Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

JEAN RICHARD DE LA TOUR

της 2ας Ιουλίου 2026 (1)

Υπόθεση C‑300/25 [Duftošek] (i)

κατά

[αίτηση του Nejvyšší soud
(Ανωτάτου Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1103 – Διεθνής δικαιοδοσία, εφαρμοστέο δίκαιο, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα περιουσιακών σχέσεων των συζύγων – Άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ – Άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ – Έννοια του όρου “περιουσιακές σχέσεις των συζύγων” – Σύζυγοι που έχουν επιλέξει καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας – Ακίνητο το οποίο αποκτήθηκε εξ αδιαιρέτου κατά συγκυριότητα αποκλειστικά από τους εν λόγω συζύγους κατά τη διάρκεια του γάμου τους – Αγωγή λύσης συγκυριότητας και διανομής του επίκοινου ακινήτου ασκηθείσα μετά το διαζύγιο »

I. Εισαγωγή

1. Σύζυγοι διαμένοντες στην Τσεχική Δημοκρατία και οι οποίοι έχουν συμφωνήσει συμβατικώς την υπαγωγή των περιουσιακών σχέσεων τους στο καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας, απέκτησαν εξ αδιαιρέτου κατά συγκυριότητα ένα συγκρότημα ακινήτων κείμενων στη Γαλλία. Κατόπιν του διαζυγίου τους, ένας εξ αυτών προσέφυγε ενώπιον τσεχικού δικαστηρίου ζητώντας τη λύση της συγκυριότητας και τη διανομή των εν λόγω επίκοινων ακινήτων, επί τη βάσει των κανόνων του τσεχικού κοινού δικαίου.

2. Το Nejvyšší soud (Ανώτατο Δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, καλείται να αποφανθεί επί της διεθνούς δικαιοδοσίας του επιληφθέντος δικαστηρίου. Διερωτάται ως προς το εάν η σύνδεση της ένδικης διαφοράς με την ύπαρξη γάμου συνιστά γεγονός νομικώς σημαντικό προκειμένου να κριθεί εάν αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1103 (2), ο οποίος ορίζει την έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», ή σε εκείνο του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 (3), με το σκεπτικό ότι οι σύζυγοι έχουν επιλέξει ένα καθεστώς περιουσιακών σχέσεων το οποίο δεν ρυθμίζει τις περιουσιακές τους σχέσεις και ότι η ύπαρξη συγκυριότητας κατ’ ιδανικά μέρη μεταξύ τους δεν προϋποθέτει τη διατήρηση του συζυγικού τους δεσμού.

3. Το εν λόγω αίτημα περί ερμηνείας της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» ανακύπτει εντός ενός καινοφανούς πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις η οποία είναι προγενέστερη του κανονισμού 2016/1103, εφαρμοστέου στον τομέα των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, καθώς και των επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης που απορρέουν από την ως άνω νομολογία.

4. Καθόσον από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού εξαιρούνται τα ζητήματα που αφορούν τη «φύση εμπράγματων δικαιωμάτων επί περιουσιακών αγαθών» (4), δεδομένου ότι επί υποθέσεων εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου, συμφώνως προς το άρθρο 24, σημείο 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, και καθόσον η επίδικη κοινωνία κατ’ ιδανικά μέρη συνέχεται με τέτοιου είδους δικαιώματα, το υπό εξέταση ζήτημα παρίσταται προφανές εξ αρχής. Είναι σαφές ότι συγκρούονται δύο αντίρροπες τάσεις, ήτοι εκείνη του δικαίου το οποίο διέπει τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων και εκείνη του εμπραγμάτου δικαίου.

5. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρέχεται στο Δικαστήριο η ευκαιρία να προσδιορίσει επακριβώς τα στοιχεία που εμπίπτουν στις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων σε συνάρτηση με τον γάμο ή τη λύση του, εντός ενός λίαν συνήθους πραγματικού πλαισίου, το οποίο αφορά την από κοινού απόκτηση ακινήτου από συζύγους με διακριτές περιουσίες. Το εγχείρημα αυτό παρίσταται σύνθετο, καθόσον ο συγκεκριμένος ορισμός θα πρέπει να είναι εναρμονισμένος με εκείνον που προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου σε θέματα εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων, η οποία οριοθετεί το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια και του κανονισμού (ΕΕ) 650/2012 (5). Επιπλέον, επιβάλλεται ιδιαίτερη προσοχή λόγω του αντικτύπου που συνεπάγεται η οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103 επί ετέρων μορφών κοινωνίας κατ’ ιδανικά μέρη οι οποίες ενδέχεται να υφίστανται μεταξύ των (πρώην) συζύγων, αναλόγως, κατά περίπτωση, του χρονικού σημείου κατά το οποίο λαμβάνει χώρα η λύση της κοινωνίας (κατά τη διάρκεια του γάμου ή μετά τη λύση του), καθώς και επί των δικαιωμάτων των τρίτων.

6. Δεδομένου ότι η οριοθέτηση της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» πρέπει να γίνει υπό το πρίσμα του ορισμού της που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103 και της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του εν λόγω κανονισμού, θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι:

– η συγκεκριμένη έννοια καταλαμβάνει τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων όπως διαμορφώνονται στο πλαίσιο εξ αδιαιρέτου μεταξύ τους συγκυριότητας, μη διεπόμενης από το καθεστώς περιουσιακών σχέσεων των συζύγων που οι ίδιοι έχουν συμβατικώς επιλέξει, και

– η ένδικη διαφορά η οποία αφορά τη λύση της εξ αδιαιρέτου μεταξύ τους συγκυριότητας και τη διανομή ακινήτου το οποίο ανήκει κατ’ ιδανικά μερίδια στους συζύγους δεν σχετίζεται με τη φύση εμπράγματων δικαιωμάτων επί του εν λόγω ακινήτου, κατά την έννοια του ως άνω κανονισμού.

II. Το νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

1. Ο κανονισμός Βρυξέλλες Iα

7. Το άρθρο 1 του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο I, με τίτλο «Πεδίο εφαρμογής και ορισμοί», προβλέπει τα εξής:

«1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ανεξάρτητα από το είδος του δικαστηρίου. [...]

2. Εξαιρούνται από την εφαρμογή του:

α) η κατάσταση ή η ικανότητα δικαίου φυσικών προσώπων, περιουσιακά δικαιώματα που προκύπτουν από την έγγαμη σχέση ή από σχέση της οποίας τα αποτελέσματα εξομοιώνονται προς εκείνα του γάμου σύμφωνα με το εφαρμοστέο σε αυτήν δίκαιο·

[...]».

8. Υπό τον τίτλο «Διεθνής δικαιοδοσία», το κεφάλαιο II του εν λόγω κανονισμού περιλαμβάνει διάφορα τμήματα, μεταξύ των οποίων και το τμήμα 6, υπό τον τίτλο «Αποκλειστική δικαιοδοσία». Το άρθρο 24, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, το οποίο περιλαμβάνεται στο συγκεκριμένο τμήμα, ορίζει τα εξής:

«Τα ακόλουθα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία των διαδίκων:

1) σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων και μισθώσεων ακινήτων, τα δικαστήρια του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου.»

2. Ο κανονισμός 2016/1103

9. Οι αιτιολογικές σκέψεις 15, 18 και 52 του κανονισμού 2016/1103 έχουν ως εξής:

«(15) Για λόγους ασφάλειας δικαίου υπέρ των έγγαμων ζευγαριών όσον αφορά τα περιουσιακά τους στοιχεία και για την εξασφάλιση προβλεψιμότητας μέχρις ένα βαθμό, ενδείκνυται να καλυφθεί με μία ενιαία πράξη το σύνολο των κανόνων που διέπουν τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων.

[...]

(18) Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να καλύπτει όλα τα νομικά ζητήματα που άπτονται των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, σε σχέση τόσο με την καθημερινή διαχείριση των περιουσιακών αγαθών τους όσο και με την εκκαθάριση του καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων, η οποία επέρχεται κυρίως λόγω χωρισμού του ζεύγους ή θανάτου ενός εκ των μελών του. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ο όρος “περιουσιακές σχέσεις των συζύγων” θα πρέπει να ερμηνεύεται αυτόνομα και να περιλαμβάνει όχι μόνο κανόνες από τους οποίους δεν μπορούν να παρεκκλίνουν οι σύζυγοι, αλλά και προαιρετικούς κανόνες τους οποίους μπορεί να συμφωνήσουν οι σύζυγοι σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο, καθώς και τυποποιημένους κανόνες του εφαρμοστέου δικαίου. Δεν περιλαμβάνει μόνο ρυθμίσεις περιουσιακών σχέσεων που προβλέπονται ειδικά και αποκλειστικά σε ορισμένα εθνικά νομικά συστήματα στην περίπτωση γάμου αλλά και περιουσιακές σχέσεις, μεταξύ των συζύγων και στις σχέσεις τους με τρίτους, οι οποίες δημιουργούνται άμεσα από τη γαμική σχέση ή τη λύση της.

[...]

(52) Το δίκαιο που ορίζεται ως εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων θα πρέπει να διέπει τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων που προκαλούνται από τον διαφορετικό χαρακτηρισμό των περιουσιακών στοιχείων ενός εκ των συζύγων ή αμφότερων των συζύγων κατά τη διάρκεια του γάμου και μετά τη λύση του, έως την εκκαθάριση της περιουσίας. Θα πρέπει να καλύπτονται επίσης οι επιπτώσεις των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων στις νομικές σχέσεις μεταξύ ενός συζύγου και τρίτων. Ωστόσο, ένας σύζυγος μπορεί να επικαλεστεί το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο έναντι τρίτου για σκοπούς ρύθμισης των εν λόγω επιπτώσεων μόνο όταν οι νομικές σχέσεις μεταξύ του συζύγου και του τρίτου δημιουργήθηκαν σε μια χρονική στιγμή που το τρίτο πρόσωπο γνώριζε ή έπρεπε να γνωρίζει το συγκεκριμένο δίκαιο.»

10. Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο: «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει τα εξής:

«1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στον τομέα των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων.

Δεν εφαρμόζεται σε φορολογικά, τελωνειακά ή διοικητικά ζητήματα.

2. Εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού τα ακόλουθα:

[...]

γ) οι υποχρεώσεις διατροφής·

δ) η κληρονομική διαδοχή ενός αποθανόντος συζύγου·

[...]

στ) το δικαίωμα μεταβίβασης ή προσαρμογής μεταξύ συζύγων, στην περίπτωση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού ή ακύρωσης του γάμου, συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων λόγω γήρατος ή αναπηρίας τα οποία αποκτούνται κατά τη διάρκεια του γάμου και τα οποία δεν έχουν παράγει συνταξιοδοτικά έσοδα κατά τη διάρκεια του γάμου·

ζ) η φύση εμπράγματων δικαιωμάτων επί περιουσιακών αγαθών· και

η) οιαδήποτε καταχώριση σε μητρώο δικαιωμάτων επί ακίνητης ή κινητής περιουσίας, περιλαμβανομένων των νομικών απαιτήσεων της καταχώρισης, και τα αποτελέσματα της καταχώρισης ή της μη καταχώρισης αυτών των δικαιωμάτων σε μητρώο.»

11. Υπό τον τίτλο «Ορισμοί», το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:

«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:

α) “περιουσιακές σχέσεις των συζύγων”: σύνολο κανόνων σχετικών με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων μεταξύ τους και έναντι τρίτων, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα του γάμου ή της λύσης του·

β) “συμφωνία περί ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων”: συμφωνία μεταξύ συζύγων ή μελλοντικών συζύγων διά της οποίας αυτοί οργανώνουν τις περιουσιακές σχέσεις τους·

[...]».

12. Το άρθρο 6 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διεθνής δικαιοδοσία σε άλλες περιπτώσεις», ορίζει στο στοιχείο βʹ τα εξής:

«Όταν κανένα δικαστήριο κράτους μέλους δεν έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των άρθρων 4 ή 5 ή σε άλλες περιπτώσεις πλην αυτών που ορίζονται στα εν λόγω άρθρα, διεθνή δικαιοδοσία να αποφαίνονται επί των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων ασκούν τα δικαστήρια του κράτους μέλους:

[...]

β) στην επικράτεια του οποίου είχαν την τελευταία συνήθη διαμονή τους οι σύζυγοι, εφόσον ένας εξ αυτών εξακολουθεί να διαμένει εκεί κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο [...]».

13. Το άρθρο 21 του κανονισμού 2016/1103, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ενότητα του εφαρμοστέου δικαίου», ορίζει τα εξής:

«Το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο δυνάμει των άρθρων 22 ή 26 εφαρμόζεται σε όλα τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία αφορούν οι σχέσεις αυτές, ανεξαρτήτως της τοποθεσίας τους.»

14. Το άρθρο 27 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής του εφαρμοστέου δικαίου», ορίζει τα εξής:

«Το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο δυνάμει του παρόντος κανονισμού καθορίζει, μεταξύ άλλων:

α) τον διαφορετικό χαρακτηρισμό των περιουσιακών αγαθών οποιουδήποτε εκ των συζύγων ή αμφότερων των συζύγων κατά τη διάρκεια και μετά τον γάμο·

β) τη μεταφορά περιουσιακών αγαθών από μια κατηγορία σε άλλη·

γ) την ευθύνη του ενός συζύγου για τις υποχρεώσεις και τις οφειλές του άλλου συζύγου·

δ) τις εξουσίες, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις οποιουδήποτε εκ των συζύγων ή αμφότερων των συζύγων σχετικά με τα περιουσιακά αγαθά·

ε) τη λύση των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων και τον καταμερισμό, τη διανομή ή την εκκαθάριση της περιουσίας·

στ) τις επιπτώσεις των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων στις νομικές σχέσεις μεταξύ ενός συζύγου και τρίτων· και

ζ) το ουσιαστικό κύρος της συμφωνίας περί ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων.»

Β. Το τσεχικό δίκαιο

15. Κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 708 του zákon č. 89/2012 Sb., občanský zákoník (νόμου 89/2012 περί αστικού κώδικα, στο εξής: αστικός κώδικας), πράγμα το οποίο ανήκει στους συζύγους, έχει περιουσιακή αξία και μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εννόμων σχέσεων, αποτελεί μέρος της κοινής περιουσίας των συζύγων. Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, η κοινή περιουσία των συζύγων μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο περιουσιακού καθεστώτος που εγκαθιδρύεται βάσει νόμου, συμβάσεως ή δικαστικής αποφάσεως.

16. Κατά το άρθρο 709, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα, στο πλαίσιο του εκ του νόμου προβλεπόμενου περιουσιακού καθεστώτος, η κοινή περιουσία περιλαμβάνει τα περιουσιακά στοιχεία που απέκτησε ο ένας σύζυγος ή αμφότεροι οι σύζυγοι από κοινού κατά τη διάρκεια του γάμου, με εξαίρεση τα περιουσιακά στοιχεία που απαριθμούνται στην εν λόγω διάταξη.

17. Το άρθρο 716, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του εν λόγω κώδικα προβλέπει ότι οι σύζυγοι μπορούν με συμφωνία τους να καθορίσουν το καθεστώς των περιουσιακών τους σχέσεων ως συζύγων κατά τρόπο διαφορετικό από τον εκ του νόμου προβλεπόμενο.

18. Κατά το άρθρο 717, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του ίδιου κώδικα, μεταξύ των συμβατικώς συμφωνηθέντων καθεστώτων περιουσιακών σχέσεων των συζύγων περιλαμβάνεται εκείνο της περιουσιακής αυτοτέλειας.

19. Σύμφωνα με το άρθρο 729 του ως άνω κώδικα, υπό το καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας, κάθε σύζυγος δύναται να διαθέτει τα περιουσιακά του στοιχεία χωρίς τη συγκατάθεση του έτερου συζύγου.

20. Το άρθρο 1115, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα ορίζει ότι τα πρόσωπα στα οποία ανήκει από κοινού η κυριότητα πράγματος είναι συγκύριοι.

21. Το άρθρο 1140 του εν λόγω κώδικα προβλέπει ότι ουδείς δύναται να εξαναγκαστεί να παραμείνει υπό καθεστώς συγκυριότητας και ότι κάθε συγκύριος δύναται, ανά πάσα στιγμή, να ζητήσει είτε την απόδοση του μεριδίου του στη συγκυριότητα, εφόσον το αντικείμενο της συγκυριότητας είναι δεκτικό διανομής, είτε τη λύση της συγκυριότητας.

22. Κατά το άρθρο 1143 του ίδιου κώδικα, εάν οι συγκύριοι δεν καταλήξουν σε συμφωνία για τη λύση της συγκυριότητας, η τελευταία αποφασίζεται από το δικαστήριο κατόπιν αιτήσεως ενός εκ των συγκυρίων. Αν το δικαστήριο διατάξει τη λύση της συγκυριότητας, αποφαίνεται συγχρόνως επί του τρόπου διανομής μεταξύ των συγκυρίων.

III. Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

23. Ο ενάγων, SQ, και η εναγόμενη, YR, συνήψαν γάμο την 1η Μαΐου 2015 και αποφάσισαν να υπαγάγουν τις περιουσιακές σχέσεις τους υπό το συμβατικό καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας των συζύγων (6) και υπό το τσεχικό δίκαιο.

24. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους, απέκτησαν εξ αδιαιρέτου κατά συγκυριότητα ένα ακίνητο (7) ευρισκόμενο στο Παρίσι (Γαλλία), κατά τρόπο ώστε έκαστος αυτών να είναι κύριος κατά το ήμισυ εξ αδιαιρέτου, σύμφωνα με τον SQ (8). Κατά το έτος 2020 ο γάμος τους λύθηκε. Η τελευταία συνήθης διαμονή των συζύγων ευρισκόταν στην Τσεχική Δημοκρατία. Αντικείμενο της ένδικης διαφοράς μεταξύ των πρώην συζύγων είναι η εκκαθάριση της κοινής περιουσίας και η διανομή του επίκοινου ακινήτου (9).

25. Με διάταξη της 26ης Οκτωβρίου 2022, το Obvodní soud pro Prahu 5 (πρωτοδικείο Πράγας 5, Τσεχική Δημοκρατία), αποφαινόμενο σε πρώτο βαθμό, έκρινε ότι η διαδικασία λύσης της συγκυριότητας και διανομής του εν λόγω επίκοινου ακινήτου αφορά έννομη σχέση του κοινού δικαίου, και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Σύμφωνα με το άρθρο 24, σημείο 1, του εν λόγω κανονισμού, διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση μιας τέτοιας διαδικασίας έχουν τα αρμόδια δικαστήρια του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου, εν προκειμένω τα γαλλικά δικαστήρια.

26. Η ως άνω διάταξη εξαφανίστηκε από το Městský soud v Praze (περιφερειακό δικαστήριο Πράγας, Τσεχική Δημοκρατία), ενώπιον του οποίου ο ενάγων, SQ, άσκησε έφεση. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι η διαφορά εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103, με το σκεπτικό ότι η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», η οποία αποτελεί αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης, περιλαμβάνει και κάθε προαιρετικό κανόνα τον οποίο μπορεί να συμφωνήσουν οι σύζυγοι σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο. Επομένως, το καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας των συζύγων νοείται και αυτό ως «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού, καθόσον αφορά περιουσιακά δικαιώματα που προκύπτουν ως αποτέλεσμα του γάμου. Κατά συνέπεια, κρίθηκε ότι τα τσεχικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν την επίμαχη υπόθεση βάσει του άρθρου 6, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού.

27. Η εναγομένη, YR, άσκησε αναίρεση κατά της ως άνω αποφάσεως ενώπιον του Nejvyšší soud (Ανωτάτου Δικαστηρίου).

28. Το εν λόγω δικαστήριο επισημαίνει ότι η ένδικη διαφορά που αφορά τη λύση της συγκυριότητας των πρώην συζύγων επί του ανήκοντος κατ’ ιδανικά μέρη σε αυτούς ακινήτου, καθώς και τη διανομή αυτού, διέπεται από το κοινό δίκαιο το οποίο προβλέπει το εθνικό ιδιωτικό δίκαιο (10), χωρίς να συνδέεται με την έγγαμη σχέση ή με το δίκαιο που διέπει τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων, και ότι γίνεται γενικώς δεκτό ότι μια τέτοια διαδικασία νοείται ως αστική και εμπορική υπόθεση κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Καθόσον δε πρόκειται για εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα επί ακινήτου, αποκλειστική δικαιοδοσία έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου ευρίσκεται το ακίνητο, σύμφωνα με το άρθρο 24, σημείο 1, του εν λόγω κανονισμού.

29. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν η ύπαρξη γάμου μεταξύ των διαδίκων ασκεί νομική επιρροή για την επίλυση της μεταξύ τους διαφοράς, καθώς και ως προς το γεγονός ότι οι δύο σύζυγοι είναι οι μόνοι εξ αδιαιρέτου συγκύριοι, τούτο δε προκύπτει από την εκ μέρους τους επιλογή να συμφωνήσουν συμβατικώς την αυτοτέλεια των περιουσιακών στοιχείων τους.

30. Συναφώς, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, κατά το τσεχικό δίκαιο, το γεγονός ότι έχουν αποκτήσει περιουσιακά στοιχεία υπό καθεστώς εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας σύζυγοι οι οποίοι έχουν συμφωνήσει συμβατικώς καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας δεν διαφοροποιεί την εξ αδιαιρέτου συγκυριότητά τους από άλλες περιπτώσεις εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας που διέπονται επίσης από το κοινό δίκαιο, τούτο δε ούτε υπό το πρίσμα των λόγων για τη λύση της ή τον τρόπο διανομής του επικοίνου ή του χρονικού διαστήματος εντός του οποίου αυτά λαμβάνουν χώρα.

31. Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί επί του ζητήματος εάν, σε περίπτωση όπως η επίδικη, πρόκειται για ειδική περιουσιακή διαφορά μεταξύ συζύγων απορρέουσα απευθείας από τον γάμο ή τη λύση του (11) – η οποία, ως εκ τούτου, εμπίπτει στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων κατά την έννοια του κανονισμού 2016/1103 – ή για περιουσιακή διαφορά του κοινού δικαίου μεταξύ συζύγων που δεν σχετίζεται με τον γάμο – η οποία, ως εκ τούτου, νοείται ως αστική και εμπορική υπόθεση κατά την έννοια του κανονισμού Βρυξέλλες Ια.

32. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Nejvyšší soud (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Αποτελεί η διαδικασία λύσης της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας και διανομής η οποία αφορά ακίνητο που απέκτησαν οι σύζυγοι στο πλαίσιο συμβατικού καθεστώτος περιουσιακής αυτοτέλειας διαδικασία σχετική με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων κατά την έννοια του άρθρου 1 και του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού [2016/1103];»

33. Ο SQ, η YR, η Τσεχική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις και παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 16ης Απριλίου 2026, κατά την οποία απάντησαν προφορικώς στις ερωτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο.

IV. Ανάλυση

34. Το προδικαστικό ερώτημα αποσκοπεί στον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας του επιληφθέντος τσεχικού δικαστηρίου, βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού 2016/1103 (12), επί αγωγικού αιτήματος με αντικείμενο τη λύση εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας (13) και τη διανομή του επίκοινου ακινήτου, συγκυριότητα η οποία συστάθηκε με την αγορά ακινήτου κείμενου στη Γαλλία από συζύγους υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας (14). Το προδικαστικό ερώτημα άπτεται του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού (15), γεγονός που καθιστά αναγκαία την οριοθέτηση της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ως άνω κανονισμού και όπως αυτή συνάγεται από την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του ίδιου κανονισμού.

35. Τα κριτήρια θα πρέπει να συναχθούν λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών που επιβάλλονται στα δικαστήρια κατά το στάδιο του ελέγχου της διεθνούς δικαιοδοσίας τους. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τους κανονισμούς της Ένωσης σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, το επιληφθέν δικαστήριο δεν εξετάζει ούτε το παραδεκτό ούτε το βάσιμο της αγωγής, αλλά μόνον εντοπίζει τα συνδετικά στοιχεία τα οποία, στη συγκεκριμένη νομική κατάσταση και σύμφωνα με το δίκαιο του οποίου γίνεται επίκληση, δικαιολογούν τη διεθνή δικαιοδοσία του(16).

36. Διευκρινίζεται ότι η έκθεση των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, όπως συμπληρώθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση(17)με οδηγεί εξ αρχής στο να αποκλείσω από τη συλλογιστική την έννοια της «συμφωνίας περί ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2016/1103, καθόσον ουδεμία συμφωνία έχει συναφθεί μεταξύ των συζύγων προς ρύθμιση της μεταξύ τους υφιστάμενης εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας με σκοπό τη διαμόρφωση του καθεστώτος περιουσιακής αυτοτέλειας που έχουν επιλέξει (18).

Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις μεθοδολογικού χαρακτήρα για την ερμηνεία της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων»

37. Διαπιστώνεται, πρώτον, ότι, όπως υποστηρίζουν πλείονες συγγραφείς (19), η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» χρησιμοποιείται στους περισσότερους από τους λοιπούς κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως κριτήριο εξαιρέσεως ή οριοθετήσεως, μεταξύ άλλων στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια(20), στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού Ρώμη I (21), στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Ρώμη ΙΙ (22) και στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 650/2012. Η πλέον ακριβής διάταξη είναι το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο εʹ, του κανονισμού Ρώμη III (23). Η τελευταία αυτή διάταξη ορίζει ότι ο τελευταίος αυτός κανονισμός δεν εφαρμόζεται στα περιουσιακά αποτελέσματα του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού. Κατά συνέπεια, προκειμένου να οριστεί η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», είναι δυνατή η προσφυγή στη νομολογία και στα ερμηνευτικά σχόλια επί των άρθρων αυτών.

38. Δεύτερον, στην απόφαση της 1ης Μαρτίου 2018, Mahnkopf (24), το Δικαστήριο προσδιόρισε το κριτήριο που καθιστά δυνατή τη διάκριση του πεδίου εφαρμογής δύο κανονισμών που αφορούν εξαιρούμενες από τον κανονισμό Βρυξέλλες Ια υποθέσεις, ήτοι την κληρονομική διαδοχή και τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων. Επομένως, θεωρώ σημαντικό να επισημανθεί εκ προοιμίου ότι η αίτηση ερμηνείας της οποίας έχει επιληφθεί το Δικαστήριο εντάσσεται σε διαφορετικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα, ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια, ο οποίος αποτελεί τη βάση για τη συνεργασία σε αστικές υποθέσεις (25), εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τον κανονισμό 2016/1103, ο οποίος δεσμεύει μόνο 18 κράτη μέλη στο πλαίσιο μιας ενισχυμένης συνεργασίας (26). Κατά συνέπεια, οι κανόνες σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων και την αναγνώριση των εκδοθεισών αποφάσεων, οι οποίοι βασίζονται στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, εφαρμόζονται μόνο μεταξύ των κρατών μελών που δεσμεύονται από τον εν λόγω κανονισμό. Μια ευρεία ερμηνεία του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού θα είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια και τη μη αποδοχή της αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται το επίμαχο ακίνητο. Επομένως, τα δικαστήρια των κρατών τα οποία δεν δεσμεύονται από τον κανονισμό 2016/1103 θα πρέπει να εφαρμόζουν τους εσωτερικούς κανόνες για τον καθορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας τους και την αναγνώριση των εκδοθεισών αποφάσεων. Κατά τη γνώμη μου, οι συνέπειες αυτές δεν θα πρέπει να ασκούν επιρροή στην ερμηνεία της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» (27). Προσθέτω, συναφώς, ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ορισμένοι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας εφαρμόζονται σε καταστάσεις που αφορούν μη δεσμευόμενα από τον κανονισμό 2016/1103 κράτη (28) ή τρίτα κράτη (29) και ότι οι ιδιωτικού διεθνούς δικαίου διατάξεις εφαρμόζονται επίσης στις σχέσεις με κράτη που δεν δεσμεύονται από τον κανονισμό αυτόν (30).

39. Τρίτον, το κεφάλαιο I του κανονισμού 2016/1103 περιλαμβάνει τα άρθρα 1 έως 3, τα οποία αφορούν την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής του και τους ορισμούς, γεγονός που συνιστά σημαντική διαφορά σε σχέση με τη Σύμβαση για το εφαρμοστέο δίκαιο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων (31).

40. Το άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο οριοθετεί στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του όσον αφορά τις «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», παρουσιάζεται από τη θεωρία ως καθοριστικό για την ερμηνεία του, καθόσον προσδιορίζει κατά τρόπο εξαντλητικό τα εξαιρούμενα αντικείμενα(32). Εκείνα που δεν μνημονεύονται σε αυτό θεωρούνται ότι συμπεριλαμβάνονται, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού (33).

41. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103 ορίζει τις «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» ως το «σύνολο κανόνων σχετικών με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων μεταξύ τους και έναντι τρίτων, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα του γάμου ή της λύσης του» (34).

42. Τέταρτον, στην αιτιολογική σκέψη 18 του εν λόγω κανονισμού διευκρινίζεται ότι:

– «ο όρος “περιουσιακές σχέσεις των συζύγων” θα πρέπει να ερμηνεύεται αυτόνομα»·

– πρέπει «να περιλαμβάνει όχι μόνο κανόνες από τους οποίους δεν μπορούν να παρεκκλίνουν οι σύζυγοι, αλλά και προαιρετικούς κανόνες τους οποίους μπορεί να συμφωνήσουν οι σύζυγοι σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο, καθώς και τυποποιημένους κανόνες του εφαρμοστέου δικαίου», και

– «δεν περιλαμβάνει μόνο ρυθμίσεις περιουσιακών σχέσεων που προβλέπονται ειδικά και αποκλειστικά σε ορισμένα εθνικά νομικά συστήματα στην περίπτωση γάμου αλλά και περιουσιακές σχέσεις, μεταξύ των συζύγων και στις σχέσεις τους με τρίτους, οι οποίες δημιουργούνται άμεσα από τη γαμική σχέση ή τη λύση της».

43. Πέμπτον, το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και η αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού 2016/1103 ευθυγραμμίζονται με τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την εξαίρεση των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων από το πεδίο εφαρμογής των ευρωπαϊκών νομοθετικών πράξεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Καλύπτουν, επιπλέον, τις σχέσεις των συζύγων με τρίτους που απορρέουν απευθείας από τον συζυγικό δεσμό ή από τη λύση του δεσμού αυτού.

44. Ως εκ τούτου, προσήκει η υπόμνηση της ως άνω νομολογίας προκειμένου να καθοριστεί ο τρόπος με τον οποίο αυτή δύναται, υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως της κύριας δίκης, να συμβάλει λυσιτελώς στην ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103 (B), προτού διευκρινισθούν τα στοιχεία τα οποία προκύπτουν από το πλαίσιο που θέτει ο εν λόγω κανονισμός, όσον αφορά τόσο το πεδίο εφαρμογής του (Γ) όσο και τους περιορισμούς που αυτός συνεπάγεται σε θέματα εμπράγματων δικαιωμάτων, αναλόγως του αντικειμένου του υπό εξέταση ζητήματος και του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου (Δ).

Β. Η προγενέστερη του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103 νομολογία

45. Το αιτούν δικαστήριο ορθώς μνημονεύει δύο αποφάσεις του Δικαστηρίου που ορίζουν την έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» στο πλαίσιο της εξαιρέσεως από το πεδίο εφαρμογής της Συμβάσεως των Βρυξελλών, στο άρθρο της 1, δεύτερο εδάφιο, σημείο 1 (35), και του κανονισμού Βρυξέλλες Ια, στο άρθρο του 1, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ.

46. Στην απόφαση de Cavel, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η έννοια “περιουσιακές σχέσεις των συζύγων” περιλαμβάνει, όχι μόνο τις περιουσιακές σχέσεις που ειδικώς και αποκλειστικά προβλέπουν ορισμένες εθνικές νομοθεσίες ενόψει του γάμου, αλλά και όλες τις περιουσιακές σχέσεις που προκύπτουν άμεσα από τον δεσμό του γάμου ή από τη λύση του. Διαφορές που αφορούν τα περιουσιακά στοιχεία των συζύγων κατά τη διάρκεια δίκης διαζυγίου [(36)] μπορούν, συνεπώς, ανάλογα με την περίπτωση, να έχουν σχέση ή να συνδέονται στενά με: 1) είτε ζητήματα σχετικά με την προσωπική κατάσταση των φυσικών προσώπων, 2) είτε με έννομες περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων που απορρέουν απευθείας από τον δεσμό του γάμου ή τη λύση του, 3) είτε και με έννομες περιουσιακές σχέσεις υφιστάμενες μεταξύ αυτών, αλλά χωρίς σχέση με το γάμο [και] παρόλον ότι οι διαφορές της τελευταίας κατηγορίας εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συμβάσεως [των Βρυξελλών], οι σχετικές με τις δύο πρώτες κατηγορίες διαφορές πρέπει να αποκλειστούν από το εν λόγω πεδίο εφαρμογής»(37).

47. Στη διάταξη Iliev, το Δικαστήριο έκρινε, εφαρμόζοντας το δεύτερο από τα ως άνω κριτήρια, ότι ένδικη διαφορά μεταξύ πρώην συζύγων αφορώσα τη ρευστοποίηση κινητού κτηθέντος κατά τη διάρκεια του γάμου, εφόσον αφορά τις έννομες περιουσιακές σχέσεις μεταξύ των προσώπων αυτών που απορρέουν απευθείας από τη λύση του γάμου, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια (38).

48. Όσον αφορά τις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι ως άνω αποφάσεις, τα περιουσιακά ζητήματα των οποίων είχαν επιληφθεί τα αιτούντα δικαστήρια συνδέονταν, στην πρώτη εξ αυτών, με διαδικασία διαζυγίου. Στη δεύτερη περίπτωση, η ένδικη διαφορά, η οποία ανέκυψε μετά το διαζύγιο, αφορούσε το εάν ένα όχημα που αποκτήθηκε και ταξινομήθηκε στο όνομα της συζύγου ανήκε κατ’ ισομοιρία στους συζύγους ή όχι, όπερ έπρεπε να καθοριστεί σύμφωνα με τους ειδικούς κανόνες του οικογενειακού κώδικα σχετικά με τα κατ’ ισομοιρία αποκτηθέντα περιουσιακά στοιχεία, με σκοπό την εκκαθάριση (39).

49. Καθόσον το κριτήριο το οποίο αντλείται από τις περιουσιακές έννομες σχέσεις των συζύγων που προκύπτουν από τον γάμο ή από τη λύση του περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103, πρέπει να εξεταστεί εν προκειμένω η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της αποφάσεως de Cavel και της διατάξεως Iliev.

50. Το αιτούν δικαστήριο ορθώς υπογράμμισε τους λόγους για τους οποίους η διατύπωση επιφυλάξεων κρίνεται δικαιολογημένη.

51. Ειδικότερα, εν προκειμένω, η κατάσταση διαφοροποιείται για δύο λόγους. Αφενός, η ένδικη διαφορά αφορά ακίνητο του οποίου ο κοινός χαρακτήρας δεν συνδέεται άμεσα με το επιλεγέν καθεστώς περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, καθόσον οι σύζυγοι είχαν υπαγάγει τις περιουσιακές τους σχέσεις στο καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας, το οποίο, εκ της φύσεώς του, δεν προβλέπει τη δημιουργία κοινής περιουσίας. Αφετέρου, το νομικό καθεστώς του συγκεκριμένου ακινήτου είναι εκείνο της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας εκ του νόμου, το οποίο εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλα τα πρόσωπα, είτε είναι έγγαμα είτε όχι (40).

52. Περαιτέρω, ακόμη και αν η περιουσιακή έννομη σχέση μεταξύ των πρώην συζύγων, συνιστάμενη σε εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα, δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου, είναι μάλλον παρακινδυνευμένο να θεωρηθεί ότι αυτή απορρέει απευθείας από τον συζυγικό δεσμό, λαμβανομένου υπόψη ότι οι σύζυγοι είχαν επιλέξει, ήδη από την έναρξη της έγγαμης συμβίωσής τους, να διατηρήσουν την περιουσιακή τους αυτοτέλεια (41). Υπό τις συνθήκες αυτές, μήπως οι υφιστάμενες μεταξύ τους περιουσιακές έννομες σχέσεις δεν σχετίζονται με τον γάμο; Μια τέτοια διαπίστωση θα μπορούσε να οδηγήσει στην προσφυγή στο τρίτο κριτήριο που διατυπώθηκε στην απόφαση de Cavel (42), κατ’ εφαρμογήν του οποίου η ένδικη διαφορά δεν θα εξαιρείτο από τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

53. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί εάν το γεγονός ότι η επίμαχη εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα υφίσταται αποκλειστικά μεταξύ των συζύγων και συνδέεται κατ’ ανάγκην με την εκ μέρους τους επιλογή συμβατικού καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, το οποίο αποκλείει τη σύσταση οποιασδήποτε κοινής περιουσίας, αρκεί προκειμένου να θεωρηθεί ότι η συγκεκριμένη περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103.

54. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό προϋποθέτει να καθοριστεί σε ποιο βαθμό ο νομοθέτης της Ένωσης ευθυγραμμίστηκε με τη νομολογία του Δικαστηρίου και υιοθέτησε μια ευρεία ερμηνεία της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», όπως αυτή ορίζεται στον εν λόγω κανονισμό.

Γ. Η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» στο πλαίσιο του κανονισμού 2016/1103

55. Διάφοροι λόγοι που απορρέουν από τις ερμηνευτικές μεθόδους του Δικαστηρίου δικαιολογούν τη διασταλτική ερμηνεία της συγκεκριμένης έννοιας.

1. Επί του γράμματος του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103

56. Πρώτον, ο ορισμός της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» που διαλαμβάνεται στο εν λόγω άρθρο πρέπει να ερμηνευθεί σε συνάρτηση με την απόφαση de Cavel, στην οποία επισημαίνεται ότι η συγκεκριμένη έννοια περιλαμβάνει «όλες τις περιουσιακές σχέσεις που προκύπτουν άμεσα από τον δεσμό του γάμου ή από τη λύση του» (43). Η διατύπωση αυτή εμπνέεται από την έκφραση που χρησιμοποιείται στην έκθεση Schlosser, ήτοι «τα περιουσιακά δικαιώματα που προκύπτουν από τη σχέση του γάμου»(44). Στην εν λόγω έκθεση διευκρινίζεται ότι «[τ]α αμοιβαία δικαιώματα των συζύγων που γεννώνται από τις περιουσιακές σχέσεις τους αντιστοιχούν σε μεγάλο βαθμό σ’ αυτό που αποδίδει σωστά η αγγλική έκφραση “rights in property arising out of a matrimonial relationship” (εμπράγματα δικαιώματα που απορρέουν από τις σχέσεις του γάμου)» (45).

57. Συναφώς, μνημονεύονται οι δυσχέρειες που ανακύπτουν ως προς την έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» εκ του λόγου ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία δεν υφίσταται αντίστοιχος νομικός θεσμός. Στα κράτη αυτά, οι περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων διέπονται, κατ’ αρχήν, από το κοινό δίκαιο(46).

58. Διαπιστώνεται επίσης ότι η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» δεν καλύπτει τις ίδιες έννομες σχέσεις σε όλα τα «αρχικά κράτη μέλη» (47). Ο P. Schlosser υπογράμμισε, ως εκ τούτου, την ύπαρξη διαφόρων τύπων μη αποκλειστικών καθεστώτων, καθόσον τα ως άνω κράτη είχαν τη δυνατότητα να διαπλάσουν ειδικούς νομικούς θεσμούς για τις σχέσεις μεταξύ των συζύγων, των οποίων η κύρια ιδιαιτερότητα συνίσταται στο ότι συγκροτούν ένα συνολικό, πλην όμως όχι μοναδικό, καθεστώς περιουσιακών σχέσεων, το οποίο δύναται να συμφωνείται συμβατικώς ή να προβλέπεται εκ του νόμου και το οποίο συμπληρώνεται, κατά περίπτωση, από κανόνες περί των περιουσιακών σχέσεων εφαρμοστέους στο σύνολο των συζύγων, ανεξαρτήτως του συγκεκριμένου καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων που έχει υιοθετηθεί (48).

59. Τα στοιχεία αυτά, τα οποία αντλούνται από την έκθεση Schlosser σχετικά με την πολυμορφία των νομικών συστημάτων και εξακολουθούν να είναι επίκαιρα (49), φρονώ ότι είναι ουσιώδη. Εξ αυτών συνάγω ότι ο ορισμός της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» καλύπτει τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων που διέπονται από το κοινό δίκαιο και όχι μόνον εκείνες που διέπονται από ένα συνολικό νομικό καθεστώς.

60. Το Δικαστήριο δεν είχε ακόμη την ευκαιρία να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού, δεδομένου ότι μέχρι σήμερα έχει αποφανθεί βάσει πραγματικών περιστατικών που ενέπιπταν σε ειδικές διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ των συζύγων, ήτοι είτε επί ασφαλιστικών μέτρων που διατάχθηκαν κατά τη διάρκεια διαδικασίας διαζυγίου (απόφαση de Cavel) είτε επί αμφισβήτησης ως προς το αν περιουσιακό στοιχείο είχε αποκτηθεί από κοινού κατά τη διάρκεια του γάμου (διάταξη Iliev) (50).

61. Δεύτερον, επισημαίνεται ότι, μολονότι η αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού 2016/1103 αφορά όλες τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ των συζύγων «οι οποίες δημιουργούνται άμεσα από τη γαμική σχέση ή τη λύση της»(51), το συγκεκριμένο επίρρημα δεν περιλαμβάνεται στον ορισμό της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» που διαλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού.

62. Συμφώνως προς την άποψη του Dirk Looschelders(52), φρονώ ότι από τη διατύπωση της εν λόγω διατάξεως, η οποία είναι παρεμφερής σε διάφορες γλωσσικές αποδόσεις (53), πρέπει να συναχθεί ότι η απλή ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου με τον γάμο ή τη λύση του αποτελεί επαρκές κριτήριο. Συνεπώς, μπορεί να γίνει δεκτό ότι δεν απαιτείται πλέον να αναζητείται ο άμεσος χαρακτήρας της σύνδεσης, όπως είχε γίνει δεκτό στην απόφαση de Cavel και στη διάταξη Iliev (54).

63. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να εξακριβωθεί αν η ευρεία ερμηνεία της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» βάσει του γράμματος του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103 δικαιολογείται επίσης υπό το πρίσμα των επιδιωκόμενων από τον νομοθέτη της Ένωσης σκοπών, της οικονομίας του εν λόγω κανονισμού και του πλαισίου στο οποίο αυτός εντάσσεται.

2. Επί των επιδιωκόμενων με τον κανονισμό 2016/1103 σκοπών, της οικονομίας του και του πλαισίου στο οποίο αυτός εντάσσεται

64. Πρώτον, ο νομοθέτης της Ένωσης εξέφρασε σαφώς την πρόθεση να εκδώσει μια νομοθετική πράξη που να καθιστά δυνατή την άρση των δυσχερειών τις οποίες αντιμετωπίζουν οι σύζυγοι κατά τη διαχείριση της περιουσίας τους ή τη διανομή της (55), συγκεντρώνοντας στον κανονισμό 2016/1103 το σύνολο των κανόνων που διέπουν τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων, ήτοι τις διατάξεις σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση ή, κατά περίπτωση, την αποδοχή, την εκτελεστότητα και την εκτέλεση αποφάσεων, δημόσιων εγγράφων και δικαστικών συμβιβασμών (56).

65. Ο κανονισμός 2016/1103 βασίζεται στη θεμελιώδη αρχή της ενότητας: μία και μόνη αρχή είναι κατ’ αρχήν αρμόδια να αποφανθεί επί του συνόλου των ζητημάτων που αφορούν τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων και εφαρμόζει ένα και μόνον δίκαιο (57) το οποίο επιλέγουν οι σύζυγοι (58) ή προσδιορίζεται βάσει των αντικειμενικών συνδετικών στοιχείων που προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός (59), το δίκαιο δε αυτό παράγει αποτελέσματα έναντι τρίτων υπό ορισμένες προϋποθέσεις (60). Το εν λόγω δίκαιο εφαρμόζεται στο σύνολο των περιουσιακών στοιχείων των συζύγων, ανεξαρτήτως της τοποθεσίας τους (61), καθώς και στις υποχρεώσεις τους.

66. Ο σκοπός της απλουστεύσεως της νομικής καταστάσεως των συζύγων εκδηλώνεται με ιδιαίτερη σαφήνεια μέσω των συνεπειών της εν λόγω αρχής της ενότητας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας και του εφαρμοστέου δικαίου.

67. Ειδικότερα, όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία, ιδίως όταν η διαφορά αφορά ακίνητο, η βούληση να διαφυλαχθεί η ενότητα της διεθνούς δικαιοδοσίας (62) καθώς και του εφαρμοστέου στο σύνολο της περιουσίας δικαίου (63) υπερίσχυσε των λόγων που δικαιολογούν τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το ακίνητο. Η δικαιοδοσία αυτή προβλέπεται στον κανονισμό 2016/1103 μόνον επικουρικώς (64), με την απόφαση δε της 17ης Δεκεμβρίου 2015, Komu κ.λπ. (65), η οποία αφορούσε την ερμηνεία του άρθρου 22, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 44/2001 (66), το Δικαστήριο έκρινε ότι αγωγή με αίτημα τη λύση διά πωλήσεως της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας επί ακινήτων κείμενων στην Ισπανία, η οποία είχε ασκηθεί ενώπιον φινλανδικού δικαστηρίου από συγκυρίους που κατοικούσαν στη Φινλανδία (67), εμπίπτει στην κατηγορία των διαφορών σε υποθέσεις εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων οι οποίες υπάγονται στην αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου (68), στηριζόμενο κυρίως σε λόγους ορθής απονομής της δικαιοσύνης (69).

68. Όσον αφορά το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις του ζεύγους δίκαιο, το αμετάβλητο(70)του δικαίου αυτού ενισχύει την αρχή της ενότητας. Επιπλέον, όσον αφορά τα ακίνητα, πρέπει να επισημανθεί ότι δεν προβλέπεται ειδικό συνδετικό στοιχείο με το δίκαιο του κράτους της τοποθεσίας του ακινήτου όσον αφορά τη ρύθμιση της προστασίας της οικογενειακής στέγης(71). Όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 53, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2016/1103, οι κανόνες που αφορούν την οικογενειακή στέγη εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού(72). Εξάλλου, αποκλείεται η δυνατότητα επιλογής διαφορετικών δικαίων για ορισμένα περιουσιακά στοιχεία ή αναλόγως της φύσεώς τους(73). Τέλος, υπό μια γενικότερη οπτική, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο εν λόγω κανονισμός περιλαμβάνει όχι μόνον κανόνες αναγκαστικού δικαίου, αλλά και προαιρετικούς κανόνες, καθώς και τους τυποποιημένους κανόνες (74).

69. Κατά συνέπεια, προκύπτει ότι η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» κατά τον κανονισμό 2016/1103 πρέπει να καλύπτει το σύνολο των περιουσιακών συνεπειών του γάμου, στο μέτρο που αυτές δεν εμπίπτουν σε ειδικό καθεστώς, όπως, μεταξύ άλλων, εκείνο των υποχρεώσεων διατροφής ή του συμψηφισμού των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων(75)ή ακόμη της κληρονομικής διαδοχής αποβιώσαντος συζύγου(76).

70. Δεύτερον, άλλα επιχειρήματα που αντλούνται από την όλη οικονομία του κανονισμού 2016/1103 συνηγορούν υπέρ της ερμηνείας κατά την οποία ο ορισμός της αυτοτελούς έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» ο οποίος περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του εν λόγω κανονισμού, είναι σκοπίμως ευρύς. Τα επιχειρήματα αυτά μπορούν να συναχθούν από τη διάρθρωση μεταξύ του ως άνω ορισμού και του άρθρου 27 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο καθορίζει το εύρος του εφαρμοστέου δικαίου(77), τόσο κατά τη διάρκεια του γάμου όσο και μετά τη λύση του.

71. Κατά τον Peter Mankowski (78), το άρθρο 27 του κανονισμού 2016/1103 απαριθμεί, μέσω ενδεικτικού καταλόγου ρητώς συμπεριλαμβανομένων σε αυτό περιπτώσεων, τα ζητήματα που πρέπει σε κάθε περίπτωση να εμπίπτουν στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων. Ο ίδιος προσθέτει ότι το εν λόγω άρθρο 27 συνιστά σαφή έκφραση της επιλογής υπέρ ενός συνολικού καθεστώτος, καθώς και της αρχής της ενότητας του καθεστώτος αυτού. Η έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», κατά τον εν λόγω κανονισμό, είναι, εκ της συλλήψεώς της, εξαιρετικά ευρεία και, εκ φύσεως, ιδιαιτέρως ανομοιογενής (79).

72. Ειδικότερα, το άρθρο 27, στοιχείο δʹ, του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι οι «εξουσίες, τα δικαιώματα και [οι] υποχρεώσεις οποιουδήποτε εκ των συζύγων ή αμφότερων των συζύγων σχετικά με τα περιουσιακά αγαθά» διέπονται από το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο. Η Sara Godechot-Patris και ο Patrick Wautelet (80) εκφράζουν την άποψη ότι η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται στην περίπτωση αποκτήσεως περιουσιακού στοιχείου εξ αδιαιρέτου, ειδικότερα δε όταν η απόκτηση αυτή διέπεται από συμβατικό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας. Δεν συμμερίζομαι την επιφύλαξη αυτή λαμβανομένης υπόψη της προσέγγισης που επιβάλλει ο κανονισμός 2016/1103. Σε περίπτωση συγκυριότητας κατ’ ιδανικά μέρη, οι περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων οι οποίοι έχουν επιλέξει καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας και οι οποίες δεν διέπονται από αναγκαστικού χαρακτήρα διατάξεις του εφαρμοστέου στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δικαίου, δεν μπορούν παρά να υπάγονται στο κοινό δίκαιο. Αν δεν λαμβανόταν υπόψη το γεγονός ότι η συνέπεια αυτή είναι εγγενής στο εν λόγω καθεστώς, το πεδίο εφαρμογής του ως άνω κανονισμού θα περιοριζόταν.

73. Επιπλέον, το άρθρο 27, στοιχείο εʹ, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο διέπει «τη λύση των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων και τον καταμερισμό, τη διανομή ή την εκκαθάριση της περιουσίας».

74. Ορισμένοι συγγραφείς υποστηρίζουν, επί της βάσεως αυτής, ότι χωρεί εφαρμογή του κανονισμού 2016/1103 στη διανομή των περιουσιακών στοιχείων μεταξύ των συζύγων, ανεξαρτήτως του αν αυτή ερείδεται στις διατάξεις συγκεκριμένου καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των συζύγων ή σε γενικές διατάξεις του ενοχικού ή του εμπραγμάτου δικαίου, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για διαφορά εγγενώς συνδεδεμένη με τον γάμο (81), και ότι αρκεί η ύπαρξη οργάνωσης των περιουσιακών σχέσεων, χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη ειδικού καθεστώτος το οποίο να συνεπάγεται κατ’ ανάγκην κοινωνία δικαιώματος κατ’ ιδανικά μέρη μεταξύ των συζύγων (82).

75. Κατά συνέπεια, στην περίπτωση κατά την οποία οι σύζυγοι έχουν συνάψει γάμο επιλέγοντας καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας και έχουν αποκτήσει περιουσιακά στοιχεία αποκλειστικώς από κοινού και εξ αδιαιρέτου, από το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 27 αυτού, μπορεί να συναχθεί ότι η διανομή των εν λόγω επίκοινων περιουσιακών στοιχείων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού και ότι πρέπει να διέπεται από το δίκαιο που ορίζει ο εν λόγω κανονισμός, ανεξαρτήτως του εάν η διανομή αυτή πραγματοποιείται πριν ή μετά τη λύση του γάμου.

76. Τρίτον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ο σκοπός του νομοθέτη της Ένωσης, ο οποίος συνίσταται στην πλήρη υλοποίηση της αρχής της ενότητας των κανόνων που ρυθμίζουν τις περιουσιακές σχέσεις των ζευγαριών (83), συνηγορεί επίσης υπέρ μιας ευρείας ερμηνείας της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων». Πράγματι, πρέπει να ληφθεί υπόψη, σε ορισμένο βαθμό, ότι ο κανονισμός 2016/1103 αποτελεί συνέχεια του κανονισμού 650/2012. Το Δικαστήριο έχει επιβεβαιώσει ότι η «αρχή της ενότητας δικαστικής και νομοθετικής δικαιοδοσίας [...] διαπνέει τον εν λόγω κανονισμό» στην πλειονότητα των περιπτώσεων (84) και ότι αποτελεί επίσης τη βάση του κανόνα που θεσπίζεται στο άρθρο 4 του ίδιου κανονισμού, καθόσον στο άρθρο αυτό διευκρινίζεται ότι ο εν λόγω κανόνας καθορίζει τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων των κρατών μελών προκειμένου να εκδικάσουν υπόθεση «κληρονομικής διαδοχής στο σύνολό της» (85). Εντούτοις, όπως επισημαίνουν ορισμένοι συγγραφείς (86), η συνοχή μεταξύ του κανονισμού 650/2012 και του κανονισμού 2016/1103 έχει στην πράξη τα όρια της, καθόσον δύο διαφορετικά δίκαια δύνανται να εφαρμόζονται στις περιουσιακές σχέσεις του ζεύγους, αφενός, και στην κληρονομική διαδοχή, αφετέρου, λόγω των διαφορετικών συνδετικών στοιχείων που προβλέπουν οι κανονισμοί αυτοί. Επιπλέον, ένας από τους σκοπούς του κανονισμού 650/2012, ο οποίος συνίσταται στο να διασφαλιστεί ότι το επιληφθέν δικαστήριο εφαρμόζει το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή, δεν επιτυγχάνεται πάντοτε στο πλαίσιο του κανονισμού 2016/1103 λόγω της αρχής του αμεταβλήτου του εφαρμοστέου δικαίου (87).

77. Τέλος, πρέπει να υπογραμμισθούν οι συγκεκριμένες συνέπειες της αρχής της ενότητας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας και του εφαρμοστέου δικαίου, οι οποίες συνηγορούν υπέρ της ευρείας ερμηνείας της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων» σε καταστάσεις ανάλογες με εκείνες της υποθέσεως της κύριας δίκης. Ειδικότερα, όταν σύζυγοι υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας είναι συγκύριοι εξ αδιαιρέτου πλειόνων ακινήτων ευρισκόμενων σε διάφορα κράτη μέλη και η ένδικη διαφορά έχει ως αντικείμενο την εκκαθάριση και τη λύση μέσω διανομής εκάστης των εν λόγω περιπτώσεων εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας, το γεγονός ότι ο κανονισμός 2016/1103 ρυθμίζει τον προσδιορισμό του έχοντος διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίου και του εφαρμοστέου δικαίου παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον (88). Επιπλέον, κατά την εκκαθάριση και τη λύση, μέσω διανομής, εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας μεταξύ συζύγων υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας, ενδέχεται επίσης να ανακύψουν ζητήματα συνδεόμενα με τις οικογενειακές και περιουσιακές τους σχέσεις, όπερ δικαιολογεί τη συγκέντρωση της εκδίκασης των ένδικων διαφορών. Τούτο δύναται να αφορά ενδεχόμενη εκκαθάριση λογαριασμών μεταξύ των συζύγων, επί παραδείγματι όταν ο ένας σύζυγος χρηματοδότησε το περιουσιακό στοιχείο σε αναλογία διαφορετική από το ιδανικό του μερίδιο που είχε καθοριστεί κατά την απόκτηση του ακινήτου, υπό συνθήκες σύμφυτες προς την έγγαμη συμβίωση, ή ζητήματα σχετικά με την παραχώρηση της οικογενειακής στέγης (89).

78. Κατόπιν της ερμηνείας της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2016/1103, φρονώ ότι η συγκεκριμένη έννοια πρέπει να περιλαμβάνει την περιουσιακή σχέση μεταξύ συζύγων υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας, η οποία απορρέει από συγκυριότητα κατ’ ιδανικά μέρη του κοινού δικαίου που έχει συσταθεί μεταξύ τους.

79. Εντούτοις, η διαπίστωση ότι, στο δίκαιο της Ένωσης, τα ακίνητα διέπονται από ειδικές διατάξεις (90) επιβάλλει να επισημανθούν ορισμένοι περιορισμοί οι οποίοι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων».

Δ. Οι περιορισμοί στον τομέα του εμπραγμάτου δικαίου

80. Από μεθοδολογικής απόψεως (91), λόγω των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 2016/1103, δεν αρκεί, κατά τη γνώμη μου, η διαπίστωση ότι η περίπτωση εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας συζύγων υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας εμπίπτει, γενικώς, στην έννοια «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», όπως αυτή προκύπτει από τον εν λόγω κανονισμό. Επιβάλλεται να διασφαλίζεται, αναλόγως του ζητήματος επί του οποίου καλείται να αποφανθεί το επιληφθέν δικαστήριο, ότι δεν υφίστανται περιορισμοί συναρτώμενοι με το αντικείμενο της διαφοράς και το εφαρμοστέο δίκαιο.

1. Το αντικείμενο της διαφοράς και η σχέση με τη «φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων»

81. Το γεγονός και μόνον ότι η ένδικη διαφορά έχει ως αντικείμενο δικαίωμα εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας (πρώην) συζύγων δεν συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι αυτή εμπίπτει κατ’ ανάγκην στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103, ανεξαρτήτως των υποβληθέντων αιτημάτων (92). Πράγματι, λόγω της στενής σχέσεως μεταξύ του δικαίου των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων και των εμπράγματων δικαιωμάτων (93) και, ειδικότερα στο πλαίσιο μιας τέτοιας ένδικης διαφοράς, ανακύπτει το ζήτημα του πεδίου εφαρμογής της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού, η οποία αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τη «φύση εμπράγματων δικαιωμάτων επί περιουσιακών αγαθών».

82. Κατ’ αρχάς, διαπιστώνεται ότι, καίτοι έτεροι κανονισμοί πραγματεύονται τα εμπράγματα δικαιώματα ως λόγο αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας ή ως λόγο εξαιρέσεως (94), ουδείς ορισμός της έννοιας αυτής παρέχεται (95).

83. Περαιτέρω, το Δικαστήριο έχει ορίσει τις αγωγές που έχουν ως αντικείμενο «εμπράγματα δικαιώματα επί ακινήτων» κατά την έννοια του άρθρου 24, σημείο 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Συγκεκριμένα, έχει κριθεί ότι η αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου δεν καλύπτει όλες τις αγωγές που αφορούν εμπράγματα δικαιώματα επί ακινήτων, αλλά μόνον εκείνες οι οποίες όχι μόνον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, αλλά ανήκουν επίσης στην κατηγορία των αγωγών με τις οποίες επιδιώκεται, αφενός, ο καθορισμός της εκτάσεως, του είδους, της κυριότητας και της νομής ή της κατοχής ενός ακινήτου ή της υπάρξεως άλλων εμπράγματων δικαιωμάτων επί των ακινήτων αυτών και, αφετέρου, η εξασφάλιση στους δικαιούχους της προστασίας των προνομιών που συνδέονται με το δικαίωμά τους (96). Το σημαντικότερο κριτήριο συνίσταται στο αντιτάξιμο έναντι τρίτων των προνομίων που απορρέουν από το οικείο δικαίωμα (97).

84. Τέλος, όσον αφορά τη «φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων», η οποία προβλέπεται επίσης ως εξαίρεση στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ιαʹ, του κανονισμού 650/2012, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η συγκεκριμένη διάταξη αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των περιουσιακών στοιχείων και των δικαιωμάτων, καθώς και τον προσδιορισμό των εξουσιών του δικαιούχου των δικαιωμάτων αυτών (98), και ότι στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης εμπίπτουν η ύπαρξη και ο αριθμός των εμπράγματων δικαιωμάτων στην έννομη τάξη των κρατών μελών («numerus clausus») (99).

85. Επιπλέον, η συσχέτιση της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2016/1103 με το άρθρο 29 αυτού (100), το οποίο επιγράφεται «Προσαρμογή εμπραγμάτων δικαιωμάτων», επιβεβαιώνει ότι οι επίμαχες διατάξεις σκοπούν στη διασφάλιση της αυτονομίας των κρατών μελών στον τομέα των εμπράγματων δικαιωμάτων, προκειμένου να μην υποχρεούνται να αναγνωρίζουν δικαιώματα τα οποία προβάλλονται δυνάμει αλλοδαπού δικαίου και είναι άγνωστα στην έννομη τάξη τους.

86. Κατά συνέπεια, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 24 του κανονισμού 2016/1103, η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, αυτού δεν εφαρμόζεται όταν, επί παραδείγματι, το ζήτημα αφορά το αν το περιουσιακό αγαθό που αποκτήθηκε από κοινού από συζύγους υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας συνιστά αντικείμενο εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας μεταξύ τους (101). Τούτο ισχύει επίσης στην περίπτωση αιτήματος, όπως το επίδικο στην κύρια δίκη, το οποίο αποσκοπεί στη λύση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας και τη διανομή του επικοίνου, εφόσον το αίτημα αυτό συνεπάγεται τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων εκάστου των πρώην συζύγων σύμφωνα με το εφαρμοστέο στις περιουσιακές τους σχέσεις δίκαιο (102). Επιπλέον, από το άρθρο 29 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο αφορά τα εμπράγματα δικαιώματα που απορρέουν από την περιουσιακή σχέση των συζύγων, συνάγεται ότι το γεγονός ότι τα δικαιώματα αυτά διέπονται από διατάξεις διαφορετικές από εκείνες που διέπουν το περιουσιακό καθεστώς υπό στενή έννοια στερείται εννόμου επιρροής (103). Τέλος, ο μηχανισμός προσαρμογής που θεσπίζει η συγκεκριμένη διάταξη καθιστά θεμιτή την αναζήτηση της λειτουργίας που επιτελεί, στο πλαίσιο του περιουσιακού καθεστώτος των συζύγων, το προβαλλόμενο εμπράγματο δικαίωμα.

87. Εκ των ανωτέρω συνάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι η ως άνω προσέγγιση των εμπράγματων δικαιωμάτων συμβαδίζει με την οριοθέτηση της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», όπως αυτή έγινε δεκτή από τον νομοθέτη της Ένωσης. Ως εκ τούτου, παρέπεται ότι η εξαίρεση σχετικά με τη «φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων» πρέπει να ερμηνεύεται στενά, βάσει κριτηρίων τα οποία δεν επιβάλλουν στο επιληφθέν δικαστήριο να προβεί, στο πλαίσιο του προκαταρκτικού ελέγχου της διεθνούς δικαιοδοσίας του, σε εξέταση του αιτήματος πέραν του αναγκαίου μέτρου.

88. Εξάλλου, καίτοι εν προκειμένω έτεροι περιορισμοί συναρτώμενοι με το εφαρμοστέο δίκαιο δεν προορίζονται να τύχουν εφαρμογής, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της ένδικης διαφοράς, φρονώ εντούτοις ότι επιβάλλεται η επισήμανσή τους, καθόσον καταδεικνύουν το γεγονός ότι ορισμένα ζητήματα, μολονότι δεν αφορούν «τη φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων», εμπίπτουν εντούτοις στο πεδίο εφαρμογής του εμπράγματου δικαίου και, ως εκ τούτου, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103.

2. Το αντικείμενο της ένδικης διαφοράς και ο τομέας του εμπράγματου δικαίου

89. Περαιτέρω περιορισμοί μπορούν επίσης να προβληθούν. Ειδικότερα, ο Patrick Wautelet εκθέτει ότι οι τρόποι κτήσεως εμπράγματου δικαιώματος επί περιουσιακού αγαθού από έναν εκ των συζύγων διέπονται τόσο από το εμπράγματο δίκαιο όσο και από το δίκαιο που ρυθμίζει τον τρόπο κτήσεως του περιουσιακού αγαθού (104). Ο ίδιος συντάσσεται επίσης με την άποψη άλλων συγγραφέων, κατά την οποία η εφαρμογή του εμπράγματου δικαίου θα μπορούσε να περιορισθεί αποκλειστικώς στις πράξεις μέσω των οποίων υλοποιείται στην πράξη η διανομή των περιουσιακών αγαθών(105).

90. Επιφύλαξη πρέπει επίσης να διατυπωθεί όσον αφορά την εκτέλεση μιας τέτοιας διανομής, όταν αυτή συνεπάγεται καταχώριση σε δημόσιο βιβλίο ή μητρώο. Πράγματι, οι διατυπώσεις καταχωρίσεως εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ηʹ(106).

91. Κατόπιν της εξετάσεως των διαφόρων στοιχείων που είναι κρίσιμα για την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103 και προς τον σκοπό της ερμηνείας της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», επισημαίνω κατ’ ουσίαν τα εξής:

– η αρχή της ενότητας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας και του εφαρμοστέου δικαίου καθιερώνεται και εξειδικεύεται στον εν λόγω κανονισμό προκειμένου να απλουστευθεί η διευθέτηση των περιουσιακών σχέσεων μεταξύ (πρώην) συζύγων, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων που είναι σύμφυτες με την έγγαμη συμβίωση·

– αποκλείεται ο κατακερματισμός των ενδίκων διαφορών αναλόγως του τόπου όπου ευρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία του ζεύγους·

– η εξ αδιαιρέτου κτήση περιουσιακού αγαθού αποκλειστικώς από συζύγους υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας απορρέει από τον συζυγικό δεσμό και, κατά μείζονα λόγο, από το ίδιο το καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας·

– το γεγονός ότι εφαρμόζεται το κοινό εμπράγματο δίκαιο δεν ασκεί επιρροή, καθόσον τούτο αποτελεί το μοναδικό νομοθετικό πλαίσιο που έχουν στη διάθεσή τους οι σύζυγοι σε περίπτωση καθεστώτος περιουσιακής αυτοτέλειας, σκοπός του δε είναι η οργάνωση της περιουσιακής σχέσης που απορρέει από τον γάμο ή τη λύση του γάμου, ή, με άλλα λόγια, η ρύθμιση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας μεταξύ συζύγων. Εν προκειμένω, το εμπράγματο δίκαιο χρησιμεύει, για την επίλυση της ένδικης διαφοράς, στη διανομή της περιουσίας μεταξύ των συζύγων·

– το ζήτημα της λύσεως της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας και της διανομής ακινήτων που ανήκουν κατ’ ιδανικά μέρη σε συζύγους δεν εμπίπτει στην εξαίρεση σχετικά με τη «φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων», η οποία έχει περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, και

– το άρθρο 27, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 2016/1103 προβλέπει ότι το εφαρμοστέο στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων δίκαιο διέπει «τη λύση των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων και τον καταμερισμό, τη διανομή ή την εκκαθάριση της περιουσίας».

Επομένως, οι εν λόγω πράξεις πρέπει να διενεργούνται επί τη βάσει του άρθρου 27 του κανονισμού 2016/1103, καθόσον εφαρμοστέο εν προκειμένω δίκαιο τυγχάνει το δίκαιο το οποίο έχουν επιλέξει οι σύζυγοι για το καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας.

92. Τέλος, μέσω της ευρείας αυτής προσεγγίσεως, ικανοποιείται, κατά τη γνώμη μου, η απαίτηση να μην καθίσταται περιπλοκότερος, με την εισαγωγή πολλαπλών κριτηρίων, ο εκ μέρους του δικαστηρίου έλεγχος της διεθνούς δικαιοδοσίας του κατά το στάδιο που επιλαμβάνεται της διαφοράς.

93. Κατά συνέπεια, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει καταφατική απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου, όπερ συνεπάγεται ότι διεθνή δικαιοδοσία έχει το δικαστήριο ενώπιον του οποίου εισήχθη η υπόθεση στην Τσεχική Δημοκρατία.

V. Πρόταση

94. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Nejvyšší soud (Ανώτατο Δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία) ως εξής:

Το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1103 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2016, για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας, του εφαρμοστέου δικαίου και της αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε ζητήματα περιουσιακών σχέσεων των συζύγων,

έχουν την έννοια ότι:

εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού η διαδικασία λύσεως της συγκυριότητας και διανομής επίκοινου ακινήτου που αποκτήθηκε εξ αδιαιρέτου κατά τη διάρκεια του γάμου από συζύγους οι οποίοι έχουν συμφωνήσει συμβατικώς την υπαγωγή των περιουσιακών τους σχέσεων σε καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας.

1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.

2 Κανονισμός του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2016, για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας, του εφαρμοστέου δικαίου και της αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε ζητήματα περιουσιακών σχέσεων των συζύγων (ΕΕ 2016, L 183, σ. 1).

3 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1, στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια).

4 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2016/1103.

5 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, την αποδοχή και εκτέλεση δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου (ΕΕ 2012, L 201, σ. 107, και διορθωτικά ΕΕ 2012, L 344, σ. 3, και ΕΕ 2013, L 60, σ. 140).

6 Η Τσεχική Κυβέρνηση διευκρινίζει ότι το εν λόγω καθεστώς διακρίνεται από το καθεστώς περιουσιακών σχέσεων των συζύγων του κοινού δικαίου. Όσον αφορά το γεγονός ότι το τελευταίο, το οποίο οργανώνει ένα καθεστώς κοινοκτημοσύνης, τυγχάνει εφαρμογής ελλείψει επιλογής συμβατικού καθεστώτος, βλ. σχολιασμό του άρθρου 708 του αστικού κώδικα από την Zuklínová, M., «§ 708», σε Zuklínová, M., κ.ά., Občanský zákoník, Komentář, Svazek II, Wolters Kluwer, Πράγα, 2023.

7 Στο δικόγραφο της αγωγής που περιλαμβάνεται στη διαβιβασθείσα στο Δικαστήριο δικογραφία, διευκρινίζεται ότι πρόκειται για κτιριακό συγκρότημα που περιλαμβάνει ένα διαμέρισμα, μια αποθήκη και ένα δωμάτιο. Στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αναφέρεται με τον όρο «ακίνητο».

8 Το πωλητήριο συμβόλαιο που προσκομίστηκε ως παράρτημα του δικογράφου της αγωγής του SQ δεν περιλαμβάνεται στη διαβιβασθείσα στο Δικαστήριο εθνική δικογραφία της υποθέσεως. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση επισημάνθηκε ότι στο εν λόγω συμβόλαιο υπενθυμίζεται ότι οι σύζυγοι είχαν επιλέξει το καθεστώς της περιουσιακής αυτοτέλειας. Γίνεται δε μνεία στους κανόνες του γαλλικού δικαίου που εφαρμόζονται στη λύση της συγκυριότητας και, κατά παρέκκλιση από αυτούς, στο άρθρο 1469, τρίτο εδάφιο, του γαλλικού αστικού κώδικα, το οποίο ρυθμίζει τον τρόπο υπολογισμού των επιστροφών σε περίπτωση εκκαθάρισης καθεστώτος εκ του νόμου κοινοκτημοσύνης.

9 Από το εισαγωγικό δικόγραφο της αγωγής που περιλαμβάνεται στην διαβιβασθείσα στο Δικαστήριο δικογραφία προκύπτει ότι το αίτημα υποβάλλεται σε συνέχεια της λύσεως του έγγαμου βίου και δικαιολογείται από την αδυναμία επιτεύξεως συμφωνίας μεταξύ των πρώην συζύγων ως προς τη λύση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας και τη διανομή του επικοίνου. Ο ενάγων προτείνει να του αποδοθεί το ακίνητο έναντι καταβολής αποζημιώσεως.

10 Το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει το άρθρο 1140, παράγραφος 1, και το άρθρο 1143 του αστικού κώδικα.

11 Κατά το αιτούν δικαστήριο, το κριτήριο αυτό προκύπτει από την απόφαση της 27ης Μαρτίου 1979, de Cavel (143/78, στο εξής: απόφαση de Cavel, EU:C:1979:83), και από τη διάταξη της 14ης Ιουνίου 2017, Iliev (C‑67/17, στο εξής: διάταξη Ιliev, EU:C:2017:459, σκέψη 30). Εντούτοις, η τελευταία αυτή διάταξη, μολονότι εντάσσεται στο πλαίσιο της λύσεως του έγγαμου βίου, αφορά, κατά το αιτούν δικαστήριο, περίπτωση διαφορετική από εκείνη της κύριας δίκης.

12 Η συγκεκριμένη διάταξη διέπει αποκλειστικώς τη διεθνή δικαιοδοσία. Το καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμόδιο δικαστήριο υποδεικνύεται εν συνεχεία από την εθνική νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους. Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15 του κανονισμού 2016/1103, το επιληφθέν δικαστήριο οφείλει να ελέγξει αυτεπαγγέλτως τη διεθνή δικαιοδοσία του.

13 Κατά το τσεχικό δίκαιο, η λύση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας και η διανομή του επικοίνου διέπονται από τα άρθρα 1140 έως 1149 του αστικού κώδικα. Κατά το γαλλικό δίκαιο, το οποίο είναι το δίκαιο της τοποθεσίας του ακινήτου, η λύση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας συνίσταται, όπως υπενθυμίζει ο Stéphane David («La liquidation de l’indivision», La Semaine Juridique – Notariale et Immobilière, αριθ. 30-34, LexisNexis, Παρίσι, 26 Ιουλίου 2019, φάκελος αριθ. 1259, σ. 43 έως 49), στον προσδιορισμό και την αποτίμηση, αφενός, της κοινής εξ αδιαίρετου περιουσίας, η οποία αποτελείται από στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, εκτιμώμενα σε χρόνο όσο το δυνατόν εγγύτερο προς τη διανομή, σύμφωνα με το άρθρο 829 του γαλλικού code civil (αστικού κώδικα), και, αφετέρου, των διαφόρων μεταβολών αξίας που ενδέχεται να έχουν μεσολαβήσει μεταξύ της κοινωνίας κατ’ ιδανικά μέρη και ενός εκ των συγκοινωνών (για παράδειγμα, είτε οφειλή, σε περίπτωση αποκλειστικής χρήσεως του επικοίνου ή εισπράξεως των καρπών αυτού, είτε απαίτηση γεννηθείσα από τη διαχείριση ή τη βελτίωση του εν λόγω πράγματος), υπό τη μορφή λογαριασμών της κοινωνίας κατ’ ιδανικά μέρη. Εξάλλου, η λύση αυτή πρέπει να διακρίνεται από τη λύση του καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, η οποία θεωρητικώς δεν προβλέπεται για τους συζύγους που τελούν υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας. Ωστόσο, στην πράξη, διενεργείται συχνά εκκαθάριση των λογαριασμών μεταξύ των συζύγων. Βλ. Collard, F., «Synthèse – Séparation de biens», JurisClasseur Notarial Formulaire, LexisNexis, Παρίσι, τελευταία επικαιροποίηση στις 25 Μαρτίου 2025, σημεία 18 έως 27. Βλ. επίσης άρθρο 730 του τσεχικού Αστικού Κώδικα σχετικά με τη διανομή των εισοδημάτων από δραστηριότητα την οποία ασκούν σύζυγοι υπό καθεστώς περιουσιακής αυτοτέλειας από κοινού ή ο ένας από τους συζύγους με τη συνδρομή του άλλου.

14 Στο πλαίσιο του περιουσιακού οικογενειακού δικαίου, κατάσταση κοινωνίας κατ’ ιδανικά μέρη μπορεί να υφίσταται λόγω από κοινού αγοράς περιουσιακών στοιχείων από συζύγους οι οποίοι δεν έχουν επιλέξει συμβατικό σύστημα κοινοκτημοσύνης. Δύναται, ομοίως, να προβλέπεται εκ του νόμου μετά τη λύση του γάμου λόγω διαζυγίου (κοινωνία κατ’ ιδανικά μέρη μετά τη λύση του καθεστώτος κοινοκτημοσύνης) ή λόγω θανάτου (κοινωνία συγκληρονόμων).

15 Ο κανονισμός 2016/1103 εφαρμόζεται μεταξύ μέρους των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχικής Δημοκρατίας, από τις 29 Ιανουαρίου 2019. Όσον αφορά τις μεταβατικές διατάξεις και την ημερομηνία έναρξης εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, βλ. άρθρα 69 και 70 καθώς και Joubert, N., «La dernière pierre (provisoire?) à l’édifice du droit international privé européen en matière familiale», Revue critique de droit international privé, αριθ. 1, Dalloz, Παρίσι, 2017, σ. 1 έως 26, σημείο 10 σχετικά με την αναφορά στην ημερομηνία αυτή για τις δικαστικές διαδικασίες και τον γάμο.

16 Πρβλ. αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 2016, Universal Music International Holding (C‑12/15, EU:C:2016:449, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 13ης Φεβρουαρίου 2025, Athenian Brewery και Heineken (C‑393/23, EU:C:2025:85, σκέψεις 41 έως 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

17 Βλ. υποσημείωση 8 των παρουσών προτάσεων.

18 Σχετικά με το κριτήριο της οργάνωσης των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, το οποίο χαρακτηρίζει την έννοια της «συμφωνίας περί ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων» και συνάγεται από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2016/1103, και το οποίο έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ad hoc συμβάσεων που συνάπτονται μεταξύ των συζύγων από το πεδίο εφαρμογής του, βλ. Ancel, B., «Article 3», σε Corneloup, S., κ.λπ., Le droit européen des régimes patrimoniaux des couples: commentaire des règlements 2016/1103 et 2016/1104, Société de législation comparée, Παρίσι, 2018, σ. 34 έως 42, ιδίως σημείο 7.ii. Βλ. επίσης Wautelet, P., «Article 3. – Définitions», σε Bonomi, A., Wautelet, P., Le droit européen des relations patrimoniales de couple: Commentaire des Règlements (UE) 2016/1103 et 2016/1104, Bruylant, Namur, 2021, σ. 209 έως 346, σημεία 147 επ., ιδίως σημεία 156, 177 και 180.

19 Βλ., μεταξύ άλλων, Erbarth, A., «Die Auswirkungen der EuGüVO auf das Internationale Privatrecht und die Internationale Zuständigkeit der Wirkungen der Ehe im Allgemeinen (§§ 1353 ff. BGB)», Neue Zeitschrift für Familienrecht, C.H. Beck, Μόναχο, 2018, αριθ. 6, σ. 249 έως 253, ιδίως σ. 252, και Looschelders, D., «Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich», ιδίως σημείο 1, υπό τον τίτλο «Eheliche Güterstände», του κεφαλαίου II, υπό τον τίτλο «Sachlicher Anwendungsbereich», σε Münchener Kommentar zum BGB, τόμος 12, C.H. Beck, Μόναχο, 2024, σημείο 8.

20 Βλ. σημείο 7 των παρουσών προτάσεων.

21 Κανονισμός (ΕΚ) 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 2008, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές (Ρώμη Ι) (ΕΕ 2008, L 177, σ. 6).

22 Κανονισμός (ΕΚ) 864/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2007, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές («Ρώμη II») (ΕΕ 2007, L 199, σ. 40).

23 Κανονισμός (ΕΕ) 1259/2010 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2010, για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό (ΕΕ 2010, L 343, σ. 10), κοινώς καλούμενος «Ρώμη ΙΙΙ».

24 C‑558/16 (στο εξής: απόφαση Mahnkopf, EU:C:2018:138).

25 Βλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2017, Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, σκέψεις 51 έως 53).

26 Βλ. απόφαση (ΕΕ) 2016/954 του Συμβουλίου, της 9ης Ιουνίου 2016, για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας, του εφαρμοστέου δικαίου και της αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων για τις περιουσιακές σχέσεις των διεθνών ζευγαριών, που καλύπτει τόσο τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων όσο και τις περιουσιακές σχέσεις των καταχωρισμένων συντρόφων (ΕΕ 2016, L 159, σ. 16). Τα ακόλουθα κράτη μέλη δεν συμμετέχουν σε αυτήν: το Βασίλειο της Δανίας, η Δημοκρατία της Εσθονίας, η Ιρλανδία, η Δημοκρατία της Λεττονίας, η Δημοκρατία της Λιθουανίας, η Ουγγαρία, η Δημοκρατία της Πολωνίας, η Ρουμανία και η Σλοβακική Δημοκρατία. Ο αριθμός των κρατών που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία είναι επίσης περιορισμένος στο πλαίσιο του κανονισμού Ρώμη ΙΙΙ, πλην όμως δεν ταυτίζεται με εκείνον που αφορά τον κανονισμό 2016/1103.

27 Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Mahnkopf (C‑558/16, EU:C:2017:965, σημείο73).

28 Βλ. άρθρα 10 και 11 του κανονισμού 2016/1103 και αιτιολογική σκέψη 40.

29 Βλ., σχετικά με την εφαρμογή «erga omnes» των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας του κανονισμού 2016/1103, Bonomi, A., και Wautelet, P., «Introduction», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σ. 21 έως 106, σημείο 74 και παραπομπή στην απόφαση της 1ης Μαρτίου 2005, Owusu (C‑281/02, EU:C:2005:120).

30 Βλ. άρθρο 20 του κανονισμού 2016/1103, το οποίο κατοχυρώνει την καθολική εφαρμογή των εν λόγω κανόνων.

31 Συνήφθη στη Χάγη στις 14 Μαρτίου 1978, στο εξής: Σύμβαση της Χάγης του 1978. Η εν λόγω σύμβαση, η οποία κυρώθηκε από τη Γαλλική Δημοκρατία, το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου και το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, τέθηκε σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου 1992. Βλ., σχετικά με τη σύμβαση αυτή, Niboyet, M.-L., de Geouffre de la Pradelle, G., και Fulli-Lemaire, S., Droit international privé, 8η έκδ., LGDJ, Παρίσι, 2023, τμήμα 4 του μέρους «Premiers repères», με τίτλο «Rappations de famille immobiliaux», σ. 126 έως 142, ιδίως σημεία 138 επ., καθώς και, για τη σύγκρισή της με τον κανονισμό 2016/1103, σημεία 141 επ. Όσον αφορά τις σχέσεις του εν λόγω κανονισμού με τις υφιστάμενες διεθνείς συμβάσεις, βλ. το άρθρο του 62. Τέλος, σχετικά με το νομοθετικό ιστορικό του ορισμού του όρου «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων», βλ. Wautelet, P., «Article 3. – Définitions», όπ.π., σημεία 59 επ.

32 Βλ. Lagarde, P., Bergquist, U., κ.λπ., Commentaire des réglementations européens sur les régimes matrimoniaux et les partenariats enregistrés, 2η έκδ., Dalloz, Παρίσι, 2018, σημεία 1.7 και 1.8 (σ. 32 και 33).

33 Βλ. Lagarde, P., Bergquist, U., κ.λπ., όπ.π., σημείο 1.8 (σ. 33). Κατά τον Andrea Bonomi, «Article 1. – Champ d’application», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σ. 107 έως 201, ιδίως σημείο 10, «οι εξαιρέσεις αυτές αποτελούν απλώς αρνητικούς περιορισμούς του πεδίου εφαρμογής του [κανονισμού 2016/1103], καθώς αυτό ορίζεται πρωτίστως από τη θετική έννοια των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων [...] Ως εκ τούτου, ζητήματα που δεν εμπίπτουν στην έννοια αυτή βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής [του εν λόγω κανονισμού], ακόμη και αν δεν μνημονεύονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, [του ίδιου κανονισμού]». Βλ., επί παραδείγματι, Wautelet, P., «Article 3. – Définitions», όπ.π., σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των συζύγων και των νομικών προσώπων, σημεία 132 έως 139.

34 Η υπογράμμιση δική μου. Κατά τον Patrick Wautelet, «Article 3. – Définitions», όπ.π., σημείο 80, ο εν λόγω όρος «κανόνες», ο οποίος περιλαμβάνεται επίσης στην αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού 2016/1103, δεν εκφράζει βούληση υιοθέτησης ενός ορισμού, ο οποίος θα διέφερε από τη συνήθη προσέγγιση στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο εάν αυτός δεν ήταν λειτουργικός (βλ. σχετικά με μια τέτοια μέθοδο, η οποία συνίσταται στην «εξέταση της λειτουργίας και των σκοπών που επιδιώκει ένα θεσμικό όργανο ή ένας μηχανισμός που έχει θεσπιστεί με εθνικό νόμο», όπ.π., σκέψεις 78 και 79). Βλ., χάριν συγκρίσεως, άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 650/2012. Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να αντληθούν διδάγματα από τη νομολογία του Δικαστηρίου που αφορά το πεδίο εφαρμογής της Συμβάσεως για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, η οποία υπογράφηκε στις Βρυξέλλες στις 27 Σεπτεμβρίου 1968 (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7), όπως τροποποιήθηκε με τις διαδοχικές συμβάσεις για την προσχώρηση των νέων κρατών μελών στη Σύμβαση αυτή (ΕΕ 1998, C 27, σ. 1), στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών, και από τους κανονισμούς που τη διαδέχθηκαν, όσον αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων. Επομένως, το Δικαστήριο εξέτασε τη φύση των περιουσιακών εννόμων σχέσεων μεταξύ των διαδίκων ή το αντικείμενο της διαφοράς σε συνάρτηση ή όχι με τον γάμο. Βλ. αποφάσεις de Cavel (σκέψη 7), και της 31ης Μαρτίου 1982, W. (25/81, EU:C:1982:116, σκέψεις 7 και 8), καθώς και διάταξη Ιliev (σκέψη 30). Το Δικαστήριο έχει επίσης αποφανθεί λαμβάνοντας υπόψη τον σκοπό της επίμαχης απόφασης ή του επίμαχου κανόνα [βλ., αντιστοίχως, αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 1997, van den Boogaard (C‑220/95, EU:C:1997:91, σκέψη 22), και Mahnkopf (σκέψη 40)]. Εν προκειμένω, πρέπει να εξεταστεί, στην ειδική νομική κατάσταση μιας κοινωνίας κατ’ ιδανικά μέρη μεταξύ συζύγων, αν, βάσει του σκοπού του προβαλλόμενου δικαιώματος, η διαφορά εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103 ή αν εξαιρείται από αυτό λόγω μιας από τις κατηγορίες δικαιωμάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού.

35 Στο μέτρο που ο κανονισμός Βρυξέλλες Ια κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1), ο οποίος είχε αντικαταστήσει με τη σειρά του τη Σύμβαση των Βρυξελλών, η εκ μέρους του Δικαστηρίου ερμηνεία των διατάξεων των δύο τελευταίων νομοθετημάτων ισχύει και για τον κανονισμό Βρυξέλλες Ια, εφόσον οι διατάξεις αυτές μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «ισοδύναμες» εκείνων του τελευταίου αυτού κανονισμού. Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 16ης Μαΐου 2024, Toplofikatsia Sofia (Έννοια της κατοικίας του εναγομένου) (C‑222/23, EU:C:2024:405, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

36 Στην υπόθεση εκείνη, αντικείμενο της διαφοράς ήταν η προσωρινή ρύθμιση των περιουσιακών εννόμων σχέσεων μεταξύ συζύγων, η οποία ήταν αναγκαία στο πλαίσιο της εν λόγω εκκρεμούς διαδικασίας. Βλ. απόφαση de Cavel (σημείο 7, πρώτο εδάφιο).

37 Απόφαση de Cavel (σκέψη 7, δεύτερο έως τέταρτο εδάφιο).

38 Βλ. διάταξη Iliev (σκέψη 30). Συναφώς, ο Dirk Looschelders, «Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug», Praxis des internationalen Privat- und Verfahrensrechts, Gieseking, Bielefeld, 2018, αριθ. 6, σ. 591 έως 594, ιδίως σ. 593 και 594, διευκρινίζει ότι η λύση του γάμου στο βουλγαρικό δίκαιο, το οποίο είχε εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, είχε ως άμεση συνέπεια μόνον τη γένεση συγκυριότητας και ότι η διαφορά σχετικά με τη διανομή της συγκυριότητας αυτής ήταν απλώς έμμεση συνέπεια του διαζυγίου. Εξ αυτού συνάγει ότι το γεγονός ότι η γένεση της εν λόγω συγκυριότητας μεταξύ των πρώην συζύγων εξαρτάται από πτυχές που σχετίζονται με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων συνιστά απλώς προκαταρκτικό ζήτημα το οποίο δεν αποκλείει την εφαρμογή του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Εντούτοις, ο ίδιος επισημαίνει ότι, από τη σκοπιά του δικαίου της Ένωσης, το μόνο που έχει σημασία είναι αν η διανομή της συγκυριότητας υπαγορεύεται από τη λύση του γάμου ή αν δεν έχει καμία σχέση με αυτήν, και ότι το γεγονός ότι η διανομή αυτή εμπίπτει στο εμπράγματο δίκαιο δεν αντιτίθεται στον χαρακτηρισμό της ως υπαγόμενης στον τομέα των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων. Η παρατήρηση αυτή μπορεί, πράγματι, να συναχθεί από τη διαπίστωση ότι η απάντηση του Δικαστηρίου στα ερωτήματα σχετικά με τη διανομή του επίκοινου πράγματος επικεντρώνεται στην εκκαθάρισή του (βλ. διάταξη Iliev, σκέψεις 19 και 22).

39 Βλ. διάταξη Iliev (σκέψη 15, σε συνδυασμό με τις σκέψεις 10 και 11, καθώς και σκέψη 22).

40 Βλ., για παρόμοιες επιφυλάξεις, Farnoux, E., «Improbable retour en grâce de la théorie générale des conflits de juridictions: naissance d’une règle de compétence purement internationale s’agissant d’une action en partage d’un bien immobilier situé en France», Revue critique de droit international privé, αριθ. 1, Dalloz, Παρίσι, 2021, σ. 106 έως 127, ιδίως σ. 125 και 126.

41 Κατά την επ’ ακροατηρίου διαδικασία υποστηρίχθηκε μάλιστα ότι ο σχεδιασμός για την απόκτηση του επίκοινου πράγματος είχε γίνει πριν από τον γάμο, υλοποιήθηκε δε λίγο μετά την υπαγωγή των συζύγων στο επιλεγέν καθεστώς περιουσιακών σχέσεων.

42 Βλ. απόφαση de Cavel (σκέψη 7, τρίτο εδάφιο) και σημείο 46 των παρουσών προτάσεων.

43 Βλ. απόφαση de Cavel (σκέψη 7, δεύτερο εδάφιο). Στη σκέψη 7, τρίτο εδάφιο, της εν λόγω αποφάσεως μνημονεύονται διαφορές που αφορούν ή συνδέονται στενά με «έννομες περιουσιακές σχέσεις μεταξύ συζύγων που απορρέουν απευθείας από το δεσμό του γάμου ή τη λύση του» (η υπογράμμιση δική μου).

44 Βλ. έκθεση Schlosser σχετικά με τη Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 περί προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας στη σύμβαση για τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων και την αναγκαστική εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις καθώς και στο πρωτόκολλο σχετικά με την ερμηνεία της από το Δικαστήριο (ΕΕ 1986, C 298, σ. 99), στο εξής: έκθεση Schlosser, σημείο 50. Βλ., όσον αφορά τη σχέση με την έκθεση αυτή, Farnoux, E., όπ.π., σ. 125.

45 Έκθεση Schlosser (σημείο 50).

46 Βλ. έκθεση Schlosser (σημείο 43).

47 Όπ.π. (σημείο 43).

48 Όπ.π. (σημεία 45 και 46).

49 Βλ. Wautelet, P., «Article 3. – Définitions», όπ.π. (σημείο 64).

50 Βλ. σημείο 48 των παρουσών προτάσεων.

51 Η υπογράμμιση δική μου. Υπενθυμίζεται ότι τα κριτήρια που υιοθετήθηκαν στην απόφαση de Cavel (σκέψη 7) διατυπώνονται ως εξής: διαφορές που αφορούν ή συνδέονται στενά με περιουσιακές έννομες σχέσεις που απορρέουν απευθείας από τον δεσμό του γάμου ή από τη λύση του.

52 Βλ. Looschelders, D., «Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich», όπ.π. (σημείο 10). Κατά τον εν λόγω συγγραφέα, το γεγονός ότι το κριτήριο αυτό περιλαμβάνεται αποκλειστικά σε αιτιολογική σκέψη συνηγορεί υπέρ της ερμηνείας ότι ο άμεσος χαρακτήρας δεν αποτελεί κεντρικό κριτήριο στον ορισμό της έννοιας «περιουσιακές σχέσεις των συζύγων».

53 Βλ. αποδόσεις στην ισπανική («como resultado»), στη γερμανική («aufgrund»), στην αγγλική («as a result»), στην ιταλική («in conseguenza») και στην πολωνική γλώσσα («wynikających»), τις οποίες μπόρεσα να ελέγξω.

54 Βλ. σημείο 47 των παρουσών προτάσεων.

55 Βλ. αιτιολογική σκέψη 8 του κανονισμού 2016/1103.

56 Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 15 και 16 του κανονισμού 2016/1103.

57 Βλ. άρθρα 21 και 27 καθώς και αιτιολογική σκέψη 52 του κανονισμού 2016/1103.

58 Βλ. άρθρο 22 του κανονισμού 2016/1103.

59 Βλ. άρθρο 26 του κανονισμού 2016/1103.

60 Βλ. άρθρο 28 και αιτιολογική σκέψη 52 του κανονισμού 2016/1103.

61 Βλ. άρθρο 21 του κανονισμού 2016/1103.

62 Βλ. επίσης σε περίπτωση εκκρεμούς διαδικασίας σχετικά με την κληρονομική διαδοχή ενός συζύγου ή σχετικά με τον δεσμό του γάμου, αντιστοίχως, αιτιολογικές σκέψεις 33 και 34 του κανονισμού 2016/1103.

63 Βλ. Looschelders, D., «Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug», όπ.π., ιδίως σ. 591 και 594.

64 Βλ. άρθρο 10 του κανονισμού 2016/1103.

65 C‑605/14 (στο εξής: απόφαση Komu κ.λπ., EU:C:2015:833).

66 Το άρθρο αυτό ορίζει ότι σε υποθέσεις εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων και μισθώσεων ακινήτων, αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία, έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους της τοποθεσίας του ακινήτου. Η διάταξη αυτή επαναλαμβάνεται στο άρθρο 24, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Σχετικά με την ερμηνεία της, βλ. σημείο 83 των παρουσών προτάσεων.

67 Βλ. απόφαση Komu κ.λπ. (σκέψεις 13 έως 15).

68 Βλ. απόφαση Komu κ.λπ. (σκέψη 28).

69 Βλ. απόφαση Komu κ.λπ. (σκέψη 30).

70 Βλ. άρθρο 26 του κανονισμού 2016/1103, το οποίο αναφέρεται στην πρώτη κοινή συνήθη διαμονή.

71 Πρβλ. Chikoc Barreda, N., «Entre la lex causae et les lois de police de la lex fori: quelle alternative pour la protection du logement familial dans le règlement “régimes matrimoniaux”?», European Review of Private Law, αριθ. 3, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 2019, σ. 583 έως 615, ιδίως σημείο 4. Η εν λόγω συγγραφέας υπογραμμίζει (σημείο 5) τη διαφορά σε σχέση με τη Σύμβαση της Χάγης του 1978, καθώς, ελλείψει επιλογής δικαίου, το άρθρο 26 του κανονισμού 2016/1103 προβλέπει την υπαγωγή στο δίκαιο του κράτους της πρώτης κοινής συνήθους διαμονής των συζύγων μετά τον γάμο, γεγονός που δεν στερείται μειονεκτημάτων σε περίπτωση κινητικότητας των έγγαμων ζευγαριών (σημείο 6).

72 Βλ. επίσης Erbarth, A., όπ.π., σ. 252.

73 Βλ. άρθρο 21 και αιτιολογική σκέψη 43 του κανονισμού 2016/1103. Επί της διαφοράς με τη Σύμβαση της Χάγης του 1978 και επί της πανομοιότυπης επιλογής στον κανονισμό 650/2012, βλ. Wautelet, P., «Article 22. – Choix de la loi applicable», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σ. 577 έως 676, σημεία 79 και 81.

74 Βλ. αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού 2016/1103. Η Nathalie Joubert, όπ.π., σημείο 16, τονίζει ότι η συμπερίληψη του βασικού καθεστώτος ρύθμισης περιουσιακών σχέσεων καθιστά δυνατή την ενοποίηση του εφαρμοστέου δικαίου επί του συνόλου των περιουσιακών σχέσεων του ζεύγους, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων κατά τις οποίες το υποδεικνυόμενο δίκαιο αγνοεί τις ίδιες τις έννοιες του «καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των συζύγων» και του «βασικού καθεστώτος», γεγονός το οποίο συνιστά μείζονα διαφορά σε σχέση με τη Σύμβαση της Χάγης του 1978. Εξάλλου, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι ένα τέτοιο βασικό καθεστώς εφαρμόζεται σε όλους τους συζύγους, ανεξαρτήτως του συγκεκριμένου συστήματος ρύθμισης περιουσιακών σχέσεων των συζύγων που έχει υιοθετηθεί, συμπεριλαμβανομένου εκείνου της περιουσιακής αυτοτέλειας.

75 Τα ζητήματα αυτά εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2016/1103. Κατά τον Johannes Weber, «Die Europäischen Güterrechtsverordnungen: Eine erste Annäherung», Deutsche Notar-Zeitschrift, 2016, αριθ. 9, σ. 659 έως 697, ιδίως σ. 665, «το καθεστώς των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων αποκτά κατ’ αυτόν τον τρόπο μια διορθωτική λειτουργία ως γενικός κανόνας του διεθνούς δικαίου των οικογενειακών περιουσιακών σχέσεων» (ανεπίσημη μετάφραση).

76 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 2016/1103 και την απόφαση Mahnkopf (σκέψη 41). Βλ. επίσης υποσημείωση 85 των παρουσών προτάσεων.

77 Βλ. Bonomi, A., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημείο 3· Wautelet, P., «Article 27. – Portée de la loi applicable», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σ. 845 έως 915, σημείο 6· Lagarde, P., Bergquist, U., κ.λπ., όπ.π., σημείο 3.2 (σ. 40)· Gallant, E., «Union européenne. – Règlements n^o 2016/1103 et 2016/1104 sur les régimes matrimoniaux et les régimes partenariaux», JurisClasseur Procédure civile, LexisNexis, Παρίσι, 17 Ιουνίου 2021, τεύχος 3000-80, σημείο 43, και Weber, J., όπ.π., σ. 665. Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Szpunar στην υπόθεση Mahnkopf (C‑558/16, EU:C:2017:965, σημείο 76, και, όσον αφορά το κριτήριο της διανομής της περιουσίας μεταξύ των συζύγων, σημείο 91).

78 Βλ. Mankowski, P., «Verschiebungen bei der Qualifikation vermögensrechtlicher Beziehungen zwischen den Ehegatten durch die EuGüVO», Neue Zeitschrift für Familienrecht, C.H. Beck, Μόναχο, 2021, αριθ. 17, σ. 757 έως 764, ιδίως σ. 758.

79 Στο ίδιο πνεύμα, όσον αφορά το καθεστώς της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας μεταξύ συζύγων με περιουσιακή αυτοτέλεια για ζητήματα που σχετίζονται, επί παραδείγματι, με τις υποχρεώσεις της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας ή με την αποζημίωση ενός συγκυρίου, βλ. Wautelet, P., «Article 27. – Portée de la loi applicable», όπ.π., σημείο 67.

80 Βλ. Godechot-Patris, S., «Règlementation depuis le 29 janvier 2019», JurisClasseur Notarial Formulaire, LexisNexis, Παρίσι, 15 Σεπτεμβρίου 2023, τεύχος 320, σημείο 111, και Wautelet, P., «Article 27. – Portée de la loi applicable», όπ.π., σημείο 74. Όσον αφορά το κοινό δίκαιο που διέπει τις περιπτώσεις εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας, οι ίδιοι εκφράζουν αμφιβολίες, παραπέμποντας στο δίκαιο της τοποθεσίας του πράγματος. Σχετικά με την εισήγηση για μια κατά περίπτωση προσέγγιση, βλ. Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σημεία 176 και 177.

81 Βλ. Hausmann, R., Internationales und Europäisches Familienrecht, 3η έκδ., C.H. Beck, Μόναχο, 2024, σημείο 355. Βλ. επίσης Godechot-Patris, S., «Compétence juridictionnelle en matière d’action en partage d’un immeuble situé en France», Revue Juridique Personnes et Famille, αριθ. 5, Lamy, Παρίσι, 2020. Βλ. επιπλέον σημείο 86 των παρουσών προτάσεων σχετικά με τη σύνδεση που μπορεί να γίνει με το άρθρο 29 του κανονισμού 2016/1103. Ως εκ τούτου, ελλείψει συζυγικού δεσμού, η λύση της συγκυριότητας θα ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Βλ. τέλος σημείο 68 των παρουσών προτάσεων, σχετικά με την οικογενειακή στέγη.

82 Βλ. Mankowski, P., όπ.π., σ. 758. Ο εν λόγω συγγραφέας διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η ύπαρξη χρηματικής απαίτησης του ενός συζύγου έναντι του άλλου δεν αρκεί αφ’ εαυτής για τον χαρακτηρισμό της ως εμπίπτουσας στις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων, εφόσον η απαίτηση αυτή δεν έχει καμία σχέση με τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων.

83 Για τα άγαμα ζεύγη, βλ. κανονισμό (ΕΕ) 2016/1104 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2016, για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της διεθνούς δικαιοδοσίας, του εφαρμοστέου δικαίου και της αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε ζητήματα περιουσιακών σχέσεων των καταχωρισμένων συντρόφων (ΕΕ 2016, L 183, σ. 30).

84 Απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, V A και Z A (Επικουρική διεθνής δικαιοδοσία σε υποθέσεις κληρονομικής διαδοχής) (C‑645/20, EU:C:2022:267, σκέψη 21 σε αντιπαραβολή με τις σκέψεις 37, 38, 44 και 45). Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, από την αρχή αυτή προκύπτει ότι εμπίπτει στον κανονισμό 650/2012 εθνικός κανόνας του οποίου ο κύριος σκοπός συνίσταται στον καθορισμό της κληρονομικής μερίδας που πρέπει να αναγνωριστεί στον επιζώντα σύζυγο σε σχέση με τους λοιπούς κληρονόμους και όχι στη διανομή περιουσιακών στοιχείων μεταξύ των συζύγων. Βλ. απόφαση Mahnkopf (σκέψη 40). Από τη νομολογία αυτή συνάγω ότι, δυνάμει της εν λόγω αρχής, η λύση, μέσω διανομής, της εξ αδιαιρέτου κληρονομιαίας συγκυριότητας συγκληρονόμων μεταξύ του επιζώντος συζύγου και των κληρονόμων του αποβιώσαντος συζύγου πρέπει επίσης να διέπεται από τον κανονισμό 650/2012. Βλ. Lardeux, G., «De certaines hypothèses délicates du droit international privé des immeubles», Journal du droit international (Clunet), LexisNexis, Παρίσι, αριθ. 4, 2021, σ. 1259 έως 1275, υποσημείωση 28, καθώς και Péroz, H., και Fongaro, É, «Mai 2019-mai 2020: le droit international privé n’est pas près d’être confiné», Droit et Patrimoine, αριθ. 304, Lamy, Παρίσι, 2020, ιδίως μέρος III, το οποίο αφορά τις «[υ]ποχρεώσεις και περιουσιακά στοιχεία».

85 Βλ. απόφαση της 26ης Μαρτίου 2026, Isergartler (C‑618/24, EU:C:2026:251, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Το Δικαστήριο αιτιολόγησε την απόφασή του παραπέμποντας στην «αρχή της ενότητας της κληρονομικής διαδοχής, η οποία εξειδικεύεται μεταξύ άλλων στο άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 650/2012, το οποίο διευκρινίζει ότι το εφαρμοστέο δίκαιο δυνάμει του κανονισμού αυτού διέπει “το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής”» (η υπογράμμιση δική μου). Όσον αφορά τη σχέση αυτή μεταξύ εφαρμοστέου δικαίου και διεθνούς δικαιοδοσίας, βλ. Peroz, H., και Fongaro, É, όπ.π. Η Hélène Peroz επισημαίνει ότι η διανομή της κληρονομίας προβλέπεται μόνο στο άρθρο 23, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 650/2012, το οποίο αφορά το πεδίο εφαρμογής του εφαρμοστέου δικαίου και όχι τους κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων. Η ίδια θεωρεί εντούτοις ότι, εφόσον ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται στο εφαρμοστέο στη διανομή της κληρονομίας δίκαιο, οι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπει ο ίδιος κανονισμός εφαρμόζονται, κατά μείζονα λόγο, και επί του ζητήματος αυτού. Όσον αφορά την αναλογία με το άρθρο 23, παράγραφος 2, στοιχεία εʹ, και ιʹ, του ίδιου κανονισμού, βλ. επίσης Looschelders, D., «Internationale Zuständigkeit für die Auseinandersetzung von Miteigentum bei ehegüterrechtlichem Bezug», όπ.π., σ. 594.

86 Βλ. Bonomi, A., και Wautelet, P., «Introduction», όπ.π., σημείο 38, και Bonomi, A., «Article 21. – Unité de la loi applicable», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σημείο 5.

87 Βλ. Bonomi, A., και Wautelet, P., «Introduction», όπ.π., σημεία 43 και 60.

88 Βλ. άρθρο 21 του κανονισμού 2016/1103, το οποίο δεν προβλέπει κανέναν περιορισμό όσον αφορά τη φύση και την τοποθεσία των περιουσιακών στοιχείων.

89 Φρονώ ότι μπορεί να γίνει παραλληλισμός με τα κριτήρια εκκαθάρισης των περιπτώσεων κοινής περιουσίας κατ’ εφαρμογήν του τσεχικού δικαίου. Βλ. τις πληροφορίες που παρέχονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 63 του κανονισμού 2016/1103, οι οποίες είναι διαθέσιμες στην ακόλουθη διαδικτυακή διεύθυνση: https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/property-marriage-civil-partnerships/matrimonial-property-regimes/cz_fr. Βλ. επίσης όσον αφορά τη ρύθμιση του τσεχικού δικαίου σχετικά με την εκκαθάριση του καθεστώτος περιουσιακής αυτοτέλειας, Zuklínová, M., «§ 729», σε Zuklínová, M., κ.λπ., όπ.π., ιδίως μέρος III σχετικά με τα κοινά δικαιώματα και τις κοινές υποχρεώσεις των συζύγων στο πλαίσιο του καθεστώτος περιουσιακής αυτοτέλειας. Βλ., για μια συνοπτική παρουσίαση του γαλλικού δικαίου, ιδίως όσον αφορά την εκκαθάριση του καθεστώτος περιουσιακών σχέσεων των συζύγων υπό περιουσιακή αυτοτέλεια και των περιουσιακών στοιχείων που τους ανήκουν εξ αδιαιρέτου, Collard, F., όπ.π., σημεία 18 και επόμενα. Ο Patrick Wautelet επισήμανε ότι η ύπαρξη εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας, όταν αυτή συνδέει (πρώην) συζύγους, γεννά ειδικά ζητήματα τα οποία βρίσκουν απάντηση στο ειδικό δίκαιο των περιουσιακών σχέσεων των ζευγαριών («Article 1.– Champ d’application», όπ.π., σημείο 176, και «Article 27.– Portée de la loi applicable», όπ.π, σημείο 67).

90 Βλ., ειδικότερα, άρθρο 24, σημείο 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια και άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία ζʹ και ηʹ, του κανονισμού 2016/1103.

91 Βλ. σημείο 40 και υποσημείωση 34 των παρουσών προτάσεων.

92 Υπό την έννοια αυτή, βλ. Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημείο 130, ο οποίος προτείνει να ληφθούν υπόψη οι διάφοροι δεσμοί και αλληλεπιδράσεις μεταξύ του εμπράγματου δικαίου, αφενός, και του εφαρμοστέου στις περιουσιακές σχέσεις των ζευγαριών δικαίου, αφετέρου, προκειμένου να εκτιμηθεί επακριβώς το περιεχόμενο της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2016/1103.

93 Βλ. Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημεία 129 και 181. Στο σημείο 129, επισημαίνει ότι «τα ζητήματα κυριότητας και κτήσης κυριότητας είναι κεντρικής σημασίας και διαρθρώνουν το δίκαιο των περιουσιακών σχέσεων» και, στα σημεία 173 και 177, ότι η εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα αποτελεί αντικείμενο κανόνων που συνιστούν σημαντικό μέρος του εμπραγμάτου καθεστώτος, γεγονός το οποίο, εντούτοις, δεν αποκλείει ipso facto την εφαρμογή του κανονισμού 2016/1103.

94 Βλ. άρθρο 24, σημείο 1, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια και άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ιαʹ, του κανονισμού 650/2012.

95 Σχετικά με τη δυσχέρεια, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προσδιοριστεί κατά πόσον ένα δικαίωμα ανήκει στην κατηγορία των εμπράγματων δικαιωμάτων που εμπίπτουν στο άρθρο 29 του κανονισμού 2016/1103, βλ. Wautelet, P., «Article 29. – Adaptation des droits réels», σε Bonomi, A., και Wautelet, P., όπ.π., σ. 993 έως 1023, σημείο 23.

96 Πρβλ. αποφάσεις της 17ης Μαΐου 1994, Webb (C‑294/92, EU:C:1994:193, σκέψη 14), και Komu κ.λπ. (σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Reitbauer κ.λπ. (C‑722/17, EU:C:2019:577, σκέψη 45).

97 Βλ. έκθεση Schlosser (σημείο 166) καθώς και αποφάσεις της 10ης Ιανουαρίου 1990, Reichert και Kockler (C‑115/88, EU:C:1990:3, σκέψη 12), και της 10ης Ιουλίου 2019, Reitbauer κ.λπ. (C‑722/17, EU:C:2019:577, σκέψη 48).

98 Βλ. απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, σκέψη 47). Το Δικαστήριο συνήγαγε τον ορισμό αυτόν από την αιτιολογική έκθεση της προτάσεως κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου [COM(2009) 154 τελικό], σ. 5. Στην πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων στον τομέα των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων [COM(2016) 106 final], διευκρινίζεται, όσον αφορά το άρθρο 1, ότι ο «κανονισμός δεν αφορά τον χαρακτήρα των εμπράγματων δικαιωμάτων επί περιουσιακών αγαθών, τον χαρακτηρισμό περιουσιακών αγαθών και δικαιωμάτων και τον προσδιορισμό των προνομίων του δικαιούχου αυτών των δικαιωμάτων», σημείο 5.1 (σ. 7).

99 Βλ. απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, σκέψη 48). Το Δικαστήριο στηρίζεται στις επεξηγήσεις που παρέχονται στην αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού 650/2012, οι οποίες διατυπώνονται με τους ίδιους όρους στην αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού 2016/1103.

100 Ανάλογες διατάξεις περιλαμβάνονται στο άρθρο 31 του κανονισμού 650/2012, το πεδίο εφαρμογής του οποίου ορίστηκε από το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2017, Kubicka (C‑218/16, EU:C:2017:755, σκέψη 63), ως περιοριζόμενο στο περιεχόμενο των εμπράγματων δικαιωμάτων και στην αποδοχή τους στην έννομη τάξη του κράτους μέλους στο οποίο προβάλλονται. Το άρθρο αυτό δεν μπορεί να εφαρμόζεται όταν το εμπράγματο δικαίωμα που μεταβιβάζεται με άμεση κληροδοσία είναι το δικαίωμα κυριότητας και το κράτος μέλος που οφείλει να αναγνωρίσει τα αποτελέσματά του γνωρίζει ένα τέτοιο δικαίωμα (σκέψεις 64 και 65 της εν λόγω αποφάσεως).

101 Βλ. Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημείο 174 και περίπτωση 14.

102 Βλ. αιτιολογική σκέψη 52 του κανονισμού 2016/1103. Βλ. επίσης Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημεία 176 και 177.

103 Βλ. Wautelet, P., «Article 29. – Adaptation des droits réels», όπ.π., σημείο 26. Βλ. επίσης, επί της αρχής, για τα ζητήματα που αφορούν τη λύση της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας μεταξύ συζύγων, συνδυασμένη ερμηνεία των άρθρων 27 και 29 του κανονισμού 2016/1103, η οποία εντούτοις χρήζει διαφοροποιήσεως σε περίπτωση ελλείψεως διακρίσεως μεταξύ του εφαρμοστέου στις περιουσιακές σχέσεις δικαίου και του καθεστώτος της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας του κοινού δικαίου, Godechot-Patris, S., «Article 27», σε Corneloup, S., κ.λπ., όπ.π., σ. 267 έως 281, ειδικότερα σημείο 39.

104 Βλ. Wautelet, P., «Article 1. – Champ d’application», όπ.π., σημεία 131 έως 133.

105 Όπ.π., σκέψη 179. Βλ. επίσης Looschelders, D., «Art. 1 EuGüVO Anwendungsbereich», όπ.π., 2024, σημείο 11.

106 Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 27 και 28 του κανονισμού 2016/1103. Επιπλέον, στον τομέα της εκτελέσεως αποφάσεων, αποκλειστική αρμοδιότητα έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους του τόπου εκτελέσεως. Βλ. άρθρο 24, σημείο 5, του κανονισμού Βρυξέλλες Ια. Στην απόφαση της 26ης Μαρτίου 1992, Reichert και Kockler (C‑261/90, EU:C:1992:149, σκέψεις 26 και 27), η οποία βασίζεται στην έκθεση του P. Jenard σχετικά με τη Σύμβαση των Βρυξελλών (ΕΕ 1986, C 298, σ. 29), απαιτείται η ύπαρξη στενής συνάφειας με «τη χρήση βίας, τη λήψη συντηρητικών μέτρων ή την αποστέρηση κινητών και ακινήτων προκειμένου να εξασφαλιστεί η εφαρμογή των αποφάσεων, των πράξεων».