Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 2 juli 2026 (1)
Zaak C‑300/25 [Duftošek] (i)
SQ
tegen
YR
[verzoek van de Nejvyšší soud (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Tsjechië) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Verordening (EU) 2016/1103 – Bevoegdheid, toepasselijk recht, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels – Artikel 1, lid 1, eerste alinea, en lid 2, onder g) – Artikel 3, lid 1, onder a) – Begrip ‚huwelijksvermogensstelsel’ – Echtgenoten die hebben gekozen voor het stelsel van scheiding van goederen – Onroerende zaken die door deze echtgenoten in de loop van hun huwelijk uitsluitend in mede-eigendom zijn verworven – Na echtscheiding ingestelde vordering tot vereffening en verdeling van dit onverdeelde eigendom ”
I. Inleiding
1. Een in Tsjechië woonachtig echtpaar, dat bij overeenkomst heeft gekozen voor een stelsel van scheiding van goederen, heeft in Frankrijk een onroerendgoedcomplex in mede-eigendom verworven. Na hun echtscheiding wendt een van de echtgenoten zich tot een Tsjechische rechter met het oog op de vereffening en verdeling van dit onverdeelde eigendom, op grond van regels van Tsjechisch gemeen recht.
2. De Nejvyšší soud (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Tsjechië), de verwijzende rechter, moet zich uitspreken over de internationale bevoegdheid van de aangezochte rechter. Hij vraagt zich af of het feit dat het geschil verband houdt met het huwelijk van invloed is op de vraag of het binnen de werkingssfeer valt van verordening (EU) 2016/1103(2), waarin het begrip „huwelijksvermogensstelsel” is gedefinieerd, dan wel van verordening (EU) nr. 1215/2012(3), op grond dat de echtgenoten hebben gekozen voor een huwelijksvermogensstelsel waarin hun vermogensrechtelijke betrekkingen niet zijn geregeld, en het bestaan van mede-eigendom tussen hen niet afhangt van de handhaving van hun huwelijksband.
3. Dit verzoek om uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” doet zich voor in een nieuwe context, gezien de rechtspraak van het Hof in burgerlijke en handelszaken die dateert van vóór verordening 2016/1103 en die van toepassing is op huwelijksvermogensstelsels, en gezien de daaruit voortvloeiende keuzen van de Uniewetgever.
4. Aangezien deze verordening niet van toepassing is op kwesties die betrekking hebben op „de aard van zakelijke rechten die rusten op vermogensbestanddelen”(4), aangezien krachtens artikel 24, punt 1, van de Brussel I bis-verordening voor zakelijke rechten op onroerende goederen bij uitsluiting de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is bevoegd zijn, en aangezien de betrokken mede-eigendom door dergelijke rechten wordt beheerst, komt de problematiek meteen naar voren. Het is duidelijk dat hier twee krachten tegenover elkaar staan, namelijk het recht van het huwelijksvermogensstelsel en het recht van de plaats waar het onroerend goed gelegen is.
5. Het Hof krijgt aldus de gelegenheid om nauwkeurig te omschrijven wat onder de vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten in verband met het huwelijk of de ontbinding ervan valt, in een feitelijk kader dat zich zeer frequent voordoet, namelijk wanneer echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen gezamenlijk onroerend goed verwerven. Dit is een complexe opgave, aangezien deze definitie moet worden afgestemd op de definitie die voortvloeit uit de rechtspraak van het Hof inzake zakelijke rechten op onroerende goederen en die de werkingssfeer van de Brussel I bis-verordening en verordening (EU) nr. 650/2012(5) afbakent. Bovendien is waakzaamheid geboden vanwege de gevolgen van de afbakening van de werkingssfeer van verordening 2016/1103 voor andere vormen van mede-eigendom die tussen de (voormalige) echtgenoten kunnen bestaan, afhankelijk van in voorkomend geval het tijdstip waarop de vereffening van het onverdeelde eigendom plaatsvindt (tijdens het huwelijk of na de ontbinding ervan), en voor de rechten van derden.
6. Aangezien de contouren van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” moeten worden onderzocht in het licht van de definitie ervan in artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103 en de uitsluiting in artikel 1, lid 2, onder g), van deze verordening, zal ik uiteenzetten waarom ik van mening ben dat:
– dit begrip de vermogensrechtelijke betrekkingen omvat van echtgenoten in het kader van onverdeeld eigendom dat niet wordt beheerst door het bij overeenkomst door hen gekozen huwelijksvermogensstelsel, en
– het geschil over de vereffening en verdeling van een onroerend goed in mede-eigendom geen betrekking heeft op de aard van de zakelijke rechten op dat onroerend goed in de zin van deze verordening.
II. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
1. Brussel I bis-verordening
7. Artikel 1 van de Brussel I bis-verordening, dat deel uitmaakt van hoofdstuk I, met als opschrift „Toepassingsgebied en definities”, bepaalt:
„1. Deze verordening wordt toegepast in burgerlijke en handelszaken, ongeacht de aard van het gerecht. [...]
2. Deze verordening is niet van toepassing op:
a) de staat en de bevoegdheid van natuurlijke personen, het huwelijksvermogensrecht of het vermogensrecht ter zake van relatievormen waaraan volgens het hierop toepasselijke recht gevolgen worden verbonden welke vergelijkbaar zijn met die van het huwelijk;
[...]”
8. Hoofdstuk II van deze verordening, met als opschrift „Bevoegdheid”, bevat verschillende afdelingen, waaronder afdeling 6, met als opschrift „Exclusieve bevoegdheid”. Artikel 24, punt 1, eerste alinea, van deze afdeling bepaalt:
„Ongeacht de woonplaats van partijen zijn bij uitsluiting bevoegd:
1. voor zakelijke rechten op en huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen: de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is.”
2. Verordening 2016/1103
9. In de overwegingen 15, 18 en 52 van verordening 2016/1103 staat te lezen:
„(15) Om gehuwde paren rechtszekerheid in vermogensrechtelijk opzicht en een zekere mate van voorspelbaarheid te bieden, dienen alle regels betreffende huwelijksvermogensstelsels in één instrument te worden opgenomen.
[...]
(18) Het toepassingsgebied van deze verordening dient alle civielrechtelijke aspecten van huwelijksvermogensstelsels te bestrijken, zowel het dagelijkse beheer van het huwelijksvermogen van de echtgenoten als de vereffening van dat vermogen, in het bijzonder ten gevolge van scheiding of overlijden van een van de echtgenoten. Voor de toepassing van deze verordening dient ‚huwelijksvermogensstelsel’ te worden opgevat als een autonoom begrip, waaronder niet alleen de regels moeten worden verstaan waarvan de echtgenoten niet mogen afwijken, maar ook die welke de echtgenoten volgens het toepasselijke recht vrij kunnen overeenkomen, en de eventuele standaardregels van het toepasselijke recht. Het omvat, naast de door bepaalde nationale rechtsstelsels opgestelde specifieke en op het huwelijk toegespitste vermogensrechtelijke regelingen, ook de regeling van het vermogensrecht tussen de echtgenoten onderling en jegens derden die rechtstreeks volgt uit de sluiting of de ontbinding van het huwelijk.
[...]
(52) Het recht dat is aangewezen als het op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht, dient het huwelijksvermogensstelsel te beheersen vanaf het tijdstip waarop de samenstelling wordt bepaald van het gemeenschappelijk en het persoonlijk vermogen van de echtgenoten gedurende het huwelijk en na de ontbinding van het huwelijk, totdat het vermogen is vereffend. Dat recht dient tevens de gevolgen van het huwelijksvermogensstelsel op de rechtsbetrekkingen tussen een echtgenoot en derden te beheersen. Echter, het op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht kan, met betrekking tot de rechtsgevolgen ervan, door een echtgenoot jegens een derde uitsluitend worden ingeroepen indien de rechtsbetrekkingen tussen de echtgenoot en de derde zijn ontstaan op een tijdstip waarop de derde van dat recht kennis had of had moeten hebben.”
10. Artikel 1 van deze verordening, met als opschrift „Toepassingsgebied”, bepaalt:
„1. Deze verordening is van toepassing op huwelijksvermogensstelsels.
Zij is niet van toepassing op fiscale zaken, douanezaken en bestuursrechtelijke zaken.
2. Deze verordening is niet van toepassing op:
[...]
c) onderhoudsverplichtingen,
d) de erfopvolging van een overleden echtgenoot,
[...]
f) in het geval van echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, de aanspraak op overgang tussen de echtgenoten van rechten op ouderdoms- of invaliditeitspensioen die gedurende het huwelijk zijn verworven en gedurende het huwelijk niet tot pensioeninkomen hebben geleid, of de aanpassing van dergelijke rechten,
g) de aard van de zakelijke rechten die rusten op vermogensbestanddelen, en
h) de inschrijving van rechten op onroerende en roerende zaken in een register, met inbegrip van de wettelijke voorschriften voor de inschrijving en de rechtsgevolgen van de inschrijving of van het achterwege blijven daarvan.”
11. Artikel 3 van deze verordening, met als opschrift „Definities”, bepaalt in lid 1:
„Voor de toepassing van deze [verordening] wordt verstaan onder:
a) ‚huwelijksvermogensstelsel’: een geheel van regels betreffende de vermogensrechtelijke betrekkingen die, ten gevolge van het huwelijk of de ontbinding daarvan, tussen de echtgenoten onderling en tussen de echtgenoten en derden bestaan;
b) ‚huwelijkse voorwaarden’: iedere overeenkomst waarbij de echtgenoten of de toekomstige echtgenoten hun huwelijksvermogensstelsel regelen;
[...]”
12. Artikel 6 van deze verordening, met als opschrift „Bevoegdheid in andere gevallen”, bepaalt onder b):
„In de gevallen waarin geen enkel gerecht van een lidstaat op grond van [...] artikel 4 of 5 bevoegd is, of in andere dan de in die artikelen bedoelde gevallen, zijn betreffende het huwelijksvermogensstelsel van de echtgenoten de gerechten bevoegd van de lidstaat:
[...]
b) waar zich de laatste gewone verblijfplaats van de echtgenoten bevindt, mits een van hen daar op het tijdstip van aanbrengen nog verblijft, [...]”.
13. Artikel 21 van verordening 2016/1103, met als opschrift „Eenheid van het toepasselijke recht”, luidt:
„Het recht dat op grond van artikel 22 of 26 op het huwelijksvermogensstelsel van toepassing is, geldt voor alle onder dat stelsel vallende vermogensbestanddelen, ongeacht waar deze zich bevinden.”
14. Artikel 27 van deze verordening, met als opschrift „Werkingssfeer van het toepasselijke recht”, bepaalt:
„Het krachtens deze verordening op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht bepaalt onder meer:
a) de classificatie van het vermogen van beide echtgenoten of van elk afzonderlijk in verschillende categorieën tijdens en na het huwelijk;
b) de overgang van een vermogensbestanddeel naar een andere categorie;
c) de aansprakelijkheid van de ene echtgenoot voor de verplichtingen en schulden van de andere;
d) de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van elk van de echtgenoten en van beide echtgenoten met betrekking tot het vermogen;
e) de ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel en de verdeling of de vereffening van het huwelijksvermogen;
f) de gevolgen van het huwelijksvermogensstelsel voor de rechtsbetrekkingen tussen een echtgenoot en derden, en
g) de materiële geldigheid van de huwelijkse voorwaarden.”
B. Tsjechisch recht
15. Zákon č. 89/2012 Sb., občanský zákoník (wet nr. 89/2012 houdende het burgerlijk wetboek) (hierna: „o.z.”) bepaalt in § 708 dat hetgeen aan een echtpaar toebehoort, vermogenswaarde heeft en het voorwerp van rechtsbetrekkingen kan zijn, behoort tot de gemeenschap van goederen van het echtpaar. Volgens lid 2 van dit artikel wordt deze gemeenschap beheerst door een wettelijke regeling, of een regeling bij overeenkomst, of een bij rechterlijke beslissing vastgestelde regeling.
16. Overeenkomstig § 709, lid 1, o.z. wordt een gemeenschap in het kader van het wettelijke vermogensstelsel gevormd door het bezit dat door een van de echtgenoten of door beide echtgenoten tezamen staande hun huwelijk is verworven, met uitzondering van hetgeen in deze bepaling is genoemd.
17. § 716, lid 1, eerste volzin, o.z. bepaalt dat een echtpaar een ander huwelijksvermogensstelsel dan het wettelijke stelsel kan overeenkomen.
18. Volgens § 717, lid 1, eerste volzin, van dit wetboek is scheiding van goederen een van de mogelijke bij overeenkomst gekozen huwelijksvermogensstelsels.
19. Overeenkomstig § 729 van dit wetboek kan elke echtgenoot onder het vermogensstelsel van scheiding van goederen vrij over zijn eigen bezit beschikken zonder dat de andere echtgenoot daarmee hoeft in te stemmen.
20. § 1115, lid 1, o.z. bepaalt dat personen die gezamenlijk eigendom bezitten als deelgenoten worden beschouwd.
21. § 1140 van dit wetboek bepaalt dat niemand kan worden gedwongen om deelgenoot te blijven en dat elk van de deelgenoten te allen tijde kan verzoeken om afsplitsing van zijn aandeel in een gemeenschappelijk goed – indien het voorwerp van de mede-eigendom kan worden verdeeld – of om ontbinding van de mede-eigendom.
22. § 1143 o.z. bepaalt dat, wanneer de deelgenoten geen overeenstemming hebben bereikt over de ontbinding van de mede-eigendom, de rechter op vordering van een van hen beslist. Indien de rechter de mede-eigendom ontbindt, doet hij tegelijkertijd uitspraak over de wijze waarop de deelgenoten hun onderlinge vorderingen dienen af te wikkelen.
III. Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vraag
23. Verzoeker, SQ, en verweerster, YR, zijn op 1 mei 2015 gehuwd en hebben besloten hun vermogensrechtelijke betrekkingen te onderwerpen aan het bij overeenkomst gekozen huwelijksvermogensstelsel van scheiding van goederen(6) en aan het Tsjechische recht.
24. Tijdens hun huwelijk hebben zij in Parijs (Frankrijk) een onroerend goed(7) in mede-eigendom verworven, waarvan elk van hen volgens SQ voor de onverdeelde helft eigenaar is(8). In 2020 is hun huwelijk ontbonden. De laatste gewone verblijfplaats van de echtgenoten bevond zich in Tsjechië. Het geschil tussen de voormalige echtgenoten betreft de vereffening en verdeling van het onroerend goed in mede-eigendom.(9)
25. Bij beschikking van 26 oktober 2022 heeft de Obvodní soud pro Prahu 5 (rechter in eerste aanleg Praag 5, Tsjechië) geoordeeld dat de procedure tot vereffening en verdeling van dit onverdeelde eigendom onder het gemene recht en bijgevolg binnen de materiële werkingssfeer van de Brussel I bis-verordening valt. Overeenkomstig artikel 24, punt 1, van deze verordening zijn de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is, in casu de Franse gerechten, bevoegd om kennis te nemen van een dergelijke procedure.
26. Deze beslissing is vernietigd door de Městský soud v Praze (rechter voor de stad Praag, Tsjechië), waarbij verzoeker, SQ, hoger beroep heeft ingesteld. Die rechter heeft geoordeeld dat het geschil binnen de werkingssfeer van verordening 2016/1103 valt omdat het begrip „huwelijksvermogensstelsel”, dat een autonoom Unierechtelijk begrip is, alle facultatieve regels omvat die door de echtgenoten overeenkomstig het toepasselijke recht kunnen worden vastgesteld. Bijgevolg vormt ook het stelsel van scheiding van goederen een huwelijksvermogensstelsel in de zin van deze verordening, aangezien het betrekking heeft op vermogensrechten die voortvloeien uit het huwelijk. Derhalve zijn de Tsjechische rechterlijke instanties op grond van artikel 6, onder b), van deze verordening internationaal bevoegd om van deze zaak kennis te nemen.
27. Verweerster, YR, heeft tegen deze beslissing cassatieberoep ingesteld bij de Nejvyšší soud.
28. Deze rechter benadrukt dat het geschil over de vereffening en verdeling van het onverdeelde eigendom tussen de voormalige echtgenoten wat betreft het hun toebehorende onroerend goed wordt beheerst door het gemene recht waarin het nationale privaatrecht voorziet(10), welk recht geen verband houdt met het huwelijk of met het recht dat de vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten beheerst, en dat algemeen wordt aanvaard dat een dergelijke procedure behoort tot de burgerlijke en handelszaken in de zin van artikel 1, lid 1, van de Brussel I bis-verordening. In het geval van mede-eigendom van een onroerend goed komt de exclusieve internationale rechterlijke bevoegdheid overeenkomstig artikel 24, punt 1, van deze verordening toe aan de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan het goed gelegen is.
29. De verwijzende rechter vraagt zich evenwel af wat de gevolgen zijn van het bestaan van het huwelijk voor de beslechting van het geding en van het feit dat de mede-eigendom enkel tussen de (voormalig) echtgenoten bestaat en het gevolg is van hun keuze bij overeenkomst voor een stelsel van scheiding van goederen.
30. In dit verband geeft de verwijzende rechter aan dat volgens het Tsjechische recht geen onderscheid wordt gemaakt tussen echtgenoten die voor het stelsel van scheiding van goederen hebben gekozen en andere vormen van mede-eigendom die eveneens door het gemene recht worden geregeld, ook niet wat betreft de redenen voor vereffening van het onverdeelde eigendom of de wijze waarop het wordt verdeeld, alsmede de termijn waarbinnen dat gebeurt.
31. Hij stelt vast dat het Hof zich nog niet heeft uitgesproken over de vraag of er in een situatie zoals de onderhavige sprake is van een specifiek tussen de echtgenoten bestaand vermogensgeschil dat rechtstreeks voortvloeit uit hun huwelijksband of uit de ontbinding van hun huwelijk(11) (zodat de zaak betrekking heeft op het huwelijksvermogensstelsel in de zin van verordening 2016/1103) dan wel van een vermogensgeschil naar gemeen recht tussen echtgenoten dat geen verband houdt met hun huwelijk (zodat het gaat om een burgerlijke en handelszaak in de zin van de Brussel I bis-verordening).
32. In die omstandigheden heeft de Nejvyšší soud de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Is een procedure tot vereffening en verdeling van onroerend goed dat echtgenoten in mede-eigendom hebben verworven in het kader van het bij overeenkomst gekozen vermogensstelsel van scheiding van goederen een procedure inzake het huwelijksvermogensstelsel in de zin van artikel 1 en artikel 3, lid 1, onder a), van verordening [2016/1103]?”
33. SQ, YR, de Tsjechische regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend en deelgenomen aan de terechtzitting van 16 april 2026, waarop zij de mondelinge vragen van het Hof hebben beantwoord.
IV. Analyse
34. De prejudiciële vraag strekt ertoe de internationale bevoegdheid vast te stellen van de Tsjechische rechter bij wie op grond van artikel 6 van verordening 2016/1103(12) een verzoek is ingediend tot vereffening(13) en verdeling van een onverdeeld eigendom dat voortvloeit uit de aankoop van een in Frankrijk gelegen onroerend goed door echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen(14). Deze vraag betreft de werkingssfeer van deze verordening(15), hetgeen ertoe leidt dat de contouren van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”, zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 1, onder a), van deze verordening en af te leiden uit de uitsluiting in artikel 1, lid 2, onder g), moeten worden verduidelijkt.
35. Bij de vaststelling van de criteria moet rekening worden gehouden met de beperkingen die aan de rechter worden gesteld in het stadium van de toetsing van zijn internationale bevoegdheid. Uit de rechtspraak van het Hof over verordeningen van de Unie inzake burgerlijke en handelszaken blijkt namelijk dat de aangezochte rechter niet de ontvankelijkheid of de gegrondheid van de vordering beoordeelt, maar uitsluitend de elementen identificeert die in de gegeven rechtssituatie en volgens het ingeroepen recht zijn bevoegdheid rechtvaardigen.(16)
36. Ik wijs erop dat de uiteenzetting van de omstandigheden van het hoofdgeding, die ter terechtzitting is aangevuld(17), mij er meteen toe brengt het begrip „huwelijkse voorwaarden” in artikel 3, lid 1, onder b), van verordening 2016/1103 buiten beschouwing te laten, aangezien er tussen de echtgenoten geen overeenkomst is gesloten met betrekking tot de tussen hen bestaande mede-eigendom, teneinde het door hen gekozen stelsel van scheiding van goederen te regelen(18).
A. Voorafgaande methodologische opmerkingen voor de uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”
37. Ten eerste moet in navolging van verschillende auteurs(19) worden vastgesteld dat het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in de meeste andere verordeningen van de Europese Unie wordt gebruikt als uitzonderings- of afbakeningscriterium, met name in artikel 1, lid 2, onder a), van de Brussel I bis-verordening(20), artikel 1, lid 2, onder c), van de Rome I-verordening(21), artikel 1, lid 2, onder b), van de Rome II-verordening(22) en artikel 1, lid 2, onder d), van verordening nr. 650/2012. De meest nauwkeurige bepaling is artikel 1, lid 2, onder e), van de Rome III-verordening(23). Hierin wordt verklaard dat die verordening niet van toepassing is op de vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk. Bijgevolg kan voor de definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” worden verwezen naar de rechtspraak en de toelichtingen op deze artikelen.
38. Ten tweede heeft het Hof in het arrest van 1 maart 2018, Mahnkopf(24), aangegeven op basis waarvan de werkingssfeer kan worden onderscheiden van twee verordeningen betreffende aangelegenheden die van de Brussel I bis‑verordening zijn uitgesloten, namelijk erfopvolging en huwelijksvermogensstelsels. Het lijkt mij dan ook van belang om meteen te benadrukken dat het aan het Hof voorgelegde verzoek om uitlegging zich in een ander kader voordoet. De Brussel I bis-verordening, die de grondslag vormt voor samenwerking in burgerlijke zaken(25), is namelijk in alle lidstaten van toepassing. Dit geldt niet voor verordening 2016/1103, die slechts 18 lidstaten bindt in het kader van een nauwere samenwerking.(26) Bijgevolg zijn de regels inzake de bevoegdheid van de gerechten en de erkenning van gegeven beslissingen, die berusten op het beginsel van wederzijds vertrouwen, alleen van toepassing tussen de lidstaten die door deze verordening gebonden zijn. Een ruime opvatting van de werkingssfeer van deze verordening zou tot gevolg hebben dat de werkingssfeer van de Brussel I bis-verordening wordt beperkt en dat de exclusieve bevoegdheid van het gerecht van de lidstaat waar het betrokken onroerend goed gelegen is, niet wordt aanvaard. De gerechten van staten die niet door verordening 2016/1103 gebonden zijn, zullen derhalve de interne regels moeten toepassen om hun internationale bevoegdheid te bepalen en de gegeven beslissingen te erkennen. Naar mijn mening mogen deze gevolgen niet van invloed zijn op de uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”.(27) Ik voeg hieraan toe dat rekening moet worden gehouden met het feit dat bepaalde bevoegdheidsregels van toepassing zijn in situaties die betrekking hebben op staten die niet gebonden zijn door verordening 2016/1103(28) of op derde staten(29), en dat de collisieregels ook van toepassing zijn op de betrekkingen met staten die niet door deze verordening gebonden zijn(30).
39. Ten derde bevat hoofdstuk I van verordening 2016/1103 de artikelen 1 tot en met 3, die betrekking hebben op de afbakening van het toepassingsgebied en de definities, hetgeen een belangrijk verschil is met het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op het huwelijksvermogensregime(31).
40. Artikel 1 van deze verordening, dat in lid 1, eerste alinea, de materiële werkingssfeer beperkt tot „huwelijksvermogensstelsels”, wordt in de literatuur als doorslaggevend voor de uitlegging ervan beschouwd, aangezien het de uitgesloten zaken uitputtend omschrijft.(32) Niet in dit artikel genoemde zaken worden geacht in de verordening te zijn opgenomen indien zij binnen de werkingssfeer ervan vallen.(33)
41. In artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103 wordt een „huwelijksvermogensstelsel” gedefinieerd als „een geheel van regels betreffende de vermogensrechtelijke betrekkingen die, ten gevolge van het huwelijk of de ontbinding daarvan, tussen de echtgenoten onderling en tussen de echtgenoten en derden bestaan”.(34)
42. Ten vierde staat in overweging 18 van deze verordening te lezen:
– „‚huwelijksvermogensstelsel’ [dient] te worden opgevat als een autonoom begrip”;
– onder dit begrip moeten „niet alleen de regels [...] worden verstaan waarvan de echtgenoten niet mogen afwijken, maar ook die welke de echtgenoten volgens het toepasselijke recht vrij kunnen overeenkomen, en de eventuele standaardregels van het toepasselijke recht”, en
– het „omvat, naast de door bepaalde nationale rechtsstelsels opgestelde specifieke en op het huwelijk toegespitste vermogensrechtelijke regelingen, ook de regeling van het vermogensrecht tussen de echtgenoten onderling en jegens derden die rechtstreeks volgt uit de sluiting of de ontbinding van het huwelijk”.
43. Ten vijfde sluiten artikel 3, lid 1, onder a), en overweging 18 van verordening 2016/1103 aan bij de rechtspraak van het Hof over de uitsluiting van huwelijksvermogensstelsels van de werkingssfeer van Europese instrumenten in burgerlijke en handelszaken. Zij omvatten bovendien de betrekkingen die ten gevolge van het huwelijk of de ontbinding daarvan tussen de echtgenoten en derden bestaan.
44. Deze rechtspraak moet derhalve in herinnering worden gebracht om te bepalen in welk opzicht zij, in de bijzondere omstandigheden van het hoofdgeding, kan dienen voor de uitlegging van artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103 (B), alvorens nader te bepalen wat voortvloeit uit het door deze verordening vastgestelde kader, zowel wat betreft de werkingssfeer van deze verordening (C) als wat betreft de grenzen die zij stelt op het gebied van zakelijke rechten naargelang van het voorwerp van de te behandelen vraag en de vaststelling van het toepasselijke recht (D).
B. Rechtspraak van vóór artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103
45. De verwijzende rechter haalt terecht twee beslissingen van het Hof aan waarin het begrip „huwelijksvermogensstelsel” wordt gedefinieerd in het kader van de uitsluiting van de werkingssfeer van het Verdrag van Brussel, in artikel 1, tweede alinea, punt 1, daarvan(35), en van de Brussel I bis-verordening, in artikel 1, lid 2, onder a), daarvan.
46. In het arrest De Cavel heeft het Hof met betrekking tot huwelijksvermogensstelsels geoordeeld dat „de term ‚huwelijksgoederenrecht’ [...] niet alleen de in sommige nationale wetgevingen bepaaldelijk en uitsluitend voor de goederen der echtelieden getroffen regelingen [omvat,] [...] [maar] evenzeer alle vermogensrechtelijke relaties [betreft] die rechtstreeks uit de huwelijksband dan wel uit het slaken van de band voortvloeien. Geschillen over de goederen der echtelieden tijdens een echtscheidingsprocedure gerezen[(36)], kunnen derhalve, al naar het geval, betreffen c.q. nauw samenhangen met: 1. vragen betreffende de staat der personen; 2. de vermogensrechtelijke betrekkingen der echtelieden welke rechtstreeks uit de huwelijksband of uit het slaken van die band voortvloeien; 3. [dat wil zeggen ook] vermogensrechtelijke relaties der echtelieden welke met het huwelijk geen verband houden. Vallen de tot laatstgenoemde categorie behorende geschillen onder het Verdrag [van Brussel], geschillen die tot beide eerstgenoemde categorieën behoren kunnen er niet onder worden gebracht.”(37)
47. In de beschikking Iliev heeft het Hof bij de toepassing van het tweede criterium geoordeeld dat een geschil tussen voormalige echtgenoten met betrekking tot de vereffening van een roerend goed dat tijdens het huwelijk is verworven verband houdt met vermogensrechtelijke betrekkingen die tussen deze personen spelen en die rechtstreeks voortvloeien uit de ontbinding van het huwelijk, en dus niet onder de werkingssfeer van de Brussel I bis-verordening valt.(38)
48. Wat de zaken betreft die tot die beslissingen hebben geleid, hielden de vermogensrechtelijke vragen die bij de verwijzende rechters aanhangig waren, in eerstgenoemde zaak verband met de echtscheidingsprocedure. In laatstgenoemd geding, dat na de echtscheiding was ontstaan, ging het om de vraag of een op naam van de echtgenote gekocht en geregistreerd voertuig al dan niet een gemeenschappelijk karakter had, hetgeen met het oog op de vereffening moest worden bepaald volgens specifieke regels van het wetboek familierecht met betrekking tot gezamenlijk verworven goederen.(39)
49. Aangezien het criterium van de uit het huwelijk of de ontbinding van het huwelijk voortvloeiende vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten is opgenomen in artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103, rijst de vraag of het arrest De Cavel en de beschikking Iliev in casu naar analogie van toepassing zijn.
50. De verwijzende rechter heeft terecht gewezen op hetgeen een voorbehoud rechtvaardigt.
51. In casu is de situatie namelijk om twee redenen verschillend. Ten eerste heeft het geding betrekking op een onroerend goed waarvan het gemeenschappelijke karakter niet rechtstreeks verband houdt met het gekozen huwelijksvermogensstelsel, aangezien de echtgenoten hebben gekozen voor het stelsel van scheiding van goederen, dat per definitie geen enkele gemeenschap van goederen tot gevolg heeft. Ten tweede is de wettelijke regeling die op dit onroerend goed van toepassing is de regeling van een gemeenrechtelijke mede-eigendom, die van toepassing is op alle al dan niet gehuwde personen.(40)
52. Ik voeg hieraan toe dat, ook al is de vermogensrechtelijke verhouding tussen de ex-echtgenoten, die bestaat in de mede-eigendom, tijdens het huwelijk ontstaan, het moeilijk lijkt om aan te nemen dat deze rechtstreeks voortvloeit uit de huwelijksband wegens de keuze van de echtgenoten om hun vermogens vanaf het begin van hun huwelijk te scheiden.(41) Zouden in die omstandigheden de tussen hen bestaande vermogensrechtelijke betrekkingen niet losstaan van het huwelijk? Een dergelijke vaststelling zou moeten leiden tot een verwijzing naar het derde criterium van het arrest De Cavel(42), op grond waarvan het geding niet is uitgesloten van burgerlijke en handelszaken.
53. Het Hof wordt derhalve verzocht om zich uit te spreken over de vraag of het feit dat deze mede-eigendom alleen tussen de echtgenoten bestaat en noodzakelijkerwijs verband houdt met hun keuze bij overeenkomst van een huwelijksvermogensstelsel dat elke gemeenschap van goederen uitsluit, voldoende is om aan te nemen dat deze situatie binnen de werkingssfeer van verordening 2016/1103 valt.
54. Voor het antwoord op deze vraag moet worden bepaald in hoeverre de Uniewetgever zich bij de omschrijving van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in deze verordening heeft laten leiden door de rechtspraak van het Hof en dit begrip ruim heeft opgevat.
C. Begrip „huwelijksvermogensstelsel” in de zin van verordening 2016/1103
55. Verschillende redenen die voortvloeien uit de uitleggingsmethoden van het Hof rechtvaardigen een ruime uitlegging van dit begrip.
1. Bewoordingen van artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103
56. Ten eerste moet de definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in dit artikel worden vergeleken met het arrest De Cavel, waarin wordt verklaard dat dit begrip „alle vermogensrechtelijke relaties die rechtstreeks uit de huwelijksband dan wel uit het slaken van de band voortvloeien” omvat.(43) Deze formulering is geïnspireerd op de uitdrukking in het rapport Schlosser, namelijk „vermogensrechten die voortvloeien uit het huwelijk”.(44) In dat rapport wordt aangegeven dat „[d]e uit het huwelijksgoederenrecht voor de echtgenoten wederkerig voortvloeiende rechten [...] in zeer hoge mate [overeenkomen] met hetgeen men in het Engels het best weergeeft met de woorden ‚rights in property arising out of a matrimonial relationship’(45) [(eigendomsrechten die voortvloeien uit huwelijksbanden)]”.
57. In dit verband wordt gewezen op de moeilijkheden die het begrip „huwelijksvermogensstelsel” meebrengt doordat er in het Verenigd Koninkrijk en Ierland geen vergelijkbaar rechtsinstituut bestaat. Voor de vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten geldt daar principieel het gemene recht.(46)
58. Ook wordt vastgesteld dat het begrip „huwelijksgoederenrecht” niet in alle „oorspronkelijke lidstaten” dezelfde rechtsbetrekkingen omvat.(47) Zo heeft Schlosser gewezen op het bestaan van verschillende soorten niet-exclusieve instituten, aangezien die staten rechtsinstituten hebben kunnen ontwikkelen die alleen van toepassing zijn op de betrekkingen tussen echtgenoten, waarvan het voornaamste kenmerk is dat er sprake is van één algemene vermogensrechtelijke regeling, die bij overeenkomst of bij wet kan worden geregeld en die eventueel wordt aangevuld met regels over vermogensrechtelijke verhoudingen die voor alle huwelijken gelden, ongeacht de vraag onder welk bijzonder goederenstatuut de echtgenoten leven.(48)
59. Deze elementen uit het rapport Schlosser over de diversiteit van de rechtsstelsels, die nog steeds actueel zijn(49), lijken mij essentieel. Ik stel vast dat de definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” betrekking heeft op vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten die worden beheerst door het gemene recht en niet alleen door een algemeen rechtsstelsel.
60. Het Hof heeft zich nog niet over deze kwestie kunnen uitspreken, aangezien het zich heeft uitgesproken in het licht van omstandigheden die onder bijzondere bepalingen betreffende vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten vielen, namelijk hetzij conservatoire maatregelen in de loop van een echtscheidingsprocedure (arrest De Cavel), hetzij een betwisting van het gemeenschappelijke karakter van het tijdens het huwelijk verworven goed (beschikking Iliev).(50)
61. Ten tweede merk ik op dat overweging 18 van verordening 2016/1103 weliswaar ziet op elke regeling van het vermogensrecht tussen de echtgenoten „die rechtstreeks volgt uit de sluiting of de ontbinding van het huwelijk”(51), maar dat dit bijwoord niet voorkomt in de definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in artikel 3, lid 1, onder a), van deze verordening.
62. Net zoals Dirk Looschelders(52) ben ik van mening dat uit de bewoordingen van deze bepaling, die in verschillende taalversies vergelijkbaar is(53), moet worden afgeleid dat de enkele causaliteit van het huwelijk of van de ontbinding ervan een voldoende criterium is. Er kan dus van worden uitgegaan dat het in het arrest De Cavel en de beschikking Iliev genoemde rechtstreekse karakter van het verband(54) niet meer hoeft te worden onderzocht.
63. In die omstandigheden moet worden nagegaan of een ruime uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” op grond van de bewoordingen van artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103 ook gerechtvaardigd is in het licht van de door de Uniewetgever nagestreefde doelstellingen, de opzet van deze verordening en de context ervan.
2. Doelstellingen, opzet en context van verordening 2016/1103
64. Ten eerste heeft de Uniewetgever duidelijk te kennen gegeven dat hij voornemens is wetgeving aan te nemen die de problemen wegneemt die paren ondervinden bij het beheer of de verdeling van hun vermogen(55), door in verordening 2016/1103 alle regels betreffende huwelijksvermogensstelsels op te nemen, namelijk voorschriften inzake rechterlijke bevoegdheid, toepasselijke recht, erkenning of, in voorkomend geval, aanvaarding, uitvoerbaarheid en tenuitvoerlegging van beslissingen, authentieke akten en gerechtelijke schikkingen(56).
65. Verordening 2016/1103 is gebaseerd op het fundamentele beginsel van eenheid. In beginsel is slechts één autoriteit bevoegd om uitspraak te doen over alle kwesties betreffende de vermogensrechtelijke betrekkingen van de echtgenoten, en zij past één enkel recht(57) toe, dat door de echtgenoten is gekozen(58) of wordt bepaald aan de hand van de objectieve aanknopingscriteria van deze verordening(59), en dat onder bepaalde voorwaarden aan derden kan worden tegengeworpen(60). Dit recht is van toepassing op al hun vermogensbestanddelen, ongeacht waar deze zich bevinden(61), en op hun schulden.
66. De doelstelling van vereenvoudiging van de rechtspositie van echtgenoten blijkt zeer duidelijk uit de gevolgen van dit beginsel van eenheid van bevoegdheid en van eenheid van het toepasselijke recht.
67. Wat de bevoegdheid betreft, in het bijzonder wanneer het geschil betrekking heeft op een onroerend goed, weegt de wens om de eenheid van die bevoegdheid(62) en van het op het gehele vermogen toepasselijke recht(63) te behouden dus zwaarder dan de rechtvaardigingsgronden voor de bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is. Laatstgenoemde bevoegdheid is in verordening 2016/1103 opgevat als subsidiair(64), terwijl het Hof in het arrest van 17 december 2015, Komu e.a.(65), dat betrekking heeft op de uitlegging van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001(66), heeft geoordeeld dat een vordering strekkende tot beëindiging van mede-eigendom tussen verschillende personen door verkoop met betrekking tot in Spanje gelegen onroerende goederen, die bij een Finse rechter was ingesteld door in Finland woonachtige mede-eigenaren(67), valt onder de categorie geschillen inzake zakelijke rechten op onroerend goed, ten aanzien waarvan de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is bij uitsluiting bevoegd zijn(68), waarbij het hoofdzakelijk overwegingen van goede rechtsbedeling in aanmerking heeft genomen(69).
68. Wat het recht betreft dat van toepassing is op de vermogensrechtelijke betrekkingen van het echtpaar, versterkt de onveranderlijkheid(70) van dit recht het beginsel van eenheid. Wat onroerende goederen betreft, moet bovendien worden opgemerkt dat voor de bescherming van de gezinswoning geen bijzondere aanknoping met het recht van de ligging van het onroerend goed bestaat.(71) Zoals in overweging 53, tweede volzin, van verordening 2016/1103 staat te lezen, vallen de regels betreffende de gezinswoning binnen de werkingssfeer van deze verordening.(72) Bovendien is het niet toegestaan om te voorzien in de toepassing van verschillende wetten op bepaalde goederen of naargelang van de aard ervan.(73) Ten slotte moet vanuit een meer algemene invalshoek worden vastgesteld dat deze verordening niet alleen dwingende bepalingen omvat, maar ook facultatieve en standaardregels.(74)
69. Bijgevolg lijkt het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in de zin van verordening 2016/1103 alle vermogensrechtelijke gevolgen van het huwelijk te moeten omvatten, voor zover deze niet vallen onder een bijzondere regeling, zoals met name het stelsel van onderhoudsverplichtingen of het stelsel van verrekening van pensioenrechten(75), of het stelsel van de erfopvolging van de overleden echtgenoot(76).
70. Ten tweede ondersteunen andere argumenten die zijn ontleend aan de opzet van verordening 2016/1103 de uitlegging volgens welke de definitie van het autonome begrip „huwelijksvermogensstelsel” in artikel 3, lid 1, onder a), van deze verordening doelbewust ruim is. Die argumenten kunnen worden afgeleid uit de verhouding tussen deze definitie en artikel 27 van deze verordening, dat de werkingssfeer van het toepasselijke recht regelt(77), zowel tijdens het huwelijk als na de ontbinding ervan.
71. Volgens Peter Mankowski(78) somt artikel 27 van verordening 2016/1103 in een positieve en niet-uitputtende lijst op wat hoe dan ook onder het huwelijksvermogensstelsel moet vallen. Hij voegt daaraan toe dat in artikel 27 duidelijk een algemeen stelsel en het beginsel van eenheid van het stelsel worden vastgelegd. Het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in de zin van deze verordening is op zichzelf qua ontwerp zeer ruim en zeer heterogeen.(79)
72. Meer in het bijzonder bepaalt artikel 27, onder d), van deze verordening dat „de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van elk van de echtgenoten en van beide echtgenoten met betrekking tot het vermogen” worden beheerst door het op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht. Sara Godechot-Patris en Patrick Wautelet(80) stellen zich op het standpunt dat deze bepaling van toepassing is op de verwerving van een goed in mede-eigendom, in het bijzonder wanneer deze wordt geregeld door een bij overeenkomst gekozen stelsel van scheiding van goederen. Ik deel dit voorbehoud niet, wegens de door verordening 2016/1103 voorgeschreven benadering. In geval van mede-eigendom kunnen vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten die hebben gekozen voor het stelsel van scheiding van goederen, die niet worden beheerst door dwingende bepalingen van het huwelijksvermogensrecht, alleen onder het gemene recht vallen. Indien geen rekening wordt gehouden met het feit dat dit gevolg eigen is aan dat stelsel, zou de werkingssfeer van deze verordening beperkt zijn.
73. Bovendien bepaalt artikel 27, onder e), van deze verordening dat het op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht „de ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel en de verdeling of de vereffening van het huwelijksvermogen” bepaalt.
74. Sommige auteurs voeren op basis daarvan aan dat verordening 2016/1103 van toepassing is op de verdeling van goederen tussen echtgenoten, ongeacht of deze verdeling gebaseerd is op de bepalingen van een specifiek huwelijksvermogensstelsel dan wel op algemene gronden van het verbintenissen- of het zakelijk recht, voor zover er een intrinsieke band met het huwelijk bestaat(81), en dat het regelen van de vermogensrechtelijke betrekkingen voldoende is, zonder dat een bijzondere regeling vereist is die noodzakelijkerwijs een samenvoeging van de eigendommen van de echtgenoten met zich meebrengt(82).
75. Bijgevolg kan met betrekking tot de situatie waarin de echtgenoten bij hun huwelijk hebben gekozen voor een stelsel van scheiding van goederen en gezamenlijk uitsluitend goederen in mede-eigendom hebben verworven, uit artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103, uitgelegd in samenhang met artikel 27 ervan, worden afgeleid dat de verdeling van dit onverdeelde eigendom binnen de werkingssfeer van deze verordening valt en moet worden beheerst door het bij deze verordening aangewezen recht, ongeacht of zij al dan niet vóór de ontbinding van het huwelijk plaatsvindt.
76. Ten derde pleit ook de context van de doelstelling van de Uniewetgever om een ruime invulling te geven aan het beginsel van eenheid van de regels inzake de vermogensrechtelijke betrekkingen van paren(83), voor een ruime opvatting van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”. Tot op zekere hoogte moet namelijk rekening worden gehouden met het feit dat verordening 2016/1103 in het verlengde ligt van verordening nr. 650/2012. Het Hof heeft bevestigd dat in de meeste gevallen het „beginsel dat rechterlijke en wetgevingsbevoegdheden samenvallen [...] als een rode draad door deze verordening loopt”(84) en dat het ook ten grondslag ligt aan de regel in artikel 4 van deze verordening, aangezien dit artikel verduidelijkt dat volgens deze regel de gerechten van de lidstaten bevoegd zijn om uitspraak te doen „over de erfopvolging in haar geheel”(85). Zoals sommige auteurs opmerken(86), heeft de samenhang tussen verordening nr. 650/2012 en verordening 2016/1103 in de praktijk evenwel grenzen, aangezien twee verschillende wetten van toepassing kunnen zijn op de vermogensrechtelijke betrekkingen van het echtpaar enerzijds en op de erfopvolging anderzijds, wegens de verschillende aanknopingspunten waarin deze verordeningen voorzien. Bovendien wordt een van de doelstellingen van verordening nr. 650/2012, die beoogt te verzekeren dat het aangezochte gerecht het recht van zijn land toepast, niet altijd bereikt in het kader van verordening 2016/1103, wegens het beginsel dat het toepasselijke recht onveranderlijk is.(87)
77. Ten slotte moet worden gewezen op de concrete resultaten van het beginsel van eenheid van bevoegdheid en van het toepasselijke recht, die het belang bevestigen van een ruime uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in situaties die vergelijkbaar zijn met die van het hoofdgeding. Wanneer echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen mede-eigenaar zijn van verschillende onroerende goederen die zich in verschillende lidstaten bevinden en het geschil betrekking heeft op de vereffening en verdeling van elk van deze onverdeelde eigendommen, is het van groot belang dat verordening 2016/1103 de aanwijzing van het bevoegde gerecht en het toepasselijke recht regelt.(88) Bovendien kunnen bij de vereffening en verdeling van een onverdeeld eigendom tussen echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen, ook vragen rijzen in verband met familierechtelijke en vermogensrechtelijke betrekkingen, hetgeen de gezamenlijke beslechting van de geschillen rechtvaardigt. Het kan gaan om eventuele verrekeningen tussen de echtgenoten, bijvoorbeeld wanneer een echtgenoot het goed heeft gefinancierd in een andere verhouding dan zijn bij de aankoop van het onroerend goed vastgestelde aandeel, in omstandigheden die inherent zijn aan het samenleven, of bij de toewijzing van de gezinswoning.(89)
78. Wat betreft de uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”, zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 1, onder a), van verordening 2016/1103, ben ik tot slot van mening dat dit begrip ook betrekking moet hebben op de vermogensrelatie tussen echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen die is ontstaan door een tussen hen overeengekomen gemeenrechtelijke mede-eigendom.
79. De vaststelling dat in het Unierecht voor onroerende goederen bijzondere bepalingen gelden(90), noopt echter tot het benadrukken van bepaalde grenzen die bij de uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in aanmerking moeten worden genomen.
D. Grenzen op het gebied van zakelijke rechten
80. Vanuit methodologisch oogpunt(91) is het mijns inziens wegens de in artikel 1, lid 2, van verordening 2016/1103 genoemde uitsluitingen niet voldoende om vast te stellen dat mede-eigendom tussen echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen in het algemeen onder het begrip „huwelijksvermogensstelsel” valt, zoals dat voortvloeit uit deze verordening. Afhankelijk van de vraag die de aangezochte rechter dient te beantwoorden, moet worden nagegaan of er geen grenzen zijn die verband houden met het voorwerp van het geding en het toepasselijke recht.
1. Voorwerp van het geding in verband met de „aard van de zakelijke rechten”
81. Ik ben van mening dat het feit dat het geschil betrekking heeft op mede-eigendom van (voormalige) echtgenoten niet noodzakelijkerwijs impliceert dat het binnen de werkingssfeer van verordening 2016/1103 valt, ongeacht de ingestelde vorderingen.(92) Wegens de nauwe banden tussen het recht inzake vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten en zakelijke rechten(93), in het bijzonder in een dergelijk geding, rijst namelijk de vraag wat de draagwijdte is van de uitsluiting van artikel 1, lid 2, onder g), van deze verordening betreffende kwesties die verband houden met de „aard van de zakelijke rechten die rusten op vermogensbestanddelen”.
82. Om te beginnen kan worden vastgesteld dat zakelijke rechten in andere regelingen weliswaar als exclusiviteits- of uitsluitingsgrond worden behandeld(94), maar dat er geen definitie van wordt gegeven(95).
83. Vervolgens heeft het Hof de vorderingen omschreven die betrekking hebben op „zakelijke rechten op onroerende goederen” in de zin van artikel 24, punt 1, van de Brussel I bis-verordening. Het Hof heeft geoordeeld dat de uitsluitende bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed is gelegen, niet alle mogelijke rechtsvorderingen omvat die een zakelijk recht op onroerende goederen betreffen, maar alleen die welke zowel vallen binnen de werkingssfeer van deze verordening als behoren tot de rechtsvorderingen die ertoe strekken de omvang, de hoedanigheid, de eigendom of het bezit van een onroerend goed of het bestaan van andere zakelijke rechten op dit onroerend goed vast te stellen en de rechthebbenden de bescherming van de aan hun titel verbonden bevoegdheden te verzekeren.(96) Het belangrijkste criterium is dat de door het recht verleende voorrechten aan derden kunnen worden tegengeworpen.(97)
84. Wat ten slotte de „aard van de zakelijke rechten” betreft, die ook als uitsluiting is voorzien in artikel 1, lid 2, onder k), van verordening nr. 650/2012, heeft het Hof geoordeeld dat deze bepaling ziet op de kwalificatie van goederen en rechten en de vaststelling van de voorrechten van de titularis van dergelijke rechten(98), en dat het bestaan alsook het aantal zakelijke rechten in de rechtsstelsels van de lidstaten („numerus clausus”) binnen de werkingssfeer van deze bepaling vallen(99).
85. Bovendien bevestigt de correlatie tussen de uitsluiting in artikel 1, lid 2, onder g), van verordening 2016/1103 en artikel 29 ervan(100), met als opschrift „Aanpassing van zakelijke rechten”, dat deze bepalingen beogen de autonomie van de lidstaten op het gebied van zakelijke rechten te waarborgen, zodat een lidstaat niet wordt verplicht om rechten te erkennen die op grond van buitenlands recht worden ingeroepen en in die lidstaat onbekend zijn.
86. Bijgevolg is, gelezen in het licht van overweging 24 van verordening 2016/1103, de uitsluiting van artikel 1, lid 2, onder g), van deze verordening niet van toepassing wanneer bijvoorbeeld de kwestie betrekking heeft op de vraag of het vermogen dat door echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen gezamenlijk is verworven, in mede-eigendom is.(101) Dit geldt ook voor de vordering, zoals die in het hoofdgeding, waarmee de vereffening en verdeling van het onverdeeld eigendom wordt beoogd, aangezien zij ertoe strekt op basis van het op hun vermogensrechtelijke betrekkingen toepasselijke recht te bepalen welke rechten elk van de voormalig echtgenoten hebben.(102) Bovendien kan uit artikel 29 van deze verordening, dat betrekking heeft op de zakelijke rechten die voortvloeien uit de vermogensrechtelijke verhouding tussen de echtgenoten, worden afgeleid dat de vaststelling dat deze rechten worden beheerst door andere bepalingen dan die van het huwelijksvermogensstelsel in strikte zin, irrelevant is.(103) Ten slotte rechtvaardigt het daarbij ingevoerde aanpassingsmechanisme dat de functie van het ingeroepen zakelijk recht binnen het huwelijksvermogensstelsel wordt onderzocht.
87. Ik ben derhalve van mening dat een dergelijke analyse van de zakelijke rechten deel uitmaakt van de door de Uniewetgever gegeven definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”. De uitsluiting van de „aard van de zakelijke rechten” moet dus restrictief worden uitgelegd op basis van criteria die de aangezochte rechter niet verplichten tot een niveau van onderzoek van het verzoekschrift dat verder gaat dan hetgeen vereist is voor de toetsing van zijn bevoegdheid ab initio.
88. Hoewel in casu wegens het voorwerp van het geding andere beperkingen in verband met het toepasselijke recht niet van toepassing zijn, moet ik toch op het belang daarvan wijzen, aangezien zij duidelijk maken dat bepaalde vragen die geen betrekking hebben op „de aard van de zakelijke rechten” toch onder het recht vallen van de plaats waar het onroerend goed gelegen is en dus buiten de werkingssfeer van verordening 2016/1103 vallen.
2. Voorwerp van het geding en zakelijk recht
89. Er kunnen verschillende beperkingen worden genoemd. Zo zet Wautelet uiteen dat de wijze waarop een van de echtgenoten een zakelijk recht op een goed verwerft, wordt beheerst door zowel het recht van de plaats waar het onroerend goed gelegen is als het recht dat de wijze van verwerving van het goed regelt.(104) Net zoals andere auteurs is hij tevens van mening dat de toepassing van het recht van de plaats waar het onroerend goed gelegen is, kan worden beperkt tot handelingen die concreet uitvoering geven aan de verdeling van de goederen.(105)
90. Er moet ook een voorbehoud worden gemaakt wanneer de uitvoering van een dergelijke verdeling een inschrijving in een register zou impliceren. Inschrijvingsformaliteiten zijn op grond van artikel 1, lid 2, onder h), van verordening 2016/1103 uitgesloten van de werkingssfeer ervan.(106)
91. Na onderzoek van de verschillende elementen voor de beoordeling van de werkingssfeer van verordening 2016/1103 ben ik met het oog op de uitlegging van het begrip „huwelijksvermogensstelsel” in essentie van mening dat:
– het beginsel van eenheid van bevoegdheid en van eenheid van het toepasselijke recht in deze verordening wordt gedefinieerd en geconcretiseerd om de behandeling van vermogensrechtelijke betrekkingen tussen (voormalige) echtgenoten te vereenvoudigen wegens de bijzondere kenmerken ervan die inherent zijn aan hun samenleven;
– versnippering van het geschil wegens de plaats waar de goederen van het echtpaar zich bevinden, is uitgesloten;
– uit de huwelijksband en a fortiori uit het stelsel van scheiding van goederen voortvloeit dat alleen de echtgenoten die onder dat stelsel zijn gehuwd een zaak in mede-eigendom hebben verworven;
– het feit dat het gemene vermogensrecht van toepassing is niet van belang is, aangezien dit het enige rechtskader is waarover echtgenoten die hebben gekozen voor het stelsel van scheiding van goederen beschikken en dat ertoe strekt de uit het huwelijk of de ontbinding daarvan voortvloeiende vermogensrechtelijke verhouding te regelen, of anders gezegd, de mede-eigendom van de echtgenoten te regelen. In casu moet voor de beslechting van het geding het vermogen tussen de echtgenoten worden verdeeld;
– de kwestie van de vereffening en verdeling van onroerende goederen in mede-eigendom van echtgenoten niet valt onder de uitsluiting betreffende de „aard van de zakelijke rechten”, die een beperkte werkingssfeer heeft, en
– volgens artikel 27, onder e), van verordening 2016/1103 het op het huwelijksvermogensstelsel toepasselijke recht „de ontbinding van het huwelijksvermogensstelsel en de verdeling of de vereffening van het huwelijksvermogen” bepaalt.
Bijgevolg moeten deze handelingen worden verricht op basis van artikel 27 van verordening 2016/1103, waarbij het in casu aangewezen recht het recht is dat de echtgenoten hebben gekozen voor hun huwelijksvermogensstelsel van scheiding van goederen.
92. Ten slotte is met deze veelomvattende benadering mijns inziens voldaan aan het vereiste dat de toetsing door de rechter van zijn internationale bevoegdheid in het stadium van zijn aanhangigmaking niet door meerdere criteria complexer wordt gemaakt.
93. Bijgevolg geef ik het Hof in overweging om de vraag van de verwijzende rechter bevestigend te beantwoorden, met als gevolg dat de internationaal bevoegde rechter dus de rechter is die in Tsjechië is aangezocht.
V. Conclusie
94. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van de Nejvyšší soud te beantwoorden als volgt:
„Artikel 1, lid 1, eerste alinea, en artikel 3, lid 1, onder a), van verordening (EU) 2016/1103 van de Raad van 24 juni 2016 tot uitvoering van de nauwere samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijke recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels
moeten aldus worden uitgelegd dat
de procedure tot vereffening en verdeling van onroerend goed dat staande het huwelijk in mede-eigendom is verworven door echtgenoten die bij overeenkomst hebben gekozen voor een vermogensstelsel van scheiding van goederen, binnen de werkingssfeer van deze verordening valt.”
1 Oorspronkelijke taal: Frans.
i Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2 Verordening van de Raad van 24 juni 2016 tot uitvoering van de nauwere samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijke recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels (PB 2016, L 183, blz. 1).
3 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1) (hierna: „Brussel I bis-verordening”).
4 Zie artikel 1, lid 2, onder g), van verordening 2016/1103.
5 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen en de aanvaarding en de tenuitvoerlegging van authentieke akten op het gebied van erfopvolging, alsmede betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring (PB 2012, L 201, blz. 107, met rectificaties in PB 2012, L 344, blz. 3, en PB 2013, L 60, blz. 140).
6 De Tsjechische regering verduidelijkt dat dit stelsel verschilt van het gemeenrechtelijke huwelijksvermogensstelsel. Zie wat betreft het feit dat laatstgenoemd stelsel, dat een gemeenschap van goederen tot stand brengt, van toepassing is bij gebreke van een bij overeenkomst gekozen stelsel, het commentaar op § 708 o.z. door Zuklínová, M., „§ 708”, in Zuklínová, M., e.a., Občanský zákoník, Komentáativo, Svazek II, Wolters Kluwer, Praag, 2023.
7 In het bij het Hof ingediende verzoekschrift wordt verduidelijkt dat het gaat om een onroerendgoedcomplex bestaande uit een appartement, een kelder en een slaapkamer. Het wordt in het verzoek om een prejudiciële beslissing aangeduid als „onroerend goed”.
8 De als bijlage bij het verzoekschrift van SQ overgelegde koopovereenkomst is niet opgenomen in het aan het Hof overgelegde nationale dossier. Ter terechtzitting is erop gewezen dat er in deze overeenkomst aan wordt herinnerd dat de echtgenoten voor het stelsel van scheiding van goederen hebben gekozen. Er is verwezen naar de Franse wetgeving die van toepassing is op de vereffening van het onverdeelde eigendom, en in afwijking daarvan naar artikel 1469, derde alinea, van het Franse burgerlijk wetboek, dat de berekening van de vergoedingen regelt in geval van vereffening bij een vermogensstelsel van wettelijke gemeenschap van goederen.
9 Uit het bij het Hof ingediende verzoekschrift blijkt dat het verzoek in het verlengde ligt van de ontbinding van het huwelijk en wordt gerechtvaardigd doordat de voormalige echtgenoten niet tot overeenstemming kunnen komen over de vereffening en verdeling van het onverdeelde eigendom. Verzoeker stelt voor het goed aan hem toe te wijzen tegen betaling van een vergoeding.
10 De verwijzende rechter verwijst naar § 1140, lid 1, en § 1143 o.z.
11 Volgens de verwijzende rechter vloeit dit criterium voort uit het arrest van 27 maart 1979, de Cavel (143/78, EU:C:1979:83; hierna: „arrest De Cavel”), en de beschikking van 14 juni 2017, Iliev (C‑67/17, EU:C:2017:459, punt 30; hierna: „beschikking Iliev”). Hoewel die beschikking is gegeven in het kader van de ontbinding van een partnerrelatie, heeft zij betrekking op een andere situatie dan die in het hoofdgeding.
12 Deze bepaling regelt alleen de internationale bevoegdheid. Het specifiek bevoegde gerecht wordt vervolgens aangewezen door de nationale wetgeving van de betrokken lidstaat. Overeenkomstig artikel 15 van verordening 2016/1103 moet het aangezochte gerecht zijn bevoegdheid toetsen.
13 In het Tsjechische recht worden de vereffening en verdeling van onverdeeld eigendom geregeld door §§ 1140 tot en met 1149 van het burgerlijk wetboek. In het Franse recht, het recht van de staat waar het onroerend goed gelegen is, bestaat de vereffening van een onverdeeld eigendom, zoals Stéphane David in herinnering brengt („La liquidation de l’indivision”, La Semaine Juridique – Notariale et Immobilière, nr. 30‑34, LexisNexis, Parijs, 26 juli 2019, dossier nr. 1259, blz. 43‑49), uit het identificeren en waarderen van ten eerste het onverdeelde vermogen, bestaande uit activa en passiva, welke overeenkomstig artikel 829 van het Franse burgerlijk wetboek worden gewaardeerd op de dag die het dichtst bij de verdeling ligt, en ten tweede de verschillende bewegingen van waarden die hebben kunnen plaatsvinden tussen het onverdeelde eigendom en een van de deelgenoten (bijvoorbeeld een schuld in geval van privatief gebruik van het goed in mede-eigendom of inning van inkomsten uit dat goed, ofwel een vordering die is ontstaan uit het beheer of de verbetering van dat goed), in de vorm van berekeningen van de mede-eigendom. Bovendien moet deze vereffening worden onderscheiden van die van het huwelijksvermogensstelsel, omdat zij in theorie niet is bedoeld voor echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen. In de praktijk vindt echter vaak een vereffening van de rekeningen tussen de echtgenoten plaats. Zie Collard, F., „Synthèse – Séparation de biens”, JurisClasseur Notarial Formulaire, LexisNexis, Parijs, laatstelijk bijgewerkt op 25 maart 2025, punten 18‑27. Zie ook § 730 o.z. over de verdeling van de inkomsten uit de activiteit die door de echtgenoten onder het stelsel van scheiding van goederen gezamenlijk of door een van hen met behulp van de ander is verricht.
14 In het familievermogensrecht kan er sprake zijn van een situatie van mede-eigendom als gevolg van de gezamenlijke aankoop van goederen door echtgenoten die niet hebben gekozen voor het huwelijksvermogensstelsel van gemeenschap van goederen. Zo’n situatie kan ook van rechtswege ontstaan zijn na ontbinding van de huwelijksband door echtscheiding (mede-eigendom na gemeenschap) of door overlijden (onverdeelde nalatenschap).
15 Verordening 2016/1103 is sinds 29 januari 2019 van toepassing tussen een aantal lidstaten, waaronder de Tsjechische Republiek. Zie met betrekking tot de overgangsbepalingen en de datum van inwerkingtreding van deze verordening de artikelen 69 en 70 ervan, alsmede Joubert, N., „La dernière pierre (provisoire?) à l’édéfice du droit international privé européen en matière familiale”, Revue critique de droit international privé, nr. 1, Dalloz, Parijs, 2017, blz. 1‑26, punt 10, over de verwijzing naar die datum in het kader van gerechtelijke procedures en huwelijken.
16 Zie in die zin arresten van 16 juni 2016, Universal Music International Holding (C‑12/15, EU:C:2016:449, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 13 februari 2025, Athenian Brewery en Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, punten 41‑43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
17 Zie voetnoot 8 van deze conclusie.
18 Zie over het criterium van het regelen van het huwelijksvermogensstelsel, dat kenmerkend is voor het begrip „huwelijkse voorwaarden” en dat is ontleend aan de bewoordingen van artikel 3, lid 1, onder b), van verordening 2016/1103, dat tot gevolg heeft dat tussen echtgenoten gesloten individuele overeenkomsten van de werkingssfeer ervan worden uitgesloten, Ancel, B., „Article 3”, in Corneloup, S. e.a., Le droit européen des régimes patrimoniaux des couples: commentaire des règlements 2016/1103 et 2016/1104, Société de législation comparée, Parijs, 2018, blz. 34‑42, met name punt 7.ii. Zie ook Wautelet, P., „Article 3. – Définitions”, in Bonomi, A., Wautelet, P., Le droit européen des relations patrimoniales de couple: Commentaire des Règlements (UE) 2016/1103 et 2016/1104, Bruylant, Namen, 2021, blz. 209‑346, punten 147 e.v., met name de punten 156, 177 en 180.
19 Zie met name Erbarth, A., „Die Auswirkungen der EuGüVO auf das Internationale Privatrecht und die Internationale Zuständigkeit der Wirkungen der Ehe im Allgemeinen (§§ 1353 e.v. BGB)”, Neue Zeitschrift für Familienrecht, C.H. Beck, München, 2018, nr. 6, blz. 249‑253, met name blz. 252, en Looschelders, D., „Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich”, met name punt 1, met het opschrift „Eheliche Güterstände”, van II, met het opschrift „Sachlicher Anwendungsbereich”, in Münchener Kommentar zum BGB, deel 12, C.H. Beck, München, 2024, punt 8.
20 Zie punt 7 van deze conclusie.
21 Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) (PB 2008, L 177, blz. 6).
22 Verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (Rome II) (PB 2007, L 199, blz. 40).
23 Verordening (EU) nr. 1259/2010 van de Raad van 20 december 2010 tot nauwere samenwerking op het gebied van het toepasselijke recht inzake echtscheiding en scheiding van tafel en bed (PB 2010, L 343, blz. 10), algemeen bekend als „Rome III”.
24 C‑558/16, EU:C:2018:138; hierna: „arrest Mahnkopf”.
25 Arrest van 9 maart 2017, Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, punten 51‑53).
26 Zie besluit (EU) 2016/954 van de Raad van 9 juni 2016 houdende machtiging om nauwere samenwerking aan te gaan op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijke recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen inzake de vermogensstelsels van internationale paren, met name zowel huwelijksvermogensstelsels als de vermogensrechtelijke gevolgen van geregistreerde partnerschappen (PB 2016, L 159, blz. 16). De volgende lidstaten nemen daaraan niet deel: het Koninkrijk Denemarken, de Republiek Estland, Ierland, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, Hongarije, de Republiek Polen, Roemenië en de Slowaakse Republiek. Het aantal staten dat deelneemt aan nauwere samenwerking is ook beperkt in het kader van de Rome III-verordening, maar stemt niet overeen met het aantal staten dat deelneemt aan de nauwere samenwerking in het kader van verordening 2016/1103.
27 Zie in dit verband de conclusie van advocaat-generaal Szpunar in de zaak Mahnkopf (C‑558/16, EU:C:2017:965, punt 73).
28 Zie de artikelen 10 en 11 van verordening 2016/1103, alsmede overweging 40 ervan.
29 Zie over de „erga omnes”-toepassing van de bevoegdheidsregels van verordening 2016/1103, Bonomi, A., en Wautelet, P., „Introduction”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., blz. 21‑106, punt 74 en de verwijzing naar het arrest van 1 maart 2005, Owusu (C‑281/02, EU:C:2005:120).
30 Zie artikel 20 van verordening 2016/1103, waarin de universele toepassing van deze regels is vastgelegd.
31 Gesloten te ’s-Gravenhage op 14 maart 1978; hierna: „Haags Verdrag van 1978”. Dit verdrag, dat door de Franse Republiek, het Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk der Nederlanden is geratificeerd, is op 1 september 1992 in werking getreden. Zie over dit verdrag Niboyet, M.‑L., De Geouffre de la Pradelle, G., en Fulli-Lemaire, S., Droit international privé, 8e druk, LGDJ, Parijs, 2023, hoofdstuk 4 van het deel „Premiers repères”, met als opschrift „Rapports de famille patrimoniaux”, blz. 126‑142, met name de punten 138 e.v., alsmede, voor een vergelijking met verordening 2016/1103, de punten 141 e.v. Zie over de verhouding tussen deze verordening en de bestaande internationale overeenkomsten artikel 62 van deze verordening. Zie ten slotte over de ontstaansgeschiedenis van de definitie van „huwelijksvermogensstelsel”, Wautelet, P., „Article 3. – Définitions”, op. cit., punten 59 e.v.
32 Zie Lagarde, P., Bergquist, U., e.a., Commentaire des règlements européens sur les régimes matrimoniaux et les partenariats enregistrés, 2e druk, Dalloz, Parijs, 2018, punten 1.7 en 1.8 (blz. 32 en 33).
33 Zie Lagarde, P., Bergquist, U., e.a., op. cit., punt 1.8 (blz. 33). Andrea Bonomi stelt in „Article 1. – Champ d’application”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., blz. 107‑201, met name punt 10, dat „deze uitsluitingen slechts negatieve beperkingen vormen van de werkingssfeer van [verordening 2016/1103], die in de eerste plaats wordt gedefinieerd door de positieve vermelding van „huwelijksvermogensstelsels [...]. Derhalve vallen kwesties die niet onder dit begrip vallen, buiten de werkingssfeer van [deze verordening], ook al worden zij niet genoemd in artikel 1, lid 2, [van deze verordening]”. Zie ter illustratie Wautelet, P., „Article 3. – Définitions”, op. cit., over de betrekkingen tussen echtgenoten en rechtspersonen, punten 132‑139.
34 Cursivering van mij. Patrick Wautelet stelt in „Article 3. – Définitions”, op. cit., punt 80, dat het begrip „regels”, dat ook wordt gebruikt in overweging 18 van verordening 2016/1103, geen uitdrukking geeft aan de wil om een definitie vast te stellen die zou afwijken van de in het internationaal privaatrecht gebruikelijke benadering indien zij niet functioneel zou zijn (zie over een dergelijke methode die erin bestaat „na te gaan wat de functie en doelstellingen zijn van bij een nationale wettelijke regeling ingestelde instellingen of mechanismen” ibidem, punten 78 en 79). Zie ter vergelijking artikel 3, lid 1, onder a), van verordening nr. 650/2012. Mijns inziens moeten lessen worden getrokken uit de rechtspraak van het Hof over de werkingssfeer van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, ondertekend te Brussel op 27 september 1968 (PB 1972, L 299, blz. 32), zoals gewijzigd bij de achtereenvolgende verdragen betreffende de toetreding van de nieuwe lidstaten tot dit verdrag (PB 1998, C 27, blz. 1) (hierna: „Verdrag van Brussel”), en uit de latere verordeningen, wat betreft kwesties die verband houden met het huwelijksvermogensstelsel. Daaruit volgt dat het Hof de aard van de vermogensrechtelijke betrekkingen tussen de procespartijen of het voorwerp van het geschil al dan niet in relatie tot de huwelijksband heeft onderzocht. Zie het arrest De Cavel (punt 7), alsmede arrest van 31 maart 1982, W. (25/81, EU:C:1982:116, punten 7 en 8), en de beschikking Iliev (punt 30). Het Hof heeft zich ook uitgesproken in het licht van het doel van de betrokken beslissing of regel [zie respectievelijk arrest van 27 februari 1997, Van den Boogaard (C‑220/95, EU:C:1997:91, punt 22), en het arrest Mahnkopf (punt 40)]. In casu moet in de bijzondere juridische situatie van mede-eigendom tussen echtgenoten worden onderzocht of het geding, gelet op het doel van het ingeroepen recht, binnen de werkingssfeer van verordening 2016/1103 valt dan wel daarvan is uitgesloten op grond van een van de in artikel 1 van deze verordening opgesomde categorieën rechten.
35 Aangezien de Brussel I bis-verordening strekt tot opheffing en vervanging van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1) – die op haar beurt het Verdrag van Brussel heeft vervangen – geldt de door het Hof aan de bepalingen van laatstgenoemde rechtsinstrumenten gegeven uitlegging ook voor de Brussel I bis-verordening voor zover deze bepalingen als „gelijkwaardig” aan die van die verordening kunnen worden beschouwd. Zie met name arrest van 16 mei 2024, Toplofikatsia Sofia (Begrip „woonplaats van de verweerder”) (C‑222/23, EU:C:2024:405, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
36 In die zaak had het geschil betrekking op de voorlopige regeling van de vermogensrechtelijke betrekkingen tussen echtgenoten, die in die aanhangige procedure noodzakelijk was. Zie het arrest De Cavel (punt 7, eerste alinea).
37 Arrest De Cavel (punt 7, tweede-vierde alinea).
38 Zie de beschikking Iliev (punt 30). In dit verband merkt Dirk Looschelders in „Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug”, Praxis des internationalen Privat- und Verfahrensrechts, Gieseking, Bielefeld, 2018, nr. 6, blz. 591‑594, met name blz. 593 en 594, op dat de ontbinding van het huwelijk naar Bulgaars recht, dat in de betrokken zaak van toepassing was, rechtstreeks slechts het ontstaan van mede-eigendom meebracht en dat het geschil over de verdeling daarvan slechts een indirect gevolg van de echtscheiding zou zijn. Hij leidt daaruit af dat het feit dat het ontstaan van die mede-eigendom tussen de voormalige echtgenoten afhangt van aspecten die verband houden met het huwelijksvermogensstelsel, slechts een eerdere kwestie is die niet in de weg staat aan de toepassing van de Brussel I bis-verordening. Hij is echter van mening dat vanuit het oogpunt van het Unierecht alleen van belang is of de verdeling van het onverdeelde eigendom is ingegeven door de ontbinding van het huwelijk dan wel geen enkele band met dat huwelijk heeft, en dat het feit dat deze verdeling onder het goederenrecht valt, niet in de weg staat aan een kwalificatie op het gebied van huwelijksvermogensstelsels. Deze observatie kan namelijk worden afgeleid uit de vaststelling dat het antwoord van het Hof op de vragen over de verdeling van het goed is toegespitst op de vereffening ervan (zie de beschikking Iliev, punten 19 en 22).
39 Zie de beschikking Iliev (punt 15, in samenhang met de punten 10 en 11, alsmede punt 22).
40 Zie voor soortgelijke bezwaren Farnoux, E., „Improbable retour en grâce de la théorie générale des conflits de juridictions: naissance d’une règle de compétence purement internationale s’agissant d’une action en partage d’un bien immobilier situé en France”, Revue critique de droit international privé, nr. 1, Dalloz, Parijs, 2021, blz. 106‑127, in het bijzonder blz. 125 en 126.
41 Ter terechtzitting is zelfs betoogd dat het voornemen tot verwerving van het goed in mede-eigendom vóór het huwelijk is ontstaan en kort na de keuze van het huwelijksvermogensstelsel is verwezenlijkt.
42 Zie het arrest De Cavel (punt 7, derde alinea) en punt 46 van deze conclusie.
43 Zie het arrest De Cavel (punt 7, tweede alinea). In punt 7, derde alinea, van dat arrest gaat het om geschillen die betrekking hebben op of nauw samenhangen met „vermogensrechtelijke betrekkingen der echtelieden welke rechtstreeks uit de huwelijksband of uit het slaken van die band voortvloeien” (cursivering van mij).
44 Zie het rapport Schlosser over het Verdrag van 9 oktober 1978 inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, alsmede tot het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hof van Justitie (PB 1979, C 59, blz. 71) (hierna: „rapport Schlosser”, punt 50). Zie over het verband met dat rapport Farnoux, E., op. cit., blz. 125.
45 Rapport Schlosser (punt 50).
46 Zie het rapport Schlosser (punt 43).
47 Ibidem (punt 43).
48 Ibidem (punten 45 en 46).
49 Zie Wautelet, P., „Artikel 3. – Définitions”, op. cit., punt 64.
50 Zie punt 48 van deze conclusie.
51 Cursivering van mij. Ik herinner eraan dat de in het arrest De Cavel (punt 7) gehanteerde criteria als volgt zijn geformuleerd: een geschil dat betrekking heeft op of nauw samenhangt met vermogensrechtelijke betrekkingen die rechtstreeks uit de huwelijksband of uit het slaken van die band voortvloeien.
52 Zie Looschelders, D., „Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich”, op. cit., punt 10. Volgens deze auteur pleit het feit dat dit criterium enkel in een overweging is opgenomen voor een uitlegging volgens welke het rechtstreekse karakter geen centraal criterium is in de definitie van het begrip „huwelijksvermogensstelsel”.
53 Zie de Spaanse („como resultado”), de Duitse („aufgrund”), de Engelse („as a result”), de Italiaanse („in conseguenza”) en de Poolse („wynikających”) taalversie, die ik heb kunnen nagaan.
54 Zie punt 47 van deze conclusie.
55 Zie overweging 8 van verordening 2016/1103.
56 Zie de overwegingen 15 en 16 van verordening 2016/1103.
57 Zie de artikelen 21 en 27 alsmede overweging 52 van verordening 2016/1103.
58 Zie artikel 22 van verordening 2016/1103.
59 Zie artikel 26 van verordening 2016/1103.
60 Zie artikel 28 en overweging 52 van verordening 2016/1103.
61 Zie artikel 21 van verordening 2016/1103.
62 Zie ook in het geval van een aanhangige procedure betreffende de erfopvolging van een echtgenoot of betreffende de huwelijksband, respectievelijk de overwegingen 33 en 34 van verordening 2016/1103.
63 Zie Looschelders, D., „Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug”, op. cit., met name blz. 591 en 594.
64 Zie artikel 10 van verordening 2016/1103.
65 C‑605/14, EU:C:2015:833; hierna: „arrest Komu e.a.”.
66 Dit artikel bepaalt dat voor zakelijke rechten op onroerende goederen en huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen, ongeacht de woonplaats, de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is bij uitsluiting bevoegd zijn. Deze bepaling is overgenomen in artikel 24, punt 1, eerste alinea, van de Brussel I bis-verordening. Zie voor de uitlegging daarvan punt 83 van deze conclusie.
67 Zie het arrest Komu e.a. (punten 13‑15).
68 Zie het arrest Komu e.a. (punt 28).
69 Zie het arrest Komu e.a. (punt 30).
70 Zie artikel 26 van verordening 2016/1103, waarin wordt verwezen naar de eerste gewone gemeenschappelijke verblijfplaats.
71 Zie in dit verband Chikoc Barreda, N., „Entre la lex causae et les lois de police de la lex fori: quelle alternative pour la protection du logement familial dans le règlement ‚régimes matrimoniaux’?”, European Review of Private Law, nr. 3, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 2019, blz. 583‑615, met name punt 4. Deze auteur benadrukt (punt 5) het verschil met het Verdrag van Den Haag van 1978. Bij gebreke van een rechtskeuze voorziet artikel 26 van verordening 2016/1103 in aanknoping bij het recht van de staat waar de echtgenoten na het huwelijk hun eerste gewone gemeenschappelijke verblijfplaats hebben, hetgeen niet zonder nadelen is in geval van mobiliteit van gehuwde paren (punt 6).
72 Zie ook Erbarth, A., op. cit., blz. 252.
73 Zie artikel 21 en overweging 43 van verordening 2016/1103. Zie over het verschil met het Haags Verdrag van 1978 en over de identieke keuze in verordening nr. 650/2012, Wautelet, P., „Article 22. – Choix de la loi applicable”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., blz. 577‑676, punten 79 en 81.
74 Zie overweging 18 van verordening 2016/1103. Nathalie Joubert, op. cit., punt 16, benadrukt dat de opneming van het primaire stelsel de toepassing van één recht op alle vermogensrechtelijke betrekkingen van het echtpaar mogelijk maakt, ook wanneer het aangewezen recht voorbijgaat aan de begrippen „huwelijksvermogensstelsel” en „primair stelsel”, hetgeen een belangrijk verschil is met het Haags Verdrag van 1978. Bovendien moet worden benadrukt dat een dergelijk primair stelsel van toepassing is op alle echtgenoten, ongeacht het huwelijksvermogensstelsel, ook als dat het stelsel van scheiding van goederen is.
75 Deze kwesties zijn uitgesloten van de werkingssfeer van verordening 2016/1103 [zie artikel 1, lid 2, onder c) en f), van deze verordening]. Johannes Weber stelt in „Die Europäischen Güterrechtsverordnungen: Eine erste Annäherung”, Deutsche Notar-Zeitschrift, 2016, nr. 9, blz. 659‑697, met name blz. 665 het volgende: „het huwelijksvermogensstelsel krijgt aldus een vangnetfunctie als algemene norm van het internationale familiegoederenrecht” (vrije vertaling).
76 Zie artikel 1, lid 2, onder d), van verordening 2016/1103 en arrest Mahnkopf (punt 41). Zie ook voetnoot 85 van deze conclusie.
77 Zie Bonomi, A., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punt 3; Wautelet, P., „Article 27. – Portée de la loi applicable”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., blz. 845‑915, punt 6; Lagarde, P., Bergquist, U., e.a., op. cit., punt 3.2 (blz. 40); Gallant, E., „Union européenne. – Règlements no 2016/1103 et 2016/1104 sur les régimes matrimoniaux et les régimes partenariaux”, JurisClasseur Procédure civile, LexisNexis, Parijs, 17 juni 2021, aflevering 3000‑80, punt 43, en Weber, J., op. cit., blz. 665. Zie in die zin ook de conclusie van advocaat-generaal Szpunar in de zaak Mahnkopf (C‑558/16, EU:C:2017:965, punt 76 en, wat betreft het criterium van de vermogensverdeling tussen de echtgenoten, punt 91).
78 Zie Mankowski, P., „Verschiebungen bei der Qualifikation vermögensrechtlicher Beziehungen zwischen den Ehegatten durch die EuGüVO”, Neue Zeitschrift für Familienrecht, C.H. Beck, München, 2021, nr. 17, blz. 757‑764, met name blz. 758.
79 Zie in dezelfde zin met betrekking tot het stelsel van mede-eigendom tussen echtgenoten die zijn gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen voor kwesties die bijvoorbeeld betrekking hebben op de schulden van de mede-eigendom of de schadeloosstelling van een deelgenoot, Wautelet, P., „Article 27. – Portée de la loi applicable”, op. cit., punt 67.
80 Zie Godechot-Patris, S., „Réglementation depuis le 29 janvier 2019”, JurisClasseur Notarial Formulaire, LexisNexis, Parijs, 15 september 2023, aflevering 320, punt 111, en Wautelet, P., „Article 27. – Portée de la loi applicable”, op. cit., punt 74. Wat het gemeenrechtelijke stelsel van mede-eigendom betreft, uiten zij twijfels, onder verwijzing naar het recht van het land waarin het goed gelegen is. Zie voor de aanbeveling van een benadering per geval Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., punten 176 en 177.
81 Zie Hausmann, R., Internationales und Europäisches Familienrecht, 3e druk, C.H. Beck, München, 2024, punt 355. Zie ook Godechot-Patris, S., „Compétence juridictionnelle en matière d’action en partage d’un immeuble situé en France”, Revue Juridique Personnes et Famille, nr. 5, Lamy, Parijs, 2020. Zie bovendien punt 86 van deze conclusie betreffende het verband dat kan worden gelegd met artikel 29 van verordening 2016/1103. Bij gebreke van een huwelijksband zou de ontbinding van de mede-eigendom derhalve onder de Brussel I bis-verordening vallen. Zie ten slotte punt 68 van deze conclusie, met betrekking tot de gezinswoning.
82 Zie Mankowski, P., op. cit., blz. 758. Deze auteur merkt evenwel op dat het bestaan van een geldelijke vordering van de ene echtgenoot op de andere op zichzelf niet voldoende is om deze aan te merken als gerelateerd aan het huwelijk, indien deze vordering geen verband houdt met het huwelijksvermogensstelsel.
83 Zie voor niet-gehuwde paren verordening (EU) 2016/1104 van de Raad van 24 juni 2016 tot uitvoering van de nauwere samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijke recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van de vermogensrechtelijke gevolgen van geregistreerde partnerschappen (PB 2016, L 183, blz. 30).
84 Arrest van 7 april 2022, V A en Z A (Subsidiaire bevoegdheid op het gebied van erfopvolging) (C‑645/20, EU:C:2022:267, punt 21, in samenhang met de punten 37, 38, 44 en 45). Het Hof heeft geoordeeld dat uit dit beginsel volgt dat een nationale regel met als hoofddoel de bepaling van de grootte van het erfdeel waarop de langstlevende echtgenoot recht heeft ten opzichte van de andere erfgenamen, en niet de verdeling van het vermogen onder de echtgenoten, onder verordening nr. 650/2012 valt. Zie het arrest Mahnkopf (punt 40). Ik leid hieruit af dat op grond van dit beginsel de verdeling van een onverdeelde nalatenschap tussen een langstlevende echtgenoot en de erfgenamen van de overleden echtgenoot ook door verordening nr. 650/2012 moet worden geregeld. Zie Lardeux, G., „De certaines hypothèses délicates du droit international privé des immeubles”, Journal du droit international (Clunet), LexisNexis, Parijs, nr. 4, 2021, blz. 1259‑1275, voetnoot 28, en Péroz, H., en Fongaro, É, „Mai 2019-mai 2020: le droit international privé n’est pas près d’être confiné”, Droit et Patrimoine, nr. 304, Lamy, Parijs, 2020, met name deel III, inzake „[v]erplichtingen en goederen”.
85 Zie arrest van 26 maart 2026, Isergartler (C‑618/24, EU:C:2026:251, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Het Hof heeft ter motivering van zijn beslissing verwezen naar „het beginsel van eenheid van erfopvolging, dat met name in artikel 23, lid 1, van verordening nr. 650/2012 wordt geconcretiseerd. Dat lid bepaalt dat het krachtens die verordening aangewezen recht ‚de vererving van de gehele nalatenschap’ beheerst” (cursivering van mij). Zie over deze verhouding tussen het toepasselijke recht en de bevoegdheid Péroz, H., en Fongaro, É, op. cit. Hélène Péroz merkt op dat de verdeling van de nalatenschap enkel onder artikel 23, lid 2, onder j), van verordening nr. 650/2012 valt, dat betrekking heeft op het toepassingsgebied van het toepasselijke recht en niet op de regels inzake de bevoegdheid van rechters. Zij is evenwel van mening dat indien deze verordening van toepassing is op het recht dat van toepassing is op de verdeling van de nalatenschap, a fortiori de bevoegdheidsregels van die verordening op dit gebied van toepassing zijn. Zie over de analogie met artikel 23, lid 2, onder e) en j), van die verordening ook Looschelders, D., „Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug”, op. cit., blz. 594.
86 Zie Bonomi, A., en Wautelet, P., „Introduction”, op. cit., punt 38, en Bonomi, A., „Article 21. – Unité de la loi applicable”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., punt 5.
87 Zie Bonomi, A., en Wautelet, P., „Introduction”, op. cit., punten 43 en 60.
88 Zie artikel 21 van verordening 2016/1103, dat geen enkele beperking bevat wat betreft de aard en de locatie van de goederen.
89 Mijns inziens kan een vergelijking worden gemaakt met de criteria voor de vereffening van een gemeenschap van goederen naar Tsjechisch recht. Zie informatie overeenkomstig artikel 63 van verordening 2016/1103, op https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/property-marriage-civil-partnerships/matrimonial-property-regimes/cz_nl. Zie over de Tsjechische regeling inzake de vereffening van het stelsel van scheiding van goederen, ook Zuklínová, M., „§ 729”, in Zuklínová, M., e.a., op. cit., in het bijzonder deel III betreffende de gemeenschappelijke rechten en verplichtingen van echtgenoten in het stelsel van scheiding van goederen. Zie voor een samenvatting van het Franse recht, in het bijzonder over de vereffening van het huwelijksvermogensstelsel van scheiding van goederen en van goederen in mede-eigendom, Collard, F., op. cit., punten 18 e.v. Wautelet heeft opgemerkt dat het bestaan van mede-eigendom, indien dat (voormalige) echtgenoten bijeenbrengt, bijzondere vragen doet rijzen die kunnen worden beantwoord aan de hand van het bijzondere recht van vermogensrechtelijke betrekkingen tussen partners („Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punt 176, en „Article 27. – Portée de la loi applicable”, op. cit., punt 67).
90 Zie met name artikel 24, punt 1, van de Brussel I bis-verordening en artikel 1, lid 2, onder g) en h), van verordening 2016/1103.
91 Zie punt 40 en voetnoot 34 van deze conclusie.
92 Zie in die zin ook Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punt 130, waarin wordt gesuggereerd om rekening te houden met de verschillende verbanden en interacties tussen enerzijds het recht van de plaats waar het onroerend goed gelegen is en anderzijds het recht dat van toepassing is op vermogensrechtelijke betrekkingen tussen partners, teneinde de draagwijdte van de uitsluiting van artikel 1, lid 2, onder g), van verordening 2016/1103 nauwkeurig te bepalen.
93 Zie Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punten 129 en 181. In punt 129 merkt hij op dat „kwesties die verband houden met eigendom en toe-eigening centraal staan en het recht inzake vermogensrechtelijke betrekkingen structureren” en in de punten 173 en 177 dat de mede-eigendom het voorwerp is van regels die een belangrijk deel van de zakenrechtelijke regeling vormen, hetgeen echter niet ipso facto de toepassing van verordening 2016/1103 uitsluit.
94 Zie artikel 24, punt 1, van de Brussel I bis-verordening en artikel 1, lid 2, onder k), van verordening nr. 650/2012.
95 Zie over de moeilijkheid om in bepaalde gevallen vast te stellen of een recht behoort tot de categorie van zakelijke rechten in de zin van artikel 29 van verordening 2016/1103, Wautelet, P., „Article 29. – Adaptation des droits réels”, in Bonomi, A., en Wautelet, P., op. cit., blz. 993‑1023, punt 23.
96 Zie in die zin arresten van 17 mei 1994, Webb (C‑294/92, EU:C:1994:193, punt 14), en Komu e.a. (punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie ook het arrest van 10 juli 2019, Reitbauer e.a. (C‑722/17, EU:C:2019:577, punt 45).
97 Zie het rapport Schlosser (punt 166) alsmede arresten van 10 januari 1990, Reichert en Kockler (C‑115/88, EU:C:1990:3, punt 12), en 10 juli 2019, Reitbauer e.a. (C‑722/17, EU:C:2019:577, punt 48).
98 Zie arrest van 12 oktober 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, punt 47). Het Hof heeft deze definitie afgeleid uit de toelichting op het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten op het gebied van erfopvolging en betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring [COM(2009) 154 definitief], blz. 5. In het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels [COM(2016) 106 final] wordt met betrekking tot artikel 1 aangegeven dat deze „verordening [...] geen betrekking [heeft] op de aard van de zakelijke rechten op een goed, de kwalificatie van goederen en rechten of de bepaling van de prerogatieven van de houder van die rechten”, punt 5.1 (blz. 7).
99 Zie arrest van 12 oktober 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, punt 48). Het Hof baseert zich op de uitleg in overweging 15 van verordening nr. 650/2012, die in dezelfde bewoordingen is opgenomen in overweging 24 van verordening 2016/1103.
100 Soortgelijke bepalingen zijn opgenomen in artikel 31 van verordening nr. 650/2012, waarvan de werkingssfeer door het Hof in het arrest van 12 oktober 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, punt 63), is omschreven als beperkt tot de inhoud van de zakelijke rechten en de aanvaarding daarvan in de rechtsorde van de lidstaat waarin die rechten worden ingeroepen. Dit artikel kan niet worden toegepast wanneer het zakelijk recht dat door een „vindicatielegaat” wordt overgedragen, een eigendomsrecht is en de lidstaat die de gevolgen ervan moet erkennen, een dergelijk recht kent (punten 64 en 65 van dat arrest).
101 Zie Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punt 174 en zaak 14.
102 Zie overweging 52 van verordening 2016/1103. Zie ook Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punten 176 en 177.
103 Zie Wautelet, P., „Article 29. – Adaptation des droits réels”, op. cit., punt 26. Zie ook, wat betreft het beginsel dat de kwesties die verband houden met de beëindiging van de mede-eigendom tussen echtgenoten, moeten worden behandeld op basis van een gecombineerde lezing van de artikelen 27 en 29 van verordening 2016/1103, welk beginsel evenwel zou moeten worden genuanceerd indien geen onderscheid wordt gemaakt tussen het recht van het huwelijksvermogensstelsel en het gemeenrechtelijke stelsel van mede-eigendom, Godechot‑Patris, S., „Article 27”, in Corneloup, S., e.a., op. cit., blz. 267‑281, in het bijzonder punt 39.
104 Zie Wautelet, P., „Article 1. – Champ d’application”, op. cit., punten 131‑133.
105 Ibidem, punt 179. Zie ook Looschelders, D., „Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich”, op. cit., 2024, punt 11.
106 Zie de overwegingen 27 en 28 van verordening 2016/1103. Bovendien zijn voor de tenuitvoerlegging van beslissingen alleen de gerechten van de lidstaat van de plaats van tenuitvoerlegging bevoegd. Zie artikel 24, punt 5, van de Brussel I bis-verordening. In het arrest van 26 maart 1992, Reichert en Kockler (C‑261/90, EU:C:1992:149, punten 26 en 27), dat gebaseerd is op het rapport van P. Jenard over het Verdrag van Brussel (PB 1979, C 59, blz. 1), is een nauw verband vereist met „het gebruikmaken van de sterke arm, van dwangmaatregelen of van bezitsontneming van roerende en onroerende goederen (beslag) teneinde de materiële tenuitvoerlegging van beslissingen en akten te verzekeren”.