκτός ο αναδρομικός χαρακτήρας τους, οι εν λόγω διατάξεις θίγουν την ανεξαρτησία του ΕΕΠΔ. Γενικώς, φρονώ ότι, όταν η νομοθετική εξουσία τροποποιεί το ουσιαστικό περιεχόμενο των διατάξεων που πρέπει να εφαρμόζει ένα διοικητικό όργανο, δεν θίγει κατ’ ανάγκην την ανεξαρτησία του εν λόγω οργάνου (36).
84. Επαναλαμβάνω, εντούτοις, ότι τούτο είναι το ζήτημα ουσίας που ο ΕΕΠΔ εγείρει με την προσφυγή ακυρώσεως, το οποίο δεν μπορεί να παραγνωριστεί με την πρόωρη απόρριψή της. Στην πραγματικότητα, το Γενικό Δικαστήριο αναπτύσσει πρόωρα τη συλλογιστική του επί της ουσίας του αιτήματος του ΕΕΠΔ ως σκεπτικό της απόφασης περί του απαραδέκτου της προσφυγής ακυρώσεως.
85. Λόγω του ad hoc χαρακτήρα των επίδικων μεταβατικών διατάξεων μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι πληρούται η απαίτηση του ατομικού επηρεασμού, ζήτημα επί του οποίου, μολονότι δεν εξετάστηκε από το Γενικό Δικαστήριο, το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί στην αναιρετική δίκη (37).
86. Κατά τη γνώμη μου, ο ατομικός επηρεασμός είναι πρόδηλος από την παράθεση και μόνον των σταδίων της νομοθετικής διαδικασίας που κατέληξε στην έγκριση των επίδικων μεταβατικών διατάξεων. Το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε τα εν λόγω στάδια στις σκέψεις 5 έως 11 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
87. Στις προμνησθείσες σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης εκτίθεται ότι η νομοθετική διαδικασία ξεκίνησε πριν από την έκδοση της απόφασης του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022· συγκεκριμένα, στις 9 Δεκεμβρίου 2020 με πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ. Στη γνωμοδότηση 4/2021 (38), ο ίδιος ο ΕΕΠΔ διατύπωσε θετική γνώμη ως προς την εν λόγω πρόταση, με ορισμένες επιφυλάξεις.
88. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις προστέθηκαν λίγο μετά την έκδοση της απόφασης του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022, και συγκεκριμένα την 1η Φεβρουαρίου 2022, μετά την τελευταία συζήτηση στο πλαίσιο του τριμερούς διαλόγου. Τούτο υποδηλώνει ότι η εν λόγω προσθήκη είναι αποτέλεσμα του εγγράφου αριθ. 5370/22 του Συμβουλίου, της 24ης Ιανουαρίου 2022, σχετικά με την προετοιμασία του τριμερούς διαλόγου (39). Στο εν λόγω έγγραφο επισημαίνονται τα εξής:
– «[η] πρόσφατη απόφαση του [ΕΕΠΔ], η οποία δύναται να έχει επιχειρησιακές συνέπειες για τη δράση της Ευρωπόλ, επιβεβαιώνει την ανάγκη ταχείας έκδοσης του κανονισμού»,
– «[η] Προεδρία πρότεινε στις αντιπροσωπείες την εισαγωγή ενός νέου άρθρου 74[β] με σκοπό την περαιτέρω αποσαφήνιση της κατάστασης των δεδομένων που έχει επί του παρόντος στην κατοχή της η Ευρωπόλ, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της ανωτέρω απόφασης της 3ης Ιανουαρίου 2022», και
– «[π]λείονες αντιπροσωπείες αποδέχθηκαν επί της αρχής την εν λόγω πρόταση κατά τη συνεδρίαση της 19ης Ιανουαρίου [2022,] πλην όμως είναι αναγκαία η έγκρισή της από την επιτροπή λόγω της πρόσφατης παρουσίασής της και του διακυβεύματος που θέτει το εν λόγω ζήτημα μετά την απόφαση του ΕΕΠΔ» (40).
89. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις συνιστούν απάντηση η οποία στοχεύει ειδικώς την απόφαση του ΕΕΠΔ της 3ης Ιανουαρίου 2022 και, επομένως, αφορούν ατομικά τον ΕΕΠΔ. Πρόκειται για διατάξεις με τις οποίες, λόγω του διακυβεύματος που έθετε η απόφαση του ΕΕΠΔ, η οποία είχε καταστεί απρόσβλητη, επιχειρείται η υπέρβαση του περιεχομένου και των συνεπειών της.
90. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι επίδικες μεταβατικές διατάξεις δεν αφορούν άμεσα και ατομικά τον ΕΕΠΔ, όταν σκοπός τους είναι, ειδικώς, να εξουδετερώσουν μια μεμονωμένη απόφαση εκδοθείσα από τον ΕΕΠΔ η οποία είχε καταστεί απρόσβλητη.
91. Ο ΕΕΠΔ είναι επιφορτισμένος με την παρακολούθηση και την εξασφάλιση της εφαρμογής των διατάξεων του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725 (41) «και κάθε άλλης ενωσιακής πράξης στον τομέα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται από όργανο ή οργανισμό της Ένωσης» (42).
92. Εάν, στο πλαίσιο της άσκησης της ως άνω αρμοδιότητας, ο ΕΕΠΔ επιβάλλει σε οργανισμό της Ένωσης υποχρέωση συγκεκριμένης μεμονωμένης ενέργειας και σε σχέση με την απόφασή του (η οποία κατέστη απρόσβλητη) θεσπίζεται, μεταγενέστερα, διάταξη η οποία αποσκοπεί ειδικώς στην εξουδετέρωση της εν λόγω απόφασης, φρονώ ότι πρέπει να αναγνωριστεί στον ΕΕΠΔ η δυνατότητα άσκησης προσφυγής ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης προκειμένου να αποφανθούν επί του κύρους της (νέας) διάταξης.
93. Εν κατακλείδι, εκτιμώ ότι, χωρίς να προδικάζεται η κρίση επί της ουσίας του ζητήματος που ο ΕΕΠΔ έθεσε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με το κύρος των επίδικων μεταβατικών διατάξεων, οι εν λόγω διατάξεις αφορούν τον ΕΕΠΔ σε επαρκή βαθμό ώστε να δικαιολογείται η ενεργητική νομιμοποίησή του την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέκλεισε με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη.
Γ. Οριστική επίλυση της διαφοράς
94. Κατά το άρθρο 61 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εάν η αίτηση αναιρέσεως κριθεί βάσιμη, το Δικαστήριο αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου και μπορεί, στην περίπτωση αυτή, είτε να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.
95. Ο ΕΕΠΔ ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί οριστικώς επί του ζητήματος ουσίας που τέθηκε πρωτοδίκως.
96. Φρονώ ότι η διαφορά δεν είναι ώριμη προς εκδίκαση ώστε το Δικαστήριο να αποφανθεί οριστικά επ’ αυτής. Στην πραγματικότητα, τούτο αναγνωρίζει ο ίδιος ο ΕΕΠΔ ο οποίος ζητεί να εκδοθεί «οριστική απόφαση αφού παρασχεθεί σε όλους τους διαδίκους η δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις επί κάθε πτυχής του υπόθεσης» (43).
97. Η συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου επικεντρώθηκε στο παραδεκτό της προσφυγής που ο ΕΕΠΔ άσκησε κατά των επίδικων μεταβατικών διατάξεων. Μολονότι το ζήτημα αυτό απαντήθηκε, όπως προεκτέθηκε, προδικάζοντας την κρίση επί συγκεκριμένων πτυχών του ζητήματος ουσίας, το ζήτημα δεν συζητήθηκε διεξοδικά, αλλά μόνον για πρακτικούς λόγους, προκειμένου το Γενικό Δικαστήριο να αποφανθεί επί της ενεργητικής νομιμοποίησης του ΕΕΠΔ, την οποία αμφισβητούν το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Επομένως, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου για να εκδικαστεί από αυτό κατόπιν δέουσας κατ’ αντιμωλίαν συζήτησης.
Δ. Επί των δικαστικών εξόδων
98. Σύμφωνα με το άρθρο 184 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και με το αίτημα του ΕΕΠΔ, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει να φέρουν τα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής δίκης, η δε Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και η Γαλλική Δημοκρατία πρέπει να φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
V. Πρόταση
99. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο:
– να κάνει δεκτή την αίτηση αναιρέσεως·
– να αναιρέσει τη διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της 6ης Σεπτεμβρίου 2023, ΕΕΠΔ κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (T‑578/22, EU:T:2023:522)·
– σύμφωνα με το άρθρο 61 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει επί της ουσίας·
– να καταδικάσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα δικαστικά έξοδα·
– να κρίνει ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και η Γαλλική Δημοκρατία φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2 Διάταξη T‑578/22 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, EU:T:2023:522).
3 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2016, για τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ) και την αντικατάσταση και κατάργηση των αποφάσεων του Συμβουλίου 2009/371/ΔΕΥ, 2009/934/ΔΕΥ, 2009/935/ΔΕΥ, 2009/936/ΔΕΥ και 2009/968/ΔΕΥ (ΕΕ 2016, L 135, σ. 53). Στο εξής: αρχικός κανονισμός Ευρωπόλ.
4 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2022, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/794, όσον αφορά τη συνεργασία της Ευρωπόλ με ιδιωτικούς φορείς, την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από την Ευρωπόλ προς υποστήριξη ποινικών ερευνών και τον ρόλο της Ευρωπόλ στην έρευνα και την καινοτομία (ΕΕ 2022 L 169, σ. 1) (στο εξής: τροποποιημένος κανονισμός Ευρωπόλ).
5 Πρόκειται περί δύο μεταβατικών διατάξεων (των άρθρων 74α και 74β, στο εξής: επίδικες μεταβατικές διατάξεις) οι οποίες αφορούν, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την υπό κρίση υπόθεση, την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα προς υποστήριξη εν εξελίξει ποινικής έρευνας και την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που έχει στην κατοχή της η Ευρωπόλ.
6 Το άρθρο 18 («Σκοποί των δραστηριοτήτων επεξεργασίας πληροφοριών») του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ προέβλεπε, στις παραγράφους 3 και 5, τα εξής:
«3. Η επεξεργασία για τον σκοπό των επιχειρησιακών αναλύσεων της παραγράφου 2 στοιχείο γ) γίνεται μέσω σχεδίων επιχειρησιακής ανάλυσης, για τα οποία ισχύουν οι ακόλουθες ειδικές εγγυήσεις:
α) για κάθε σχέδιο επιχειρησιακής ανάλυσης, ο εκτελεστικός διευθυντής καθορίζει τον συγκεκριμένο σκοπό, τις κατηγορίες δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τις κατηγορίες υποκειμένων των δεδομένων, τους συμμετέχοντες, τη διάρκεια της αποθήκευσης και τις προϋποθέσεις πρόσβασης στα εν λόγω δεδομένα, και μεταφοράς και χρήσης αυτών, και ενημερώνει το διοικητικό συμβούλιο και τον ΕΕΠΔ·
β) τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να συλλέγονται και να υποβάλλονται σε επεξεργασία για τους σκοπούς του καθορισμένου σχεδίου επιχειρησιακής ανάλυσης. Όταν καθίσταται προφανές ότι τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να είναι κατάλληλα και για άλλο σχέδιο επιχειρησιακής ανάλυσης, η περαιτέρω επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων επιτρέπεται μόνο αν είναι απαραίτητη και αναλογική και τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα είναι συμβατά με τα προβλεπόμενα στο στοιχείο α) για το άλλο σχέδιο επιχειρησιακής ανάλυσης·
γ) μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό μπορεί να έχει πρόσβαση και να επεξεργάζεται τα δεδομένα του αντίστοιχου σχεδίου.
[…]
5. Στο παράρτημα ΙΙ απαριθμούνται οι κατηγορίες δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και οι κατηγορίες προσώπων των οποίων τα δεδομένα μπορούν να συλλεχθούν και να υποβληθούν σε επεξεργασία για τους σκοπούς της παραγράφου 2.»
7 Το άρθρο 18, παράγραφος 6, του αρχικού κανονισμού Ευρωπόλ προέβλεπε τα ακόλουθα: «Η Ευρωπόλ μπορεί προσωρινά να επεξεργάζεται δεδομένα προκειμένου να καθορίσει κατά πόσον αυτά σχετίζονται με τα καθήκοντά της και σε ποιον από τους σκοπούς της παραγράφου 2 αντιστοιχούν. Το διοικητικό συμβούλιο, έπειτα από πρόταση του εκτελεστικού διευθυντή και αφού ζητήσει τη γνώμη του ΕΕΠΔ, καθορίζει περαιτέρω τις προϋποθέσεις επεξεργασίας των δεδομένων αυτών, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση στα δεδομένα και τη χρήση τους, καθώς και τις προθεσμίες για την αποθήκευση και τη διαγραφή τους, οι οποίες δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν τους έξι μήνες, λαμβανομένων υπόψη των αρχών που αναφέρονται στο άρθρο 28».
8 Παρεμπίπτουσα απόφαση της 22ας Μαΐου 1990, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑70/88, στο εξής: απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, EU:C:1990:217).
9 Σκέψη 23 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
10 Σκέψη 21 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
11 Σκέψη 22 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
12 Απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Γερμανία κατά Επιτροπής (C‑475/19 P και C‑688/19 P, στο εξής: απόφαση Γερμανία κατά Επιτροπής, EU:C:2020:1036, σκέψη 33), την οποία επικαλέστηκε το Συμβούλιο.
13 Όπ.π. και μνημονευόμενη νομολογία.
14 Τούτο επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 27 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
15 Άρθρο 41, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 2001, L 8, σ. 1).
16 Σκέψη 29 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, όπου γίνεται παραπομπή στην απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, Ιταλία και Comune di Milano κατά Συμβουλίου και Κοινοβουλίου (Έδρα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων) (C‑106/19 και C‑232/19, EU:C:2022:568, σκέψεις 113 και 116).
17 Σκέψη 32 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
18 Τούτο επισημαίνεται στη σκέψη 33 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης: «το καθεστώς του ΕΕΠΔ ως ανεξάρτητης αρχής ελέγχου μνημονεύεται στο άρθρο 16, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το οποίο ορίζει ότι η τήρηση των κανόνων σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης υπόκειται στον έλεγχο ανεξάρτητων αρχών και στο άρθρο 8, παράγραφος 3, του Χάρτη, το οποίο προβλέπει ότι o σεβασμός των κανόνων σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα υπόκειται στον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής».
19 Σκέψη 41 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης. Με την απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, το Δικαστήριο δέχθηκε (σκέψη 16) ότι μπορεί να αποδειχθούν «αναποτελεσματικά ή αβέβαια» τα διάφορα μέσα ένδικης προστασίας τα οποία, με την απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (302/87, EU:C:1988:461), είχαν θεωρηθεί επαρκή για την υπαγωγή στον έλεγχο του Δικαστηρίου των πράξεων του Συμβουλίου ή της Επιτροπής που εκδόθηκαν χωρίς να ληφθούν υπόψη τα προνόμια του Κοινοβουλίου.
20 Απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (σκέψη 21).
21 Απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (σκέψη 23).
22 Απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (σκέψη 25).
23 Απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (σκέψη 26).
24 Απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (σκέψη 27). Η υπογράμμιση δική μου.
25 Σημείο 30 της αιτήσεως αναιρέσεως.
26 Από την άποψη αυτή είναι αλυσιτελές το γεγονός ότι, κατά τον ΕΕΠΔ, η πλήρωση των εν λόγω απαιτήσεων είναι συνέπεια των «πολύ ιδιαιτέρων περιστάσεων» της υπό κρίση υπόθεσης.
27 Σημεία 32 και 33 της αιτήσεως αναιρέσεως.
28 Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, στο εξής: απόφαση Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, EU:C:2018:873, σκέψη 47): «[σ]υγκεκριμένα, στο μέτρο που η προϋπόθεση του άμεσου επηρεασμού απαιτεί η προσβαλλόμενη πράξη να παράγει άμεσα αποτελέσματα επί της νομικής καταστάσεως του προσφεύγοντος, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να εξακριβώσει αν ο προσφεύγων εξέθεσε κατά τρόπο πειστικό τους λόγους για τους οποίους η απόφαση της Επιτροπής είναι ικανή να τον θέσει σε μειονεκτική θέση από απόψεως ανταγωνισμού και, ως εκ τούτου, να έχει συνέπειες επί της νομικής καταστάσεώς του». Η υπογράμμιση δική μου.
29 Σκέψη 74 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
30 Σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
31 Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψεις 43 και 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32 Σκέψεις 80 και 82 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
33 Σκέψη 83 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
34 Απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 98 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35 Σκέψη 13 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
36 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το ζήτημα αυτό εξετάστηκε εκτενώς, μολονότι, κατά τη γνώμη μου, αφορά την επί της ουσίας κρίση των αιτημάτων του ΕΕΠΔ και όχι την εκτίμηση του παραδεκτού της προσφυγής.
37 Μολονότι το Γενικό Δικαστήριο απέκλεισε την ύπαρξη άμεσου επηρεασμού, η απόφασή του να απορρίψει ως απαράδεκτη την προσφυγή του ΕΕΠΔ θα μπορούσε να αποδειχθεί, εκ των υστέρων, δικαιολογημένη κατ’ άλλη νομική αιτιολογία· ειδικότερα, εάν δεν πληρούται η απαίτηση του ατομικού επηρεασμού. Βλ., αντί άλλων, αποφάσεις Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής (σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 22ας Ιουνίου 2021, Βενεζουέλα κατά Συμβουλίου (Επηρεασμός τρίτου κράτους) (C‑872/19 P, EU:C:2021:507, σκέψεις 86 και 87).
38 Γνωμοδότηση του ΕΕΠΔ της 8ης Μαρτίου 2021 σχετικά με την πρόταση τροποποίησης του κανονισμού Ευρωπόλ, διατίθεται στη διεύθυνση https://www.edps.europa.eu/data-protection/our-work/publications/opinions/edps-opinion-proposal-amendmenT‑europol-regulation_en.
39 Διατίθεται στη διεύθυνση https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑5370-2022-INIT/fr/pdf.
40 Σκέψη 11 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.
41 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2018, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης και την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 45/2001 και της απόφασης αριθ. 1247/2002/ΕΚ (ΕΕ 2018, L 295, σ. 39).
42 Άρθρο 52, παράγραφος 3, του κανονισμού 2018/1725.
43 Σημείο 68, in fine, της αιτήσεως αναιρέσεως.