Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
DEAN SPIELMANN
της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑580/24 [Tsachkov] (i)
Ποινική διαδικασία
κατά
LY
παρισταμένης της:
Sofiyska gradska prokuratura
[αίτηση του Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Σόφιας, Βουλγαρία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 6 – Δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Άρθρο 12 και άρθρο 23, παράγραφος 5 – Τήρηση του καταζητουμένου υπό κράτηση – Άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – Νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου »
Εισαγωγή
1. Στην υπό κρίση υπόθεση, το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία) υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως για την ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου 2002/584/ΔΕΥ, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (2), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (3) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2002/584). Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν συνάδει με το άρθρο 12 και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 εθνική νομοθεσία η οποία επιβάλλει, αυτομάτως και γενικώς, στη δικαστική αρχή εκτέλεσης την υποχρέωση να διατάξει την κράτηση του καταζητουμένου, σε σωφρονιστικό κατάστημα, από την έκδοση της απόφαση εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης μέχρι την πραγματική παράδοση του καταζητουμένου στο κράτος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, χωρίς συνεκτίμηση των συγκεκριμένων περιστάσεων.
2. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβάλλεται στο πλαίσιο της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης το οποίο εξέδωσε η αρμόδια δικαστική αρχή της Δημοκρατίας της Αυστρίας, με σκοπό την άσκηση ποινικής δίωξης για διακεκριμένη κλοπή, εις βάρος Βούλγαρου υπηκόου που διαμένει στη Βουλγαρία. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν, όταν εκδίδει απόφαση εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, υποχρεούται να εφαρμόσει την εθνική νομοθεσία του και να διατάξει συγχρόνως την κράτηση του καταζητουμένου ή αν το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται σε τέτοια απόφαση κράτησης λαμβανομένων υπόψη των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, σχετικά με την τήρηση υπό κράτηση ή την απόλυση με τη λήψη μέτρων ικανών να αποτρέψουν τη διαφυγή του καταζητουμένου, και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, σχετικά με την απόλυση του καταζητουμένου κατά τη λήξη των προθεσμιών παράδοσης.
3. Επομένως, η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να διευκρινίσει την εμβέλεια των εξουσιών της δικαστικής αρχής εκτέλεσης όσον αφορά τη στέρηση της ελευθερίας του καταζητουμένου κατά τη διάρκεια του σταδίου παράδοσης καθώς και να εξετάσει αν απαιτείται εξατομικευμένη εξέταση της συγκεκριμένης περίπτωσης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
4. Οι αιτιολογικές σκέψεις 5 και 6 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 διαλαμβάνουν τα εξής:
«(5) Ο στόχος που έχει θέσει η Ένωση, να αποτελέσει ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, συνεπάγεται την κατάργηση της έκδοσης μεταξύ κρατών μελών και την αντικατάστασή της από σύστημα παράδοσης μεταξύ δικαστικών αρχών. Εξάλλου, η εισαγωγή ενός νέου απλουστευμένου συστήματος παράδοσης προσώπων που έχουν καταδικαστεί ή είναι ύποπτα, προς το σκοπό της εκτέλεσης καταδικαστικών ποινικών αποφάσεων ή ποινικής δίωξης, επιτρέπει να αρθούν η πολυπλοκότητα και το ενδεχόμενο καθυστερήσεων που είναι εγγενή στις ισχύουσες διαδικασίες έκδοσης. Οι κλασικές σχέσεις συνεργασίας που ισχύουν μέχρι σήμερα μεταξύ κρατών μελών θα πρέπει να δώσουν τη θέση τους σε σύστημα ελεύθερης κυκλοφορίας τόσο των προδικαστικών όσο και των οριστικών ποινικών αποφάσεων, σε ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.
(6) Το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης το οποίο προβλέπει η παρούσα απόφαση-πλαίσιο αποτελεί την πρώτη περίπτωση συγκεκριμένης εφαρμογής, στον τομέα του ποινικού δικαίου, της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης που έχει χαρακτηρισθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ως “ακρογωνιαίος λίθος” της δικαστικής συνεργασίας.»
5. Το άρθρο 1 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμός και υποχρέωση εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης», ορίζει τα εξής:
«1. Το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης είναι δικαστική απόφαση η οποία εκδίδεται από κράτος μέλος προς το σκοπό της σύλληψης και της παράδοσης από άλλο κράτος μέλος προσώπου που καταζητείται για την άσκηση ποινικής δίωξης ή για την εκτέλεση ποινής ή μέτρου στερητικών της ελευθερίας.
2. Τα κράτη μέλη εκτελούν κάθε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης βάσει της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης και σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας απόφασης-πλαίσιο.
3. H παρούσα απόφαση-πλαίσιο δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των θεμελιωδών νομικών αρχών, όπως διατυπώνονται στο άρθρο 6 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.»
6. Το άρθρο 12 της ίδιας απόφασης-πλαισίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τήρηση του προσώπου υπό κράτηση», ορίζει τα ακόλουθα:
«Όταν ένα πρόσωπο συλλαμβάνεται βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, η δικαστική αρχή εκτέλεσης αποφασίζει κατά πόσον είναι σκόπιμο να τηρηθεί υπό κράτηση σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης. Η προσωρινή απόλυση είναι δυνατή οποτεδήποτε σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, υπό την προϋπόθεση ότι η αρμόδια αρχή του εν λόγω κράτους μέλους λαμβάνει κάθε μέτρο που κρίνει αναγκαίο ώστε να αποφευχθεί η διαφυγή του καταζητουμένου.»
7. Το άρθρο 17 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προθεσμίες και διαδικασία της απόφασης εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης», προβλέπει τα εξής:
«1. Για την εξέταση και εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης ακολουθείται διαδικασία επείγοντος.
2. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο καταζητούμενος έχει συγκατατεθεί στην παράδοσή του, η οριστική απόφαση για την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης θα πρέπει να λαμβάνεται εντός δέκα ημερών μετά τη συγκατάθεση.
3. Στις λοιπές περιπτώσεις, η οριστική απόφαση για την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης θα πρέπει να λαμβάνεται εντός 60 ημερών από τη σύλληψη του καταζητουμένου.
4. Σε ειδικές περιπτώσεις, όταν το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης δεν μπορεί να εκτελεσθεί εντός των προβλεπόμενων στις παραγράφους 2 ή 3 προθεσμιών, η δικαστική αρχή εκτέλεσης ενημερώνει αμέσως τη δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος, αναφέροντας τους σχετικούς λόγους. Σε αυτή την περίπτωση, οι προθεσμίες μπορούν να παρατείνονται κατά τριάντα ημέρες.
[...]»
8. Το άρθρο 23 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, το οποίο επιγράφεται «Προθεσμία παράδοσης του προσώπου», ορίζει τα εξής:
«1. Ο καταζητούμενος παραδίδεται το ταχύτερο δυνατόν σε ημερομηνία που συμφωνείται μεταξύ των ενδιαφερόμενων αρχών.
2. Παραδίδεται το αργότερο δέκα ημέρες αφότου εκδόθηκε η οριστική απόφαση για την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
3. Εάν η παράδοση του καταζητουμένου, εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2, αποδεικνύεται αδύνατη λόγω ανωτέρας βίας σε ένα από τα κράτη μέλη, η δικαστική αρχή εκτέλεσης και η δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος επικοινωνούν αμέσως μεταξύ τους και συμφωνούν νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
4. Η παράδοση μπορεί κατ’ εξαίρεση να αναστέλλεται προσωρινά για σοβαρούς ανθρωπιστικούς λόγους, εφόσον λ.χ. ευλόγως πιστεύεται ότι θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή ή την υγεία του καταζητουμένου. Η εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης γίνεται μόλις παύσουν να υφίστανται οι λόγοι αυτοί. Η δικαστική αρχή εκτέλεσης ενημερώνει αμέσως σχετικά τη δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος και συμφωνεί νέα ημερομηνία παράδοσης. Στην περίπτωση αυτή, η παράδοση διενεργείται εντός δέκα ημερών μετά τη συμφωνηθείσα νέα ημερομηνία.
5. Κατά την παρέλευση των προθεσμιών που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 4, εάν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται, απολύεται.»
9. Το άρθρο 24 της ίδιας απόφασης-πλαισίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αναβολή της παράδοσης ή παράδοση υπό όρους», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η δικαστική αρχή εκτέλεσης δύναται, αφού αποφασίσει την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, να αναβάλει την παράδοση του καταζητουμένου ούτως ώστε να μπορέσει να διωχθεί στο κράτος μέλος εκτέλεσης ή, εάν έχει ήδη καταδικασθεί, να μπορέσει να εκτίσει στο έδαφος του κράτους αυτού καταγνωσθείσα ποινή για πράξη διαφορετική από εκείνη που αναφέρεται στο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης.»
10. Το άρθρο 26 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, το οποίο επιγράφεται «Αφαίρεση της περιόδου κρατήσεως στο κράτος μέλος εκτέλεσης», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος αφαιρεί τυχόν περίοδο κράτησης που απορρέει από την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης από τη συνολική διάρκεια στέρησης της ελευθερίας στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος λόγω καταδίκης σε στερητική της ελευθερίας ποινή ή στερητικό της ελευθερίας μέτρο ασφάλειας.»
Το βουλγαρικό δίκαιο
Ο ZEEZA
11. Η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 τέθηκε σε εφαρμογή με τον zakon za ekstraditsiata i evropeyskata zapoved za arest (νόμο περί εκδόσεως αλλοδαπών και περί ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης) (στο εξής: ZEEZA) (4). Κατά το άρθρο 42, παράγραφοι 1 και 2, του ZEEZA, με την πραγματική παραλαβή ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, εφόσον είναι νομότυπο, διατάσσεται η αστυνομική κράτηση του καταζητουμένου για χρονικό διάστημα το οποίο δεν υπερβαίνει τις 72 ώρες.
12. Κατά το άρθρο 43, παράγραφοι 1 και 2, του ZEEZA, με την έναρξη της διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, το δικαστήριο εκτιμά αν ο καταζητούμενος πρέπει να παραμείνει υπό κράτηση. Δεν είναι υποχρεωτικό ο καταζητούμενος να τεθεί υπό κράτηση κατά τη διάρκεια της εν λόγω διαδικασίας.
13. Κατά το άρθρο 43, παράγραφος 7, του ZEEZA, εάν τέθηκε υπό κράτηση, ο καταζητούμενος δύναται να ζητήσει την απόλυσή του για όσο διάστημα εκκρεμεί η διαδικασία αναγνώρισης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Η αίτηση γίνεται δεκτή, εάν αποδεικνύεται ότι η κράτηση δεν είναι αναγκαία.
14. Το άρθρο 44, παράγραφος 7, δεύτερη περίοδος, του ZEEZA έχει ως εξής:
«Εν πάση περιπτώσει, όταν επιτρέπει την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, το δικαστήριο διατάσσει την προσωρινή κράτηση του καταζητουμένου μέχρι την πραγματική παράδοσή του στο κράτος έκδοσης του εντάλματος.»
15. Κατά το άρθρο 54, παράγραφος 1, του ZEEZA, η παράδοση πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός δέκα ημερών από το χρονικό σημείο κατά το οποίο η απόφαση παράδοσης κατέστη απρόσβλητη. Κατά το άρθρο 54, παράγραφος 2, του ZEEZA, η ανωτέρω προθεσμία μπορεί να παραταθεί σε περίπτωση αντικειμενικού κωλύματος για την παράδοση. Η απόλυση του καταζητουμένου επιτρέπεται μόνον όταν η παράδοση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.
Ο ZINZS
16. Το άρθρο 260 του zakon za izpalnenie na nakazaniata i zadarzhaneto pod strazha (νόμου περί εκτίσεως των ποινών και περί προσωρινής κράτησης) (στο εξής: ZINZS) (5) ορίζει τα εξής:
«1. «Στα σωφρονιστικά καταστήματα κρατούνται επίσης τα πρόσωπα που τίθενται υπό κράτηση κατόπιν αίτησης αλλοδαπού κράτους για την παράδοσή τους [...]
2. Μέχρι την εκτέλεση της απόφασης παράδοσης στο αλλοδαπό κράτος [...] τα πρόσωπα της παραγράφου 1 έχουν τα κατά τον παρόντα νόμο δικαιώματα των κατηγορουμένων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
17. Με ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης της 4ης Ιουλίου 2024 η εισαγγελία του Eisenstadt (Αυστρία) ζήτησε από το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία), το αιτούν δικαστήριο, την παράδοση του LY (στο εξής: καταζητούμενος), Βούλγαρου υπηκόου, μονίμως διαμένοντος στη Βουλγαρία, προς τον σκοπό της άσκησης ποινικής δίωξης για διακεκριμένη κλοπή με διάρρηξη, η λεία της οποίας ήταν 61 σετ πλήρων τροχών αξίας 150 990 ευρώ.
18. Στο πλαίσιο της διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, η δικαστική αρχή εκτέλεσης εξέδωσε στις 26 Ιουλίου 2024 ένταλμα σύλληψης του καταζητουμένου στο έδαφος της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας. Ο καταζητούμενος συνελήφθη στις 4 Αυγούστου 2024. Στις 7 Αυγούστου 2024 το αιτούν δικαστήριο, εκτιμώντας ότι δεν υπήρχε κίνδυνος διαφυγής, επέβαλε στον καταζητούμενο, ως προσωρινό μέτρο ασφαλείας, την καταβολή εγγύησης ύψους 1 000 βουλγαρικών λεβ (BGN) (περίπου 511 ευρώ). Ο καταζητούμενος απολύθηκε.
19. Ο καταζητούμενος εμφανίστηκε αυτοπροσώπως, επικουρούμενος από τον δικηγόρο του, ενώπιον του δικαστηρίου στις 9 Αυγούστου 2024 και στις 30 Αυγούστου 2024. Μέσω του δικηγόρου του, ο καταζητούμενος έκανε γνωστό ότι θα μπορούσε να συγκατατεθεί στην παράδοσή του στις αυστριακές δικαστικές αρχές το συντομότερο δυνατόν, διευκρινίζοντας εντούτοις ότι δεν το πράττει λόγω του κινδύνου να ληφθεί εις βάρος του, εν αναμονή της παράδοσης, μέτρο κράτησης δυνητικώς μεγάλης διάρκειας. Ως εκ τούτου, ο καταζητούμενος ζήτησε να του επιτραπεί να μεταβεί μόνος του στην Αυστρία, όπου έχει πληρεξούσιο δικηγόρο, προκειμένου να εμφανιστεί οικειοθελώς ενώπιον των δικαστικών αρχών του εν λόγω κράτους μέλους, επικουρούμενος από τον δικηγόρο του.
20. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η πρόταση του καταζητουμένου είναι αντίθετη προς τη φύση του μηχανισμού δικαστικής συνεργασίας που καθιερώνεται με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584, κατά τον οποίο το δικαστήριο εκδίδει απόφαση παράδοσης του καταζητουμένου και, εν συνεχεία, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους εκτέλεσης παραδίδουν τον καταζητούμενο στις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
21. Το αιτούν δικαστήριο συμμερίζεται την ανάλυση της υπεράσπισης, κατά την οποία η θέση του καταζητουμένου υπό κράτηση αμέσως μετά την έκδοση της απόφασης παράδοσης και μέχρι την πραγματική υλοποίηση της παράδοσης δεν πρέπει να θεωρείται αναγκαία. Τέτοιο μέτρο, το οποίο ενδέχεται να έχει διάρκεια πλειόνων ημερών, ακόμη και μίας και πλέον εβδομάδας, και το οποίο εκτελείται σε σωφρονιστικό κατάστημα, συνιστά προσβολή της ατομικής ελευθερίας δυσανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
22. Το βουλγαρικό δίκαιο υποχρεώνει το αιτούν δικαστήριο να διατάξει την κράτηση του καταζητουμένου, κατά την έκδοση της απόφασης αναγνώρισης και εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, και δη εντός σωφρονιστικού καταστήματος. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το αν ο συγκεκριμένος τρόπος εκτέλεσης είναι σύμφωνος προς την απόφαση-πλαίσιο 2002/584.
23. Κατά πρώτον, όσον αφορά την υποχρεωτική κράτηση, η ίδια η φύση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης προϋποθέτει κατ’ ανάγκην τη σύλληψη του καταζητουμένου, η οποία δεν εξομοιώνεται με την παράδοση. Επομένως, ο καταζητούμενος πρέπει απαραιτήτως να έχει συλληφθεί τουλάχιστον κατά τον χρόνο της παράδοσης. Εντούτοις, καμία διάταξη της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν απαιτεί η σύλληψη να πραγματοποιείται υποχρεωτικώς σε προγενέστερο στάδιο της διαδικασίας της φυσικής παράδοσης του καταζητουμένου.
24. Πρώτον, το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 θεσπίζει τον γενικό κανόνα της δυνατότητας κράτησης ή απόλυσης και διευκρινίζει ότι η επιλογή του αναγκαίου μέτρου ασφαλείας εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε περίπτωσης. Ως εκ τούτου, η κράτηση είναι δυνατή, αλλά όχι υποχρεωτική.
25. Δεύτερον, η φράση «[η] προσωρινή απόλυση είναι δυνατή οποτεδήποτε σύμφωνα με το εσωτερικό δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης» συνεπάγεται ότι η εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο πρέπει να προβλέπει τη δυνατότητα απόλυσης «οποτεδήποτε».
26. Τρίτον, το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το οποίο αφορά την περίοδο μετά την έκδοση απρόσβλητης απόφασης παράδοσης έως την καθαυτό πραγματική παράδοση, περιέχει τη φράση «εάν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται», η οποία υποδηλώνει ότι ο καταζητούμενος μπορεί να μην κρατείται κατά την εν λόγω περίοδο.
27. Για τους ανωτέρω λόγους, και λαμβανομένης υπόψη της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 44, παράγραφος 7, δεύτερη περίοδος, του ZEEZA αντίκειται στο άρθρο 12 και στο άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, δεδομένου ότι οι εν λόγω διατάξεις αντιτίθεται στην υποχρεωτική κράτηση του καταζητουμένου κατά το χρονικό διάστημα από τη δικαστική απόφαση παράδοσης μέχρι την καθαυτό φυσική παράδοσή του, όταν εξαρχής δεν υφίσταται κίνδυνος διαφυγής του καταζητουμένου ή παρεμπόδισης της παράδοσης. Σε τέτοια περίπτωση, η κράτηση είναι αντικειμενικώς αναγκαία μόνον κατά την παράδοση.
28. Κατά δεύτερον, όσον αφορά την κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα, όπως επιτάσσει η βουλγαρική νομοθεσία, εάν το αιτούν δικαστήριο διατάξει την κράτησή του, ο καταζητούμενος κρατείται σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι την πραγματική παράδοσή του. Κατά συνέπεια, ο καταζητούμενος θα παραμείνει σε σωφρονιστικό κατάστημα μερικές ημέρες, μία εβδομάδα ή και περισσότερο, υπό τις αυτές συνθήκες με τα πρόσωπα που κρατούνται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (6). Ανακύπτει το ερώτημα αν η κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα συνάδει με τη φύση της κράτησης που επιτρέπεται από το άρθρο 12 και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
29. Μολαταύτα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υπάρχουν επίσης επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ της συμβατότητας της βουλγαρικής νομοθεσίας με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584.
30. Ειδικότερα, κατά το αιτούν δικαστήριο, μπορεί να γίνει δεκτό ότι η υποχρεωτική κράτηση κατά την έκδοση απόφασης για την αναγνώριση και την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης συνιστά εκτέλεση της κράτησης που διατάχθηκε με το εθνικό ένταλμα σύλληψης στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας στο κράτος μέλος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Συγκεκριμένα, το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης βασίζεται σε εθνικό ένταλμα σύλληψης και συνιστά απλώς και μόνον μέσο εκτέλεσης του εθνικού εντάλματος σύλληψης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους. Το εθνικό ένταλμα σύλληψης υπόκειται μέσω του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης –και του οικείου μηχανισμού δικαστικής συνεργασίας που θεσπίζεται με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584– σε περιορισμένο έλεγχο νομιμότητας εκ μέρους της δικαστικής αρχής εκτέλεσης.
31. Το σύστημα της απόφασης-πλαισίου 2002/584 καθιερώνει, για την παράδοση καταζητουμένων προς τον σκοπό της άσκησης ποινικής δίωξης, διαφορετική, από ποιοτικής απόψεως, διαδικασία σε σύγκριση με την παραδοσιακή έκδοση αλλοδαπών, καθότι βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και στην αμοιβαία αναγνώριση των ενταλμάτων σύλληψης που εκδίδει το δικαστήριο. Τούτα είναι τα στοιχεία στα οποία βασίζεται η αρχή που κατοχυρώνεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, κατά την οποία κάθε ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης πρέπει να εκτελείται, εκτός εάν συντρέχουν λόγοι άρνησης της εκτέλεσης, οι οποίοι απαριθμούνται εξαντλητικώς και πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Τέτοια αρχή δεν προβλέπεται σε σχέση με την έκδοση αλλοδαπών.
32. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, μετά την έκδοση της απόφασης της δικαστικής αρχής εκτέλεσης για την αναγνώριση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης και την παράδοση του καταζητουμένου, είναι αναμενόμενο και εύλογο να διατάσσεται η κράτηση του καταζητουμένου, συγκεκριμένα, σε σωφρονιστικό κατάστημα.
33. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Συνάδει εθνικός νόμος σύμφωνα με τον οποίο κατά την έκδοση της απόφασης της δικαστικής αρχής εκτέλεσης για την αναγνώριση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης προς τον σκοπό διεξαγωγής ποινικής διαδικασίας και για την παράδοση του καταζητουμένου πρέπει υποχρεωτικά να διατάσσεται και η σύλληψή του, ενώ ο καταζητούμενος θα παραμείνει υπό κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα καθ’ όλο το χρονικό διάστημα μέχρις ότου πραγματοποιηθεί η παράδοσή του, προς τα άρθρα 12 και 23, παράγραφος 5, της [απόφασης-πλαισίου 2002/584];»
34. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Βουλγαρική και η Ουγγρική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Βουλγαρική, η Τσεχική και η Ουγγρική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 2ας Οκτωβρίου 2025.
Ανάλυση
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
35. Παρατηρώ ότι το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει μεν ένα μόνο προδικαστικό ερώτημα, πλην όμως η διατύπωσή του περιλαμβάνει κατ’ ουσίαν δύο σκέλη, μολονότι δεν διαχωρίζονται ρητώς. Το προδικαστικό ερώτημα αφορά, κυρίως, τον αυτόματο χαρακτήρα της θέσης του καταζητουμένου υπό κράτηση. Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, λόγω του αυτόματου χαρακτήρα του μέτρου, ο καταζητούμενος θα κρατηθεί σε σωφρονιστικό κατάστημα. Η διευκρίνιση αυτή υποδηλώνει ότι η κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα συνιστά την άμεση συνέπεια του αυτόματου χαρακτήρα της θέσης υπό κράτηση, ήτοι ένα επιπλέον αποτέλεσμα το οποίο είναι απόρροια της υποχρέωσης του δικαστηρίου να διατάξει τη στέρηση της ελευθερίας από το χρονικό σημείο της έκδοσης της απόφασης εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
36. Για τον λόγο αυτόν, και δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί την κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα ως το αναγκαίο αποτέλεσμα της ανωτέρω υποχρέωσης, φρονώ ότι το προδικαστικό ερώτημα μπορεί να υποδιαιρεθεί σε δύο σκέλη: το πρώτο αφορά τον αυτόματο χαρακτήρα της θέσης υπό κράτηση και το δεύτερο τη συμβατότητα, ως προς την απόφαση-πλαίσιο 2002/584, της κράτησης σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι την πραγματική παράδοση του καταζητουμένου.
Επί του πρώτου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος
37. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν εθνική διάταξη η οποία επιβάλλει, αυτομάτως, την κράτηση του καταζητουμένου, από την έκδοση της απόφασης εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης μέχρι την πραγματική παράδοσή του, συνάδει με το άρθρο 12 και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και του άρθρου 5 ΕΣΔΑ.
38. Κατ’ αρχάς πρέπει να υπομνησθεί η κατάσταση του καταζητουμένου σε σχέση με την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, όπως συνάγεται από τη διαδικασία της κύριας δίκης, προκειμένου να προσδιοριστούν οι κρίσιμες διατάξεις της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Εις βάρος του καταζητουμένου, Βούλγαρου υπηκόου, εκδόθηκε από τη Δημοκρατία της Αυστρίας ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης με σκοπό την άσκηση ποινικής δίωξης για κλοπή με διάρρηξη. Ο καταζητούμενος συνελήφθη αρχικώς στη Βουλγαρία και εν συνεχεία απολύθηκε με εγγύηση, καθότι το αιτούν δικαστήριο εκτίμησε ότι δεν συνέτρεχε κίνδυνος διαφυγής.
39. Το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, εν προκειμένω το άρθρο 44, παράγραφος 7, του ZEEZA, υποχρεώνει το αιτούν δικαστήριο να διατάξει τη σύλληψη και την κράτηση του καταζητουμένου από την έκδοση της απόφασης εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης μέχρι την πραγματική παράδοση του καταζητουμένου στο κράτος μέλος έκδοσης του εν λόγω εντάλματος. Με άλλα λόγια, κατά το εθνικό δίκαιο, η απόφαση παράδοσης συνεπάγεται αυτομάτως τη σύλληψη και την κράτηση του καταζητουμένου. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν τέτοια υποχρέωση λήψεως του μέτρου κράτησης, για την περίοδο από την έκδοση της απόφασης εκτέλεσης μέχρι την καθαυτό παράδοση, συνάδει με το άρθρο 12 και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
40. Δεδομένου ότι η εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης εκ μέρους των βουλγαρικών αρχών προϋποθέτει οπωσδήποτε τη σύλληψη του καταζητουμένου (7), η κύρια εφαρμοστέα διάταξη είναι το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το οποίο διέπει την κατάσταση του καταζητουμένου μετά τη σύλληψή του (8). Συμπληρωματικώς, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το άρθρο 23, παράγραφος 5, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, στο μέτρο που ρυθμίζει την κράτηση μετά την έκδοση της απόφασης εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
41. Προτείνω εξαρχής να δοθεί αρνητική απάντηση στο πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
42. Κατά τη γνώμη μου, η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 επιτάσσει εξατομικευμένο δικαστικό έλεγχο κάθε στέρησης της ελευθερίας κατά το στάδιο της εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Συγκεκριμένα, τούτο προκύπτει από τη γραμματική, συστηματική και τελολογική ερμηνεία του άρθρου 12 και του άρθρου 23, παράγραφος 5, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου. Διαφορετική προσέγγιση θα παρεκκλίνει από τις απαιτήσεις της νομολογίας τόσο του Δικαστηρίου όσο και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ).
43. Θα εξετάσω διαδοχικά τους λόγους για τους οποίους, κατά τη γνώμη μου, το ανωτέρω συμπέρασμα συνάγεται σαφώς από τη γραμματική, κατ’ αρχάς, συστηματική, εν συνεχεία, και τελολογική, εν κατακλείδι, ερμηνεία των προμνησθεισών διατάξεων.
44. Κατά πρώτον, όσον αφορά τη γραμματική ερμηνεία, το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 προβλέπει ότι, όταν ένα πρόσωπο συλλαμβάνεται βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, «η δικαστική αρχή εκτέλεσης αποφασίζει κατά πόσον είναι σκόπιμο να τηρηθεί υπό κράτηση σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης» (9), η δε προσωρινή απόλυση παραμένει «δυνατή οποτεδήποτε». Εκτιμώ ότι η απάντηση στο πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο απορρέει σαφώς από το προπαρατεθέν γράμμα της διάταξης. Ο όρος «αποφασίζει», ο οποίος συνδέεται άμεσα με τη «δικαστική αρχή εκτέλεσης» (10), αναθέτει ρητώς στην εν λόγω αρχή το καθήκον να αποφανθεί επί της κράτησης. Επομένως, το ρήμα «αποφασίζει» συνεπάγεται πραγματικό περιθώριο δικαιοδοτικής εκτίμησης.
45. Είναι βεβαίως αληθές, όπως υπογραμμίζει ειδικότερα η Βουλγαρική Κυβέρνηση, ότι το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 προβλέπει ρητώς ότι η δικαστική αρχή εκτέλεσης αποφασίζει αν είναι σκόπιμη η κράτηση του καταζητουμένου σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης. Μπορεί από τη φράση αυτή να συναχθεί ότι η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 καταλείπει στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών την επιλογή είτε να αναθέσουν σε δικαστική αρχή την εκτίμηση της αναγκαιότητας της κράτησης είτε να θεσπίσουν διά νόμου την αυτόματη κράτηση; Φρονώ πως όχι.
46. Συγκεκριμένα, εν αντιθέσει προς την άποψη που προέβαλε, μεταξύ άλλων, η Βουλγαρική Κυβέρνηση, η παραπομπή στο δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης δεν έχει την έννοια ότι παρέχει στο κράτος μέλος την ευχέρεια να θεσπίσει την αυτόματη κράτηση, χωρίς πραγματικό δικαστικό έλεγχο. Αντιθέτως, η παραπομπή στο δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης συνεπάγεται ότι η εκτίμηση της αναγκαιότητας και των όρων της κράτησης απόκειται στη δικαστική αρχή, η οποία ενεργεί βάσει των προϋποθέσεων και των διαδικασιών που καθορίζονται στο εσωτερικό δίκαιο. Κάθε άλλη ερμηνεία θα καθιστούσε κενό περιεχομένου τον όρο «αποφασίζει», ο οποίος προηγείται της μνείας «σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης». Επομένως, από την όλη οικονομία του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 συνάγεται ότι η παρέμβαση του δικαστηρίου παραμένει, σε κάθε περίπτωση, απαραίτητη, έστω και αν, όπως επισήμανε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, πραγματοποιείται σύμφωνα με τα κριτήρια και τη διαδικασία που προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο.
47. Από τα ανωτέρω συμπεραίνω ότι, κατά τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, ο νομοθέτης της Ένωσης αναθέτει υποχρεωτικώς σε δικαστική αρχή το καθήκον να εκτιμήσει αν είναι σκόπιμη η κράτηση του καταζητουμένου κατά το στάδιο της διαδικασίας από τη σύλληψή του έως την παράδοσή του στο κράτος μέλος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
48. Κατά δεύτερον, όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, εκτιμώ ότι η όλη οικονομία της εν λόγω πράξης, καθώς και η σχετική νομολογία του Δικαστηρίου, επιβεβαιώνουν τη σημασία του ρόλου της δικαστικής αρχής κατά την εκτίμηση της αναγκαιότητας κράτησης του καταζητουμένου καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
49. Πρώτον, όπως υπογραμμίζει το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 πρέπει να ερμηνεύεται από κοινού με το άρθρο της 23, παράγραφος 5. Υπενθυμίζω ότι οι δύο διατάξεις περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο με τίτλο «Διαδικασία παράδοσης», το οποίο ρυθμίζει το στάδιο της παράδοσης του καταζητουμένου στο κράτος μέλος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Το άρθρο 23, παράγραφος 5, προβλέπει, όμως, ότι, κατά την παρέλευση των προθεσμιών που αναφέρονται στις παραγράφους 2 έως 4, «εάν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται, απολύεται» (11). Από τη διάταξη αυτή συνάγεται σαφώς ότι, κατά την ενδιάμεση περίοδο, η κράτηση δεν έχει υποχρεωτικό χαρακτήρα: ο νομοθέτης της Ένωσης αναγνωρίζει ρητώς ότι ο καταζητούμενος μπορεί, αναλόγως των περιστάσεων, είτε να κρατείται είτε να απολυθεί.
50. Η ανωτέρω διάταξη απηχεί τη λογική του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Από χρονικής απόψεως, η διεξαγωγή της διαδικασίας περιλαμβάνει τρία διαδοχικά στάδια: κατ’ αρχάς, τη σύλληψη του καταζητουμένου, την οποία διαδέχεται η απόφαση της αρμόδιας δικαστικής αρχής σχετικά με την αναγκαιότητα κράτησης· εν συνεχεία, το ενδεχόμενο, η εν λόγω δικαστική αρχή να διατάξει, οποτεδήποτε, την απόλυση του καταζητουμένου· τέλος, εάν ο καταζητούμενος παραμένει υπό κράτηση, το άρθρο 23, παράγραφος 5, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου προβλέπει, σε συμφωνία με το άρθρο 12, ότι, κατά τη λήξη των μνημονευόμενων προθεσμιών, «εάν το πρόσωπο εξακολουθεί να κρατείται», πρέπει να απολυθεί.
51. Δεύτερον, η σημασία του δικαστικού ελέγχου της κράτησης προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου. Κατ’ αρχάς, με την απόφαση Lanigan (12), το Δικαστήριο έκρινε ότι η υπέρβαση, από το κράτος μέλος εκτέλεσης, των προθεσμιών του άρθρου 17 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν εμποδίζει, καθ’ εαυτήν, τη συνέχιση της κράτησης του καταζητουμένου. Εντούτοις, το Δικαστήριο υπενθύμισε την απαίτηση, που απορρέει από το άρθρο 6 του Χάρτη, περί αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου ο οποίος διασφαλίζει ότι η διάρκεια της κράτησης δεν είναι υπερβολική σε σχέση με την εξέλιξη της διαδικασίας (13).
52. Η ανωτέρω προσέγγιση επιβεβαιώνεται με την απόφαση Vilkas (14). Με την εν λόγω απόφαση το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι το άρθρο 23, παράγραφος 3, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν επιτάσσει οπωσδήποτε την απόλυση του καταζητουμένου όταν, λόγω ανωτέρας βίας, η παράδοση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί εντός των δέκα ημερών που έπονται της νέας συμφωνηθείσας ημερομηνίας. Εντούτοις, διά παραπομπής στο άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, απόκειται στη δικαστική αρχή εκτέλεσης να εκτιμήσει, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, αν είναι σκόπιμη η συνέχιση της κράτησης του καταζητουμένου (15).
53. Η απόφαση TC (16) αναδεικνύει επίσης τον κεντρικό ρόλο του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση της κράτησης σε σχέση με την προθεσμία των 90 ημερών που μνημονεύεται στο άρθρο 17, παράγραφοι 3 και 4, της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Σε συνέχεια της απόφασης Lanigan, το Δικαστήριο αναγνωρίζει με την προμνησθείσα απόφαση ότι η διαδικασία εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης μπορεί να συνεχιστεί πέραν της λήξης της προθεσμίας που καθορίζεται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584. Το Δικαστήριο εκτιμά ότι η γενική και άνευ όρων υποχρέωση προσωρινής απόλυσης στο συγκεκριμένο στάδιο θα έθιγε την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού παράδοσης (17). Εντούτοις, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η κράτηση πέραν της προμνησθείσας προθεσμίας πρέπει να τηρεί τα εχέγγυα που προβλέπονται στο άρθρο 6 του Χάρτη και στο άρθρο 5 ΕΣΔΑ. Παραπέμποντας στις σκέψεις 57 έως 59 της απόφασης Lanigan, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η παράταση της κράτησης είναι δυνατή μόνον «υπό ορισμένες προϋποθέσεις», όπερ συνεπάγεται συγκεκριμένο, συνεχή και αιτιολογημένο έλεγχο, εκ μέρους της δικαστικής αρχής εκτέλεσης, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας του στερητικού της ελευθερίας μέτρου (18). Επομένως, από την απόφαση TC συνάγεται ότι η απαίτηση εξατομικευμένου ελέγχου της κράτησης υφίσταται καθ’ όλη τη διάρκεια του σταδίου εκτέλεσης και επιτάσσει, σε κάθε στάδιο, αποτελεσματική επαλήθευση του δικαιολογητικού λόγου στέρησης της ελευθερίας.
54. Την ανωτέρω προσέγγιση επιρρωννύει η απόφαση CJ, με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση αναβολής της παράδοσης του καταζητουμένου, κατά το άρθρο 24 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, προκειμένου να καταστεί δυνατή είτε η άσκηση δίωξης είτε η έκτιση ποινής στο κράτος μέλος εκτέλεσης, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της δικαστικής αρχής εκτέλεσης, όπως προβλέπεται ρητώς στο άρθρο της 24, παράγραφος 1 (19).
55. Από το σύνολο της ανωτέρω νομολογίας συνάγεται ότι το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 κατοχυρώνει την απαίτηση εξατομικευμένης και δικαιολογημένης δικαστικής εκτίμησης, δυνάμενης να επανεξεταστεί, όσον αφορά την αναγκαιότητα της κράτησης. Η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να βασίζεται στις συγκεκριμένες περιστάσεις της διαδικασίας και να λαμβάνει υπόψη το ενδεχόμενο λήψεως λιγότερο περιοριστικών μέτρων. Επομένως, εθνική νομοθεσία η οποία καθιστά την κράτηση αυτόματη συνέπεια της απόφασης εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης θα ήταν αντίθετη προς την όλη οικονομία της απόφασης-πλαισίου 2002/584 και θα καθιστούσε κενό περιεχομένου το άρθρο της 12.
56. Τέλος, κατά τρίτον, το συμπέρασμα που προκύπτει από τη συστηματική ερμηνεία του άρθρου 12 της επίμαχης απόφασης-πλαισίου, υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου, επιρρωννύεται από την τελολογική ερμηνεία του εν λόγω άρθρου, η οποία αναδεικνύει τον καθαυτό σκοπό του μηχανισμού που θεσπίζεται με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 (20).
57. Από τελολογικής απόψεως, υπενθυμίζεται ότι η ερμηνεία του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 και η εφαρμογή του στην υπόθεση της κύριας δίκης πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της εγγενούς ισορροπίας στην οποία βασίζεται το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης: αφενός, ταχύτητα και απλούστευση της διαδικασίας, τις οποίες διασφαλίζει η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, και, αφετέρου, αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των δικαστικών εγγυήσεων (21).
58. Όσον αφορά την πρώτη πτυχή, στην αιτιολογική σκέψη 5 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 υπογραμμίζεται ότι αποβλέπει στην καθιέρωση απλουστευμένου συστήματος παράδοσης μεταξύ δικαστικών αρχών, με σκοπό την εξάλειψη της πολυπλοκότητας και καθυστερήσεων που ήταν εγγενείς στις προϊσχύσασες διαδικασίες έκδοσης αλλοδαπών (22). Στο πνεύμα αυτό, σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (23), το άρθρο 1, παράγραφος 2, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 προβλέπει κατ’ αρχήν την αυτόματη αναγνώριση και εκτέλεση των ευρωπαϊκών ενταλμάτων σύλληψης που εκδίδει άλλο κράτος μέλος (24).
59. Εντούτοις, η αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης προϋποθέτει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στο άρθρο 1, παράγραφος 3, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 υπενθυμίζεται ρητώς ότι η απόφαση-πλαίσιο δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των θεμελιωδών νομικών αρχών, όπως κατοχυρώνονται στο άρθρο 6 ΣΕΕ (25). Τα εν λόγω δικαιώματα περιλαμβάνουν, πρωτίστως, το δικαίωμα στην ελευθερία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Χάρτη, υπό το πρίσμα του οποίου πρέπει να ερμηνεύεται το άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 (26). Δυνάμει του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη, κάθε περιορισμός του εν λόγω δικαιώματος πρέπει να είναι αναγκαίος, αναλογικός προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και συνοδευόμενος από αποτελεσματικές εγγυήσεις ελέγχου.
60. Επιπλέον, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη, τα δικαιώματα που περιλαμβάνει τα οποία αντιστοιχούν στα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ πρέπει να έχουν την ίδια έννοια και εμβέλεια με εκείνες που τους προσδίδει η ΕΣΔΑ. Το άρθρο 53 του Χάρτη επιβεβαιώνει ότι ο Χάρτης δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιορίζει τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται με την ΕΣΔΑ. Πάντως, το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εμπίπτει στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ, σχετικά με τη νόμιμη κράτηση προσώπου εις βάρος του οποίου εκκρεμεί διαδικασία απέλασης ή έκδοσης (27).
61. Κατά την πάγια νομολογία του ΕΔΔΑ, κάθε στέρηση της ελευθερίας πρέπει να είναι «νόμιμη», όπερ απαιτεί όχι μόνον την ύπαρξη νομικής βάσης, αλλά επίσης ο νόμος να είναι προσβάσιμος, σαφής και προβλέψιμος κατά την εφαρμογή του, ώστε να αποκλείεται κάθε κίνδυνος αυθαιρεσίας (28).
62. Ειδικότερα, το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ αφορά τη στέρηση της ελευθερίας προσώπου είτε για την παρεμπόδιση παράνομης εισόδου στο έδαφος είτε για την προετοιμασία διαδικασίας απέλασης ή έκδοσης.
63. Στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ, η οποία είναι παραπλήσια της επίμαχης στην κύρια δίκη περίπτωσης, το ΕΔΔΑ διενεργεί περιορισμένο έλεγχο του βασίμου του λόγου κράτησης, ήτοι της ύπαρξης διαδικασίας απέλασης ή έκδοσης. Αντιθέτως, το ΕΔΔΑ ελέγχει τον πλήρη σεβασμό των ουσιαστικών και δικονομικών εγγυήσεων που πρέπει να συνοδεύουν τέτοια στέρηση της ελευθερίας, ιδίως δε την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας. Όπως υπενθύμισε σε υπόθεση που αφορούσε ειδικώς την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, «όσον αφορά το “νόμιμο” της κράτησης, περιλαμβανομένης της τήρησης της “νόμιμης διαδικασίας”, το [ΕΔΔΑ] παραπέμπει κατ’ ουσίαν στην υποχρέωση τήρησης τόσο των ουσιαστικών κανόνων όσο και των δικονομικών κανόνων της εθνικής νομοθεσίας, πλην όμως απαιτεί επίσης κάθε στέρηση της ελευθερίας να είναι σύμφωνη προς τον σκοπό του άρθρου 5: την προστασία του προσώπου από την αυθαιρεσία» (29).
64. Ειδικότερα, κατά τη νομολογία του ΕΔΔΑ, το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ δεν επιτάσσει η κράτηση να θεωρείται ευλόγως ως αναγκαία, για παράδειγμα, για την αποτροπή της τέλεσης αξιόποινης πράξης ή του κινδύνου διαφυγής. Το ΕΔΔΑ έχει διευκρινίσει ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ παρέχει επίπεδο προστασίας διαφορετικό από το επίπεδο προστασίας που παρέχει το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ (30): το στοιχείο στʹ της διάταξης απαιτεί μόνον τη «λήψη μέτρων εν όψει απέλασης ή έκδοσης». Επομένως, κατά πάγια νομολογία του ΕΔΔΑ, για τον σκοπό της εφαρμογής της ανωτέρω διάταξης, είναι αλυσιτελές αν η υποκείμενη απόφαση απέλασης ή έκδοσης είναι δικαιολογημένη από την άποψη του εθνικού δικαίου ή της ΕΣΔΑ (31).
65. Πάντως, το ΕΔΔΑ διενεργεί, σε σχέση με το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της ΕΣΔΑ, συγκεκριμένο, μολονότι όχι εξαντλητικό, έλεγχο της αναλογικότητας. Συγκεκριμένα, το ΕΔΔΑ εκτιμά ότι η κράτηση βάσει του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, πρέπει να επιβάλλεται καλόπιστα, να συνδέεται στενά με τον προβαλλόμενο λόγο κράτησης, ο τόπος και οι συνθήκες κράτησης πρέπει να είναι κατάλληλοι και η διάρκεια του μέτρου δεν πρέπει να υπερβαίνει τον εύλογο χρόνο ο οποίος είναι αναγκαίος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (32). Επιπλέον, η κράτηση δικαιολογείται μόνον εφόσον η διαδικασία απέλασης ή έκδοσης διεξάγεται με επιμέλεια· εάν οι αρχές δεν επιδιώκουν ενεργά την απέλαση ή την έκδοση, η στέρηση της ελευθερίας δεν καλύπτεται πλέον από την εν λόγω διάταξη (33).
66. Τέλος, το ΕΔΔΑ υπογραμμίζει –στοιχείο το οποίο έχει σημασία σε σχέση με το ζήτημα που ανέκυψε στην υπόθεση της κύριας δίκης– ότι η ΕΣΔΑ κατοχυρώνει επίσης δικονομικές εγγυήσεις οι οποίες παρέχουν στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να προσβάλει τη νομιμότητα και τη διάρκεια της κράτησής του, ώστε να αποτρέπεται κάθε κίνδυνος αυθαιρεσίας (34).
67. Επομένως, ο ρόλος του δικαστηρίου παραμένει θεμελιώδους σημασίας –ακόμη και στο πλαίσιο του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ το οποίο δεν επιτάσσει τη διενέργεια εντατικού ελέγχου της αναλογικότητας– δεδομένου ότι ο δικαστικός έλεγχος καθιστά δυνατό να εξακριβωθεί αν η κράτηση που διατάχθηκε στο πλαίσιο της εκτέλεσης απόφασης απέλασης ή έκδοσης είναι σύμφωνη προς τις απαιτήσεις της εν λόγω διάταξης.
68. Ας επανέλθουμε, όμως, στο πλαίσιο της υπόθεσης της κύριας δίκης και στο ζήτημα του αν η επίμαχη εθνική νομοθεσία πληροί τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 6 του Χάρτη, όπως πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ. Είναι αληθές ότι νομοθετική διάταξη γενικής εμβέλειας, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, πληροί τις απαιτήσεις σαφήνειας, προβλεψιμότητας και προσβασιμότητας (35). Εντούτοις, ο περιορισμός του δικαιώματος στην ελευθερία, τον οποίο θεσπίζει, δεν μπορεί να θεωρηθεί αναλογικός προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
69. Συγκεκριμένα, προκειμένου η κράτηση να είναι αναλογική προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, η διαδικασία παράδοσης πρέπει να διεξάγεται με επιμέλεια, η στέρηση της ελευθερίας πρέπει να είναι απολύτως αναγκαία για την επίτευξη του συγκεκριμένου σκοπού και οι αρχές πρέπει να έχουν εξετάσει λιγότερο παρεμβατικά μέτρα προτού καταφύγουν στην κράτηση. Οι απαιτήσεις αυτές διασφαλίζονται, όμως, μόνον μέσω αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, ο οποίος μπορεί εξασφαλίσει, για τον καταζητούμενο, την πραγματική εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας.
70. Με άλλα λόγια, εθνική διάταξη η οποία έχει ως αποτέλεσμα να «δεσμεύει τον δικαστή» και να καθιστά την κράτηση αυτόματη συνέπεια δεν μπορεί, ως εκ της φύσεώς της, να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας. Τέτοια διάταξη αποκλείει κάθε εξέταση των στοιχείων που είναι αναγκαία για να διαπιστωθεί ότι η κράτηση είναι αναλογική προς τον σκοπό που επιδιώκεται με την παράδοση και την απόφαση-πλαίσιο 2002/584.
71. Εν κατακλείδι, η συστηματική, και κατά μείζονα λόγο η τελολογική, ερμηνεία της απόφασης-πλαισίου 2002/584 οδηγεί στη διαπίστωση ότι, ακόμη και χωρίς το άρθρο 12, εθνική διάταξη όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας. Με άλλα λόγια, η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα της δικαστικής συνεργασίας δεν μπορούν να επιτευχθούν με τίμημα την αυτόματη στέρηση της ελευθερίας.
72. Συναφώς, πρέπει να απορριφθούν το επιχείρημα που προέβαλε, μεταξύ άλλων, η Τσεχική Κυβέρνηση, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά το οποίο η «κατ’ αρχήν» κράτηση δικαιολογείται από τις βραχείες προθεσμίες εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, καθώς και το επιχείρημα που προέβαλαν η Βουλγαρική και η Ουγγρική Κυβέρνηση, το οποίο βασίζεται στην αναγκαιότητα διασφάλισης της παράδοσης του καταζητουμένου. Κατά τη γνώμη μου, καμία στέρηση της ελευθερίας δεν είναι καθεαυτήν θεμιτή. Είναι θεμιτή μόνον υπό την προϋπόθεση ότι μπορεί να αναθεωρηθεί οποτεδήποτε και περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο, όταν κανένα άλλο λιγότερο επαχθές μέτρο δεν καθιστά δυνατή την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.
73. Αναμφίβολα οι δικονομικές εγγυήσεις που προβλέπονται από την απόφαση-πλαίσιο 2002/584, τα οποία μνημόνευσαν, μεταξύ άλλων, η Βουλγαρική, η Τσεχική και η Ουγγρική Κυβέρνηση με τις παρατηρήσεις τους, όπως οι βραχείες προθεσμίες που προβλέπονται στο άρθρο 17 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 σχετικά με την απόφαση εκτέλεσης, η υποχρέωση απόλυσης που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 5, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου ή, επίσης, η συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης στο κράτος μέλος εκτέλεσης, εκ μέρους του κράτους μέλους έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, είναι σημαντικές. Εντούτοις, για τους λόγους που προεκτέθηκαν, οι ανωτέρω εγγυήσεις δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την έλλειψη πραγματικού δικαστικού ελέγχου επί της κρατήσεως του καταζητουμένου. Μόνον η εξατομικευμένη εξέταση από το δικαστήριο καθιστά δυνατή την πλήρη αποτελεσματικότητα του άρθρου 12 της απόφασης-πλαισίου 2002/584 και τη διασφάλιση της συγκεκριμένης εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας, εξακριβώνοντας αν η κράτηση είναι πραγματικά αναγκαία.
74. Εν κατακλείδι, εκτιμώ ότι το άρθρο 12 και το άρθρο 23, παράγραφος 5, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 6 του Χάρτη και του άρθρου 5 ΕΣΔΑ, αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία επιβάλλει στη δικαστική αρχή εκτέλεσης, όταν αποφασίζει να αναγνωρίσει ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και να διατάξει την εκτέλεσή του, την υποχρέωση να εκδίδει αυτομάτως απόφαση περί κρατήσεως του καταζητουμένου μέχρι την πραγματική παράδοσή του, χωρίς εξατομικευμένη εξέταση των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Επί του δευτέρου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος
75. Πρέπει να εξακριβωθεί αν η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 επιτρέπει την κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι την παράδοση του καταζητουμένου στο πλαίσιο της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
76. Εκτιμώ ότι στο συγκεκριμένο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση.
77. Κατά πρώτον, εν αντιθέσει προς άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης (36), καμία διάταξη της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν προβλέπει ότι η κράτηση για τον σκοπό της εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης πρέπει να πραγματοποιηθεί σε χώρο διαφορετικό από σωφρονιστικό κατάστημα.
78. Κατά δεύτερον, όπως συνάγεται από το σημείο 10 των παρουσών προτάσεων, κατά το άρθρο 26, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος αφαιρεί τυχόν περίοδο κράτησης που απορρέει από την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης από τη συνολική διάρκεια στέρησης της ελευθερίας στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος λόγω καταδίκης σε στερητική της ελευθερίας ποινή ή στερητικό της ελευθερίας μέτρο ασφάλειας. Κατά τη γνώμη μου, τούτο υποδηλώνει ότι η κράτηση στο κράτος μέλος εκτέλεσης με σκοπό την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης εξομοιώνεται με την κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα του κράτους μέλους έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης για τον σκοπό της εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής.
79. Κατά τρίτον, υπενθυμίζεται, όπως επισημάνθηκε στο σημείο 60 των παρουσών προτάσεων, ότι, στο μέτρο που ο Χάρτης περιλαμβάνει δικαιώματα τα οποία αντιστοιχούν σε δικαιώματα που εγγυάται η ΕΣΔΑ, το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη προβλέπει ότι η έννοια και η εμβέλειά τους είναι ίδιες με εκείνες που τους αποδίδει η ΕΣΔΑ. Επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την ερμηνεία του άρθρου 6 του Χάρτη.
80. Συγκεκριμένα, η νομολογία του ΕΔΔΑ επιρρωννύει τη συλλογιστική που εκτέθηκε στα σημεία 77 και 78 των παρουσών προτάσεων (37). Βεβαίως, όπως υπομνήσθηκε στο σημείο 65 των παρουσών προτάσεων, στο πλαίσιο του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ, ο τόπος και οι συνθήκες κράτησης του καταζητουμένου πρέπει να είναι «κατάλληλοι» για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Η εν λόγω απαίτηση εντάσσεται στο πλαίσιο νομολογίας με την οποία υπογραμμίζεται, ειδικότερα σε θέματα απομάκρυνσης, ότι το μέτρο αφορά αλλοδαπούς που δεν κρατούνται λόγω αξιόποινης πράξης και που, συχνά, αναχώρησαν από τη χώρα τους φοβούμενοι για τη ζωή τους (38).
81. Πρέπει, εντούτοις, να συναχθεί ότι η κράτηση σε σωφρονιστικό κατάστημα απαγορεύεται κατ’ αρχήν; Δεν νομίζω. Η προμνησθείσα νομολογία του ΕΔΔΑ επιτάσσει μάλλον το καθεστώς κράτησης να αντικατοπτρίζει τον μη τιμωρητικό χαρακτήρα του μέτρου και να είναι προσαρμοσμένο στον διοικητικό σκοπό του, όπερ απαιτεί την ύπαρξη αξιοπρεπών υλικών συνθηκών και τη συνεκτίμηση της ενδεχομένως ευάλωτης κατάστασης του προσώπου (39).
82. Η νομολογία του ΕΔΔΑ επιβεβαιώνει, εξάλλου, ότι οι διαπιστούμενες παραβάσεις της ΕΣΔΑ σχετίζονται πρωτίστως με τις συγκεκριμένες συνθήκες κράτησης, όπως υπερπληθυσμός, υγιεινή, πρόσβαση σε περίθαλψη και καθαρό αέρα ή διατήρηση οικογενειακών δεσμών και την ανεπάρκεια δικονομικών εγγυήσεων, παρά με τον νομικό χαρακτηρισμό του εφαρμοστέου καθεστώτος. Συγκεκριμένα, για παράδειγμα, με την απόφαση Suso Musa κατά Μάλτας, εξετάζοντας την παρατεταμένη κράτηση αιτούντος άσυλο, το ΕΔΔΑ επισήμανε ότι η παράβαση απέρρεε από την υπέρμετρη διάρκεια της κράτησης και τις ανησυχητικές υλικές συνθήκες που διαπιστώθηκαν σε πλείονες διεθνείς εκθέσεις, χωρίς εντούτοις να θέσει υπό αμφισβήτηση τη φύση της εγκατάστασης στην οποία εκρατείτο ο προσφεύγων (40).
83. Εξάλλου, με την απόφαση Zaloilo κατά Κάτω Χωρών, της 12ης Ιουνίου 2018, το ΕΔΔΑ επιβεβαίωσε την εν λόγω λειτουργική προσέγγιση. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης, στις Κάτω Χώρες τρεις εγκαταστάσεις προορίζονταν ειδικώς για την κράτηση των αλλοδαπών, πλην όμως το εθνικό δίκαιο επέτρεπε, εφόσον παρίστατο ανάγκη, την τοποθέτησή τους σε κανονικό κατάστημα κράτησης. Στην υπόθεση εκείνη, η επιτροπή προσφυγών είχε κρίνει ότι η μεταγωγή του προσφεύγοντος δικαιολογούνταν από λειτουργικούς παράγοντες που ανάγονταν στη συμπεριφορά του, δεδομένου ότι η παραμονή του στο κέντρο του Ρότερνταμ δεν ήταν πλέον δυνατή, μεριμνώντας παράλληλα για τη συνεκτίμηση του καθεστώτος του ως κρατουμένου για λόγους μεταναστεύσεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε οποιοδήποτε φαινόμενο αυθαιρεσίας (41).
84. Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ συνάγεται ότι η τοποθέτηση σε δομή της σωφρονιστικής υπηρεσίας δεν αντιβαίνει καθεαυτήν στην ΕΣΔΑ. Κατά το ΕΔΔΑ, σημασία έχουν η συμμόρφωση του μέτρου με τον σκοπό της απομάκρυνσης, οι υλικές συνθήκες κράτησης και η επιμέλεια των αρχών κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας. Επομένως, δίνεται έμφαση στη συγκεκριμένη αντιστοιχία μεταξύ της διοικητικής φύσης του μέτρου στέρησης της ελευθερίας και του συγκεκριμένου τρόπου εφαρμογής του.
85. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι η απόφαση-πλαίσιο 2002/584 δεν αντιτίθεται στην κράτηση του καταζητουμένου σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι την παράδοσή του στο κράτος μέλος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Εντούτοις, οι αρχές του κράτους μέλους εκτέλεσης οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 4 του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, και να διασφαλίζουν ότι η κράτηση δεν θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και δεν αναιρεί τον μη τιμωρητικό χαρακτήρα του μέτρου.
Πρόταση
86. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία) ως εξής:
Η απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 5 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου,
έχει την έννοια ότι:
– αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία επιβάλλει στη δικαστική αρχή εκτέλεσης, όταν αποφασίζει να αναγνωρίσει ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και να διατάξει την εκτέλεσή του, την υποχρέωση να εκδίδει αυτομάτως απόφαση περί κρατήσεως του καταζητουμένου μέχρι την πραγματική παράδοσή του, χωρίς εξατομικευμένη εξέταση των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης·
– δεν αντιτίθεται στην κράτηση του καταζητουμένου σε σωφρονιστικό κατάστημα μέχρι την παράδοσή του στο κράτος μέλος έκδοσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Εντούτοις, οι αρχές του κράτους μέλους εκτέλεσης οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 4 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και να διασφαλίζουν ότι η κράτηση δεν θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και δεν αναιρεί τον μη τιμωρητικό χαρακτήρα του μέτρου.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 ΕΕ 2002, L 190, σ. 1.
3 ΕΕ 2009, L 81, σ. 24.
4 DV αριθ. 46, της 3ης Ιουνίου 2005, όπως τροποποιήθηκε και δημοσιεύθηκε εσχάτως στην DV αριθ. 18, της 1ης Μαρτίου 2024.
5 DV αριθ. 25, της 3ης Απριλίου 2009, όπως τροποποιήθηκε και δημοσιεύθηκε στην DV αριθ. 84, της 6ης Οκτωβρίου 2023.
6 Υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της ΕΣΔΑ, «[κ]άθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια. Κανείς δεν επιτρέπεται να στερηθεί την ελευθερία του παρά μόνο στις παρακάτω περιπτώσεις και σύμφωνα με τη νόμιμη διαδικασία:
[...]
γ) εάν συνελήφθη και κρατείται προκειμένου να οδηγηθεί ενώπιον της αρμόδιας δικαστικής αρχής, σε περίπτωση εύλογης υπόνοιας ότι διέπραξε αδίκημα ή όταν αυτό εύλογα κρίνεται απαραίτητο ώστε να εμποδιστεί από το να διαπράξει αδίκημα ή να δραπετεύσει μετά τη διάπραξη αυτού».
7 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
8 Βλ., συναφώς, Bot, S., Le mandat d’arrêt européen, Larcier, Βρυξέλλες, 2009, ιδίως σ. 427, αριθ. 551, η οποία παρέχει ορισμένα παραδείγματα σχετικά με τη μεταφορά της εν λόγω διάταξης στο εθνικό δίκαιο.
9 Η υπογράμμιση δική μου.
10 Η υπογράμμιση δική μου.
11 Η υπογράμμιση δική μου.
12 Απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Lanigan (C‑237/15 PPU, στο εξής: απόφαση Lanigan, EU:C:2015:474).
13 Απόφαση Lanigan (σκέψεις 54 και 58).
14 Απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2017, Vilkas (C‑640/15, στο εξής: απόφαση Vilkas, EU:C:2017:39).
15 Απόφαση Vilkas (σκέψεις 41 και 42).
16 Απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2019, TC (C‑492/18 PPU, στο εξής: απόφαση TC, EU:C:2019:108).
17 Απόφαση TC (σκέψεις 49 και 50).
18 Απόφαση TC (σκέψη 64).
19 Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, CJ (Απόφαση αναβολής της παράδοσης λόγω ποινικής δίωξης) (C‑492/22 PPU, στο εξής: απόφαση CJ, EU:C:2022:964). Παραπέμποντας στη σκέψη 43 της απόφασης Vilkas, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, σύμφωνα με το άρθρο 6 του Χάρτη, η δικαστική αρχή εκτέλεσης πρέπει να ελέγξει in concreto την επίμαχη κατάσταση προκειμένου να διασφαλίσει ότι «η διαδικασία παραδόσεως διεξήχθη με επαρκή επιμέλεια και [ότι], ως εκ τούτου, η διάρκεια της κρατήσεως δεν είναι υπερβολική» (σκέψη 82).
20 Όπως επισημαίνουν οι Lenaerts, K., και Gutiérrez-Fons, J.‑A., Les méthodes d’interprétation de la Cour de justice de l’Union européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2020, σ. 55, αριθ. 58, «η τελολογική μέθοδος και η συστηματική μέθοδος συνδέονται συχνά στενά μεταξύ τους και η δεύτερη συμβάλλει στον προσδιορισμό του σκοπού της επίμαχης διάταξης του δικαίου της Ένωσης. Με άλλα λόγια, η όλη οικονομία της Συνθήκης (ή της επίμαχης πράξης παράγωγου δικαίου) παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει τον σκοπό που επιδιώκεται με αυτήν».
21 Βλ., επί του ζητήματος του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, Bot, S., Le mandat d’arrêt européen, Larcier, Βρυξέλλες, 2009, σ. 410 έως 433.
22 Βλ., συναφώς, απόφαση Vilkas (σκέψη 31).
23 Βλ. αιτιολογική σκέψη 6 της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
24 Βλ. απόφαση Lanigan (σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25 Βλ. απόφαση CJ (σκέψη 87), με την οποία το Δικαστήριο επισήμανε ότι, μολονότι το γράμμα του άρθρου 24, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 δεν θέτει καμία επιπλέον προϋπόθεση για την άσκηση, από τη δικαστική αρχή εκτέλεσης, της ευχέρειας έκδοσης απόφασης αναβολής της παράδοσης (πέραν της προϋπόθεσης σκοπός της απόφασης να είναι να καταστεί δυνατή η άσκηση ποινικής δίωξης ή η έκτιση ποινής για πράξη διαφορετική από εκείνη που μνημονεύεται στο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης), η εν λόγω απόφαση-πλαίσιο πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο που σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα.
26 Βλ. απόφαση Lanigan (σκέψεις 53 και 54).
27 Βλ. αποφάσεις της 28ης Ιανουαρίου 2021, Spetsializirana prokuratura (Έγγραφο δικαιωμάτων) (C‑649/19, EU:C:2021:75, σκέψη 55), της 30ής Ιουνίου 2022, Spetsializirana prokuratura (Πληροφορίες σχετικά με την εθνική απόφαση σύλληψης) (C‑105/21, EU:C:2022:511, σκέψεις 55 και 56), και CJ (σκέψη 80).
28 Βλ. απόφαση TC (σκέψη 58). Βλ. επίσης απόφαση του ΕΔΔΑ της 19ης Μαΐου 2016, J.N. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2016:0519JUD003728912, § 77). Γενικά, σχετικά με το άρθρο 5 ΕΣΔΑ, βλ. von Arnim, D., «Artikel 5. Recht auf Freiheit und Sicherheit», σε Frowein/Peukert, Europäische MenschenRechtsKonvention. EMRK-Kommentar, N. P. Engel Verlag, Kehl am Rhein, 2024, 4η έκδ., σ. 181 έως 287.
29 Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 17ης Απριλίου 2018, Pirozzi κατά Βελγίου (CE:ECHR:2018:0417JUD002105511, § 45).
30 Για το περιεχόμενο της διάταξης, βλ. υποσημείωση 6 στο σημείο 28 των παρουσών προτάσεων.
31 Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 15ης Νοεμβρίου 1996, Chahal κατά Ηνωμένου Βασιλείου [τμήμα ευρείας συνθέσεως] (CE:ECHR:1996:1115JUD002241493, § 112), και της 23ης Οκτωβρίου 2008, Soldatenko κατά Ουκρανίας (CE:ECHR:2008:1023JUD000244007, § 109).
32 Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 20ής Δεκεμβρίου 2011, Yoh-Ekale Mwanje κατά Βελγίου (CE:ECHR:2011:1220JUD001048610, § 117 έως 119), και της 9ης Απριλίου 2024, Lazăr κατά Ρουμανίας (CE:ECHR:2024:0409JUD002018321, § 108 έως 111).
33 Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 15ης Δεκεμβρίου 2016, Khlaifia και λοιποί κατά Ιταλίας [τμήμα ευρείας συνθέσεως] (CE:ECHR:2016:1215JUD001648312, § 90), και της 24ης Ιανουαρίου 2022, Sy κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2022:0124JUD001179120, § 79) (η υπόθεση αφορούσε ακριβώς την κράτηση σε σχέση με την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης).
34 Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 17ης Ιουλίου 2014, Kim κατά Ρωσίας (CE:ECHR:2014:0717JUD004426013, § 53). Η υπόθεση αφορούσε την κράτηση ενόψει απέλασης ανιθαγενούς, γεννηθέντος στην Ουζμπεκική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία, παρά την απουσία ρεαλιστικής προοπτικής εκτέλεσης της απέλασης και τη μη επίδειξη επιμέλειας, εκ μέρους των αρχών, κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας. Ειδικότερα, το ΕΔΔΑ έκανε δεκτό ότι, εξαρχής, οι ρωσικές αρχές όφειλαν να εξετάσουν αν η κράτηση με σκοπό την απέλαση ήταν, ή παρέμενε, δικαιολογημένη. Η υποχρέωση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του προσφεύγοντος, ανιθαγενούς και απόρου, ο οποίος βρισκόταν σε ιδιαιτέρως ευάλωτη κατάσταση. Εντούτοις, ο προσφεύγων δεν διέθετε κανένα αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα για να προσβάλει τη νομιμότητα ή τη διάρκεια της κράτησής του, το δε ρωσικό σύστημα δεν προέβλεπε καμία νομική ή πρακτική εγγύηση για την αποφυγή του κινδύνου αυθαιρεσίας. Επομένως, το ρωσικό σύστημα δεν προέβλεπε κανέναν μηχανισμό δικαστικού ελέγχου ικανό να αποτρέψει αυθαίρετη κράτηση, το δε καλούμενο «προληπτικό» μέτρο είχε αποδειχθεί αυστηρότερο από την ανώτατη στερητική της ελευθερίας ποινή 30 ημερών, η οποία προβλεπόταν για το αδίκημα.
35 Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 2017, Al Chodor (C‑528/15, EU:C:2017:213, σκέψη 43), της 12ης Φεβρουαρίου 2019, TC (σκέψεις 61 και 66), και της 10ης Μαρτίου 2022, Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, σκέψη 62).
36 Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 10ης Μαρτίου 2022, Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, σκέψεις 34, 36 και 45), με την οποία το Δικαστήριο παρατήρησε ότι, με το άρθρο 16, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98), διατυπώνεται η αρχή ότι η κράτηση των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών ενόψει της απομακρύνσεώς τους λαμβάνει χώρα σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τέτοιες ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης διαφοροποιούνται από τα σωφρονιστικά καταστήματα και ότι, επομένως, οι συνθήκες κράτησης στις εγκαταστάσεις αυτές πρέπει να έχουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε σχέση με τις κανονικές συνθήκες εκτέλεσης των στερητικών της ελευθερίας ποινών στα σωφρονιστικά καταστήματα, προκειμένου το καθεστώς να θεωρείται προσαρμοσμένο στο νομικό καθεστώς των εν λόγω υπηκόων. Ειδικότερα, οι συνθήκες κράτησης σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να αποτρέπουν, κατά το μέτρο του δυνατού, το ενδεχόμενο η κράτηση τέτοιων υπηκόων να προσομοιάζει με εγκλεισμό σε περιβάλλον φυλακής, ο οποίος είναι ίδιον της κράτησης με τιμωρητικό σκοπό.
37 Όσον αφορά τη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, ΕΣΔΑ, βλ., μεταξύ άλλων, von Arnim, D., «Artikel 5. Recht auf Freiheit und Sicherheit», σε Frowein/Peukert, Europäische MenschenRechtsKonvention. EMRK-Kommentar, N. P. Engel Verlag, Kehl am Rhein, 2024, 4η έκδ., σ. 236 έως 238, αριθ. 151 έως 158.
38 Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 29ης Ιανουαρίου 2008, Saadi κατά Ηνωμένου Βασιλείου [τμήμα ευρείας συνθέσεως] (CE:ECHR:2006:0711JUD001322903, § 74), της 23ης Ιουλίου 2013, Suso Musa κατά Μάλτας (CE:ECHR:2013:0723JUD004233712, § 93), της 4ης Απριλίου 2017, Thimothawes κατά Βελγίου (CE:ECHR:2017:0404JUD003906111, § 64), και της 25ης Ιανουαρίου 2018, J. R. και λοιποί κατά Ελλάδας (CE:ECHR:2018:0125JUD002269616, § 110).
39 Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 4ης Απριλίου 2017, Thimothawes κατά Βελγίου (CE:ECHR:2017:0404JUD003906111, § 73, 79 και 80).
40 Απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Ιουλίου 2013, Suso Musa κατά Μάλτας (CE:ECHR:2013:0723JUD004233712, § 101).
41 Απόφαση του ΕΔΔΑ της 12ης Ιουνίου 2018, Zaloilo κατά Κάτω Χωρών (CE:ECHR:2018:0612DEC006003512, § 39 έως 41).