ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 23ης Ιανουαρίου 2025 ( *1 )
«Αίτηση αναιρέσεως – Άρθρο 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Περισσότεροι του ενός εναγόμενοι στην πρωτοβάθμια δίκη – Απόφαση εκδοθείσα ερήμην ενός εκ των διαδίκων αυτών κατά της οποίας έχει ασκηθεί ανακοπή ερημοδικίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραδεκτό της ασκούμενης κατά της απόφασης αυτής αναιρέσεως – Προϋποθέσεις – Άρθρο 41 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραδεκτό του υπομνήματος επί αιτήσεως αναιρέσεως που κατατίθεται από τον διάδικο που καταδικάστηκε πρωτοδίκως ερήμην – Άρθρο 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Ανταναίρεση ασκούμενη από τον ερήμην καταδικασθέντα διάδικο ο οποίος έχει ασκήσει ανακοπή ερημοδικίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου – Άρθρο 176, παράγραφος 1, και άρθρο 178 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Απαράδεκτο – Ρήτρα διαιτησίας – Άρθρο 272 ΣΛΕΕ – Ασφαλιστική σύμβαση συναφθείσα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Ρήτρα αποκλεισμού των ζημιών που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα – Περιεχόμενο»
Στην υπόθεση C‑766/21 P,
με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2021,
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εκπροσωπούμενο αρχικώς από τις E. Paladini και B. Schäfer, στη συνέχεια, από τον A. Caiola και την Paladini,
αναιρεσείον,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι:
Axa Assurances Luxembourg SA, με έδρα το Λουξεμβούργο (Λουξεμβούργο),
Bâloise Assurances Luxembourg SA, με έδρα το Bertrange (Λουξεμβούργο),
La Luxembourgeoise SA, με έδρα το Leudelange (Λουξεμβούργο),
Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij NV, με έδρα τη Χάγη (Κάτω Χώρες),
εκπροσωπούμενες από τους C. Collarini και S. Denu, avocats,
εναγομένες πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe, πρόεδρο του δευτέρου τμήματος, προεδρεύουσα του τρίτου τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του τρίτου τμήματος, N. Jääskinen, M. Gavalec και N. Piçarra (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: C. Di Bella, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 18ης Ιανουαρίου 2024,
έχοντας υπόψη τη διάταξη περί επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας της 20ής Μαρτίου 2024 και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 17ης Απριλίου 2024,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 6ης Ιουνίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
|
1 |
Με την αίτηση αναιρέσεως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητεί την αναίρεση των σημείων 2 και 4 του διατακτικού της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά Axa Assurances Luxembourg κ.λπ. (T‑384/19, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2021:630), με τα οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την ασκηθείσα βάσει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ αγωγή του κατά των Axa Assurances Luxembourg SA, Bâloise Assurances Luxembourg SA και La Luxembourgeoise SA (στο εξής από κοινού: Axa κ.λπ.), με αίτημα να υποχρεωθούν οι τελευταίες να καταβάλουν στο Κοινοβούλιο τα έξοδα σχετικά με τις ζημίες που προκλήθηκαν στο κτίριο Konrad Adenauer (στο εξής: κτίριο KAD), κείμενο στο Λουξεμβούργο (Λουξεμβούργο), από όμβρια ύδατα του εργοταξίου κατασκευής του κτιρίου αυτού, δυνάμει της ασφαλιστικής σύμβασης «Construction All Risk» (κατά παντός κινδύνου εργοταξίου, στο εξής: σύμβαση CAR), η οποία συνήφθη στις 3 Απριλίου 2012 μεταξύ, αφενός, των Axa κ.λπ. και της Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij NV (στο εξής: NN), και, αφετέρου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενης από το Κοινοβούλιο. |
|
2 |
Με την ανταναίρεσή της, η NN ζητεί την αναίρεση των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, με τα οποία το Γενικό Δικαστήριο την καταδίκασε ερήμην να καταβάλει στο Κοινοβούλιο, δυνάμει της σύμβασης CAR, το ποσό των 79653,89 ευρώ πλέον νομίμων τόκων υπερημερίας. |
Το νομικό πλαίσιο
Ο Οργανισμός του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
|
3 |
Το άρθρο 41 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζει τα εξής: «Όταν ο διάδικος κατά του οποίου στρέφεται η προσφυγή, αν και έχει κληθεί κανονικά, δεν καταθέσει έγγραφες προτάσεις, η απόφαση εκδίδεται ερήμην του. Η απόφαση υπόκειται σε ανακοπή εντός προθεσμίας ενός μηνός από της κοινοποιήσεώς της. […]» |
|
4 |
Κατά το άρθρο 56 του Οργανισμού: «Κατά των οριστικών αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου, καθώς και κατά των αποφάσεων που επιλύουν εν μέρει τη διαφορά ως προς την ουσία ή επιλύουν δικονομικό ζήτημα που αφορά ένσταση αναρμοδιότητας ή απαραδέκτου, μπορεί να ασκηθεί αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου, σε δύο μήνες από της κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η αναίρεση αυτή μπορεί να ασκηθεί από τον εν όλω ή εν μέρει ηττηθέντα διάδικο. […] […]» |
Ο Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου
|
5 |
Το άρθρο 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το οποίο επιγράφεται «Διάδικοι που επιτρέπεται να καταθέσουν υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως», ορίζει τα εξής: «Κάθε διάδικος της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως που έχει συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως μπορεί να υποβάλει υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως εντός δύο μηνών από την επίδοσή της. […]» |
|
6 |
Κατά το άρθρο 176 του Κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Ανταναίρεση»: «1. Οι διάδικοι που αναφέρονται στο άρθρο 172 του παρόντος κανονισμού μπορούν να ασκήσουν ανταναίρεση εντός της ίδιας προθεσμίας με αυτή που προβλέπεται για την υποβολή του υπομνήματος επί της αιτήσεως αναιρέσεως. 2. Η ανταναίρεση ασκείται με χωριστό δικόγραφο, το οποίο διαφέρει από το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως.» |
|
7 |
Το άρθρο 178 του Κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Αιτήματα, λόγοι και επιχειρήματα της ανταναιρέσεως», έχει ως εξής: «1. Τα αιτήματα της ανταναιρέσεως έχουν ως αντικείμενο την ολική ή μερική αναίρεση της αποφάσεως ή διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου. […] 3. Οι προβαλλόμενοι λόγοι και επιχειρήματα προσδιορίζουν με ακρίβεια τα σημεία του σκεπτικού της αποφάσεως ή διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου που αμφισβητούνται. Πρέπει να διαφέρουν από τους λόγους και τα επιχειρήματα που προβάλλονται με το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως.» |
Ο Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου
|
8 |
Το άρθρο 1 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο επιγράφεται «Ορισμοί», ορίζει στην παράγραφο 2 τα εξής: «Στο πλαίσιο της εφαρμογής του παρόντος κανονισμού: […]
[…]». |
|
9 |
Το άρθρο 123 του Κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Ερήμην αποφάσεις», ορίζει τα εξής: «1. Όταν το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ο καθού, που κλητεύθηκε προσηκόντως, δεν απάντησε στην προσφυγή κατά τον τύπο ή εντός της προθεσμίας του άρθρου 81, ο προσφεύγων μπορεί, με την επιφύλαξη της εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 45, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού [του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης], εντός προθεσμίας που τάσσει ο πρόεδρος, να ζητήσει από το Γενικό Δικαστήριο να του επιδικάσει τα αιτήματά του. 2. Ο ερημοδικών καθού δεν μετέχει στην ερήμην διαδικασία και δεν του επιδίδεται κανένα διαδικαστικό έγγραφο πλην της αποφάσεως που περατώνει τη δίκη. 3. Με την ερήμην απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο επιδικάζει στον προσφεύγοντα τα αιτήματά του, εκτός αν είναι προδήλως αναρμόδιο να επιληφθεί της προσφυγής ή αν η προσφυγή αυτή είναι προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη. 4. Η ερήμην απόφαση είναι εκτελεστή. Πάντως, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να αναστείλει την εκτέλεσή της μέχρις ότου αποφανθεί επί της ανακοπής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 166, ή να εξαρτήσει την εκτέλεση από εγγυοδοσία, το ποσό και οι όροι της οποίας καθορίζονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Η εγγύηση αποδίδεται αν δεν ασκηθεί ανακοπή ή σε περίπτωση απορρίψεώς της.» |
|
10 |
Κατά το άρθρο 163 του Κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Αναστολή της διαδικασίας»: «Όταν αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου και μία από τις αιτήσεις που προβλέπονται στο παρόν άρθρο, πλην των αιτήσεων των άρθρων 164 και 165, αφορούν την ίδια απόφαση ή διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου, ο πρόεδρος μπορεί, αφού ακούσει τους διαδίκους, να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί της αιτήσεως αναιρέσεως.» |
|
11 |
Το άρθρο 166 του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο επιγράφεται «Ανακοπή ερημοδικίας», προβλέπει τα εξής: «1. Κατά το άρθρο 41 του Οργανισμού [του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης], η ερήμην απόφαση υπόκειται σε ανακοπή. 2. Η ανακοπή ασκείται από τον ερημοδικήσαντα καθού εντός μηνός από την επίδοση της ερήμην αποφάσεως. […] 3. Μετά την επίδοση της ανακοπής, ο πρόεδρος τάσσει προθεσμία στον αντίδικο για την υποβολή των γραπτών παρατηρήσεών του. […] 5. Το Γενικό Δικαστήριο εκδίδει απόφαση που δεν υπόκειται σε ανακοπή. […]» |
Η σύμβαση CAR
|
12 |
Σύμφωνα με το άρθρο I.12.3.1.1 της σύμβασης CAR, από τη σύμβαση αυτή δεν καλύπτονται, μεταξύ άλλων, οι ζημίες που οφείλονται σε παράβαση των κανόνων της τέχνης, στο μέτρο που οι παραβάσεις αυτές γίνονται ανεκτές ή δεν μπορούν παρά να είναι σε γνώση κάθε ασφαλισμένου ή κάθε προσώπου με διευθυντική εξουσία για τις ασφαλιζόμενες εργασίες, ιδίως των τεχνικών υπεύθυνων του εργοταξίου. |
|
13 |
Κατά τα άρθρα I.13.2 και I.13.2.1 της σύμβασης, η εξέταση της γενεσιουργού αιτίας της ζημίας, της σχετικής ευθύνης και της έκτασης της ζημίας, καθώς και η εκτίμηση του ύψους της ζημίας, διενεργούνται από εμπειρογνώμονα που διορίζεται και πληρώνεται από τον ασφαλιστή. Σε περίπτωση διαφωνίας με τα πορίσματα του εμπειρογνώμονα, ο λήπτης της ασφάλισης δύναται να ζητήσει τη διενέργεια αντίθετης πραγματογνωμοσύνης. |
|
14 |
Σύμφωνα με το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης, η σύμβαση αυτή δεν καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις ζημίες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα, υπερχείλιση επιφανειακών ή υπόγειων υδατορευμάτων, ανεπαρκή απομάκρυνση των υδάτων μέσω υπονόμων και οποιαδήποτε φυσική καταστροφή, εκτός αν έχει συμφωνηθεί άλλως. |
|
15 |
Κατά το άρθρο I.18.1 της σύμβασης, «στην παρούσα σύμβαση εφαρμόζεται το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως συμπληρώνεται από το δίκαιο του Λουξεμβούργου». |
|
16 |
Το άρθρο I.19 της σύμβασης, το οποίο επιγράφεται «Ρήτρα παρέκτασης διεθνούς δικαιοδοσίας», ορίζει τα εξής: «Κάθε διαφορά μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του αντισυμβαλλομένου σε σχέση με την παρούσα σύμβαση, η οποία δεν μπόρεσε να διευθετηθεί φιλικά, παραπέμπεται στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δυνάμει του άρθρου 256, παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ].» |
|
17 |
Κατά το άρθρο II.1 της σύμβασης, ως «φυσικές καταστροφές» νοούνται «η αύξηση της στάθμης των υδάτων, οι πλημμύρες, τα παλιρροϊκά κύματα, οι μετακινήσεις του εδάφους και, εκτός αντίθετης συμφωνίας, οι σεισμοί». |
Το ιστορικό της διαφοράς
|
18 |
Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 1 έως 23 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης και μπορεί, για τις ανάγκες τις παρούσας διαδικασίας, να συνοψιστεί ως εξής. |
|
19 |
Στο πλαίσιο των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν για την επέκταση και την ανακαίνιση του κτιρίου KAD, το Κοινοβούλιο προκήρυξε, κατά τη διάρκεια του 2011, διαγωνισμό για τη σύναψη ασφαλιστήριου συμβολαίου «Κατά παντός κινδύνου εργοταξίου» και ασφάλισης αστικής ευθύνης. |
|
20 |
Κατά το πέρας της διαδικασίας αυτής, επελέγη η προσφορά που στηριζόταν στην πρόταση των Axa κ.λπ. καθώς και της Delta Lloyd Schadeverzekering NV, η οποία στη συνέχεια απορροφήθηκε από την NN (στο εξής από κοινού: εναγομένες πρωτοδίκως). |
|
21 |
Στις 3 Απριλίου 2012 η Ευρωπαϊκή Ένωση, εκπροσωπούμενη από το Κοινοβούλιο, συνήψε τη σύμβαση CAR με τις εναγομένες πρωτοδίκως. Η σύμβαση αυτή όριζε την Axa Assurances Luxembourg ως κύριο ασφαλιστή. |
|
22 |
Μετά από έντονες βροχοπτώσεις στις 27 και 30 Μαΐου 2016, τα όμβρια ύδατα από το εργοτάξιο του κτιρίου KAD εισήλθαν μερικώς στο υπόγειο του υπό κατασκευή κτιρίου, οδηγώντας σε συσσώρευση υδάτων και δημιουργώντας υγρασία σε χώρους όπου είχε ήδη εγκατασταθεί τεχνικός εξοπλισμός, με αποτέλεσμα να προκληθεί ζημία στον τελευταίο. |
|
23 |
Στις 30 Μαΐου 2016 η εποπτεύουσα τις κύριες εργασίες στο ως άνω εργοτάξιο εταιρία υπέβαλε στον ασφαλιστικό διαμεσολαβητή δήλωση ζημίας σχετικά με τα περιστατικά που περιγράφονται στην προηγούμενη σκέψη. Η Axa Assurances Luxembourg, ως κύριος ασφαλιστής, διόρισε εμπειρογνώμονα για τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης. |
|
24 |
Με έγγραφο της 15ης Ιουλίου 2016, η Axa Assurances Luxembourg ενημέρωσε το Κοινοβούλιο ότι, λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών και των τεχνικών στοιχείων που προέκυπταν από τις προκαταρκτικές και συμπληρωματικές εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης οι οποίες είχαν καταρτιστεί κατόπιν δύο επισκέψεων πραγματογνωμοσύνης, η επίμαχη ζημία δεν καλυπτόταν από τη σύμβαση CAR. |
|
25 |
Πρώτον, η Axa Assurances Luxembourg ισχυρίστηκε ότι το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR δεν καλύπτει τις ζημίες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα ή ανεπαρκή απομάκρυνση των υδάτων μέσω υπονόμων. Δεύτερον, η ζημία ήταν προβλέψιμη και οφειλόταν σε κατάφωρη παράβαση των κανόνων της τέχνης, με αποτέλεσμα και η προκύπτουσα ζημία να αποκλείεται από την ασφαλιστική κάλυψη, σύμφωνα με το άρθρο I.12.3.1.1 της σύμβασης. |
|
26 |
Στις 21 Νοεμβρίου 2017, κατόπιν γραπτής αλληλογραφίας και σχετικής συνάντησης με τους εκπροσώπους της Axa Assurances Luxembourg, το Κοινοβούλιο απέστειλε, στηριζόμενο σε προσωρινή εκτίμηση της ζημίας, έγγραφο όχλησης στις εναγομένες πρωτοδίκως, έγγραφο στο οποίο η Axa Assurances Luxembourg απάντησε στις 20 Δεκεμβρίου 2017, εμμένοντας στη μη αναγνώριση της οικείας απαίτησης. |
|
27 |
Έχοντας λάβει την τελική έκθεση του τεχνικού εμπειρογνώμονα του γραφείου ελέγχου Luxcontrol, στον οποίο είχε ανατεθεί η διενέργεια ελέγχου σε σχέση με τον τεχνικό εξοπλισμό που είχε εγκατασταθεί και αποθηκευτεί στους χώρους που υπέστησαν ζημία, συμπεριλαμβανομένου του καταλόγου του προς αντικατάσταση εξοπλισμού, το Κοινοβούλιο απέστειλε εκ νέου στις 28 Νοεμβρίου 2018 έγγραφο όχλησης, επισημαίνοντας ότι οι διαπιστωθείσες ζημίες αποτιμούνταν σε 800624,33 ευρώ χωρίς τον φόρο προστιθέμενης αξίας. |
Η αγωγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
|
28 |
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 20 Ιουνίου 2019, το Κοινοβούλιο άσκησε αγωγή δυνάμει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ, με την οποία ζητούσε από το Γενικό Δικαστήριο:
|
|
29 |
Έχοντας πληροφορηθεί ότι η Delta Lloyd Schadeverzekering είχε απορροφηθεί από την NN, η Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 13ης Ιανουαρίου 2020, επέδωσε την αγωγή του Κοινοβουλίου στην NN, τάσσοντάς της προθεσμία για την κατάθεση υπομνήματος αντικρούσεως. Η NN δεν κατέθεσε υπόμνημα αντικρούσεως εντός της ταχθείσας προθεσμίας. |
|
30 |
Στις 26 Ιουνίου 2020 το Κοινοβούλιο ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η NN είχε κλητευθεί προσηκόντως και να του επιδικάσει τα αιτήματά του κατά της εταιρίας αυτής δυνάμει του άρθρου 123, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Η Γραμματεία επέδωσε το αίτημα αυτό στην NN, διευκρινίζοντας ότι, σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ανωτέρω άρθρου, η ίδια δεν θα μετείχε στην ερήμην διαδικασία και ότι θα της επιδίδονταν μόνον η περατώνουσα τη δίκη απόφαση. |
|
31 |
Το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτό το αίτημα του Κοινοβουλίου και, στα σημεία 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, καταδίκασε ερήμην την NN να καταβάλει στο Κοινοβούλιο το ποσό των 79653,89 ευρώ πλέον των νομίμων τόκων υπερημερίας, από τις 22 Δεκεμβρίου 2017, καθώς και να φέρει τα δικαστικά έξοδα της ερήμην διαδικασίας. |
|
32 |
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 16 Νοεμβρίου 2021, η NN άσκησε ανακοπή ερημοδικίας κατά των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Με απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2022, το Γενικό Δικαστήριο ανέστειλε τη διαδικασία ανακοπής μέχρι την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου με την οποία θα περατωνόταν η δίκη επί της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως. |
|
33 |
Όσον αφορά, αντιθέτως, τα αιτήματα του Κοινοβουλίου κατά των Axa κ.λπ., το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 94 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι δεν συνέτρεχε λόγος, υπό το πρίσμα του άρθρου I.15.1.1 της σύμβασης CAR, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα των λοιπών διατάξεων της σύμβασης και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η σύναψή της, να προσδοθεί περιοριστικό περιεχόμενο στον όρο «πλημμύρα». Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε, στη σκέψη 111 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, στο συμπέρασμα ότι οι Axa κ.λπ. είχαν βασίμως αντιτάξει στο Κοινοβούλιο την κατά το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR ρήτρα αποκλεισμού των ζημιών που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα. |
|
34 |
Κατά συνέπεια, στα σημεία 2 και 4 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή του Κοινοβουλίου κατά το μέρος που αφορούσε τις Axa κ.λπ. και καταδίκασε το Κοινοβούλιο, πέραν των δικών του εξόδων, στα δύο τρίτα των εξόδων των Axa κ.λπ. |
Τα αιτήματα των διαδίκων στο πλαίσιο της αναιρέσεως και της ανταναιρέσεως
|
35 |
Με την αίτηση αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
|
|
36 |
Οι αναιρεσίβλητες ζητούν από το Δικαστήριο:
|
|
37 |
Με την ανταναίρεση, η NN ζητεί από το Δικαστήριο:
|
|
38 |
Το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
|
Η επανάληψη της προφορικής διαδικασίας
|
39 |
Ο γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις πρώτες προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 18ης Ιανουαρίου 2024. Την ίδια ημέρα το Δικαστήριο εξέδωσε την απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (C‑785/22 P, EU:C:2024:52). Στη σκέψη 31 της απόφασης αυτής, το Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η άσκηση ανακοπής ερημοδικίας κινεί εκ νέου τη διαδικασία εξετάσεως της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η ερήμην απόφαση κατά της οποίας ασκήθηκε ανακοπή ερημοδικίας είναι οριστική, κατά την έννοια του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κατέληξε, στη σκέψη 32 της απόφασης αυτής, στο συμπέρασμα ότι η αίτηση αναιρέσεως που ασκείται κατά ερήμην απόφασης, κατά της οποίας έχει ασκηθεί ανακοπή ερημοδικίας, είναι απαράδεκτη. |
|
40 |
Με τη διάταξη της 20ής Μαρτίου 2024, Κοινοβούλιο κατά Axa Assurances Luxembourg κ.λπ. (C‑766/21 P, EU:C:2024:321), το Δικαστήριο διέταξε την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας και τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζήτησης, σύμφωνα με το άρθρο 83 του Κανονισμού Διαδικασίας του, προκειμένου οι διάδικοι να διατυπώσουν τις απόψεις τους ως προς τις ενδεχόμενες συνέπειες της απόφασης της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (C‑785/22 P, EU:C:2024:52), επί του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως που άσκησε το Κοινοβούλιο. |
|
41 |
Η προφορική διαδικασία περατώθηκε κατόπιν της επ’ ακροατηρίου αυτής συζήτησης, η οποία διεξήχθη στις 17 Απριλίου 2024, και της ανάπτυξης των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα κατά τη συνεδρίαση της 6ης Ιουνίου 2024. |
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Επί του παραδεκτού
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
42 |
Κατά το Κοινοβούλιο, η απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (C‑785/22 P, EU:C:2024:52), δεν ασκεί επιρροή επί του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως με την οποία ζητεί την αναίρεση των σημείων 2 και 4 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Πράγματι, ενώ, στην υπόθεση στην οποία εκδόθηκε η ανωτέρω απόφαση, το Δικαστήριο είχε επιληφθεί αιτήσεως περί αναιρέσεως της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 19ης Οκτωβρίου 2022, SC κατά Eulex Κοσσυφοπέδιο (T‑242/17 RENV, EU:T:2022:637), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο είχε αποφανθεί ερήμην έναντι ενός μόνον εναγομένου, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε ερήμην έναντι μίας μόνον εκ των τεσσάρων εναγομένων, ήτοι της NN. Εξ αυτού συνάγει ότι η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η οποία στρέφεται κατά των ανωτέρω σημείων του διατακτικού που εκδόθηκαν κατόπιν κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας και δεν υπόκεινται σε ανακοπή, είναι παραδεκτή. |
|
43 |
Από τις σκέψεις 31, 33 και 35 της απόφασης της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (C‑785/22 P, EU:C:2024:52), προκύπτει ότι μόνον τα σημεία του διατακτικού μιας απόφασης κατά της οποίας έχει ασκηθεί ανακοπή συνεπάγονται το απαράδεκτο της αιτήσεως αναιρέσεως, στο μέτρο που, λόγω της ανακοπής αυτής, η αίτηση αναιρέσεως δεν αφορά «οριστικ[ή] απ[όφαση]», κατά την έννοια του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται, κατά την άποψή του, από το άρθρο 163 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα του Προέδρου του Γενικού Δικαστηρίου, σε περίπτωση που η αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου και η ανακοπή κατά ερήμην απόφασης αφορούν την ίδια απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, να αναστείλει τη διαδικασία ανακοπής έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί της αιτήσεως αναιρέσεως. |
|
44 |
Από την πλευρά τους, οι αναιρεσίβλητες υποστηρίζουν ότι η αίτηση αναιρέσεως του Κοινοβουλίου είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τις αρχές που απορρέουν από την απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (C‑785/22 P, EU:C:2024:52), από την οποία προκύπτει ότι απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου κατά της οποίας έχει ασκηθεί ανακοπή ερημοδικίας και η οποία, ως εκ τούτου, δεν είναι οριστική μπορεί να προσβληθεί με αναίρεση μόνο μετά την περάτωση της διαδικασίας ανακοπής. |
|
45 |
Ισχυρίζονται ότι οι αρχές αυτές, οι οποίες συμβάλλουν στη διατήρηση της ενότητας της διαφοράς με την αποφυγή παράλληλων διαδικασιών και του κινδύνου έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων, πρέπει να τύχουν εφαρμογής στην υπό κρίση υπόθεση στην οποία υφίσταται μία και η αυτή διαδικασία και η διαφορά απορρέει από μία και την αυτή σύμβαση. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
46 |
Πρώτον, κατά το άρθρο 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου χωρεί μόνον κατά των οριστικών αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου καθώς και κατά των αποφάσεων που επιλύουν εν μέρει διαφορά ως προς την ουσία ή επιλύουν δικονομικό ζήτημα που αφορά ένσταση αναρμοδιότητας ή απαραδέκτου. Η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να ασκηθεί εντός δύο μηνών από της κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως. |
|
47 |
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως είναι παραδεκτή μόνον κατά οριστικής απόφασης, κατά της οποίας δεν μπορεί πλέον να ασκηθεί κανένα άλλο ένδικο μέσο (απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC, C‑785/22 P, EU:C:2024:52, σκέψη 29). |
|
48 |
Δεύτερον, το άρθρο 41 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι, όταν ο διάδικος κατά του οποίου στρέφεται η προσφυγή, αν και έχει κληθεί κανονικά, δεν καταθέσει έγγραφες προτάσεις, η απόφαση εκδίδεται ερήμην «του» και ότι, ο εν λόγω διάδικος μπορεί να ασκήσει κατ’ αυτής ανακοπή ερημοδικίας. |
|
49 |
Από την ανωτέρω διάταξη προκύπτει ότι ερήμην απόφαση εκδίδεται μόνον έναντι του διαδίκου ή των διαδίκων που δεν κατέθεσαν έγγραφες προτάσεις κατά τον τύπο και εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας. Επομένως, δικαίωμα άσκησης ανακοπής κατά της απόφασης αυτής έχει μόνον ο ερημοδικήσας ή οι ερημοδικήσαντες διάδικοι, προκειμένου να μπορέσουν να ακουστούν σύμφωνα με την αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως. |
|
50 |
Επομένως, όταν μια απόφαση αφορά διαφορά στην οποία εμπλέκεται ένας μόνον εναγόμενος, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η κίνηση διαδικασίας ανακοπής κατά της απόφασης αυτής δεν επιτρέπει τον χαρακτηρισμό της τελευταίας ως οριστικής, κατά την έννοια του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ότι, κατά συνέπεια, η αίτηση αναιρέσεως που ασκείται κατά της εν λόγω απόφασης είναι απαράδεκτη (πρβλ. απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC, C‑785/22 P, EU:C:2024:52, σκέψεις 31 και 32). |
|
51 |
Αντιθέτως, όταν η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου εκδίδεται κατόπιν κατ’ αντιμωλία συζήτησης μεταξύ ορισμένων διαδίκων και ερήμην άλλου, του ερημοδικήσαντος εναγομένου, ανακοπή ερημοδικίας μπορεί να ασκηθεί μόνον από τον τελευταίο και μόνον κατά των σημείων του διατακτικού της απόφασης που τον αφορούν. Τα λοιπά σημεία του διατακτικού της απόφασης που αφορούν τους εναγομένους πλην του εν λόγω ερημοδικήσαντος εναγομένου συνιστούν οριστική απόφαση, κατά την έννοια του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και δεν υπόκεινται σε ανακοπή. Κατά των τελευταίων, ωστόσο, μπορεί να ασκηθεί αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου. |
|
52 |
Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι τα σημεία 2 και 4 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης αφορούν αποκλειστικά τις Axa κ.λπ., οι οποίες είχαν καταθέσει έγγραφες προτάσεις ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Επομένως, τα σημεία αυτά δεν υπόκεινται σε ανακοπή ερημοδικίας, η δε αίτηση αναιρέσεως του Κοινοβουλίου, κατά το μέρος που στρέφεται κατά των εν λόγω σημείων, είναι παραδεκτή. |
Επί του παραδεκτού του υπομνήματος της NN επί της αιτήσεως αναιρέσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
53 |
Το Κοινοβούλιο προβάλλει ένσταση απαραδέκτου του υπομνήματος επί της αιτήσεως αναιρέσεως για τον λόγο ότι αυτό υποβάλλεται από την NN, ήτοι την ερημοδικήσασα πρωτοδίκως. Κατά το Κοινοβούλιο, η NN δεν έχει «συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως», κατά την έννοια του άρθρου 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Η αποδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, η οποία αφορά μόνον τα σημεία 2 και 4 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, θα ωφελούσε μόνον τις Axa κ.λπ. και όχι την NN, την οποία αφορούν μόνον τα σημεία 1 και 3 του εν λόγω διατακτικού. |
|
54 |
Η NN υποστηρίζει ότι θα έπρεπε να μπορεί να επικαλεστεί την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο έκρινε ότι οι Axa κ.λπ. ορθώς είχαν αντιτάξει στο Κοινοβούλιο τη ρήτρα αποκλεισμού κατά το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR. Κατά συνέπεια, θα έπρεπε και η ίδια, όπως οι Axa κ.λπ., να μπορεί να αντικρούσει την αίτηση αναιρέσεως του Κοινοβουλίου κατά το μέρος που βάλλει κατά της ανωτέρω εκτίμησης του Γενικού Δικαστηρίου. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
55 |
Κατά το άρθρο 172, πρώτη περίοδος, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, «[κ]άθε διάδικος της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως που έχει συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως μπορεί να υποβάλει υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως εντός δύο μηνών από την επίδοσή της». |
|
56 |
Από τη διατύπωση αυτή προκύπτει ότι, κατά την υποβολή υπομνήματος επί αιτήσεως αναιρέσεως που έχει ασκηθεί κατά αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, πρέπει να πληρούνται, πέραν της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή δίμηνης προθεσμίας, δύο σωρευτικές προϋποθέσεις. Αφενός, το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως πρέπει να υποβληθεί από «διάδικο[…] της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως» και, αφετέρου, ο διάδικος αυτός πρέπει να έχει «συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως». |
|
57 |
Επιπλέον, μολονότι η έννοια του «δι[αδίκου] της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως» δεν ορίζεται στον Κανονισμό Διαδικασίας του Δικαστηρίου, εντούτοις, από το άρθρο1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι με τους όρους «διάδικος» και «διάδικοι», χρησιμοποιούμενους χωρίς άλλη ένδειξη, νοείται κάθε διάδικος, συμπεριλαμβανομένων των παρεμβαινόντων. |
|
58 |
Εν προκειμένω, υπογραμμίζεται, πρώτον, ότι το γεγονός ότι η NN καταδικάστηκε ερήμην δεν μπορεί να επηρεάσει την ιδιότητά της ως «δι[αδίκου] της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως», δεδομένου ότι ήταν «διάδικος» στη δίκη ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως επιδόθηκε στην NN, όπως και στους λοιπούς διαδίκους της διαφοράς ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 26ης Ιανουαρίου 2022, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 171, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. |
|
59 |
Δεύτερον, όσον αφορά την προϋπόθεση να έχει η NN «συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως», δεν αμφισβητείται ότι η ασκηθείσα από το Κοινοβούλιο αναίρεση βάλλει μόνον κατά των σημείων 2 και 4 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τα οποία δεν αφορούν την NN. |
|
60 |
Εντούτοις, στο πλαίσιο της εξέτασης της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, το Δικαστήριο καλείται να εκτιμήσει εάν το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η συσσώρευση μεγάλου όγκου όμβριων υδάτων στα επίπεδα -4 και -5 του υπογείου του κτιρίου KAD ενέπιπτε στην έννοια της «πλημμύρας» κατά το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR και, ως εκ τούτου, ότι οι Axa κ.λπ. μπορούσαν βασίμως να αντιτάξουν τη ρήτρα αποκλεισμού που προβλέπει το άρθρο αυτό έναντι της αξίωσης του Κοινοβουλίου για αποζημίωση. |
|
61 |
Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 56 έως 58 των προτάσεών του της 18ης Ιανουαρίου 2024, το Δικαστήριο θα μπορούσε, συνεπώς, να προβεί σε εκτιμήσεις ικανές να επηρεάσουν το αποτέλεσμα της ανακοπής που άσκησε η NN ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, η διαδικασία επί της οποίας έχει επί του παρόντος ανασταλεί εν αναμονή της έκδοσης της παρούσας απόφασης. |
|
62 |
Επομένως, η NN έχει «συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως», κατά την έννοια του άρθρου 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, και, ως εκ τούτου, το υπόμνημά της επί της αιτήσεως αναιρέσεως είναι παραδεκτό. |
Επί της ουσίας
|
63 |
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο προβάλλει τρεις λόγους. Με τον πρώτο λόγο προβάλλεται παραβίαση των αρχών ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης όσον αφορά τον όρο «πλημμύρα» και, επικουρικώς, παραμόρφωση του περιεχομένου της ρήτρας της σύμβασης CAR η οποία αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της, μεταξύ άλλων, τις ζημίες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με «πλημμύρα». Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο σε σχέση με την αιτιολογία της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. |
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
|
64 |
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε τις αρχές ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης και, ειδικότερα, την αρχή της στενής ερμηνείας των όρων που περιέχονται σε διάταξη εισάγουσα παρέκκλιση, καθώς και την αρχή της συστηματικής ερμηνείας, κατά το μέρος που στηρίχθηκε στην τρέχουσα έννοια του όρου «πλημμύρα», όπως αυτός περιλαμβάνεται στο άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR, χωρίς να λάβει υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ο όρος αυτός ή τους σκοπούς της εν λόγω σύμβασης. Επικουρικώς, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τη ρήτρα αποκλεισμού κατά το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR, ερμηνεύοντάς την κατά τρόπο υπερβολικά ευρύ. |
|
65 |
Οι αναιρεσίβλητες ισχυρίζονται ότι, υπό το πρόσχημα της φερόμενης πλάνης περί το δίκαιο, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως σκοπεί, στην πραγματικότητα, να θέσει υπό αμφισβήτηση την περί τα πράγματα εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου ως προς τη ρήτρα αυτή. Δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να προβεί σε τέτοιον έλεγχο στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, υποστηρίζουν ότι ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος. |
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
66 |
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι μόνον το Γενικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να διαπιστώσει τα πραγματικά περιστατικά, εκτός εάν η ανακρίβεια των διαπιστώσεών του προκύπτει από τα έγγραφα της δικογραφίας που του υποβλήθηκαν, καθώς και να εκτιμήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που λαμβάνει υπόψη. Επομένως, η διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών και η εκτίμηση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων, υπό την επιφύλαξη της περιπτώσεως παραμορφώσεώς τους, δεν αποτελούν νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου (απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2015, Επιτροπή κατά ΑΝΚΟ, C‑78/14 P, EU:C:2015:732, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). |
|
67 |
Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση συμβατικής ρήτρας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ερμηνεία του δικαίου και, ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν μπορεί να ελέγξει αναιρετικώς την εξέταση αυτή, διότι άλλως θα υποκαθιστούσε το Γενικό Δικαστήριο στην αρμοδιότητά του προς διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών. Αντιθέτως, η προβαλλόμενη παραβίαση του εφαρμοστέου επί ορισμένης συμβάσεως δικαίου της Ένωσης αποτελεί αντικείμενο αναιρετικού ελέγχου (πρβλ. απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2021, ERCEA κατά Αριστοτελείου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, C‑280/19 P, EU:C:2021:23, σκέψεις 43 και 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). |
|
68 |
Επομένως, ανεξαρτήτως του εάν το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εφαρμόσει τις μεθόδους ερμηνείας που προσιδιάζουν στο δίκαιο της Ένωσης στο πλαίσιο διαφοράς η οποία δεν αφορά την ερμηνεία του δικαίου αυτού αλλά την εφαρμογή συμβατικής ρήτρας, διαπιστώνεται ότι το Κοινοβούλιο προβάλλει παράβαση των μεθόδων αυτών στηριζόμενο στην παραπομπή που κάνει το άρθρο I.18.1 της σύμβασης CAR στο δίκαιο της Ένωσης. Κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει το Κοινοβούλιο είναι παραδεκτός. |
|
69 |
Εν προκειμένω, κατ’ εφαρμογήν των ερμηνευτικών αυτών μεθόδων, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς αναζήτησε την έννοια και το περιεχόμενο που τα συμβαλλόμενα μέρη θέλησαν να προσδώσουν στον όρο «πλημμύρα», αναφερόμενο στο πλαίσιο και στις διατάξεις της σύμβασης CAR. Στο πλαίσιο αυτό, εξέτασε λεπτομερώς, στις σκέψεις 77 έως 111 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, κατά πόσον η ρήτρα αποκλεισμού, η οποία προβλέπεται στο άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR, έχει εφαρμογή, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση διαφοράς, στις ζημίες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα. |
|
70 |
Στις σκέψεις 78 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο όρισε τον όρο «πλημμύρα» σύμφωνα με τη συνήθη έννοιά του, δεδομένου ότι η σύμβαση CAR δεν περιείχε ορισμό που να υποδηλώνει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν την πρόθεση να προσδώσουν στον εν λόγω όρο έννοια στενότερη από τη συνήθη. Υπογράμμισε, κατ’ αρχάς, στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι, καθόσον η σύμβαση CAR δεν περιείχε ορισμό του όρου «πλημμύρα», έπρεπε, προκειμένου να καθοριστεί η κοινή βούληση των συμβαλλομένων στη σύμβαση μερών, να ληφθεί υπόψη η συνήθης έννοια του όρου αυτού και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η ρήτρα αποκλεισμού. Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε, στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι, εάν τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν τη πρόθεση να περιορίσουν το περιεχόμενο και την έννοια του όρου «πλημμύρα», θα είχαν εισαγάγει σαφή ορισμό του όρου αυτού στη σύμβαση. Τέλος, στη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υιοθέτησε έναν ορισμό του όρου «πλημμύρα» παραπέμποντας στον ορισμό που δίνουν συναφώς δύο διαφορετικά λεξικά. |
|
71 |
Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο επ’ ουδενί υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο. Πράγματι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει το Κοινοβούλιο, η έκταση της κάλυψης κινδύνων στο πλαίσιο της σύμβασης CAR δεν απορρέει από αρχή εκ των προτέρων καθορισμένη. Καθορίζεται από τη σύμπτωση βουλήσεων των συμβαλλομένων μερών, τα οποία, εν προκειμένω, συμφώνησαν να καθορίσουν το πεδίο εφαρμογής της κάλυψης που παρέχει η σύμβαση μέσω ρητρών αποκλεισμού. Οι ρήτρες αυτές δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «παρεκκλίσεις» οι οποίες, όπως υποστηρίζεται, θα έπρεπε, για τον λόγο αυτό, να διέπονται από την αρχή της στενής ερμηνείας, δεδομένου ότι καμία αρχή πλήρους κάλυψης των κινδύνων δεν απορρέει ούτε από τη σύμβαση CAR, παρά την ονομασία της, ούτε από διάταξη του δικαίου της Ένωσης την οποία, εξάλλου, δεν επικαλέστηκε το Κοινοβούλιο. |
|
72 |
Ορθώς, στις σκέψεις 83 έως 93 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αναζήτησε την έννοια που τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης CAR είχαν την πρόθεση να προσδώσουν στον περιεχόμενο σε αυτήν όρο «πλημμύρα», εξετάζοντας το σύνολο των κρίσιμων ρητρών καθώς και το πλαίσιο της σύμβασης. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, μεταξύ άλλων, αφενός, ότι το ίδιο το Κοινοβούλιο είχε προτείνει, στο πλαίσιο του προκηρυχθέντος από αυτό διαγωνισμού, την εισαγωγή στην προς σύναψη σύμβαση ρήτρας αποκλεισμού σχετικά με ζημίες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με πλημμύρα, αφού προηγουμένως είχε επιβεβαιώσει ότι η περιοχή στην οποία βρισκόταν το εργοτάξιο του κτιρίου KAD δεν «διέτρεχε κίνδυνο πλημμύρας». Αφετέρου, διαπίστωσε, στη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι το γεγονός ότι ο όρος «πλημμύρα» περιλαμβάνεται και στο άρθρο II.1 της σύμβασης CAR, το οποίο ορίζει τις περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, δεν σημαίνει ότι οι δύο όροι είναι συνώνυμοι και ότι η έννοια της πλημμύρας καλύπτει αποκλειστικώς και μόνον τέτοιες περιπτώσεις. |
|
73 |
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν παρέβλεψε τις μεθόδους ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης τις οποίες επικαλείται το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως κρίνοντας, στη σκέψη 92 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι ένα φαινόμενο έντονης βροχόπτωσης, το οποίο οδήγησε σε συσσώρευση ομβρίων υδάτων, όπως αυτό που είχε ως αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν τα επίπεδα -4 και -5 του κτιρίου KAD, καλύπτεται από τον όρο «πλημμύρα» κατά το άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR. |
|
74 |
Κατά συνέπεια, το κύριο επιχείρημα που προέβαλε το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο. |
|
75 |
Επιπλέον, όσον αφορά το επιχείρημα που προέβαλε επικουρικώς το Κοινοβούλιο, το οποίο αφορά παραμόρφωση του άρθρου I.15.1.1 της σύμβασης CAR, υπενθυμίζεται ότι η παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων (απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci, C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873, σκέψη 86). |
|
76 |
Αρκεί, όμως, η διαπίστωση ότι το Κοινοβούλιο δεν προβάλλει στοιχεία ικανά να αποδείξουν την ύπαρξη τέτοιας παραμόρφωσης, αλλά απλώς αμφισβητεί την ερμηνεία στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο, την οποία χαρακτηρίζει ως «υπερβολικά ευρεία». Κατά συνέπεια, κατά την πάγια νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 66 και 67 της παρούσας απόφασης, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο. |
|
77 |
Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει αβάσιμος και εν μέρει απαράδεκτος. |
Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
|
78 |
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει αντιφατική αιτιολογία κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 78 έως 89, ότι η γενεσιουργός αιτία της πλημμύρας δεν αποτελεί έγκυρο κριτήριο για τον ορισμό του όρου «πλημμύρα» στο πλαίσιο της σύμβασης CAR. Κατά την άποψή του, κακώς το Γενικό Δικαστήριο υιοθέτησε, στις σκέψεις 91 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τη θέση των Axa κ.λπ. ότι, σε αντίθεση με τις ζημίες από νερό οι οποίες καλύπτονται κατά κανόνα από τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, η πλημμύρα οφείλεται σε φυσικό γεγονός ξένο προς το ασφαλιζόμενο αγαθό. |
|
79 |
Οι αναιρεσίβλητες αμφισβητούν το βάσιμο της επιχειρηματολογίας αυτής. |
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
80 |
Κατά πάγια νομολογία, από την αιτιολογία απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου πρέπει να προκύπτει με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους ελήφθη η απόφαση, στο δε Δικαστήριο να ασκήσει τον δικαιοδοτικό έλεγχό του (απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 2016, Klement κατά EUIPO, C‑642/15 P, EU:C:2016:918, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Το ζήτημα εάν η αιτιολογία αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου είναι αντιφατική ή ανεπαρκής αποτελεί νομικό ζήτημα το οποίο μπορεί να προβληθεί κατ’ αναίρεση (απόφαση της 4ης Μαρτίου 2020, EUIPO κατά Equivalenza Manufactory, C‑328/18 P, EU:C:2020:156, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). |
|
81 |
Όπως επισημαίνεται στη σκέψη 70 της παρούσας απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο όρισε, στις σκέψεις 78 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τον όρο «πλημμύρα» σύμφωνα με τη συνήθη έννοια του όρου, δεδομένου ότι η σύμβαση CAR δεν περιείχε ορισμό που να καταδεικνύει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη είχαν την πρόθεση να προσδώσουν στον εν λόγω όρο έννοια στενότερη από τη συνήθη. |
|
82 |
Στις σκέψεις 83 έως 89 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εισαγωγή του όρου «πλημμύρα» στο άρθρο I.15.1.1 της σύμβασης CAR. Συναφώς, διευκρίνισε, στη σκέψη 85 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι η «πλημμύρα μπορεί να έχει πολλαπλές αιτίες» και, στη σκέψη 86, ότι «η πλημμύρα μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες, όπως είναι η υπερχείλιση υδατορευμάτων, οι έντονες βροχοπτώσεις, η υπερχείλιση αποθέματος επιφανειακών ή υπόγειων υδάτων κατόπιν ανόδου της στάθμης των υπόγειων υδάτων ή ακόμη η κατάρρευση ενός τεχνικού έργου, όπως φράγμα ή ανάχωμα». Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού, στη σκέψη 87 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι δεν υπήρχε «κανένας βάσιμος λόγος να θεωρηθεί ότι [το άρθρο] I.15.1.1 της σύμβασης CAR αφορούσε ορισμένες μόνον από τις διάφορες αιτίες που μπορούσαν να προκαλέσουν πλημμύρα, χωρίς να τις προσδιορίζει». Κατά το Γενικό Δικαστήριο, ελλείψει οποιουδήποτε ορισμού της έννοιας της «πλημμύρας» στη σύμβαση, έπρεπε να γίνει δεκτό ότι η έννοια αυτή ουδόλως είχε περιοριστεί. |
|
83 |
Στις σκέψεις 91 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η υιοθετηθείσα από αυτό ερμηνεία της έννοιας της «πλημμύρας» καθιστά δυνατή τη διάκριση μεταξύ «πλημμύρας» και «ζημιών από νερό», στο μέτρο που η «πλημμύρα» οφείλεται σε φυσικό γεγονός ξένο προς το ασφαλιζόμενο αγαθό, ανεξαρτήτως του εάν το περιστατικό αυτό χαρακτηρίζεται ως φυσική καταστροφή, ενώ, όσον αφορά τις «ζημίες από νερό», όπως η θραύση σωληνώσεων, για παράδειγμα, το εξωτερικό αυτό στοιχείο απουσιάζει. |
|
84 |
Αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς του Κοινοβουλίου, η αιτιολογία αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιφατική. Συγκεκριμένα, ενώ, στις σκέψεις 78 έως 89 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε απλώς ότι μια πλημμύρα μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες, χωρίς να τις περιορίζει σε εκείνες που προέβαλε το Κοινοβούλιο, στις σκέψεις 91 έως 96 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, διέκρινε την έννοια της «πλημμύρας» από εκείνη των «ζημιών από νερό» στηριζόμενο στο κριτήριο που αφορά τον εξωτερικό προς το ασφαλιζόμενο αγαθό χαρακτήρα του γενεσιουργού της ζημίας γεγονότος και όχι τη «φυσική» ή μη προέλευση του γεγονότος αυτού. |
|
85 |
Επομένως, η επιχειρηματολογία του Κοινοβουλίου περί αντιφατικής αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης πρέπει να απορριφθεί ως απορρέουσα από εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. |
|
86 |
Εκ των προεκτεθέντων προκύπτει ότι ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. |
Επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως
– Επιχειρήματα των διαδίκων
|
87 |
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι παραμόρφωσε σημαντικά πραγματικά περιστατικά και αποδεικτικά στοιχεία της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης στο πλαίσιο της συλλογιστικής του που οδήγησε στη διαπίστωση ότι οι ζημίες που προκλήθηκαν στο κτίριο KAD οφείλονταν σε πλημμύρα και όχι σε κίνδυνο εγγενή στο εργοτάξιο. |
|
88 |
Πρώτον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, στις σκέψεις 86, 89 και 94 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τη θέση του Κοινοβουλίου ως προς την ερμηνεία του όρου «πλημμύρα». Το θεσμικό αυτό όργανο υποστηρίζει ότι, αντιθέτως προς τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου, ουδόλως το ίδιο είχε υποστηρίξει ότι ο όρος αυτός αφορούσε μόνον τις πλημμύρες που οφείλονταν στην υπερχείλιση υδατορευμάτων και, συνεπώς, απέκλειε τις πλημμύρες που προκαλούνταν από έντονες βροχοπτώσεις. |
|
89 |
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά κρίνοντας, στη σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ότι, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, η συσσώρευση όμβριων υδάτων στο υπόγειο του υπό κατασκευή κτιρίου «συνδεόταν με αδυναμία του υπόγειου συστήματος σωληνώσεων να απομακρύνει τη σημαντική αυτή ροή ύδατος». Το Κοινοβούλιο ισχυρίζεται, συναφώς, ότι η έκθεση πραγματογνωμοσύνης κατέδειξε ότι τα ύδατα συγκρατήθηκαν σε χώρο του εργοταξίου και δεν μπορούσαν καν να κατευθυνθούν προς το υπόγειο σύστημα σωληνώσεων λόγω των εγγενών στο εργοτάξιο τεχνικών προβλημάτων, ιδίως λόγω σφάλματος στον προγραμματισμό των αντλιών ανύψωσης. |
|
90 |
Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε, στη σκέψη 109 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τη διαπίστωση της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης ότι η ζημία επήλθε όταν «το κύριο έργο βρισκόταν σε κατάσταση στην οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σχεδόν ολοκληρωμένο (φέρων οργανισμός και οροφή)», προκειμένου να απορρίψει το επιχείρημα του Κοινοβουλίου ότι το κτίριο KAD υπέστη ζημίες λόγω ενός κινδύνου εγγενούς στο εργοτάξιο, δεδομένου ότι επρόκειτο για κτίριο υπό κατασκευή, το οποίο δεν ήταν πλήρως κλειστό και προστατευμένο από τη βροχή. Κατά το Κοινοβούλιο, η έκθεση πραγματογνωμοσύνης στην οποία παραπέμπει το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως αναφέρει ότι η κατασκευή του κτιρίου είχε προχωρήσει σε τέτοιον βαθμό ώστε το κτίριο να μην είναι πλέον εκτεθειμένο στους κινδύνους εργοταξίου, όπως είναι οι ζημίες από νερό μετά από έντονες βροχοπτώσεις. |
|
91 |
Οι αναιρεσίβλητες αμφισβητούν το βάσιμο της επιχειρηματολογίας αυτής. |
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
92 |
Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 75 της παρούσας απόφασης, τυχόν παραμόρφωση πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. |
|
93 |
Όσον αφορά, πρώτον, την προβαλλόμενη παραμόρφωση της θέσης του Κοινοβουλίου σχετικά με το περιεχόμενο του όρου «πλημμύρα», αρκεί η επισήμανση ότι η παραμόρφωση αυτή, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, δεν θα μπορούσε να κλονίσει την ερμηνεία που, ως προς τον όρο αυτό, υιοθέτησε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 86, 89 και 94 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Ως εκ τούτου, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελές. |
|
94 |
Δεύτερον, όσον αφορά την παραμόρφωση που φέρεται να ενέχει η σκέψη 95 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, αρκεί η διαπίστωση ότι το γεγονός ότι η έκθεση πραγματογνωμοσύνης δεν αναφέρεται στην αδυναμία του υπόγειου συστήματος σωληνώσεων να απομακρύνει τα όμβρια ύδατα, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένο, δεν αρκεί για να κλονίσει τη διαπίστωση στην οποία κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 96 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης ότι ένα φαινόμενο όπως η συσσώρευση μεγάλου όγκου ομβρίων υδάτων συνιστά «πλημμύρα» κατά την έννοια του άρθρου I.15.1.1 της σύμβασης CAR. |
|
95 |
Πράγματι, από τις σκέψεις 85 έως 87 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι οι λόγοι για τους οποίους δεν κατέστη δυνατή η απομάκρυνση των συσσωρευμένων υδάτων ουδεμία επιρροή ασκούν στην ερμηνεία του όρου «πλημμύρα» στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο. |
|
96 |
Κατά συνέπεια, το επιχείρημα περί παραμόρφωσης των διαπιστώσεων της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης πρέπει επίσης να απορριφθεί ως αλυσιτελές. |
|
97 |
Τρίτον, στο μέτρο που το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε, στη σκέψη 109 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τις διαπιστώσεις της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης ότι η ζημία επήλθε όταν «το κύριο έργο βρισκόταν σε κατάσταση που μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σχεδόν ολοκληρωμένο (φέρων οργανισμός και οροφή)», αρκεί η επισήμανση ότι το θεσμικό αυτό όργανο απλώς αμφισβητεί τα συμπεράσματα και τις εκτιμήσεις περί τα πράγματα στις οποίες κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο βάσει των διαπιστώσεων αυτών. Επομένως, το σκέλος αυτό του τρίτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο. |
|
98 |
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο τρίτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει αλυσιτελής και εν μέρει απαράδεκτος. |
|
99 |
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της. |
Επί της ανταναιρέσεως
Επί του παραδεκτού
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
100 |
Το Κοινοβούλιο προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της ανταναιρέσεως για τον λόγο ότι η NN δεν πληρούσε την προϋπόθεση του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την οποία αναίρεση μπορεί να ασκηθεί «από τον εν όλω ή εν μέρει ηττηθέντα διάδικο». |
|
101 |
Επιπλέον, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, λαμβανομένου υπόψη του συστήματος μέσων ένδικης προστασίας που θεσπίζουν οι Συνθήκες, η άσκηση ανταναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου δεν είναι συμβατή με την παράλληλη άσκηση ανακοπής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. |
|
102 |
Επιπροσθέτως, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι, δεδομένου ότι η NN δεν έχει την ιδιότητα διαδίκου που νομιμοποιείται να καταθέσει υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως, κατά την έννοια του άρθρου 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ουδόλως νομιμοποιείται να ασκήσει ανταναίρεση, την οποία, σύμφωνα με το άρθρο 176 του Κανονισμού Διαδικασίας, μπορούν να ασκήσουν μόνον οι «διάδικοι που αναφέρονται στο άρθρο 172 του [εν λόγω] κανονισμού». |
|
103 |
Η NN, από την πλευρά της, αμφισβητεί ότι το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει εφαρμογή στην περίπτωση της ανταναιρέσεως, δεδομένου ότι το εν λόγω ένδικο μέσο προβλέπεται μόνον από τον Κανονισμό Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Κατά την άποψή της, δικαίωμα άσκησης ανταναιρέσεως έχουν, δυνάμει του το άρθρου 176 του Κανονισμού Διαδικασίας, οι «διάδικοι που αναφέρονται στο άρθρο 172 του [εν λόγω] κανονισμού», ήτοι «[κ]άθε διάδικος της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως που έχει συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως». |
|
104 |
Εν προκειμένω, η NN έχει συμφέρον να ανατραπεί η απόφαση που το Γενικό Δικαστήριο εξέδωσε ερήμην εις βάρος της. Το γεγονός ότι η ανταναίρεσή της βάλλει κατά των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, ενώ η αίτηση αναιρέσεως του Κοινοβουλίου βάλλει κατά των σημείων 2 και 4 του διατακτικού αυτού, ουδεμία επιρροή ασκεί επί του παραδεκτού της ανταναιρέσεως, δεδομένου ότι η ανταναίρεση μπορεί να αφορά απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου διαφορετική από εκείνη κατά της οποίας βάλλει η αίτηση αναιρέσεως. |
|
105 |
Η NN διευκρινίζει, επιπλέον, ότι οι λόγοι της ανακοπής της ερημοδικίας κατά της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης είναι διαφορετικοί από τους λόγους της ανταναιρέσεώς της, δεδομένου ότι οι πρώτοι συμπίπτουν με εκείνους που προέβαλαν οι Axa κ.λπ. στο πλαίσιο της πρωτόδικης διαδικασίας και οι δεύτεροι αφορούν παράβαση του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 123, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
106 |
Δυνάμει των συνδυασμένων διατάξεων του άρθρου 172 και του άρθρου 176, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η άσκηση ανταναιρέσεως υπόκειται στη διπλή προϋπόθεση ότι ο ανταναιρεσείων είναι «διάδικος της συγκεκριμένης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποθέσεως» και ότι έχει συμφέρον «να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως». |
|
107 |
Κατά το άρθρο 176, παράγραφος 2, και το άρθρο 178, παράγραφοι 1 και 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, η ανταναίρεση ασκείται με χωριστό δικόγραφο, το οποίο διαφέρει από το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως και του οποίου τα αιτήματα έχουν ως αντικείμενο την ολική ή μερική αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου για διαφορετικούς λόγους και με βάση διαφορετικά νομικά επιχειρήματα από αυτά που προβάλλονται με το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως (πρβλ. απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, Land Rheinland-Pfalz κατά Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). |
|
108 |
Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 106 και 107 της παρούσας απόφασης. Αφενός, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 58 και 59 της παρούσας απόφασης, η NN νομιμοποιείται να καταθέσει υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως, κατά την έννοια του άρθρου 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Αφετέρου, η NN άσκησε ανταναίρεση με χωριστό δικόγραφο και εντός των προθεσμιών που τάσσει το άρθρο 176, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού. Η ανταναίρεση αυτή, με την οποία ζητείται η αναίρεση των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, στηρίζεται, σύμφωνα με το άρθρο 178, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, σε λόγους και επιχειρήματα διαφορετικά από εκείνα που προέβαλε η NN με το υπόμνημά της επί της αιτήσεως αναιρέσεως του Κοινοβουλίου, το οποίο αφορά τα σημεία 2 και 4 του διατακτικού αυτού. |
|
109 |
Τούτου δοθέντος, δεν αμφισβητείται ότι η NN άσκησε παράλληλα ανακοπή ερημοδικίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, ζητώντας επίσης την ακύρωση των σημείων 1 και 3 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, η οποία εκδόθηκε ερήμην της. |
|
110 |
Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 39 της παρούσας απόφασης, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η άσκηση ανακοπής ερημοδικίας από τον ερημοδικήσαντα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διάδικο, καθόσον κινεί εκ νέου τη διαδικασία εξετάσεως της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, συνεπάγεται ότι η ερήμην απόφαση κατά της οποίας ασκήθηκε ανακοπή ερημοδικίας δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική, κατά την έννοια του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ότι, κατά συνέπεια, η αίτηση αναιρέσεως που ασκείται κατ’ αυτής είναι απαράδεκτη (πρβλ. απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC, C‑785/22 P, EU:C:2024:52, σκέψεις 31 και 32). |
|
111 |
Για τους ίδιους λόγους, η νομολογία αυτή πρέπει να εφαρμοστεί και στην περίπτωση κατά την οποία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υπάρχουν περισσότεροι του ενός εναγόμενοι και ένας από αυτούς, ο οποίος δεν κατέθεσε έγγραφες προτάσεις, ασκεί ανακοπή ερημοδικίας κατά της εκδοθείσας απόφασης. Στην περίπτωση αυτή, η διαδικασία ανακοπής έχει ως αποτέλεσμα την επανάληψη της δίκης επί των σημείων του διατακτικού της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου τα οποία αφορά η εν λόγω διαδικασία και, ως εκ τούτου, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 116 των προτάσεών του της 18ης Ιανουαρίου 2024, η απόφαση αυτή δεν μπορεί, ως προς τα εν λόγω σημεία του διατακτικού, να θεωρηθεί οριστική, κατά την έννοια του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
|
112 |
Συνεπώς, η ανταναίρεση της NN πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη. |
Επί των δικαστικών εξόδων
|
113 |
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, που εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. |
|
114 |
Δεδομένου ότι η NN ηττήθηκε όσον αφορά την ανταναίρεσή της, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της ανταναιρέσεως, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του Κοινοβουλίου. Αντιθέτως, δεδομένου ότι οι Axa κ.λπ. καθώς και η NN δεν ζήτησαν την καταδίκη του Κοινοβουλίου στα δικαστικά έξοδα και το Κοινοβούλιο ηττήθηκε όσον αφορά την αναίρεσή του, κάθε διάδικος πρέπει να φέρει τα δικαστικά έξοδά του. |
|
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφασίζει: |
|
|
|
|
(υπογραφές) |
( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.