Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 15ης Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Δημόσιες συμβάσεις – Οδηγία 2014/24/ΕΕ – Ανάθεση συμβάσεων – Άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, και παράγραφοι 6 και 7 – Προαιρετικοί λόγοι αποκλεισμού από τη συμμετοχή σε διαδικασία σύναψης σύμβασης – Παροχή από οικονομικό φορέα ψευδών πληροφοριών σχετικά με τη συμμόρφωση προς απαιτήσεις ικανότητας – Εγγραφή σε κατάλογο προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες στο πλαίσιο διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης – Άρθρο 18, παράγραφος 1 – Αρχή της αναλογικότητας – Οδηγία 89/665/ΕΟΚ – Άρθρο 1 – Δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής »
Στην υπόθεση C‑402/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε η Lietuvos administracinių ginčų komisija (Λιθουανική επιτροπή διοικητικών διαφορών, Λιθουανία) με απόφαση της 12ης Ιουνίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουνίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Plungės rajono savivaldybės administracija
κατά
Viešųjų pirkimų tarnyba,
παρισταμένης της:
«Va Statyba» UAB,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους Z. Csehi, πρόεδρο τμήματος, M. Gavalec (εισηγητή) και F. Schalin, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: V. Di Bucci
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον K. Dieninis, την U. Jakaitytė και τη V. Kazlauskaitė-Švenčionienė,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον A. Biolan, τη J. Jokubauskaitė και τον G. Wils,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 18, παράγραφος 1, και του άρθρου 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 65, και διορθωτικό EE 2016, L 135, σ. 120), όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2021/1952 της Επιτροπής, της 10ης Νοεμβρίου 2021 (ΕΕ 2021, L 398, σ. 23) (στο εξής: οδηγία 2014/24), του άρθρου 1, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989, L 395, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014 (ΕΕ 2014, L 94, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 140, σ. 26) (στο εξής: οδηγία 89/665), καθώς και της αρχής της αναλογικότητας.
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Plungės rajono savivaldybės administracija (δημοτικής αρχής της περιφέρειας Plungė, Λιθουανία) (στο εξής: αναθέτουσα αρχή) και της Viešųjų pirkimų tarnyba (Αρχής δημοσίων συμβάσεων, Λιθουανία) σχετικά με την εγγραφή της εταιρίας «VA Statyba» UAB στον προβλεπόμενο από το λιθουανικό δίκαιο κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 89/665
3 Το άρθρο 1 της οδηγίας 89/665, που φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής και διαθεσιμότητα των διαδικασιών προσφυγής», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις οι οποίες αναφέρονται στην οδηγία [2014/24], εκτός εάν οι εν λόγω συμβάσεις εξαιρούνται κατ’ εφαρμογή των άρθρων 7, 8, 9, 10, 11, 12,15,16, 17 και 37 της εν λόγω οδηγίας.
[...]
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, όσον αφορά τις συμβάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας [2014/24], οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές να υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, όσο το δυνατόν ταχύτερων αναθεωρήσεων, υπό τις προϋποθέσεις που θέτουν [τα] άρθρα 2 έως 2στ της παρούσας οδηγίας, λόγω του ότι οι αποφάσεις αυτές παραβιάζουν την ενωσιακή νομοθεσία περί διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων ή τους εθνικούς κανόνες μεταφοράς της εν λόγω νομοθεσίας.
[...]
3. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι διαδικασίες προσφυγής να είναι διαθέσιμες, σύμφωνα με τους κανόνες που είναι δυνατό να θεσπίζουν τα κράτη μέλη, τουλάχιστον σε οιοδήποτε πρόσωπο έχει ή είχε συμφέρον να του ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και το οποίο υπέστη ή ενδέχεται να υποστεί ζημία από εικαζόμενη παράβαση.»
Η οδηγία 2014/24
4 Οι αιτιολογικές σκέψεις 14, 101 και 102 της οδηγίας 2014/24 έχουν ως ακολούθως:
«(14) Πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι η έννοια του “οικονομικού φορέα” πρέπει να ερμηνεύεται διασταλτικά, ώστε να καλύπτει κάθε πρόσωπο και/ή οντότητα που προσφέρει την εκτέλεση εργασιών, την προμήθεια προϊόντων ή την παροχή υπηρεσιών στην αγορά, ανεξαρτήτως της νομικής μορφής υπό την οποία έχει επιλέξει να λειτουργεί. Ως εκ τούτου, η έννοια του οικονομικού φορέα περιλαμβάνει εταιρείες, υποκαταστήματα, θυγατρικές, συμπράξεις, συνεταιριστικές επιχειρήσεις, εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, πανεπιστήμια, δημόσια και ιδιωτικά, και άλλες μορφές οντοτήτων πλην των φυσικών προσώπων, ασχέτως του εάν πρόκειται υπό όλες τις περιστάσεις για “νομικά πρόσωπα”.
[...]
(101) Οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει επίσης να έχουν τη δυνατότητα να αποκλείουν οικονομικούς φορείς οι οποίοι έχουν φανεί αναξιόπιστοι, επί παραδείγματι λόγω παραβάσεων περιβαλλοντικών ή κοινωνικών υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων και των κανόνων σχετικά με τη δυνατότητα πρόσβασης ατόμων με αναπηρίες, ή λόγω άλλων μορφών σοβαρών επαγγελματικών παραπτωμάτων, όπως είναι οι παραβιάσεις των κανόνων περί ανταγωνισμού ή περί δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι το σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω την ακεραιότητα του οικονομικού φορέα και, ως εκ τούτου, να καταστήσει τον οικονομικό φορέα ακατάλληλο να λάβει την ανάθεση δημόσιας σύμβασης, ανεξαρτήτως εάν ο οικονομικός φορέας έχει άλλως την τεχνική και οικονομική ικανότητα να εκτελέσει τη σύμβαση.
[...] [Ο]ι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει επίσης να παραμένουν ελεύθερες να αποφαίνονται ότι έχει σημειωθεί σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα όταν, πριν την έκδοση τελικής και δεσμευτικής απόφασης για την ύπαρξη λόγων υποχρεωτικού αποκλεισμού, μπορούν να αποδείξουν με ενδεδειγμένα μέσα ότι ο οικονομικός φορέας έχει παραβεί τις υποχρεώσεις του, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων που αφορούν την καταβολή φόρων ή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, εκτός εάν το εθνικό δίκαιο ορίζει άλλως. Θα πρέπει επίσης να μπορούν να αποκλείουν υποψηφίους ή προσφέροντες των οποίων οι επιδόσεις σε παλαιότερες δημόσιες συμβάσεις παρουσίασαν σοβαρές αδυναμίες σε βασικές απαιτήσεις, όπως η αδυναμία παροχής ή εκτέλεσης, σημαντικές ελλείψεις στο παρασχεθέν προϊόν ή υπηρεσία με αποτέλεσμα να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό για τον οποίο προοριζόταν, ή ανάρμοστη διαγωγή που δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες για την αξιοπιστία του οικονομικού φορέα. Το εθνικό δίκαιο θα πρέπει να προβλέπει τη μέγιστη διάρκεια αυτών των αποκλεισμών.
Όταν βασίζονται σε λόγους προαιρετικού αποκλεισμού, οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να δίδουν ιδιαίτερη προσοχή στην αρχή της αναλογικότητας. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορούν ελάσσονες παρατυπίες να οδηγήσουν στον αποκλεισμό οικονομικού φορέα. Όταν, ωστόσο, συρρέουν επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις ελασσόνων παρατυπιών, μπορεί να γεννηθούν αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία οικονομικού φορέα, οι οποίες μπορούν ενδεχομένως να δικαιολογούν τον αποκλεισμό του.
(102) Θα πρέπει, ωστόσο, να επιτρέπεται στους οικονομικούς φορείς να υιοθετούν μέτρα συμμόρφωσης με στόχο την άρση των συνεπειών τυχόν ποινικών αδικημάτων ή παραπτωμάτων και την αποτελεσματική πρόληψη των παρανομιών. Τα εν λόγω μέτρα μπορεί να συνίστανται ιδίως σε μέτρα που αφορούν το προσωπικό και την οργάνωση, όπως είναι η διακοπή όλων των δεσμών με πρόσωπα ή οργανισμούς που εμπλέκονται στην παράνομη συμπεριφορά, κατάλληλα μέτρα αναδιοργάνωσης προσωπικού, η εφαρμογή συστημάτων υποβολής εκθέσεων και ελέγχου, η δημιουργία δομής εσωτερικού ελέγχου για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης και η έγκριση εσωτερικών κανόνων ευθύνης και αποζημίωσης. Όταν τα εν λόγω μέτρα προσφέρουν επαρκείς εγγυήσεις, ο εν λόγω οικονομικός φορέας δεν θα πρέπει πλέον να αποκλείεται για αυτούς τους λόγους και μόνον. [...]»
5 Το άρθρο 2 της οδηγίας φέρει τον τίτλο «Ορισμοί» και προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
10. ως “οικονομικός φορέας” νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή δημόσιος φορέας ή ένωση αυτών των προσώπων ή/και φορέων, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών συμπράξεων επιχειρήσεων, που προσφέρει στην αγορά εκτέλεση εργασιών ή/και έργου, προμήθεια προϊόντων ή παροχή υπηρεσιών·
[...]».
6 Κατά το άρθρο της 4, στοιχείο αʹ, η οδηγία 2014/24 εφαρμόζεται στις συμβάσεις των οποίων η εκτιμώμενη αξία εκτός φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) είναι ίση προς ή ανώτερη από 5 382 000 ευρώ για τις δημόσιες συμβάσεις έργων.
7 Το άρθρο 18 της οδηγίας, το οποίο τιτλοφορείται «Αρχές εφαρμοζόμενες στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων», ορίζει τα εξής:
«1. Οι αναθέτουσες αρχές αντιμετωπίζουν τους οικονομικούς φορείς ισότιμα και χωρίς διακρίσεις και ενεργούν με διαφανή και αναλογικό τρόπο.
Ο σχεδιασμός των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων δεν γίνεται με σκοπό τον αποκλεισμό της από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ή τον τεχνητό περιορισμό του ανταγωνισμού. Ο ανταγωνισμός θεωρείται ότι περιορίζεται τεχνητά όταν οι διαδικασίες σύναψης συμβάσεων έχουν σχεδιαστεί με σκοπό την αδικαιολόγητα ευνοϊκή ή δυσμενή μεταχείριση ορισμένων οικονομικών φορέων.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι, κατά την εκτέλεση των δημόσιων συμβάσεων, οι οικονομικοί φορείς τηρούν τις ισχύουσες υποχρεώσεις στους τομείς του περιβαλλοντικού, κοινωνικού και εργατικού δικαίου, που έχουν θεσπισθεί με το ενωσιακό δίκαιο, το εθνικό δίκαιο, συλλογικές συμβάσεις ή διεθνείς διατάξεις περιβαλλοντικού, κοινωνικού και εργατικού δικαίου, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα X.»
8 Το άρθρο 57 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Λόγοι αποκλεισμού», ορίζει στις παραγράφους 4 έως 7 τα εξής:
«4. Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αποκλείουν ή μπορούν να υποχρεώνονται από τα κράτη μέλη να αποκλείουν από τη συμμετοχή σε διαδικασία σύναψης σύμβασης οποιονδήποτε οικονομικό φορέα σε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες καταστάσεις:
α) εάν η αναθέτουσα αρχή μπορεί να αποδείξει με κατάλληλα μέσα αθέτηση των ισχυουσών υποχρεώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 18 παράγραφος 2·
[...]
η) εάν ο οικονομικός φορέας έχει κριθεί ένοχος σοβαρών ψευδών δηλώσεων κατά την παροχή των πληροφοριών που απαιτούνται για την εξακρίβωση της απουσίας των λόγων αποκλεισμού ή την πλήρωση των κριτηρίων επιλογής, έχει αποκρύψει τις πληροφορίες αυτές ή δεν είναι σε θέση να προσκομίσει τα δικαιολογητικά που απαιτούνται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 59· ή
[...]
5. Ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αποκλείσουν έναν οικονομικό φορέα, όταν αποδεικνύεται ότι αυτός βρίσκεται, λόγω πράξεων ή παραλείψεων αυτού, είτε πριν είτε κατά τη διαδικασία, σε μια από τις περιπτώσεις των παραγράφων 1 και 2.
Ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αποκλείουν ή να υποχρεώνονται από τα κράτη μέλη να αποκλείουν οικονομικό φορέα, όταν αποδεικνύεται ότι ο εν λόγω οικονομικός φορέας βρίσκεται, λόγω πράξεων ή παραλείψεων αυτού, είτε πριν είτε κατά τη διαδικασία, σε μια από τις περιπτώσεις της παραγράφου 4.
6. Οποιοσδήποτε οικονομικός φορέας εμπίπτει σε μια από τις καταστάσεις που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 4 μπορεί να προσκομίζει στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι τα μέτρα που έλαβε επαρκούν για να αποδείξουν την αξιοπιστία του, παρότι συντρέχει ο σχετικός λόγος αποκλεισμού. Εάν τα στοιχεία κριθούν επαρκή, ο εν λόγω οικονομικός φορέας δεν αποκλείεται από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης.
Για τον σκοπό αυτόν, ο οικονομικός φορέας αποδεικνύει ότι έχει καταβάλει ή δεσμευθεί να καταβάλει αποζημίωση για τυχόν ζημίες που προκλήθηκαν από το ποινικό αδίκημα ή το παράπτωμα, ότι έχει διευκρινίσει τα γεγονότα και τις περιστάσεις με ολοκληρωμένο τρόπο, μέσω ενεργού συνεργασίας με τις ερευνητικές αρχές, και έχει λάβει συγκεκριμένα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα καθώς και μέτρα σε επίπεδο προσωπικού κατάλληλα για την αποφυγή περαιτέρω ποινικών αδικημάτων ή παραπτωμάτων.
Τα μέτρα που λαμβάνονται από τους οικονομικούς φορείς αξιολογούνται σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα και τις ιδιαίτερες περιστάσεις του ποινικού αδικήματος ή του παραπτώματος. Σε περίπτωση που τα μέτρα κριθούν ανεπαρκή, γνωστοποιείται στον οικονομικό φορέα το σκεπτικό της απόφασης αυτής.
Οικονομικός φορέας που έχει αποκλειστεί, με τελεσίδικη απόφαση, από τη συμμετοχή σε διαδικασίες σύναψης σύμβασης ή ανάθεσης παραχώρησης δεν μπορεί να κάνει χρήση της δυνατότητας που παρέχεται βάσει της παρούσας παραγράφου κατά την περίοδο του αποκλεισμού που ορίζεται στην εν λόγω απόφαση στο κράτος μέλος στο οποίο ισχύει η απόφαση.
7. Τα κράτη μέλη καθορίζουν τους όρους εφαρμογής του παρόντος άρθρου, βάσει νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων και τηρουμένου του ενωσιακού δικαίου. Καθορίζουν, ιδίως, τη μέγιστη περίοδο αποκλεισμού σε περίπτωση που ο οικονομικός φορέας δεν λάβει μέτρα για να αποδείξει την αξιοπιστία του, όπως αυτά ορίζονται στην παράγραφο 6. Εάν η περίοδος αποκλεισμού δεν έχει καθοριστεί από τελεσίδικη απόφαση, η περίοδος αυτή δεν υπερβαίνει τα πέντε έτη από την ημερομηνία της καταδίκης με τελεσίδικη απόφαση στις περιπτώσεις που αναφέρονται στην πρώτη παράγραφο και τρία έτη από την ημερομηνία του σχετικού γεγονότος στις περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 4.»
9 Το άρθρο 58 της οδηγίας 2014/24, το οποίο επιγράφεται «Κριτήρια επιλογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κριτήρια επιλογής μπορεί να αφορούν:
α) την καταλληλότητα για την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας·
β) την οικονομική και χρηματοοικονομική επάρκεια·
γ) την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα.
Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να επιβάλλουν στους οικονομικούς φορείς ως απαιτήσεις συμμετοχής μόνο τα κριτήρια που αναφέρονται στις παραγράφους 2, 3 και 4. Οι αναθέτουσες αρχές περιορίζουν τις όποιες απαιτήσεις συμμετοχής σε εκείνες που είναι απαραίτητες ώστε να εξασφαλίζεται ότι ένας υποψήφιος ή προσφέρων διαθέτει τις εκ του νόμου απαιτούμενες προϋποθέσεις, τις χρηματοοικονομικές δυνατότητες και την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα για την εκτέλεση της προς ανάθεση σύμβασης. Όλες οι απαιτήσεις σχετίζονται και είναι ανάλογες με το αντικείμενο της σύμβασης.»
Το λιθουανικό δίκαιο
Ο νόμος περί δημόσιας διοίκησης
10 Κατά το άρθρο 3, σημεία 4 και 10, του Lietuvos Respublikos viešojo administravimo įstatymas (νόμου της Δημοκρατίας της Λιθουανίας περί δημόσιας διοίκησης), τα όργανα της δημόσιας διοίκησης ασκούν τη δραστηριότητά τους τηρώντας, μεταξύ άλλων, τις αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας.
Ο νόμος περί δημοσίων συμβάσεων
11 Ο Lietuvos Respublikos viešųjų pirkimų įstatymas (νόμος της Δημοκρατίας της Λιθουανίας περί δημοσίων συμβάσεων), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί δημοσίων συμβάσεων), ορίζει στο άρθρο 2, σημείο 36, τα εξής:
«Ως “προμηθευτής” –οικονομικός φορέας– νοείται φυσικό ή νομικό πρόσωπο ιδιωτικού ή δημοσίου δικαίου, άλλη οργάνωση και τα μέλη της ή ομάδα τέτοιων προσώπων, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής ένωσης οικονομικών φορέων, που προσφέρει εκτέλεση έργων, προμήθεια αγαθών ή παροχή υπηρεσιών στην αγορά.»
12 Το άρθρο 46 του εν λόγω νόμου, το οποίο τιτλοφορείται «Λόγοι αποκλεισμού προμηθευτή», ορίζει στις παραγράφους 4 και 10 έως 12 τα εξής:
«4. Η αναθέτουσα αρχή αποκλείει τον προμηθευτή από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης όταν:
[...]
4) στο πλαίσιο της διαδικασίας σύναψης της συμβάσεως, ο προμηθευτής απέκρυψε πληροφορίες ή παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με την τήρηση των απαιτήσεων του παρόντος άρθρου και του άρθρου 47 του παρόντος νόμου και η αναθέτουσα αρχή μπορεί να αποδείξει το γεγονός αυτό με κάθε νόμιμο μέσο ή όταν ο προμηθευτής δεν είναι σε θέση να προσκομίσει τα απαιτούμενα δυνάμει του άρθρου 50 του παρόντος νόμου δικαιολογητικά λόγω του ότι παρέσχε ψευδείς πληροφορίες. Ο προμηθευτής αποκλείεται επίσης από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης για τον ως άνω λόγο όταν, κατά τη διάρκεια προηγούμενης διαδικασίας σύναψης σύμβασης [...], απέκρυψε πληροφορίες ή παρέσχε ψευδείς πληροφορίες που αναφέρονται στο παρόν σημείο ή δεν ήταν σε θέση, επειδή είχε παράσχει ψευδείς πληροφορίες, να προσκομίσει τα απαιτούμενα δυνάμει του άρθρου 50 του παρόντος νόμου δικαιολογητικά και αποκλείστηκε για τον λόγο αυτό κατά το τελευταίο έτος από τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων. [...]
[...]
10. Όταν ένας προμηθευτής εμπίπτει σε έναν από τους λόγους αποκλεισμού των παραγράφων 1, 4 και 6 του παρόντος άρθρου, η αναθέτουσα αρχή δεν τον αποκλείει από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης εφόσον πληρούνται οι δύο ακόλουθες προϋποθέσεις:
1) ο προμηθευτής παρέσχε στην αναθέτουσα αρχή πληροφορίες από τις οποίες προκύπτει ότι έλαβε τα ακόλουθα μέτρα:
a) κατέβαλε αυτοβούλως ή ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλει αποζημίωση για κάθε ζημία που προκλήθηκε από τα αδικήματα ή τις παραβάσεις που μνημονεύονται στις παραγράφους 1, 4 ή 6 του παρόντος άρθρου, κατά περίπτωση·
b) συνεργάστηκε, συνέδραμε ενεργώς ή έλαβε άλλα μέτρα που συμβάλλουν στη διαλεύκανση ή τη διευκρίνιση των αδικημάτων ή παραβάσεων που τέλεσε, κατά περίπτωση·
c) έλαβε τεχνικά και οργανωτικά μέτρα ή μέτρα διαχείρισης προσωπικού που αποσκοπούν στην αποτροπή της τέλεσης άλλων αδικημάτων ή παραβάσεων·
2) η αναθέτουσα αρχή αξιολόγησε τις πληροφορίες που παρέσχε ο προμηθευτής σύμφωνα με το σημείο 1 της παρούσας παραγράφου και εξέδωσε αιτιολογημένη απόφαση με την οποία διαπιστώθηκε ότι τα μέτρα που έλαβε ο προμηθευτής για να αποδείξει την αξιοπιστία του είναι επαρκή. Η επάρκεια των μέτρων αυτών εκτιμάται λαμβανομένων υπόψη της σοβαρότητας και των περιστάσεων του αδικήματος ή της παράβασης. Η αναθέτουσα αρχή κοινοποιεί εγγράφως στον προμηθευτή την αιτιολογημένη απόφασή της το αργότερο εντός δέκα ημερών από τότε που έλαβε από αυτόν τις πληροφορίες που αναφέρονται στο σημείο 1 της παρούσας παραγράφου.
11. Όταν ένας προμηθευτής έχει αποκλειστεί, με δικαστική απόφαση έχουσα ισχύ δεδικασμένου, από τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων και ανάθεσης σύμβασης παραχώρησης, δεν μπορεί να επωφεληθεί από τη δυνατότητα που προβλέπεται στο σημείο 10 της παρούσας παραγράφου για το χρονικό διάστημα που καθορίζεται με την εν λόγω δικαστική απόφαση.
12. Όταν έχει καθοριστεί περίοδος αποκλεισμού για έναν προμηθευτή, με δικαστική απόφαση έχουσα ισχύ δεδικασμένου, για οποιονδήποτε από τους λόγους αποκλεισμού που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 2, 21, 4 και 6 του παρόντος άρθρου, η αναθέτουσα αρχή αποκλείει τον προμηθευτή από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης για το χρονικό διάστημα που ορίζεται στη δικαστική απόφαση.»
13 Το άρθρο 52 του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απόκρυψη πληροφοριών, παροχή ψευδών πληροφοριών ή μη προσκόμιση εγγράφων», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 4 τα εξής:
«1. Η αναθέτουσα αρχή δημοσιεύει στην κεντρική πύλη δημοσίων συμβάσεων, σύμφωνα με τους κανόνες που καθορίζει η Αρχή δημοσίων συμβάσεων, τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με τον προμηθευτή (εάν πρόκειται για ένωση προμηθευτών, σχετικά με κάθε μέλος της ένωσης) ο οποίος, στο πλαίσιο της διαδικασίας σύναψης σύμβασης, απέκρυψε πληροφορίες ή παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις που προβλέπονται στα άρθρα 46 και 47 του παρόντος νόμου ή ο οποίος δεν προσκόμισε, λόγω του ότι παρέσχε ψευδείς πληροφορίες, τα απαιτούμενα δυνάμει του άρθρου 50 του παρόντος νόμου δικαιολογητικά:
1) το όνομα του προμηθευτή (εάν πρόκειται για φυσικό πρόσωπο, το ονοματεπώνυμό του), την ημερομηνία κατά την οποία ελήφθη η απόφαση της αναθέτουσας αρχής να αποκλείσει τον προμηθευτή από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 46, παράγραφος 4, σημείο 4, του παρόντος νόμου και τους λόγους για τους οποίους ελήφθη η απόφαση αυτή·
2) την ημερομηνία κατά την οποία ο προμηθευτής άσκησε προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου κατά της απόφασης της αναθέτουσας αρχής να τον αποκλείσει από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης·
3) την ημερομηνία κατά την οποία η δικαστική απόφαση με την οποία κρίθηκε ότι δεν έπρεπε να γίνει δεκτό το αίτημα του προμηθευτή που προσέβαλε την απόφαση της αναθέτουσας αρχής περί αποκλεισμού του από τη διαδικασία σύναψης της σύμβασης απέκτησε ισχύ δεδικασμένου και σύνδεσμο προς την εν λόγω απόφαση.
[...]
4. Σκοπός της δημοσίευσης που προβλέπεται στο παρόν άρθρο είναι να ενημερωθούν οι αναθέτουσες αρχές, οι αναθέτοντες φορείς και οι παραχωρούσες αρχές σχετικά με τον λόγο αποκλεισμού του προμηθευτή από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης ή αποκλεισμού του προσφέροντος από τη διαδικασία ανάθεσης σύμβασης παραχώρησης. Στο πλαίσιο των καθηκόντων που της ανατίθενται με το άρθρο 95, παράγραφος 1, σημείο 11, του παρόντος νόμου, η Αρχή δημοσίων συμβάσεων διασφαλίζει ότι η διάρκεια της δημοσίευσης των στοιχείων που αναφέρονται στο παρόν άρθρο δεν υπερβαίνει το ένα έτος από την ημερομηνία κατά την οποία ελήφθη η απόφαση της αναθέτουσας αρχής να αποκλείσει τον προμηθευτή από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 46, παράγραφος 4, σημείο 4, του παρόντος νόμου.»
14 Το άρθρο 95 του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων προβλέπει τα εξής:
«1. Η Αρχή δημοσίων συμβάσεων έχει τα ακόλουθα καθήκοντα:
[...]
11) διαχειρίζεται τα στοιχεία που δημοσιεύουν οι αναθέτουσες αρχές, σύμφωνα με το άρθρο 91, παράγραφος 1, του παρόντος νόμου, σχετικά με τους προμηθευτές που δεν έχουν εκτελέσει ή έχουν εκτελέσει πλημμελώς σύμβαση και, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 1, του παρόντος νόμου, σχετικά με τους προμηθευτές οι οποίοι, στο πλαίσιο διαδικασιών σύναψης συμβάσεων, έχουν αποκρύψει πληροφορίες ή έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες σχετικά με την τήρηση των απαιτήσεων των άρθρων 46 και 47 του παρόντος νόμου ή σχετικά με τους προμηθευτές οι οποίοι, έχοντας παράσχει ψευδείς πληροφορίες, δεν προσκόμισαν τα απαιτούμενα δυνάμει του άρθρου 50 του παρόντος νόμου δικαιολογητικά·
[...]
2. Η Αρχή δημοσίων συμβάσεων έχει την εξουσία:
[...]
6) αν διαπιστώσει παράβαση του παρόντος νόμου ή εκτελεστικής αυτού πράξεως, να διατάξει, τηρουμένων των αρχών της επιεικείας και του εύλογου χαρακτήρα, το νομικό πρόσωπο να θέσει τέρμα στη διαδικασία σύναψης της σύμβασης, να διεξαγάγει τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων σύμφωνα με τον παρόντα νόμο, να τροποποιήσει ή να ακυρώσει παράνομες αποφάσεις ή πράξεις, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης περί προμήθειας αγαθών, υπηρεσιών ή έργων χωρίς εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νόμου και των εκτελεστικών αυτού πράξεων, και, αν διαπιστώσει ότι η σύμβαση ή η συμφωνία-πλαίσιο είχε συναφθεί παρανόμως, να προσφύγει στη δικαιοσύνη με αίτημα την ακύρωση της σύμβασης ή της σύμβασης-πλαισίου και/ή την επιβολή άλλων κυρώσεων για την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος·
[...]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
15 Με προκήρυξη διαγωνισμού που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2023, η αναθέτουσα αρχή προκήρυξε διαγωνισμό για τη σύναψη ανοικτής διεθνούς σύμβασης με αντικείμενο την κατασκευή ενός μικτού αθλητικού και υγειονομικού συγκροτήματος στο Plungė (Λιθουανία).
16 Με την προκήρυξη αυτή, η αναθέτουσα αρχή είχε συγκεκριμένα προβλέψει, μεταξύ των προϋποθέσεων συμμετοχής που απαιτείτο να πληρούν οι οικονομικοί φορείς, δύο απαιτήσεις ικανότητας, οι οποίες αφορούσαν, εν συνόψει, αφενός, το ύψος των ετήσιων εσόδων που προέρχονταν από την κατασκευαστική δραστηριότητα κατά τα τρία τελευταία οικονομικά έτη και, αφετέρου, την επιτυχή ολοκλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών, όπως προσδιορίστηκαν, κατά τα πέντε προηγούμενα έτη.
17 Από τα πραγματικά στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης ανερχόταν σε 7 453 375 ευρώ εκτός ΦΠΑ, ήτοι ποσό μεγαλύτερο από το κατώτατο όριο που προβλέπεται στο άρθρο 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2014/24, όπως αυτό μνημονεύεται στη σκέψη 6 της παρούσας απόφασης.
18 Αφού ενημέρωσε τους προμηθευτές, στις 5 Σεπτεμβρίου 2023, για την τελική κατάταξη των υποβληθεισών προσφορών και την ανάθεση της σύμβασης στη VA Statyba, η αναθέτουσα αρχή συνήψε με την τελευταία τη σύμβαση κατασκευής έργου, στις 10 Οκτωβρίου 2023.
19 Ο προσφέρων που κατατάχθηκε στη δεύτερη θέση άσκησε προσφυγή ενώπιον του Klaipėdos apygardos teismas (περιφερειακού δικαστηρίου Klaipėda, Λιθουανία), με την οποία υποστήριξε ότι η VA Statyba είχε παράσχει ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις δύο αυτές απαιτήσεις ικανότητας και ζήτησε, μεταξύ άλλων, την εγγραφή της εταιρίας αυτής στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες, κατ’ εφαρμογήν των σχετικών διατάξεων του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων.
20 Με απόφαση της 29ης Δεκεμβρίου 2023, το εν λόγω δικαστήριο διαπίστωσε ότι η VA Statyba είχε παράσχει στην αναθέτουσα αρχή ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις εν λόγω απαιτήσεις ικανότητας, χαρακτηρίζοντας τις διαπιστωθείσες ενέργειες ως απάτη εις βάρος της αναθέτουσας αρχής διαπραχθείσα από βαριά αμέλεια. Ως εκ τούτου, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι πληρούνταν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις για τον αποκλεισμό της εταιρίας αυτής από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 46, παράγραφος 4, σημείο 4, του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων.
21 Κατά συνέπεια, το ως άνω δικαστήριο αποφάσισε να ακυρώσει την απόφαση της αναθέτουσας αρχής της 5ης Σεπτεμβρίου 2023, διατηρώντας παράλληλα σε ισχύ τη σύμβαση που είχε συναφθεί παρανόμως μεταξύ αυτής και της VA Statyba, καθώς και να αναστείλει τη διαδικασία κατά το μέρος που αφορούσε την υποχρέωση της αναθέτουσας αρχής να καταχωρίσει την επωνυμία της εταιρίας αυτής στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες. Επιπλέον, επέβαλε στην αναθέτουσα αρχή χρηματική κύρωση αντιστοιχούσα στο 1 % της αξίας της σύμβασης.
22 Με απόφαση της 15ης Μαρτίου 2024, το Lietuvos apeliacinis teismas (εφετείο, Λιθουανία) επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση.
23 Κατόπιν της εφετειακής απόφασης, η αναθέτουσα αρχή δεν καταχώρισε την επωνυμία της VA Statyba στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες, διότι έκρινε ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων για την εν λόγω καταχώριση.
24 Διαφωνώντας με τη θέση αυτή της αναθέτουσας αρχής, η Αρχή δημοσίων συμβάσεων τη διέταξε, με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2025, να καταχωρίσει την επωνυμία της VA Statyba στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες.
25 Στις 28 Απριλίου 2025 η αναθέτουσα αρχή άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της αποφάσεως της Αρχής δημοσίων συμβάσεων ενώπιον της Lietuvos administracinių ginčų komisija (λιθουανικής επιτροπής διοικητικών διαφορών, Λιθουανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
26 Προς στήριξη της προσφυγής της, η αναθέτουσα αρχή υποστηρίζει ότι από το άρθρο 52, παράγραφος 1, του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων προκύπτει ότι στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες εγγράφονται μόνον οι προμηθευτές οι οποίοι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 46, παράγραφος 4, σημείο 4, του νόμου αυτού, αποκλείστηκαν από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης με απόφαση της αναθέτουσας αρχής. Επομένως, κατά την αναθέτουσα αρχή, ο εν λόγω νόμος δεν προβλέπει δυνατότητα αναθέτουσας αρχής να εγγράψει προμηθευτή στον κατάλογο αυτόν όταν εκείνος που διαπίστωσε ότι ο εν λόγω προμηθευτής είχε παράσχει ψευδείς πληροφορίες δεν είναι η αναθέτουσα αρχή, αλλά το δικαστήριο.
27 Αντιθέτως, η Αρχή δημοσίων συμβάσεων υποστηρίζει ότι το άρθρο 52, παράγραφος 1, του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων δεν αφήνει κανένα περιθώριο εκτιμήσεως στην αναθέτουσα αρχή όσον αφορά την εγγραφή προμηθευτή στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες, από τη στιγμή που το γεγονός αυτό διαπιστώθηκε με δικαστική απόφαση έχουσα ισχύ δεδικασμένου.
28 Υπό τις συνθήκες αυτές, η Lietuvos administracinių ginčų komisija (λιθουανική επιτροπή διοικητικών διαφορών) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν της διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Είναι συμβατή με τους σκοπούς της οδηγίας [2014/24], το άρθρο 18, παράγραφος 1, και το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, αυτής, με τους σκοπούς της οδηγίας [89/665] και το άρθρο 1, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, αυτής (νοουμένων των εν λόγω διατάξεων και σκοπών είτε συνολικώς είτε χωριστά, χωρίς ωστόσο περιορισμό στις συγκεκριμένες διατάξεις), καθώς και με την αρχή της αναλογικότητας, η πρακτική της υποχρεωτικής γνωστοποίησης από την αναθέτουσα αρχή του ονόματος οποιουδήποτε προμηθευτή (οικονομικού φορέα) ο οποίος παρείχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με την εκ μέρους του εκπλήρωση απαιτήσεων, ανεξαρτήτως του ότι η αναθέτουσα αρχή δεν έχει λάβει απόφαση να αποκλείσει από τη συμμετοχή σε διαδικασία σύναψης σύμβασης τον εν λόγω προμηθευτή (οικονομικό φορέα) πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας σύναψης της σύμβασης (πριν συναφθεί η σύμβαση);»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Επί του παραδεκτού
29 Η Λιθουανική Κυβέρνηση προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.
30 Συναφώς, η εν λόγω κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι οδηγίες 89/665 και 2014/24 δεν περιέχουν καμία διάταξη επιβάλλουσα στην αναθέτουσα αρχή, ενδεχομένως δυνάμει απόφασης της Αρχής δημοσίων συμβάσεων, την υποχρέωση να εγγράψει οικονομικό φορέα στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες, οπότε η επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται μόνον από την ερμηνεία των σχετικών διατάξεων του εθνικού δικαίου.
31 Επιπλέον, κατά την εν λόγω κυβέρνηση, ενώ το υποβληθέν ερώτημα αφορά την ερμηνεία διατάξεων των οδηγιών 89/665 και 2014/24, το αιτούν δικαστήριο δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους οι διατάξεις αυτές συνδέονται με την υπόθεση της κύριας δίκης ούτε τον λόγο για τον οποίο η ζητούμενη ερμηνεία είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του απόφασης.
32 Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλει εθνικός δικαστής εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο ο ίδιος προσδιορίζει με δική του ευθύνη, και του οποίου την ακρίβεια δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί αιτήσεως εθνικού δικαστηρίου για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, Tudmur, C‑185/24 και C‑189/24, EU:C:2024:1036, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Προκειμένου το Δικαστήριο να είναι σε θέση να προβεί σε χρήσιμη για το εθνικό δικαστήριο ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου απαιτεί στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως να εκτίθενται οι λόγοι που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ή το κύρος ορισμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, καθώς και η κατά τη γνώμη του αιτούντος δικαστηρίου σχέση μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εφαρμοστέας στη διαφορά της κύριας δίκης εθνικής νομοθεσίας.
34 Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο έχει επιληφθεί διαφοράς μεταξύ της αναθέτουσας αρχής και της Αρχής δημοσίων συμβάσεων σχετικά με την εγγραφή οικονομικού φορέα ο οποίος παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς απαιτήσεις ικανότητας – και σε βάρος του οποίου θα μπορούσε, ως εκ τούτου, να εκδοθεί απόφαση αποκλεισμού από τη διαδικασία σύναψης της σύμβασης – στον κατάλογο των προμηθευτών που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες.
35 Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά ρητώς το Δικαστήριο σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης και, ειδικότερα, σχετικά με την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στο άρθρο 1, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 89/665, καθώς και στο άρθρο 18, παράγραφος 1, και στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
36 Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν οι διατάξεις αυτές έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική η οποία επιτρέπει σε μια τέτοια αρχή να διατάξει αναθέτουσα αρχή να καταχωρίσει το όνομα οικονομικού φορέα στον εν λόγω κατάλογο, μολονότι η αναθέτουσα αρχή δεν απέκλεισε τον οικονομικό φορέα από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης πριν από την ολοκλήρωσή της και η ενοχή του οικονομικού φορέα για ψευδή δήλωση διαπιστώθηκε με δικαστική απόφαση που κατέστη τελεσίδικη.
37 Επομένως, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία των οδηγιών 89/665 και 2014/24 ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το πρόβλημα που τίθεται είναι υποθετικής φύσεως.
38 Το προδικαστικό ερώτημα αφορά όντως την ερμηνεία κανόνων του δικαίου της Ένωσης και, δεδομένου ότι η απάντηση του Δικαστηρίου θα παράσχει στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της συμβατότητας της εθνικής ρύθμισης και πρακτικής με την οδηγία 89/665 και την οδηγία 2014/24, το ερώτημα αυτό είναι κρίσιμο για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
39 Υπό τις συνθήκες αυτές, η ένσταση που στηρίζεται στο ότι οι εν λόγω οδηγίες δεν έχουν εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αλλά την ουσία της (πρβλ. απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2025, Gryczara, C‑746/24, EU:C:2025:925, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40 Κατά συνέπεια, η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί της ουσίας
41 Με το προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 18, παράγραφος 1, και το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 καθώς και το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 89/665 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική κατά την οποία αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις αρχή έχει την εξουσία να διατάξει αναθέτουσα αρχή να δημοσιεύσει το όνομα οικονομικού φορέα ο οποίος παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς απαιτήσεις ικανότητας, μολονότι η αναθέτουσα αρχή δεν απέκλεισε τον οικονομικό φορέα από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης πριν από την ολοκλήρωσή της και η ενοχή του οικονομικού φορέα για ψευδή δήλωση διαπιστώθηκε με δικαστική απόφαση η οποία κατέστη τελεσίδικη.
42 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2014/24 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο τους προαιρετικούς λόγους αποκλεισμού που απαριθμούνται στη διάταξη αυτή και ότι, στο πλαίσιο της εν λόγω υποχρέωσης μεταφοράς, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν είτε τη δυνατότητα είτε την υποχρέωση των αναθετουσών αρχών να εφαρμόζουν τους λόγους αυτούς (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Infraestruturas de Portugal και Futrifer Indústrias Ferroviárias, C‑66/22, EU:C:2023:1016, σκέψη 58).
43 Μεταξύ των λόγων αυτών περιλαμβάνεται, στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας, η περίπτωση κατά την οποία ο οικονομικός φορέας έχει κριθεί ένοχος ψευδούς δήλωσης κατά την παροχή των πληροφοριών που απαιτούνται για την εξακρίβωση, μεταξύ άλλων, της πλήρωσης των κριτηρίων επιλογής.
44 Όπως προκύπτει από την ως άνω διάταξη, ερμηνευόμενη σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 101 της οδηγίας, το αντικείμενο και ο σκοπός του προαιρετικού αυτού λόγου αποκλεισμού συνίστανται στο να αποκλείονται οι οικονομικοί φορείς των οποίων η αξιοπιστία έχει πληγεί σε σημαντικό βαθμό λόγω ψευδών δηλώσεων στις οποίες προέβησαν εκ προθέσεως ή εξ αμελείας.
45 Κατά τον καθορισμό, με την εθνική κανονιστική ρύθμιση, των προϋποθέσεων εφαρμογής του προαιρετικού αυτού λόγου αποκλεισμού, κάθε κράτος μέλος οφείλει να σέβεται τα βασικά χαρακτηριστικά του, όπως αυτά προβλέπονται στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 (πρβλ. απόφαση της 19ης Ιουνίου 2019, Meca, C‑41/18, EU:C:2019:507, σκέψη 33).
46 Επιπλέον, η εφαρμογή του εν λόγω προαιρετικού λόγου αποκλεισμού πρέπει να είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας, γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, η οποία υπενθυμίζεται, στον τομέα της σύναψης δημοσίων συμβάσεων, στο άρθρο 18, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/24 και της οποίας ο σεβασμός χρήζει ιδιαίτερης προσοχής κατά την εφαρμογή του εν λόγω προαιρετικού λόγου αποκλεισμού (απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, σκέψεις 45 και 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47 Συναφώς, ο αποκλεισμός αυτός πρέπει, πρώτον, να είναι προσωρινός. Πράγματι, από την αιτιολογική σκέψη 101 της οδηγίας 2014/24 προκύπτει ότι κάθε πράξη του εθνικού δικαίου που καθορίζει, μεταξύ άλλων, τους όρους εφαρμογής του άρθρου 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας πρέπει να προβλέπει μέγιστη διάρκεια αποκλεισμού. Το άρθρο 57, παράγραφος 7, της εν λόγω οδηγίας διευκρινίζει, όσον αφορά προαιρετικό λόγο αποκλεισμού, ότι, όταν δεν έχει καθοριστεί από τελεσίδικη απόφαση, η διάρκεια αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει τα τρία έτη (απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, HSC Baltic κ.λπ., C‑682/21, EU:C:2023:48, σκέψη 39).
48 Δεύτερον, κατά τη διάρκεια της περιόδου αποκλεισμού, ο οικείος οικονομικός φορέας πρέπει, εκτός αν έχει αποκλειστεί από οποιαδήποτε συμμετοχή σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης με τελεσίδικη απόφαση, να μπορεί να συμμετάσχει σε τέτοια διαδικασία, εφόσον προσκομίσει, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/24, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 102 της οδηγίας, αποδεικτικά στοιχεία που πιστοποιούν ότι τα μέτρα που έχει λάβει είναι επαρκή για να αποδείξουν την αξιοπιστία του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι οικονομικοί φορείς παρακινούνται να λάβουν διορθωτικά μέτρα (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Ιουνίου 2021, Rad Service κ.λπ., C‑210/20, EU:C:2021:445, σκέψη 35, και της 26ης Ιανουαρίου 2023, HSC Baltic κ.λπ., C‑682/21, EU:C:2023:48, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
49 Τρίτον, η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει συγκεκριμένη εκτίμηση της στάσης και της συμπεριφοράς του οικείου οικονομικού φορέα, βάσει όλων των στοιχείων που ασκούν επιρροή συναφώς (πρβλ. απόφαση της 3ης Ιουνίου 2021, Rad Service κ.λπ., C‑210/20, EU:C:2021:445, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ως προς το ζήτημα αυτό, από το γράμμα του άρθρου 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας προκύπτει ότι, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την ψευδή δήλωση κατά την παροχή των πληροφοριών που απαιτούνται για την εξακρίβωση της συνδρομής των κριτηρίων επιλογής, η ενοχή του οικείου οικονομικού φορέα πρέπει να εξετάζεται και να αποδεικνύεται. Εξάλλου, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 101 της εν λόγω οδηγίας, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορούν ελάσσονες παρατυπίες να οδηγήσουν στον αποκλεισμό οικονομικού φορέα.
50 Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν εναπόκειται αποκλειστικώς στην αναθέτουσα αρχή να διαπιστώσει, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σύναψης της σύμβασης, ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του προαιρετικού λόγου αποκλεισμού που προβλέπεται στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 ή αν έχουν τη δυνατότητα αυτή επίσης και τα δικαστήρια μετά την περάτωση της εν λόγω διαδικασίας. Ομοίως, διερωτάται αν αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις αρχή μπορεί να έχει την εξουσία να διατάξει αναθέτουσα αρχή, λαμβανομένης υπόψη της εν λόγω διαπίστωσης, να δημοσιεύσει το όνομα του οικείου οικονομικού φορέα στον κατάλογο των προμηθευτών που κρίθηκαν ένοχοι για ψευδή δήλωση.
51 Το άρθρο 57 της οδηγίας 2014/24 δεν αποκλείει η διαπίστωση του γεγονότος ότι οικονομικός φορέας παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με την πλήρωση των κριτηρίων επιλογής σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης να γίνει από δικαστήριο, μετά την περάτωση της εν λόγω διαδικασίας.
52 Συναφώς, είναι αδιάφορο αν ο οικονομικός φορέας αποκλείστηκε ή όχι από την οικεία διαδικασία σύναψης σύμβασης.
53 Πράγματι, αφενός, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 5, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2014/24, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αποκλείουν ή να υποχρεώνονται από τα κράτη μέλη να αποκλείουν οικονομικό φορέα ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όταν αποδεικνύεται ότι ο εν λόγω οικονομικός φορέας εμπίπτει, λόγω πράξεων ή παραλείψεων αυτού, είτε πριν είτε κατά τη διαδικασία, στην προβλεπόμενη στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, περίπτωση. Επομένως, ο λόγος αποκλεισμού που προβλέπεται στη διάταξη αυτή μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης στο πλαίσιο της οποίας ο οικονομικός φορέας είναι ένοχος ψευδούς δήλωσης κατά την παροχή των πληροφοριών που απαιτούνται για την εξακρίβωση της πλήρωσης των κριτηρίων επιλογής όσο και σε μεταγενέστερες διαδικασίες σύναψης δημόσιας σύμβασης (πρβλ. αποφάσεις της 3ης Οκτωβρίου 2019, Delta Antrepriză de Constructureii de Construcţii şi Montaj 93, C‑267/18, EU:C:2019:826, σκέψεις 34 και 35, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Infraestruturas de Portugal και Futrifer Indústrias Ferroviárias, C‑66/22, EU:C:2023:1016, σκέψεις 67 έως 69).
54 Επιπλέον, εφόσον κράτος μέλος έχει την ευχέρεια να επιβάλει στις αναθέτουσες αρχές να αποκλείουν από τις διαδικασίες σύναψης δημόσιας σύμβασης οικονομικό φορέα που εμπίπτει σε μια τέτοια περίπτωση, το εν λόγω κράτος μέλος πρέπει επίσης να έχει τη δυνατότητα να αναθέσει σε αρμόδια στον οικείο τομέα εθνική αρχή να αποφασίσει αν πρέπει ή όχι να εκδώσει απόφαση συνεπαγόμενη τέτοια υποχρέωση για τις αναθέτουσες αρχές.
55 Αφετέρου, δεδομένου ότι πρέπει να υφίσταται δυνατότητα προσβολής απόφασης με την οποία αναθέτουσα αρχή αρνείται να αποκλείσει, έστω και σιωπηρώς, οικονομικό φορέα από διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης για έναν από τους προαιρετικούς λόγους αποκλεισμού που προβλέπονται στο άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2014/24, το επιληφθέν εθνικό δικαστήριο μπορεί να ελέγξει την εκτίμηση της αναθέτουσας αρχής ως προς το κατά πόσον πληρούνταν όσον αφορά τον εν λόγω οικονομικό φορέα οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του συγκεκριμένου λόγου αποκλεισμού (πρβλ. απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, σκέψεις 143 και 144).
56 Εν προκειμένω, το Klaipėdos apygardos teismas (περιφερειακό δικαστήριο Klaipėda) διαπίστωσε, με την απόφαση της 29ης Δεκεμβρίου 2023, η οποία επικυρώθηκε κατ’ έφεση, ότι η VA Statyba είχε παράσχει, λόγω βαριάς αμέλειας, ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις δύο απαιτήσεις ικανότητας που είχε θέσει η αναθέτουσα αρχή προκειμένου να μπορεί οικονομικός φορέας να συμμετάσχει στην επίμαχη στην κύρια δίκη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης. Με την απόφαση αυτή, βάσει της ως άνω διαπίστωσης, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι πληρούνταν όλες οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του προαιρετικού λόγου αποκλεισμού του άρθρου 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24.
57 Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, πρέπει να διευκρινιστεί αν, και ενδεχομένως υπό ποιες προϋποθέσεις, η οδηγία 2014/24 επιτρέπει να ανατεθεί σε αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις αρχή εξουσία εκδόσεως διαταγής δυνάμει της οποίας η αρχή αυτή μπορεί να υποχρεώσει αναθέτουσα αρχή να εγγράψει οικονομικό φορέα σε κατάλογο που αφορά τους οικονομικούς φορείς οι οποίοι κρίθηκαν ένοχοι, με τελεσίδικη απόφαση, για ψευδή δήλωση στο πλαίσιο διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης.
58 Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι είναι συμβατή με το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 και με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 18, παράγραφος 1, της οδηγίας, η προσωρινή δημοσίευση, σε κατάλογο προοριζόμενο να διευκολύνει τη διαχείριση των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων, των ονομάτων των οικονομικών φορέων ως προς τους οποίους διαπιστώθηκε ότι είχαν προσκομίσει υπαιτίως, στο πλαίσιο τέτοιων διαδικασιών, ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις ικανότητας. Πράγματι, αφενός, ο προαιρετικός αυτός λόγος αποκλεισμού αποσκοπεί στο να περιοριστεί η πρόσβαση των εν λόγω οικονομικών φορέων στις διαδικασίες σύναψης δημόσιας σύμβασης μέσω της κατ’ αρχήν απαγόρευσης συμμετοχής στις ως άνω διαδικασίες και, αφετέρου, η δημοσίευση αυτή στην οποία έχουν πρόσβαση οι αναθέτουσες αρχές και οι λοιποί αρμόδιοι στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων φορείς εξυπηρετεί τη διευκόλυνση της εφαρμογής του περιορισμού αυτού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2023, HSC Baltic κ.λπ., C‑682/21, EU:C:2023:48, σκέψεις 44 και 45).
59 Επομένως, οι διατάξεις αυτές της οδηγίας 2014/24 δεν αντιτίθενται στο να έχει η αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις εθνική αρχή την εξουσία να διατάξει αναθέτουσα αρχή να δημοσιεύσει το όνομα οικονομικού φορέα, όταν τελεσίδικη δικαστική απόφαση έχει διαπιστώσει ότι ο εν λόγω οικονομικός φορέας είχε παράσχει υπαιτίως, κατά τη διάρκεια διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις ικανότητας που προβλέπονται για τη συμμετοχή του στη διαδικασία αυτή, τούτο δε ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι ο εν λόγω οικονομικός φορέας δεν αποκλείστηκε από την εν λόγω διαδικασία.
60 Τούτου λεχθέντος, σε μια τέτοια περίπτωση, αφενός, η διάρκεια της εν λόγω δημοσίευσης πρέπει, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 47 και 49 της παρούσας απόφασης, να είναι ανάλογη προς τη σοβαρότητα της συμπεριφοράς του οικείου οικονομικού φορέα, η δε διάρκεια αυτή δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να υπερβαίνει, δυνάμει του άρθρου 57, παράγραφος 7, της οδηγίας 2014/24, τα τρία έτη από την ημερομηνία κατά την οποία ο οικονομικός φορέας παρέσχε τέτοιες ψευδείς πληροφορίες.
61 Αφετέρου, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, ακόμη και κατά τη διάρκεια της εν λόγω δημοσίευσης, ο οικείος οικονομικός φορέας πρέπει κατ’ αρχήν να μπορεί να συμμετάσχει σε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης εάν προσκομίσει, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/24, στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι τα διορθωτικά μέτρα που έλαβε επαρκούν για να αποφευχθεί η επανάληψη της παρατυπίας που συνίσταται στην παροχή ψευδών πληροφοριών σχετικά με τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις ικανότητας και ότι, ως εκ τούτου, τα μέτρα αυτά είναι ικανά να αποδείξουν την αξιοπιστία του.
62 Πράγματι, οικονομικός φορέας ο οποίος εμπίπτει στην περίπτωση του άρθρου 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας –και ο οποίος δεν έχει αποκλειστεί, γενικώς, από τη συμμετοχή σε διαδικασίες σύναψης δημόσιας σύμβασης με τελεσίδικη απόφαση– μπορεί, σε περίπτωση που εμφανίσει τέτοια διορθωτικά μέτρα και εάν υποτεθεί ότι αυτά κριθούν επαρκή από την αναθέτουσα αρχή, να αποφύγει τον αποκλεισμό του από την οικεία διαδικασία σύναψης σύμβασης. Κατά συνέπεια, πρέπει να αναγνωριστεί η δυνατότητα αυτή σε οικονομικό φορέα ως προς τον οποίο έχει λάβει χώρα τέτοια δημοσίευση.
63 Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι η έννοια των «αποφάσεων που λαμβάνουν οι αναθέτουσες αρχές», κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 89/665, πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως (απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, σκέψη 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Κατάλογος με προμηθευτές που έχουν παράσχει ψευδείς πληροφορίες, ο οποίος παρέχει στις αναθέτουσες αρχές τη δυνατότητα να γνωρίζουν τα ονόματα των οικονομικών φορέων που θεωρούνται μη αξιόπιστοι προμηθευτές, συνεπάγεται, κατ’ αρχήν, τον προσωρινό αποκλεισμό τους από κάθε διαδικασία σύναψης σύμβασης, εκτός εάν ο ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας αποδείξει ότι έλαβε κατάλληλα διορθωτικά μέτρα. Υπό τις συνθήκες αυτές, το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 89/665, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απαιτεί να μπορεί να υποβληθεί στον δικαστικό έλεγχο που προβλέπει η οδηγία αυτή, τουλάχιστον, είτε η απόφαση με την οποία η αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις εθνική αρχή διατάσσει αναθέτουσα αρχή να δημοσιεύσει το όνομα οικονομικού φορέα σε τέτοιο κατάλογο είτε η απόφαση περί δημοσιεύσεως την οποία εκδίδει η αναθέτουσα αρχή προκειμένου να συμμορφωθεί προς τη διαταγή.
64 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 18, παράγραφος 1, και το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24 καθώς και το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 89/665 έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική κατά την οποία αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις αρχή έχει την εξουσία να διατάξει αναθέτουσα αρχή να δημοσιεύσει το όνομα οικονομικού φορέα ο οποίος παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς απαιτήσεις ικανότητας, μολονότι η αναθέτουσα αρχή δεν απέκλεισε τον οικονομικό φορέα από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης πριν από την ολοκλήρωσή της και η ενοχή του οικονομικού φορέα για ψευδή δήλωση διαπιστώθηκε με δικαστική απόφαση η οποία κατέστη τελεσίδικη, εφόσον:
– η διάρκεια της εν λόγω δημοσίευσης είναι ανάλογη προς τη σοβαρότητα της συμπεριφοράς του οικείου οικονομικού φορέα και δεν υπερβαίνει τη μέγιστη διάρκεια που προβλέπεται στο άρθρο 57, παράγραφος 7, της οδηγίας 2014/24·
– ο οικονομικός φορέας μπορεί, κατά τη διάρκεια της δημοσίευσης, να αποδείξει την αξιοπιστία του, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/24, προκειμένου να του επιτραπεί να συμμετάσχει σε μεταγενέστερη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης·
– ο οικονομικός φορέας έχει στη διάθεσή του αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα κατά τουλάχιστον μίας από τις σχετικές με την εν λόγω δημοσίευση αποφάσεις που έχουν εκδοθεί, αντιστοίχως, από την ως άνω αρχή και την οικεία αναθέτουσα αρχή.
Επί των δικαστικών εξόδων
65 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 18, παράγραφος 1, και το άρθρο 57, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2021/1952 της Επιτροπής, της 10ης Νοεμβρίου 2021, καθώς και το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/23/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική κατά την οποία αρμόδια για τις δημόσιες συμβάσεις αρχή έχει την εξουσία να διατάξει αναθέτουσα αρχή να δημοσιεύσει το όνομα οικονομικού φορέα ο οποίος παρέσχε ψευδείς πληροφορίες σχετικά με τη συμμόρφωση προς απαιτήσεις ικανότητας, μολονότι η αναθέτουσα αρχή δεν απέκλεισε τον οικονομικό φορέα από τη διαδικασία σύναψης σύμβασης πριν από την ολοκλήρωσή της και η ενοχή του οικονομικού φορέα για ψευδή δήλωση διαπιστώθηκε με δικαστική απόφαση η οποία κατέστη τελεσίδικη, εφόσον:
– η διάρκεια της εν λόγω δημοσίευσης είναι ανάλογη προς τη σοβαρότητα της συμπεριφοράς του οικείου οικονομικού φορέα και δεν υπερβαίνει τη μέγιστη διάρκεια που προβλέπεται στο άρθρο 57, παράγραφος 7, της οδηγίας 2014/24, όπως τροποποιήθηκε·
– ο οικονομικός φορέας μπορεί, κατά τη διάρκεια της δημοσίευσης, να αποδείξει την αξιοπιστία του, σύμφωνα με το άρθρο 57, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/24, όπως τροποποιήθηκε, προκειμένου να του επιτραπεί να συμμετάσχει σε μεταγενέστερη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης·
– ο οικονομικός φορέας έχει στη διάθεσή του αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα κατά τουλάχιστον μίας από τις σχετικές με την εν λόγω δημοσίευση αποφάσεις που έχουν εκδοθεί, αντιστοίχως, από την ως άνω αρχή και την οικεία αναθέτουσα αρχή.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η λιθουανική.