Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 11ης Σεπτεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑311/24
Bundeswettbewerbsbehörde
κατά
M. GmbH
[αίτηση του Oberlandesgericht Wien
(ανώτερου περιφερειακού δικαστηρίου Βιέννης, Αυστρία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Γεωργία – Ανταγωνισμός – Οδηγία (ΕΕ) 2019/633 – Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές – Άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ – Παραβάσεις – Αγοραστής ο οποίος ζητεί από πλείονες προμηθευτές του πληρωμή που δεν σχετίζεται με την πώληση γεωργικών προϊόντων και τροφίμων – Σώρευση προστίμων (ενός για κάθε προμηθευτή από τον οποίο ζητήθηκε πληρωμή) – Εθνική ρύθμιση που προβλέπει την επιβολή προστίμου ανερχόμενου μέχρι του ποσού των 500 000 ευρώ ανά παράβαση »
I. Εισαγωγή
1. Η M. GmbH, εταιρία περιορισμένης ευθύνης, εκμεταλλεύεται καταστήματα λιανικής πώλησης τροφίμων στην Αυστρία. Λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας COVID‑19 επί της πελατείας της, καθώς και του πληθωρισμού που επηρέασε, μεταξύ άλλων, το ενεργειακό κόστος, η εταιρία βρέθηκε σε οικονομική δυσχέρεια και, προκειμένου να την αντιμετωπίσει, αποφάσισε να κινήσει διαδικασία μετασχηματισμού, τη χρηματοδότηση της οποίας επιθυμούσε να αναλάβουν, εν μέρει, οι προμηθευτές της. Στο πλαίσιο αυτό, η εν λόγω εταιρία απέστειλε, ταυτοχρόνως, σε δεκαέξι προμηθευτές της ηλεκτρονικό μήνυμα με το οποίο εξηγούσε το σχέδιό της, συνοδευόμενο από προτιμολόγιο στο οποίο αναγραφόταν το προς καταβολή ποσό για τη συμμετοχή στο εν λόγω σχέδιο μετασχηματισμού. Η Bundeswettbewerbsbehörde (ομοσπονδιακή αρχή ανταγωνισμού, Αυστρία) (στο εξής: BWB) υπέβαλε ενώπιον του αρμόδιου αυστριακού δικαστηρίου δεκαέξι αιτήσεις κατά της εν λόγω εταιρίας, για την επιβολή προστίμου βάσει της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσίας.
2. Στο πλαίσιο αυτό, το Oberlandesgericht Wien (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Βιέννης, Αυστρία), το οποίο έχει επιληφθεί τεσσάρων εκ των αιτήσεων αυτών, διερωτάται, κατ’ ουσίαν, αφενός, αν είναι συμβατή προς το δίκαιο της Ένωσης η εθνική νομοθεσία βάσει της οποίας είναι δυνατόν ένα σύνολο απαγορευμένων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών να χαρακτηριστεί ως «ενιαία παράβαση» όταν οι πρακτικές αυτές συνιστούν συρροή παραβάσεων, καθώς και να επιβληθεί ενιαίο πρόστιμο για το εν λόγω σύνολο πρακτικών, και, αφετέρου, αν είναι συμβατός προς το δίκαιο της Ένωσης ο καθορισμός ανωτάτου ορίου του προστίμου που επιβάλλεται ως κύρωση για παράβαση συγκροτούμενη από μία ή περισσότερες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
3. Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποφανθεί για πρώτη φορά σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας (ΕΕ) 2019/633 (2) και, ιδίως, σχετικά με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο παρέχει στις εθνικές αρχές επιβολής την εξουσία να επιβάλλουν πρόστιμα και άλλες ισοδύναμες κυρώσεις καθώς και να λαμβάνουν προσωρινά μέτρα κατά του παραβάτη ή να κινούν διαδικασία προς τον σκοπό αυτόν, σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες και διαδικασίες (3). Πιο συγκεκριμένα, το Δικαστήριο καλείται να παράσχει σημαντικές διευκρινίσεις σχετικά με τη διαδικασία επιβολής κυρώσεων για συμπεριφορές που απαγορεύονται από την εν λόγω οδηγία.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
4. Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 1, 8, 9, 14, 34 και 39 της οδηγίας 2019/633:
«(1) Εντός της αλυσίδας εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, παρατηρούνται συχνά σημαντικές ανισορροπίες στη διαπραγματευτική ισχύ μεταξύ προμηθευτών και αγοραστών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Οι εν λόγω ανισορροπίες στη διαπραγματευτική ισχύ μπορούν να οδηγούν σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όπου μεγαλύτεροι και ισχυρότεροι εμπορικοί εταίροι προσπαθούν να επιβάλλουν ορισμένες πρακτικές ή συμβατικές ρυθμίσεις οι οποίες είναι προς όφελός τους σε σχέση με συναλλαγή πώλησης. […] Θα πρέπει να καθοριστεί ελάχιστο ενωσιακό πρότυπο προστασίας έναντι των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, προκειμένου να μειωθούν οι πρακτικές αυτές, οι οποίες πιθανόν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο βιοτικό επίπεδο της γεωργικής κοινότητας. Η προσέγγιση ελάχιστης εναρμόνισης στην παρούσα οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν ή να διατηρούν εθνικούς κανόνες που υπερβαίνουν τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που αναφέρονται στην παρούσα οδηγία.
[…]
(8) Η πλειονότητα των κρατών μελών διαθέτει ειδικούς εθνικούς κανόνες για την προστασία των προμηθευτών από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που προκύπτουν στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. […] Ως εκ τούτου, ορισμένα κράτη μέλη, τα οποία διαθέτουν ειδικούς κανόνες για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αναθέτουν την επιβολή των εν λόγω κανόνων σε διοικητικές αρχές. Ωστόσο, οι κανόνες των κρατών μελών για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές –στον βαθμό που υπάρχουν– χαρακτηρίζεται από σημαντική απόκλιση.
(9) Ο αριθμός και το μέγεθος των φορέων ποικίλλουν στα διάφορα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Οι διαφορές στη διαπραγματευτική ισχύ, που αντιστοιχούν στην οικονομική εξάρτηση του προμηθευτή από τον αγοραστή, είναι πιθανόν να οδηγήσουν στην επιβολή αθέμιτων εμπορικών πρακτικών σε μικρότερες επιχειρήσεις από μεγαλύτερες. Μια δυναμική προσέγγιση, που βασίζεται στο σχετικό μέγεθος του προμηθευτή και του αγοραστή όσον αφορά τον ετήσιο κύκλο εργασιών, θα πρέπει να παρέχει καλύτερη προστασία έναντι αθέμιτων εμπορικών πρακτικών για τις επιχειρήσεις εκείνες που τη χρειάζονται περισσότερο. […]
[…]
(14) Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζεται στην επιχειρηματική συμπεριφορά των μεγαλύτερων επιχειρήσεων έναντι επιχειρήσεων με μικρότερη διαπραγματευτική ισχύ. Μια κατάλληλη προσέγγιση για τη σχετική διαπραγματευτική ισχύ είναι ο ετήσιος κύκλος εργασιών των διαφόρων επιχειρήσεων. […] Ένα ανώτερο όριο θα πρέπει να αποτρέπει την παροχή προστασίας σε επιχειρήσεις που δεν είναι ευάλωτες ή είναι πολύ λιγότερο ευάλωτες σε σχέση με τους μικρότερους εταίρους ή ανταγωνιστές τους. Ως εκ τούτου, η παρούσα οδηγία καθορίζει κατηγορίες επιχειρήσεων βάσει του κύκλου εργασιών, σύμφωνα με τις οποίες παρέχεται προστασία.
[…]
(34) Η ύπαρξη ενός αποτρεπτικού παράγοντα, όπως είναι η εξουσία επιβολής ή κίνησης διαδικασίας, π.χ. διαδικασίας επιβολής προστίμων, από δικαστήρια, και άλλων εξίσου αποτελεσματικών κυρώσεων και δημοσίευσης των αποτελεσμάτων ερευνών, συμπεριλαμβανομένης της δημοσίευσης πληροφοριών σχετικά με αγοραστές που έχουν διαπράξει παραβάσεις, μπορεί να ενθαρρύνει αλλαγές συμπεριφοράς και την εφαρμογή προδικαστικών λύσεων μεταξύ των μερών και, συνεπώς, θα πρέπει να αποτελεί μέρος των εξουσιών των αρχών επιβολής. Τα πρόστιμα μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά και αποτρεπτικά. Ωστόσο, η αρχή επιβολής θα πρέπει να δύναται να αποφασίσει ποια από τις εξουσίες της θα ασκήσει σε κάθε έρευνα και αν θα επιβάλει πρόστιμο ή θα κινήσει διαδικασία για την επιβολή προστίμου ή άλλης εξίσου αποτελεσματικής κύρωσης.
[…]
(39) Δεδομένου ότι η πλειονότητα των κρατών μελών διαθέτει ήδη εθνικούς κανόνες για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αν και απαντώνται αποκλίσεις, ενδείκνυται να χρησιμοποιηθεί μία οδηγία για να καθιερωθεί ένα ελάχιστο πρότυπο προστασίας βάσει του ενωσιακού δικαίου. Αυτό θα πρέπει να δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να ενσωματώσουν τους σχετικούς κανόνες στην εθνική τους έννομη τάξη ούτως ώστε να δημιουργηθούν συνεκτικά καθεστώτα. Δεν θα πρέπει να απαγορεύεται στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν στην επικράτειά τους αυστηρότερους εθνικούς κανόνες, οι οποίοι προβλέπουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας έναντι αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, εντός των ορίων του δικαίου της Ένωσης που εφαρμόζεται στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, υπό την προϋπόθεση ότι οι κανόνες αυτοί είναι αναλογικοί.»
5. Το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1. Προκειμένου να καταπολεμηθούν οι πρακτικές που καταφανώς παρεκκλίνουν από την ορθή εμπορική συμπεριφορά, αντιβαίνουν στην καλή πίστη και τα χρηστά συναλλακτικά ήθη και επιβάλλονται μονομερώς από έναν εμπορικό εταίρο σε έναν άλλο, η παρούσα οδηγία καθορίζει ελάχιστο κατάλογο απαγορευμένων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στις σχέσεις μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και θεσπίζει ελάχιστους κανόνες σχετικά με την επιβολή των εν λόγω απαγορεύσεων και ρυθμίσεων για τον συντονισμό μεταξύ των αρχών επιβολής.
2. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε ορισμένες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές οι οποίες προκύπτουν σε σχέση με τις πωλήσεις γεωργικών προϊόντων και τροφίμων από:
α) προμηθευτές με ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 2 000 000 EUR σε αγοραστές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 2 000 000 EUR·
β) προμηθευτές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 2 000 000 EUR που δεν υπερβαίνει τα 10 000 000 EUR σε αγοραστές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 10 000 000 EUR·
γ) προμηθευτές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 10 000 000 EUR που δεν υπερβαίνει τα 50 000 000 EUR σε αγοραστές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 50 000 000 EUR·
δ) προμηθευτές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 50 000 000 EUR που δεν υπερβαίνει τα 150 000 000 EUR σε αγοραστές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 150 000 000 EUR·
ε) προμηθευτές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 150 000 000 EUR που δεν υπερβαίνει τα 350 000 000 EUR σε αγοραστές με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 350 000 000 EUR.
[…]»
6. Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, με τίτλο «Απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», προβλέπει στην παράγραφο 1, στοιχείο δʹ, τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την απαγόρευση τουλάχιστον όλων των ακόλουθων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών:
[…]
δ) ο αγοραστής απαιτεί πληρωμές από τον προμηθευτή που δεν σχετίζονται με την πώληση των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων του προμηθευτή.»
7. Το άρθρο 6 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εξουσίες των αρχών επιβολής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι κάθε αρχή επιβολής τους διαθέτει τους πόρους και την εμπειρογνωμοσύνη που απαιτούνται για την εκτέλεση των καθηκόντων της και της αναθέτουν τις ακόλουθες εξουσίες:
[…]
δ) την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις οι οποίες διαπιστώνουν παράβαση των απαγορεύσεων που καθορίζονται στο άρθρο 3 και απαιτεί από τον αγοραστή να παύσει την απαγορευμένη εμπορική πρακτική […]·
ε) την εξουσία να επιβάλλει ή να κινήσει διαδικασία για την επιβολή προστίμων και άλλων ισοδυνάμων κυρώσεων, καθώς και προσωρινών μέτρων, στον αυτουργό της παράβασης, σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες και διαδικασίες·
[…]
Οι κυρώσεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο στοιχείο ε) είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τη φύση, τη διάρκεια, τη συχνότητα και τη σοβαρότητα της παράβασης.»
Β. Το αυστριακό δίκαιο
8. Ο Bundesgesetz zur Verbesserung der Nahversorgung und der Wettbewerbsbedingungen (Faire-Wettbewerbsbedingungen-Gesetz) (αυστριακός νόμος περί βελτιώσεως του εκ του σύνεγγυς εφοδιασμού και των όρων ανταγωνισμού με σκοπό τη διασφάλιση συνθηκών θεμιτού ανταγωνισμού) (4), όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον Bundesgesetz, mit dem das Bundesgesetz zur Verbesserung der Nahversorgung und der Wettbewerbsbedingungen geändert wird (αυστριακό νόμο για την τροποποίηση του νόμου περί βελτιώσεως του εκ του σύνεγγυς εφοδιασμού και των όρων ανταγωνισμού), της 31ης Δεκεμβρίου 2021 (στο εξής: FWBG) (5), μεταφέρει στο αυστριακό δίκαιο την οδηγία 2019/633.
9. Οι διατάξεις του άρθρου 5c, παράγραφος 1, και του παραρτήματος I, σημείο 4, του FWBG μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη, με πανομοιότυπη διατύπωση, το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο δʹ, της οδηγίας.
10. Το άρθρο 6, παράγραφος 2, του FWBG, το οποίο μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 6 της οδηγίας, έχει ως εξής:
«Κατόπιν αιτήσεως της αρχής που διεξάγει την έρευνα για τους σκοπούς του τμήματος 2, το αρμόδιο για υποθέσεις συμπράξεων δικαστήριο μπορεί να επιβάλει στον αγοραστή, κατά την έννοια του άρθρου 5b, σημείο 2, ο οποίος παραβαίνει τις διατάξεις του άρθρου 5c, πρόστιμο ανωτάτου ποσού 500 000 ευρώ. Κατά τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου λαμβάνονται, ιδίως, υπόψη η σοβαρότητα και η διάρκεια της παραβάσεως, ο εξ αυτής πλουτισμός, ο βαθμός ευθύνης και η οικονομική δυνατότητα. Το άρθρο 33 του KartG 2005 εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν.»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
11. Η M. GmbH είναι εταιρία περιορισμένης ευθύνης η οποία εκμεταλλεύεται καταστήματα λιανικής πώλησης τροφίμων στην Αυστρία.
12. Έχοντας πληγεί οικονομικά λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας COVID‑19 στον τομέα του τουρισμού, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση της πελατείας στον τομέα της λιανικής πώλησης τροφίμων και την αύξηση του κόστους, η εν λόγω εταιρία κίνησε διαδικασία πλήρους μετασχηματισμού. Για τον σκοπό αυτόν, προσέλαβε εξωτερικό σύμβουλο, ο οποίος τη συμβούλευσε να ζητήσει από τους προμηθευτές της να συνεισφέρουν οικονομικά ώστε να καλυφθεί εν μέρει το υψηλό κόστος μιας τέτοιας διαδικασίας.
13. Στις 16 Μαΐου 2023 η εν λόγω εταιρία παρουσίασε το σχέδιο αυτό, διοργανώνοντας διαδικτυακή «ημερίδα προμηθευτών» («Supplier Day»), στο πλαίσιο της οποίας παρέσχε στους προμηθευτές της επισκόπηση της τρέχουσας κατάστασης της αγοράς και των σχετικών προβλημάτων, καθώς και των ζημιών που αυτή υφίστατο. Παρουσίασε τη διαδικασία μετασχηματισμού της, σκοπός της οποίας ήταν η επαγγελματοποίηση της διαχείρισης κατηγοριών («Category Management») και η βελτιστοποίηση των εσωτερικών διαδικασιών. Επιπλέον, ανέλυσε στους προμηθευτές της τις ανάγκες της για επενδύσεις, τονίζοντας ότι ήταν αναγκαίο να επενδύσει σε φιλικές προς το κλίμα μονάδες παραγωγής υδρογόνου και σε στόλο βαρέων οχημάτων με ουδέτερο ισοζύγιο CO2. Συναφώς, η ως άνω εταιρία ανέφερε στους προμηθευτές ότι χρειαζόταν την οικονομική συμμετοχή τους για την υλοποίηση του σχεδίου αυτού και ότι, εφόσον ήταν διατεθειμένοι να της παράσχουν τη στήριξή τους, εκείνη θα το λάμβανε υπόψη.
14. Στις 17 Μαΐου 2023 η M. GmbH απέστειλε, ταυτοχρόνως, σε έκαστο εκ των προμηθευτών της μία από τις δύο εκδοχές του ίδιου μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ανάλογα με το αν είχαν λάβει μέρος ή όχι στην προαναφερθείσα ημερίδα. Με το εν λόγω μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τους ζήτησε να καταβάλουν ένα συγκεκριμένο ποσό προκειμένου να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση της διαδικασίας μετασχηματισμού που σχεδίαζε να υλοποιήσει. Τα μηνύματα αυτά συνοδεύονταν από προτιμολόγια στα οποία αναγράφονταν διάφορα κατ’ αποκοπήν ποσά. Πλην του αναγραφόμενου στο προτιμολόγιο ποσού και της διαφοροποίησης ανάλογα με το αν ο συγκεκριμένος προμηθευτής είχε λάβει μέρος ή όχι στην ημερίδα, τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ήταν πανομοιότυπα για όλους τους προμηθευτές. Ωστόσο, με δική της πρωτοβουλία, η εν λόγω εταιρία αποφάσισε να τερματίσει το πρόγραμμα αναζήτησης επενδύσεων, να ακυρώσει τα προτιμολόγια που είχαν επισυναφθεί στα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και να επιστρέψει τα ποσά που είχαν καταβάλει ορισμένοι προμηθευτές. Συνολικά, μόνον δύο από τους δεκαέξι προμηθευτές αποφάσισαν να απαντήσουν θετικά στην αίτηση επένδυσης και να καταβάλουν τα ποσά που αναγράφονταν στα προτιμολόγια που είχαν επισυναφθεί στα αποσταλέντα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
15. Η BWB διαπίστωσε ότι, ως αγοράστρια, η M. GmbH είχε ζητήσει από δεκαέξι εκ των προμηθευτών της πληρωμή η οποία δεν σχετιζόταν με την πώληση γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Η εν λόγω αρχή έκρινε ότι καθένα από τα αιτήματα πληρωμής συνιστούσε χωριστή παράβαση των συνδυασμένων διατάξεων του άρθρου 5c, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, σημείο 4, του FWBG, οι οποίες συνιστούν μεταφορά του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2019/633 στο αυστριακό δίκαιο. Ως εκ τούτου, στις 10 Νοεμβρίου 2023, υπέβαλε ενώπιον του αρμοδίου αυστριακού δικαστηρίου δεκαέξι αιτήσεις κατά της M. GmbH για την επιβολή ευλόγου προστίμου δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 2, του FWBG (6).
16. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το άρθρο 6, παράγραφος 2, του FWBG προβλέπει την επιβολή κύρωσης ποινικού χαρακτήρα. Κατά την αυστριακή ποινική θεωρία, η αποδιδόμενη στην M. GmbH συμπεριφορά πρέπει να χαρακτηριστεί ως «ενιαία παράβαση», λόγω του ότι παρουσιάζει νομική ενότητα πράξης η οποία συνιστά την αντικειμενική υπόσταση μιας παραβάσεως («tatbestandliche Handlungseinheit»). Συνεπώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι τα αποδιδόμενα πραγματικά περιστατικά αφορούν τις σχέσεις με δεκαέξι διαφορετικούς προμηθευτές, θα πρέπει να επιβληθεί ένα ενιαίο πρόστιμο ανώτατου ποσού 500 000 ευρώ, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, του ως άνω νόμου.
17. Ωστόσο, το εν λόγω δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον το αποτέλεσμα αυτό καθιστά δυνατή την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται με την οδηγία 2019/633, ήτοι την επανεξισορρόπηση της διαπραγματευτικής ισχύος των αγοραστών και των προμηθευτών στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, επανεξισορρόπηση η οποία, κατά το αιτούν δικαστήριο, είναι δυνατόν να υπάρξει μόνο στο επίπεδο της ατομικής σχέσης μεταξύ αγοραστή και προμηθευτή. Εφόσον κριθεί ότι ο χαρακτηρισμός της παραβάσεως ως «ενιαίας παραβάσεως» δεν είναι σύμφωνος με την οδηγία, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η εν λόγω οδηγία αντιτίθεται στην επιβολή χωριστών προστίμων για καθεμιά από τις διαπιστωθείσες παραβάσεις βάσει της αρχής της σώρευσης των κυρώσεων.
18. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberlandesgericht Wien (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Βιέννης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1 α) Έχει το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της [οδηγίας 2019/633] την έννοια ότι η διάταξη αυτή, σε περίπτωση κατά την οποία αγοραστής, βάσει αποφάσεως που εκφράζει ενιαία βούληση, ζητεί την ίδια ημέρα από διάφορους προμηθευτές, υπαγόμενους στην προστασία της προαναφερθείσας οδηγίας σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής, χωριστά από τον καθένα, πληρωμή κατά παράβαση του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της ως άνω οδηγίας, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση κατά την οποία τα εν λόγω αιτήματα για πληρωμή εκλαμβάνονται στο σύνολό τους ως μία και μόνη ενιαία παράβαση (κατ’ ιδέαν συρροή) και η εξουσία επιβολής κυρώσεων ασκείται μόνον άπαξ;
1 β) Έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, δεδομένης της επιταγής του άρθρου 6, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, της οδηγίας 2019/633, κατά την οποία η κύρωση πρέπει να είναι αποτελεσματική, αναλογική και αποτρεπτική, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παραβάσεως, το γεγονός ότι σύμφωνα με την αυστριακή εθνική διάταξη περί κυρώσεων (άρθρο 6, παράγραφος 2, του FWBG) μπορεί για την εν λόγω παράβαση να επιβληθεί πρόστιμο μέχρι ανωτάτου ποσού (μόνον) 500 000 ευρώ;
2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, υπό αʹ:
Έχει το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633 την έννοια ότι κάθε αίτημα για πληρωμή απευθυνόμενο σε έκαστο προμηθευτή –στον βαθμό που παραβιάζει την απαγόρευση του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας αυτής– πρέπει να εκτιμάται ως αυτοτελώς κυρωτέα εμπορική πρακτική, για την οποία, σύμφωνα με την αρχή της σωρεύσεως, πρέπει να επιβάλλεται χωριστή κύρωση (πρόστιμο), και συνεπώς πρέπει να επιβάλλονται πλείονα πρόστιμα, λαμβανομένου υπόψη ότι η αυστριακή εθνική διάταξη περί κυρώσεων (άρθρο 6, παράγραφος 2, του FWBG) προβλέπει την επιβολή προστίμου μέχρι ανωτάτου ποσού 500 000 ευρώ;»
19. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν στο Δικαστήριο η BWB, η M. GmbH, η Αυστριακή Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV. Ανάλυση
20. Με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η απαίτηση περί αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, και δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2019/633, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η αθέμιτη εμπορική πρακτική που εφαρμόζει ένας αγοραστής ταυτοχρόνως έναντι διαφόρων προμηθευτών πρέπει να θεωρείται ως ενιαία παράβαση, με συνέπεια, σε μια τέτοια περίπτωση, να μπορεί να επιβληθεί ενιαίο πρόστιμο ανώτατου ποσού 500 000 ευρώ (ερωτήματα 1α και 1β). Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της οδηγίας αυτής έχει την έννοια ότι μπορεί να επιβληθεί χωριστό πρόστιμο ανερχόμενο μέχρι του ανωτάτου ορίου των 500 000 ευρώ για κάθε διαπιστωθείσα παράβαση (ερώτημα 2).
21. Πριν προχωρήσω στην ανάλυση των προδικαστικών ερωτημάτων, θα ήθελα να επισημάνω ότι, με τα ερωτήματα αυτά, το αιτούν δικαστήριο θέτει, στην πραγματικότητα, δύο διαφορετικά ζητήματα τα οποία αφορούν τη συμβατότητα προς το δίκαιο της Ένωσης εθνικής νομοθεσίας η οποία επιβάλλει, αφενός (και υπό ορισμένες προϋποθέσεις), τον κοινό χαρακτηρισμό πλειόνων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών ως «ενιαίας παραβάσεως» και, αφετέρου, ανώτατο όριο του προστίμου που προβλέπεται ως κύρωση για παράβαση συγκροτούμενη από μία ή περισσότερες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
22. Πριν από την επί της ουσίας εξέταση των δύο αυτών ζητημάτων, φρονώ ότι είναι χρήσιμο να διατυπώσω ορισμένες διευκρινίσεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2019/633, καθώς και σχετικά με τις διατάξεις τις οποίες μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε στο Δικαστήριο.
Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
23. Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι η οδηγία 2019/633 εντάσσεται σε πλαίσιο ελάχιστης εναρμόνισης και αποσκοπεί στην καθιέρωση ελάχιστου ενωσιακού προτύπου προστασίας έναντι των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών οι οποίες είναι πιθανόν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο βιοτικό επίπεδο της γεωργικής κοινότητας (7).
24. Επομένως, η εν λόγω οδηγία περιορίζεται στη θέσπιση ελάχιστων κανόνων για την εφαρμογή της απαγόρευσης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών (8), αφήνοντας, ως εκ τούτου, σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή της, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό των εθνικών συστημάτων μεταφοράς στην εσωτερική έννομη τάξη (9) και τις λεπτομέρειες επιβολής των κυρώσεων (10), προκειμένου να επιτυγχάνεται ο σκοπός που επιδιώκεται με την εν λόγω οδηγία, ο οποίος συνίσταται στη μείωση της συχνότητας των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που εφαρμόζονται εις βάρος των προμηθευτών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (11). Πάντως, το περιθώριο αυτό περιορίζεται εκ του ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε τα θεσπιζόμενα εθνικά μέτρα να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της οδηγίας, όπως έχει μεταφερθεί στην εσωτερική έννομη τάξη τους.
25. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τις διατάξεις τις οποίες μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο των δύο προδικαστικών ερωτημάτων, φρονώ ότι είναι σκόπιμο να υπομνησθεί ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633 ορίζει ότι οι εθνικές αρχές επιβολής πρέπει να έχουν την εξουσία να επιβάλλουν κυρώσεις σε όποιον παραβαίνει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, να επιβάλλουν πρόστιμα και άλλες ισοδύναμες κυρώσεις και να λαμβάνουν προσωρινά μέτρα κατά του παραβάτη ή να κινούν διαδικασία προς τον σκοπό αυτόν, σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες και διαδικασίες. Ειδικότερα, όσον αφορά, τις κυρώσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της οδηγίας, η παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω άρθρου προβλέπει ότι οι κυρώσεις αυτές πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, λαμβανομένων υπόψη της φύσης, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παράβασης.
26. Κατόπιν των προκαταρκτικών αυτών παρατηρήσεων, πρέπει να εξεταστούν λεπτομερώς τα δύο ζητήματα που θέτει το αιτούν δικαστήριο.
Β. Επί του χαρακτηρισμού πλειόνων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών ως «ενιαίας παραβάσεως» ή ως «χωριστών παραβάσεων»
27. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος (ερώτημα 1, υπό αʹ), το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, αν είναι συμβατή προς την οδηγία 2019/633 εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει την επιβολή ενιαίας κυρώσεως σε περίπτωση παράλληλης εφαρμογής αθέμιτων εμπορικών πρακτικών εις βάρος πλειόνων προμηθευτών κατά παράβαση της απαγορεύσεως που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της εν λόγω οδηγίας.
28. Κατ’ αρχάς, θεωρώ χρήσιμο να σημειωθεί ότι, στην προκειμένη περίπτωση, δεν αμφισβητείται ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης πρακτική εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2019/633, δεδομένου ότι αντιστοιχεί σε μία από τις απαγορευόμενες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής και, ειδικότερα, στην πρακτική που προβλέπεται στο στοιχείο δʹ της εν λόγω διατάξεως, κατά το οποίο απαγορεύεται στον αγοραστή να απαιτεί από τον προμηθευτή πληρωμές που «δεν σχετίζονται με την πώληση των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων του προμηθευτή».
29. Όσον αφορά το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633, διευκρινίζω ότι η διάταξη αυτή δεν παρέχει κανένα στοιχείο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να χαρακτηρίζεται και να τιμωρείται κατά το εθνικό δίκαιο μια αθέμιτη εμπορική πρακτική η οποία εκδηλώνεται με παράλληλες συμπεριφορές εμπίπτουσες σε μία από τις απαγορεύσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής. Συγκεκριμένα, ενώ το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι η εθνική αρχή επιβολής έχει την εξουσία να επιβάλλει πρόστιμα και άλλες ισοδύναμες κυρώσεις ή να κινεί διαδικασία προς τον σκοπό αυτόν, το άρθρο 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της ίδιας οδηγίας απλώς διευκρινίζει ότι οι κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, λαμβανομένων υπόψη της φύσης, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παράβασης. Ωστόσο, παρατηρείται ότι η τελευταία αυτή διάταξη, η οποία αφορά κυρίως τον τρόπο καθορισμού της κυρώσεως που επιβάλλεται λόγω της διαπιστώσεως μιας παραβάσεως, δεν παρέχει καμία συγκεκριμένη ένδειξη σχετικά με το στάδιο που προηγείται της διαπιστώσεως της παραβάσεως αυτής.
30. Συνεπώς, οι διατάξεις που μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος δεν αντιτίθενται, κατ’ αρχήν, στο να χαρακτηρίζονται ως «ενιαία παράβαση» οι ταυτοχρόνως διαπραττόμενες παραβάσεις που εμπίπτουν στην εθνική διάταξη περί μεταφοράς του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2019/633, εφόσον τηρείται η απαίτηση του άρθρου 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο προβλέπει ότι η επιβαλλόμενη κύρωση πρέπει να είναι αποτελεσματική, αναλογική και αποτρεπτική (12).
31. Επίσης διαπιστώνεται ότι, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζουν οι διάδικοι της κύριας δίκης, ούτε η εν λόγω οδηγία ούτε κάποια άλλη διάταξη ή αρχή του δικαίου της Ένωσης μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι επιβάλλουν (ή αποκλείουν), εκ των προτέρων, τον ενιαίο χαρακτηρισμό των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης παραβάσεων ή την ενδεχόμενη σωρευτική επιβολή κυρώσεων και, συνεπώς, τον χαρακτηρισμό τους ως χωριστών παραβάσεων.
32. Επομένως, κατά πρώτον, πρέπει να απορριφθούν τα επιχειρήματα της M. GmbH, η οποία υποστηρίζει ότι το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στη σώρευση κυρώσεων και επιτάσσει την επιβολή ενιαίας κυρώσεως τόσο λόγω της εφαρμογής της έννοιας της «ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως» όσο και λόγω της αρχής ne bis in idem.
33. Συγκεκριμένα, αφενός, επισημαίνω ότι η έννοια της «ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως» αποτελεί πρωτίστως διαδικαστικό μέσο σχετικό με την εκτίμηση των αποδείξεων, το οποίο έχει ως σκοπό να διευκολύνει τον καταλογισμό ορισμένων συμπεριφορών σε επιχειρήσεις για τις οποίες υπάρχουν υπόνοιες ότι έχουν παραβεί τους κανόνες του δικαίου του ανταγωνισμού. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, παράβαση των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ μπορεί να προκύπτει όχι μόνον από μεμονωμένη πράξη, αλλά και από σειρά πράξεων ή ακόμη και από συνεχιζόμενη συμπεριφορά, έστω και αν ένα ή περισσότερα στοιχεία αυτής της σειράς πράξεων ή της συνεχιζόμενης συμπεριφοράς θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν, εξεταζόμενα αφ’ εαυτών και μεμονωμένα, παράβαση των εν λόγω διατάξεων (13). Επομένως, όταν οι διάφορες πράξεις εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», λόγω του ότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, η Επιτροπή (καθώς επίσης και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού) δικαιούται να καταλογίσει την ευθύνη για τις πράξεις αυτές αναλόγως της συμμετοχής στην παράβαση, η οποία λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό της (14).
34. Θα ήθελα επίσης να διευκρινίσω ότι νομικές βάσεις της οδηγίας 2019/633 είναι το άρθρο 43, παράγραφος 2, καθώς και το άρθρο 39, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τα οποία αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική, και όχι οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ που αφορούν το δίκαιο του ανταγωνισμού.
35. Αφετέρου, η M. GmbH επικαλείται την αρχή ne bis in idem για να αμφισβητήσει το δικαίωμα σωρευτικής επιβολής πλειόνων κυρώσεων, πλην όμως, κατά τη γνώμη μου, και το συγκεκριμένο επιχείρημα μπορεί να απορριφθεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, δεδομένου ότι οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της αρχής αυτής δεν συντρέχουν εν προκειμένω.
36. Επ’ αυτού, υπενθυμίζω ότι από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 50 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) προκύπτει ότι η αρχή ne bis in idem απαγορεύει τη σώρευση τόσο διώξεων όσο και κυρώσεων για τα ίδια πραγματικά περιστατικά και κατά του ίδιου προσώπου (15) . Εφόσον η προϋπόθεση «idem» απαιτεί να πρόκειται για τα ίδια πραγματικά περιστατικά, η αρχή αυτή δεν έχει εφαρμογή όταν τα επίμαχα πραγματικά περιστατικά δεν είναι τα ίδια, αλλά απλώς παρόμοια (16). Το κρίσιμο κριτήριο για την εκτίμηση της υπάρξεως μίας και της αυτής παραβάσεως είναι αυτό της ταυτότητας των πραγματικών περιστατικών, υπό την έννοια της υπάρξεως ενός συνόλου συγκεκριμένων και άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους περιστάσεων, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την απαλλαγή ή την αμετάκλητη καταδίκη του προσώπου το οποίο αφορούν (17). Η προϋπόθεση «idem» δεν φαίνεται να συντρέχει στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι τα πραγματικά περιστατικά που οδήγησαν στην κίνηση της διαδικασίας εκ μέρους της BWB δεν είναι τα ίδια (18). Το γεγονός ότι οι επίμαχες πρακτικές μπορούν να χαρακτηριστούν ως «ενιαία παράβαση» κατά το εθνικό δίκαιο ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι πρόκειται, εν προκειμένω, για πραγματικά περιστατικά τα οποία δεν είναι πανομοιότυπα, εν πάση δε περιπτώσει, το γεγονός αυτό δεν αρκεί για να γίνει δεκτή η ύπαρξη ενός συνόλου συγκεκριμένων και άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους περιστάσεων, ώστε να εμπίπτουν στην έννοια των «πανομοιότυπων πραγματικών περιστατικών» (19) .
37. Κατά δεύτερον, πρέπει επίσης να απορριφθεί το επιχείρημα της BWB ότι, λόγω του ότι η οδηγία 2019/633 επικεντρώνεται στην προστασία των ατομικών σχέσεων μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών, κάθε συμπεριφορά που εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής πρέπει να εκτιμάται χωριστά και εξατομικευμένα, με συνέπεια να αποκλείεται εξ ορισμού οποιοσδήποτε ενιαίος χαρακτηρισμός. Μολονότι, βεβαίως, ορισμένες διατάξεις της εν λόγω οδηγίας (20), συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 1 που καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της (21), αναφέρονται, πράγματι, στις σχέσεις μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών, εντούτοις από τις διατάξεις αυτές δεν μπορεί να συναχθεί οποιαδήποτε υποχρέωση των κρατών μελών να χαρακτηρίζουν μεμονωμένα κάθε απαγορευμένη συμπεριφορά ως αυτοτελή παράβαση. Ανεξαρτήτως του ότι κοινός χαρακτηρισμός πλειόνων απαγορευμένων συμπεριφορών δεν αποδυναμώνει, κατ’ αρχήν, την απαγόρευσή τους (22), παρατηρώ ότι ο σκοπός τον οποίο επιδιώκει η εν λόγω οδηγία υπερβαίνει την απλή προστασία των ατομικών σχέσεων μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών και αφορά, γενικότερα, την προστασία της γεωργικής κοινότητας στο σύνολό της, όπως άλλωστε επιβεβαιώνουν οι νομικές βάσεις της οδηγίας 2019/633 (23).
38. Λαμβανομένης υπόψη της ως άνω αναλύσεως, και δεδομένου ότι το ζήτημα του νομικού χαρακτηρισμού, κατά το εθνικό δίκαιο, των απαγορευόμενων από την οδηγία 2019/633 αθέμιτων εμπορικών πρακτικών δεν ρυθμίζεται από το δίκαιο της Ένωσης, τα κράτη μέλη, σε περίπτωση εμπορικής πρακτικής αγοραστή απαγορευόμενης από το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, η οποία εφαρμόζεται παράλληλα και με την ίδια πρόθεση έναντι πλειόνων προμηθευτών, διατηρούν την ευχέρεια είτε να παρέχουν στις εθνικές αρχές επιβολής την εξουσία να διαπιστώνουν ενιαία παράβαση και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν ενιαία κύρωση, είτε να τους παρέχουν την εξουσία να διαπιστώνουν την ύπαρξη πλειόνων παραβάσεων και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν πλείονες κυρώσεις, υπό την προϋπόθεση ωστόσο ότι, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, οι προβλεπόμενες κυρώσεις είναι «αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τη φύση, τη διάρκεια, τη συχνότητα και τη σοβαρότητα της παράβασης», όπως επιτάσσει το άρθρο 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας.
Γ. Επί του καθορισμού ανωτάτου ορίου του προστίμου που επιβάλλεται ως κύρωση για μία ή περισσότερες συνολικά εξεταζόμενες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές
39. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος (ερώτημα 1, υπό βʹ), το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατ’ ουσίαν αν, σε περίπτωση κοινού χαρακτηρισμού, ως «ενιαίας παραβάσεως», πλειόνων συμπεριφορών που εμπίπτουν στις απαγορεύσεις του άρθρου 3 της οδηγίας 2019/633, το άρθρο 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία καθορίζει ως ανώτατο όριο της επιβαλλόμενης για την παράβαση αυτή κύρωσης το ποσό των 500 000 ευρώ. Εφόσον κριθεί ότι ο χαρακτηρισμός της παραβάσεως ως ενιαίας δεν συνάδει με την εν λόγω οδηγία, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η οδηγία αντιτίθεται στην επιβολή πλειόνων προστίμων μέχρι του ανωτάτου ορίου των 500 000 ευρώ για εκάστη από τις διαπιστωθείσες παραβάσεις (ερώτημα 2).
40. Κατ’ αρχάς, διευκρινίζω ότι το εν λόγω ζήτημα δεν αφορά άμεσα το κατά πόσον το προβλεπόμενο από την αυστριακή νομοθεσία ύψος προστίμου είναι κατάλληλο για να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 2019/633, αλλά αφορά μάλλον τις συνέπειες που μπορεί να έχει ο καθορισμός ανωτάτου ορίου του προστίμου αυτού επί της υποχρεώσεως των κρατών μελών να θεσπίζουν σύστημα κυρώσεων που να είναι σύμφωνο με τις απαιτήσεις της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, στο επίκεντρο του δευτέρου σκέλους του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος δεν βρίσκονται ούτε ο χαρακτηρισμός της παραβάσεως ως ενιαίας ούτε αυτό καθεαυτό το ανώτατο όριο της κυρώσεως (24), μεμονωμένα εξεταζόμενα, αλλά το συνδυαστικό αποτέλεσμα των δύο αυτών πτυχών του εθνικού δικαίου, το οποίο δημιουργεί αμφιβολίες στο αιτούν δικαστήριο ως προς τη συμβατότητά του προς το δίκαιο της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, ο καθορισμός τέτοιου ανωτάτου ορίου είναι σύμφωνος με τις επιταγές του άρθρου 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας και, ειδικότερα, αν είναι σύμφωνος με τις επιβαλλόμενες απαιτήσεις αποτελεσματικότητας και αποτροπής.
41. Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρώ, όπως και για το ζήτημα του χαρακτηρισμού της παραβάσεως που εξετάστηκε στα σημεία 29 έως 38 των παρουσών προτάσεων, ότι τόσο από τις διατάξεις της οδηγίας 2019/633 όσο και από το γενική λογική της ελάχιστης εναρμόνισης την οποία αυτή επιδιώκει συνάγεται ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν, κατ’ αρχήν, την ευχέρεια να καθορίσουν ανώτατο όριο για τα πρόστιμα που επιβάλλονται ως κύρωση για απαγορευμένες συμπεριφορές (25). Πράγματι, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει μεν ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θεσπίζουν κυρώσεις για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, ιδίως υπό τη μορφή προστίμων, πλην όμως η διάταξη αυτή δεν παρέχει καμία διευκρίνιση σχετικά με το ύψος των εν λόγω προστίμων, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχόμενου καθορισμού ανωτάτου ορίου για τα πρόστιμα αυτά.
42. Εξάλλου, διαπιστώνω ότι η εν λόγω διάταξη παρέχει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως, καταλείποντας σε αυτά την αρμοδιότητα να καθορίζουν, στην εθνική τους νομοθεσία, τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όπως τούτο προκύπτει από τη ρητή παραπομπή του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633 στους εθνικούς κανόνες και διαδικασίες. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτουν τα κράτη μέλη εξακολουθεί να οριοθετείται από την υποχρέωσή τους να διασφαλίζουν ότι οι κυρώσεις που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, στο πλαίσιο της εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παραβάσεως.
43. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ελλείψει εναρμόνισης της νομοθεσίας της Ένωσης στον τομέα των κυρώσεων που επιβάλλονται σε περίπτωση μη τηρήσεως των προϋποθέσεων τις οποίες προβλέπει το σύστημα που έχει θεσπιστεί με τη νομοθεσία αυτή, τα κράτη μέλη είναι αρμόδια να επιλέγουν τις κυρώσεις που θεωρούν κατάλληλες, υπό την προϋπόθεση ωστόσο ότι ασκούν την αρμοδιότητά τους τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης (26). Κατά συνέπεια, οι κυρώσεις που θεσπίζουν τα κράτη μέλη με σκοπό την καταπολέμηση των παραβάσεων των κανόνων περί αθέμιτων εμπορικών πρακτικών εμπίπτουν μεν στη δικονομική και θεσμική αυτονομία τους, πλην όμως η αυτονομία αυτή περιορίζεται, εκτός από την αρχή της ισοδυναμίας, η οποία δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση, από την αρχή της αποτελεσματικότητας, η οποία επιβάλλει οι κυρώσεις αυτές να είναι αποτελεσματικές και αποτρεπτικές, καθώς και από την αρχή της αναλογικότητας, βάσει της οποίας οι κυρώσεις που προβλέπει η εθνική νομοθεσία δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των θεμιτώς επιδιωκόμενων με τη νομοθεσία αυτή σκοπών, ούτε να είναι δυσανάλογα επαχθείς σε σχέση με τους σκοπούς αυτούς (27).
44. Συναφώς, θα ήθελα να προσθέσω ότι εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια, τα οποία είναι τα μόνα αρμόδια να ερμηνεύουν και να εφαρμόζουν το εθνικό δίκαιο, να εξακριβώσουν κατά πόσον, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων εκάστης υποθέσεως, οι προβλεπόμενες κυρώσεις έχουν αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα. Ωστόσο, το Δικαστήριο, αποφαινόμενο επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, δύναται να παράσχει διευκρινίσεις ώστε να καθοδηγήσει τα εθνικά δικαστήρια κατά την εκτίμησή τους (28). Πρέπει να επισημανθεί ότι το Δικαστήριο έχει ήδη ερμηνεύσει πράξεις του δικαίου της Ένωσης οι οποίες περιέχουν, όπως και η οδηγία 2019/633, την απαίτηση για αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις (29), παρέχοντας έτσι ορισμένα στοιχεία που μπορεί να φανούν χρήσιμα στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως.
45. Πρώτον, σημειώνω ότι η απαίτηση να διασφαλίζεται ότι οι επαπειλούμενες κυρώσεις είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές εκτιμάται, κατά κανόνα, υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου σκοπού (30). Εν προκειμένω, όπως υπενθυμίστηκε στο σημείο 24 των παρουσών προτάσεων, ο σκοπός που επιδιώκεται με την οδηγία 2019/633 είναι η μείωση της συχνότητας των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που εφαρμόζονται εις βάρος των προμηθευτών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, καθόσον οι πρακτικές αυτές ενδέχεται να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο βιοτικό επίπεδο της γεωργικής κοινότητας.
46. Δεύτερον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αυστηρότητα των κυρώσεων πρέπει να συνάδει προς τη σοβαρότητα των παραβάσεων τις οποίες κολάζουν, διασφαλίζοντας ιδίως ένα πραγματικά αποτρεπτικό αποτέλεσμα, τηρουμένης συγχρόνως της γενικής αρχής της αναλογικότητας (31) . Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι, μολονότι ένα πρόστιμο μπορεί, βεβαίως, να συνιστά αποτρεπτική κύρωση, εντούτοις το χαμηλό ποσό του μπορεί να καθιστά την κύρωση αυτή ανεπαρκή (32) ή, αντιστρόφως, να καθίσταται αυτή δυσανάλογη όταν το ποσό του επιβαλλόμενου προστίμου είναι υπερβολικά υψηλό (33). Επίσης, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μπορούν να θεωρηθούν ως αποτελεσματικές και αποτρεπτικές οι κυρώσεις οι οποίες λαμβάνουν υπόψη το μέγεθος της προκληθείσας στον καταναλωτή ζημίας (34) και οι οποίες αποστερούν τους παραβάτες από τα οικονομικά οφέλη που αποφέρουν οι παραβάσεις τις οποίες διέπραξαν (35), ούτως ώστε κάθε πρόσωπο να αποθαρρύνεται από το να διαπράξει παραβάσεις της ίδιας φύσεως (36).
47. Όσον αφορά την αντιστοιχία των κυρώσεων προς τη σοβαρότητα των διαπιστωθεισών παραβάσεων, επισημαίνεται επίσης ότι, σε περίπτωση που εθνική ρύθμιση προβλέπει σώρευση κυρώσεων, όπως η σώρευση πλειόνων χρηματικών κυρώσεων, οι αρμόδιες αρχές υποχρεούνται να βεβαιωθούν ότι η αυστηρότητα του συνόλου των επιβαλλομένων κυρώσεων δεν υπερβαίνει τη βαρύτητα της διαπιστωθείσας παράβασης, άλλως στοιχειοθετείται παραβίαση της αρχή της αναλογικότητας (37).
48. Τρίτον, η αρχή της αναλογικότητας, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3 του Χάρτη, επιβάλλεται στα κράτη μέλη όχι μόνον όσον αφορά τον καθορισμό των συστατικών στοιχείων της παραβάσεως και τον ορισμό των κανόνων σχετικά με την αυστηρότητα των προστίμων, αλλά και όσον αφορά την εκτίμηση των στοιχείων που είναι δυνατόν να λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του προστίμου (38). Επιπλέον, η εν λόγω αρχή επιτάσσει να λαμβάνονται υπόψη, κατά τον καθορισμό της κύρωσης και του ποσού του προστίμου, οι επιμέρους περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης (39).
49. Τέταρτον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κυρώσεις είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές, πρέπει όχι μόνον ο εθνικός νομοθέτης, αλλά και τα εθνικά δικαστήρια να διαθέτουν, εντός των ορίων που προσδιορίζονται από το αντικείμενο της διαφοράς της οποίας έχουν επιληφθεί, εξουσία εκτιμήσεως βάσει της οποίας μπορούν να επιλέγουν, αναλόγως των περιστάσεων της υποθέσεως, το μέτρο που είναι ανάλογο προς τη σοβαρότητα της διαπιστωθείσας παραβάσεως της υποχρεώσεως (40). Επομένως, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξετάζουν τον αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα των κυρώσεων λαμβάνοντας υπόψη, σύμφωνα με το άρθρο 288, τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, όχι μόνον τη διάταξη που θεσπίστηκε ειδικώς, στο εθνικό δίκαιο, με σκοπό τη μεταφορά μιας οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, αλλά και το σύνολο των διατάξεων του εθνικού δικαίου, και ερμηνεύοντας τις διατάξεις αυτές, στο μέτρο του δυνατού, υπό το πρίσμα του γράμματος και των σκοπών της οδηγίας (41).
50. Κατόπιν των ανωτέρω νομολογιακού χαρακτήρα διευκρινίσεων, διαπιστώνεται ότι καμία από τις προαναφερθείσες υποθέσεις δεν αφορά άμεσα την επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση περίπτωση, δεδομένου ότι οι υποθέσεις εκείνες αφορούσαν κυρίως τον τρόπο καθορισμού της επιβαλλόμενης κυρώσεως και όχι το στάδιο πριν από τη διαπίστωση της διαπραχθείσας παραβάσεως και τον χαρακτηρισμό της κατά το εσωτερικό δίκαιο (42).
51. Πάντως, θεωρώ ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 2019/633 δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην εκτίμηση του είδους της κυρώσεως που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, ούτε σε ορισμένες πτυχές ή λεπτομέρειες του καθορισμού της κυρώσεως αυτής, όπως το ποσό του επιβαλλόμενου προστίμου, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη και οποιοδήποτε άλλο στοιχείο το οποίο ενδέχεται να θίγει την απαίτηση πρόβλεψης αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας αυτής και, συνεπώς, να επηρεάζει την επίτευξη των επιδιωκόμενων με την εν λόγω οδηγία σκοπών. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο σε περίπτωση κατά την οποία, όπως εν προκειμένω, ο χαρακτηρισμός της παραβάσεως κατά το εθνικό δίκαιο μπορεί να επηρεάζει το (ανώτατο) ύψος της επαπειλούμενης κυρώσεως, το οποίο αποτελεί, κατά τη μνημονευόμενη στο σημείο 46 των παρουσών προτάσεων νομολογία του Δικαστηρίου, ένα από τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της καταλληλότητας των κυρώσεων.
52. Εν προκειμένω, μολονότι η σωρευτική επιβολή πλειόνων χρηματικών κυρώσεων ενέχει τον κίνδυνο το σύνολο των κυρώσεων ή το συνολικό ύψος των επιβαλλόμενων προστίμων να υπερβαίνει τη σοβαρότητα της διαπιστωθείσας παραβάσεως, με συνέπεια να παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας (43), ο ενιαίος χαρακτηρισμός πλειόνων συμπεριφορών που εμπίπτουν στις απαγορεύσεις του άρθρου 3 της οδηγίας 2019/633 ως μίας και μόνης παραβάσεως ενέχει, από την άλλη πλευρά, τον κίνδυνο να καταλήξει, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επιβολή κυρώσεως η οποία, λόγω του καθορισμού ανωτάτου ορίου προστίμου (και της αδυναμίας των εθνικών αρχών επιβολής να υπερβούν το όριο αυτό), να μην μπορεί να θεωρηθεί ως αρκούντως αποτελεσματική και αποτρεπτική (44).
53. Κατά συνέπεια, μολονότι η οδηγία 2019/633 δεν αποκλείει τη δυνατότητα ενός κράτους μέλους να χαρακτηρίζει ως ενιαία παράβαση μια συμπεριφορά συνιστάμενη σε επανειλημμένη παραβίαση των απαγορεύσεων του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής και, ως εκ τούτου, να επιβάλλει ενιαία κύρωση για τις διάφορες επίμαχες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, εντούτοις η δυνατότητα αυτή δεν απαλλάσσει τις εθνικές αρχές επιβολής από την υποχρέωσή τους να βεβαιωθούν ότι η επιβαλλόμενη κύρωση είναι αποτελεσματική, αναλογική και αποτρεπτική, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παραβάσεως. Εναπόκειται, επομένως, στο αιτούν δικαστήριο να προβεί σε συνολική εκτίμηση του εθνικού μέτρου μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη και της επιβληθείσας κυρώσεως λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των συγκεκριμένων περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως, προκειμένου να εξακριβώσει ότι τηρήθηκαν οι απαιτήσεις που προβλέπονται, όσον αφορά τις κυρώσεις, στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας.
54. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, θεωρώ ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση εμπορικής πρακτικής αγοραστή απαγορευόμενης από το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αυτής, η οποία εφαρμόζεται παράλληλα και με την ίδια πρόθεση έναντι πλειόνων προμηθευτών, τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια είτε να παρέχουν στις εθνικές αρχές επιβολής την εξουσία να διαπιστώνουν ενιαία παράβαση και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν ενιαία κύρωση, είτε να τους παρέχουν την εξουσία να διαπιστώνουν την ύπαρξη πλειόνων παραβάσεων και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν πλείονες κυρώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με τις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, και δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, η επίμαχη εθνική νομοθεσία διασφαλίζει την επιβολή αποτελεσματικής, αναλογικής και αποτρεπτικής κυρώσεως, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παραβάσεως.
V. Πρόταση
55. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Oberlandesgericht Wien (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Βιέννης, Αυστρία) ως εξής:
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/633 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων,
έχει την έννοια ότι:
σε περίπτωση εμπορικής πρακτικής αγοραστή απαγορευόμενης από το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2019/633, η οποία εφαρμόζεται παράλληλα και με την ίδια πρόθεση έναντι πλειόνων προμηθευτών, τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια είτε να παρέχουν στις εθνικές αρχές επιβολής την εξουσία να διαπιστώνουν ενιαία παράβαση και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν ενιαία κύρωση, είτε να τους παρέχουν την εξουσία να διαπιστώνουν την ύπαρξη πλειόνων παραβάσεων και, συνακόλουθα, να επιβάλλουν πλείονες κυρώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με τις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο εʹ, και δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, η επίμαχη εθνική νομοθεσία διασφαλίζει την επιβολή αποτελεσματικής, αναλογικής και αποτρεπτικής κυρώσεως, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως, της διάρκειας, της συχνότητας και της σοβαρότητας της παραβάσεως.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (ΕΕ 2019, L 111, σ. 59).
3 Η εν λόγω οδηγία μνημονεύεται μεν στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 13ης Νοεμβρίου 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (C‑2/18, EU:C:2019:962), και της 11ης Μαρτίου 2021, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Περιθώρια κέρδους) (C‑400/19, EU:C:2021:194), πλην όμως δεν έχει αποτελέσει μέχρι σήμερα αντικείμενο ερμηνείας εκ μέρους του Δικαστηρίου.
4 BGBl. 392/1977.
5 BGBl. I 239/2021.
6 Εν προκειμένω, την εκδίκαση τεσσάρων εκ των αιτήσεων αυτών, στο πλαίσιο των οποίων προβάλλεται ότι η M. GmbH ζήτησε από κάθε προμηθευτή της ποσά από 10 000 έως 18 000 ευρώ, ανέλαβε το Oberlandesgericht Wien (ανώτερο περιφερειακό δικαστήριο Βιέννης), ήτοι το αιτούν δικαστήριο, το οποίο αποφάσισε τη συνεκδίκασή τους στο πλαίσιο της κύριας δίκης.
7 Βλ. αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2019/633.
8 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2019/633.
9 Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 8, 34 και 39 της οδηγίας 2019/633.
10 Βλ., επ’ αυτού, Commission Staff Working Document, Unfair Trading Practices (UTP) – Overview tables on the Members States’ transposition choices and enforcement activities, το οποίο συνοδεύει την έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο «Εφαρμογή της απαγόρευσης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών για την ενίσχυση της θέσης των γεωργών και των επιχειρήσεων στην αλυσίδα εφοδιασμού γεωργικών προϊόντων και τροφίμων – Τρέχουσα κατάσταση», COM(2024) 176 final (στο εξής: έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας 2019/633). Η έκθεση αυτή, η οποία δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2024, καταδεικνύει τη μεγάλη ποικιλομορφία των εθνικών μέτρων μεταφοράς της οδηγίας εντός της Ένωσης, ιδίως όσον αφορά τις κυρώσεις.
11 Βλ. αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2019/633.
12 Συναφώς, διευκρινίζω ότι η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας 2019/633 δεν αναφέρει τίποτε σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα διάφορα κράτη μέλη αντιμετώπισαν το ζήτημα του χαρακτηρισμού πλειόνων συμπεριφορών απαγορευόμενων από την εν λόγω οδηγία ως «ενιαίας παραβάσεως» ή ως «πολλαπλών παραβάσεων».
13 Πρβλ. απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου 2024, Scania κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑251/22 P, EU:C:2024:103, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14 Πρβλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens (C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
15 Πρβλ. αποφάσεις της 20ής Μαρτίου 2018, Garlsson Real Estate κ.λπ. (C‑537/16, EU:C:2018:193, σκέψη 27 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 20ής Μαρτίου 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
16 Πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2025, Engie România (C‑205/23, EU:C:2025:43, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17 Πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2025, Engie România (C‑205/23, EU:C:2025:43, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18 Πράγματι, δεν αμφισβητείται ότι η M. GmbH απέστειλε, συνολικά, δεκαέξι αιτήματα πληρωμής σε διαφορετικούς προμηθευτές, για ποσά τα οποία διέφεραν ανάλογα με τον προμηθευτή.
19 Επισημαίνω, συναφώς, ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει στη νομολογία του ότι ο νομικός χαρακτηρισμός των πραγματικών περιστατικών κατά το εθνικό δίκαιο είναι άνευ σημασίας για τη διαπίστωση περί υπάρξεως μίας και της αυτής παραβάσεως, στον βαθμό που το περιεχόμενο της προστασίας που παρέχει το άρθρο 50 του Χάρτη δεν μπορεί να ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών. Πρβλ. αποφάσεις της 20ής Μαρτίου 2018, Garlsson Real Estate κ.λπ. (C‑537/16, EU:C:2018:193, σκέψη 38), και της 20ής Μαρτίου 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, σκέψη 36).
20 Βλ., σχετικώς, αιτιολογικές σκέψεις 1 και 14 της οδηγίας 2019/633.
21 Η διάταξη αυτή προβλέπει ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2019/633 καθορίζεται με βάση τον συσχετισμό διαπραγματευτικής ισχύος μεταξύ ενός προμηθευτή και ενός αγοραστή, όπως διαμορφώνεται από τη διαφορά στον κύκλο εργασιών τους.
22 Πράγματι, η αποκατάσταση της ανισορροπίας στην ατομική σχέση μεταξύ αγοραστή και προμηθευτή μπορεί να ληφθεί υπόψη και κατά τον υπολογισμό ενιαίας κυρώσεως.
23 Πρβλ. σημεία 24 έως 34 των παρουσών προτάσεων. Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 2019/633.
24 Από την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας 2019/633 προκύπτει ότι 24 κράτη μέλη προβλέπουν ανώτατο όριο των προστίμων που μπορούν να επιβληθούν, το οποίο κυμαίνεται από 2 329,37 ευρώ για τη Μάλτα έως 2 500 000 ευρώ για την Πορτογαλία, γεγονός που πιστοποιεί την ύπαρξη μεγάλης ποικιλομορφίας. Περαιτέρω, σε ορισμένα από τα κράτη μέλη αυτά, όπως στην Τσεχική Δημοκρατία, στην Ιταλία, στη Λεττονία, στην Ουγγαρία ή στις Κάτω Χώρες, το ανώτατο αυτό όριο εκφράζεται ως ποσοστό του κύκλου εργασιών, ενώ σε άλλα κράτη μέλη, όπως στην Ιταλία ή στη Σλοβακία, υπολογίζεται ως ποσοστό της τιμής αγοράς ή των επιβαρύνσεων που επιβάλλονται αχρεωστήτως στον προμηθευτή.
25 Σημειώνω επίσης ότι, προκειμένου να κριθεί αν ο εθνικός χαρακτηρισμός μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς ως «ενιαίας παραβάσεως» ή ως «πολλαπλών παραβάσεων» είναι σύμφωνος με την οδηγία 2019/633, δεν έχει σημασία αν το εθνικό δίκαιο επιτρέπει ή όχι την επιβολή προστίμου ανερχόμενου μέχρις ενός ορισμένου ορίου.
26 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, SISTEM LUX (C‑717/22 και C‑372/23, EU:C:2024:1041, σκέψη 48 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27 Πρβλ. απόφαση, της 11ης Ιανουαρίου 2024, Nárokuj (C‑755/22, EU:C:2024:10, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28 Πρβλ. απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29 Βλ., για παράδειγμα, άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2019, σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης (ΕΕ 2019, L 305, σ. 17)· άρθρο 23 της οδηγίας 2008/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και την κατάργηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2008, L 133, σ. 66)· ή, ακόμη, άρθρο 42, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 952/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Οκτωβρίου 2013, για τη θέσπιση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα (ΕΕ 2013, L 269, σ. 1).
30 Πρβλ. απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, Profi Credit Bulgaria (Συμπληρωματικές υπηρεσίες σχετικές με τη σύμβαση πίστωσης) (C‑714/22, EU:C:2024:263). Για παράδειγμα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι διοικητική κύρωση συνιστάμενη σε πρόστιμο το οποίο αντιστοιχεί στο 50 % των διαφυγόντων τελωνειακών δασμών που προκλήθηκε από τις ανακριβείς παρασχεθείσες πληροφορίες είναι ικανή να ενθαρρύνει τους οικονομικούς φορείς της Ένωσης να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν ότι διαθέτουν ορθές πληροφορίες σχετικά με τα εμπορεύματα που εισάγουν και ότι οι πληροφορίες τις οποίες παρέχουν με τις τελωνειακές διασαφήσεις είναι πλήρεις και ακριβείς, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην επίτευξη του σκοπού που εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 9 του κανονισμού 952/2013, ο οποίος είναι να διασφαλιστεί η εφαρμογή του δασμολογίου και άλλων μέτρων κοινής πολιτικής σχετικά με τις εμπορευματικές συναλλαγές μεταξύ της Ένωσης και χωρών ή εδαφών εκτός του τελωνειακού εδάφους της Ένωσης. Βλ., επ’ αυτού, απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2023, J. P. Mali (C‑653/22, EU:C:2023:912, σκέψεις 31 και 32 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31 Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 5ης Μαρτίου 2020, OPR-Finance (C‑679/18, EU:C:2020:167, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), καθώς και της 19ης Δεκεμβρίου 2024, SISTEM LUX (C‑717/22 και C‑372/23, EU:C:2024:1041, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32 Πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg) (C‑303/20, EU:C:2021:479, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Ενδεικτικά, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι κύρωση που συνίσταται στην υποχρέωση καταβολής του ισόποσου της αξίας των εμπορευμάτων τα οποία διέφυγαν της τελωνειακής επιτηρήσεως δεν συνάδει προς την αρχή της αναλογικότητας. Κατά το Δικαστήριο, μια κύρωση ανερχόμενη στο ποσό αυτό υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, ότι τα εμπορεύματα που έχουν υπαχθεί στο καθεστώς τελωνειακής αποταμιεύσεως δεν θα διαφύγουν της τελωνειακής επιτηρήσεως. Βλ., επ’ αυτού, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2020, Schenker (C‑655/18, EU:C:2020:157, σκέψη 44). Σε άλλη υπόθεση η οποία επίσης αφορούσε την ερμηνεία του συστήματος κυρώσεων που θεσπίζει ο κανονισμός 952/2013, το Δικαστήριο έκρινε ότι, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των τελωνειακών παραβάσεων, μεταξύ άλλων η μεγάλη συχνότητά τους και η δυσκολία εντοπισμού τους, δεν προκύπτει ότι το προβλεπόμενο από το εθνικό δίκαιο πρόστιμο, του οποίου το ύψος κυμαίνεται μεταξύ του 100 % και του 200 % της δασμολογητέας αξίας των εμπορευμάτων, παρίσταται ανάλογο με τη σοβαρότητα του συνόλου των παραβάσεων τις οποίες κολάζει, μεταξύ άλλων σε περίπτωση μη τήρησης των υποχρεώσεων που συνδέονται με τις τελωνειακές διασαφήσεις στο πλαίσιο του τελωνειακού καθεστώτος εξωτερικής διαμετακόμισης. Κατά το Δικαστήριο, μια τέτοια κύρωση, αφενός, βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί ότι τα υπαχθέντα στο καθεστώς αυτό εμπορεύματα δεν θα διαφύγουν την τελωνειακή επιτήρηση και, αφετέρου, είναι δυσανάλογη σε σχέση με την τελωνειακή οφειλή που γεννάται λόγω της απομάκρυνσης από την τελωνειακή επιτήρηση εμπορευμάτων που έχουν υπαχθεί στο εν λόγω καθεστώς. Βλ., επ’ αυτού, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, SISTEM LUX (C‑717/22 και C‑372/23, EU:C:2024:1041, σκέψη 52 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Ιανουαρίου 2024, Nárokuj (C‑755/22, EU:C:2024:10, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35 Σε σειρά υποθέσεων με αντικείμενο την ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 23 της οδηγίας 2008/48, το οποίο αφορά τις κυρώσεις, σε σχέση με τα εθνικά συστήματα επιβολής κυρώσεων, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η εκ μέρους του πιστωτικού φορέα παράβαση ουσιώδους σημασίας υποχρεώσεως στο πλαίσιο της οδηγίας αυτής (όπως είναι, για παράδειγμα, ο έλεγχος της πιστοληπτικής ικανότητας του καταναλωτή, η έλλειψη μνείας του συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου σε σύμβαση καταναλωτικής πίστης, ο αριθμός και η περιοδικότητα των καταβολών, η ύπαρξη συμβολαιογραφικών εξόδων, καθώς και οι απαιτούμενες εγγυήσεις και ασφάλειες) δύναται να επισύρει ως κύρωση την έκπτωση του πιστωτικού φορέα από το δικαίωμα εισπράξεως των συμβατικών τόκων και εξόδων. Μια τέτοια κύρωση είναι, κατά το Δικαστήριο, αρκούντως αποτρεπτική και συνάδει με τη σοβαρότητα της παραβάσεως την οποία κολάζει. Αντιθέτως, το Δικαστήριο εκτίμησε ότι, εάν η κύρωση της εκπτώσεως από το δικαίωμα εισπράξεως των τόκων αποδυναμωνόταν στην πράξη, ή και αν απλούστατα έπαυε να ισχύει, τούτο θα συνεπαγόταν κατ’ ανάγκην ότι η κύρωση αυτή δεν θα είχε πράγματι αποτρεπτικό χαρακτήρα. Επιπλέον, στο μέτρο που η έλλειψη μνείας, στη σύμβαση πιστώσεως, των ως άνω στοιχείων δύναται να θέσει εν αμφιβόλω τη δυνατότητα του καταναλωτή να εκτιμήσει το περιεχόμενο της δεσμεύσεώς του, η προβλεπόμενη από εθνική ρύθμιση κύρωση της εκπτώσεως του πιστωτικού φορέα από το δικαίωμά του για είσπραξη τόκων και εξόδων πρέπει να γίνει δεκτό ότι έχει αναλογικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 23 της εν λόγω οδηγίας. Ωστόσο, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι έχει αναλογικό χαρακτήρα η επιβολή τέτοιας κυρώσεως, η οποία έχει σοβαρές συνέπειες για τον πιστωτικό φορέα, σε περίπτωση μη μνείας στοιχείων τα οποία, ως εκ της φύσεώς τους, δεν δύνανται να επηρεάσουν την ικανότητα του καταναλωτή να εκτιμήσει το περιεχόμενο της δεσμεύσεώς του, όπως είναι η επωνυμία και η διεύθυνση της αρμόδιας εποπτικής αρχής. Πρβλ. αποφάσεις της 27ης Μαρτίου 2014, LCL Le Crédit Lyonnais (C‑565/12, EU:C:2014:190, σκέψεις 52 και 53), της 9ης Νοεμβρίου 2016, Home Credit Slovakia (C‑42/15, EU:C:2016:842, σκέψεις 69 έως 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 5ης Μαρτίου 2020 OPR-Finance (C‑679/18, EU:C:2020:167, σκέψη 30), της 10ης Ιουνίου 2021, Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg) (C‑303/20, EU:C:2021:479, σκέψεις 39 και 40), και της 21ης Μαρτίου 2024, Profi Credit Bulgaria (Συμπληρωματικές υπηρεσίες σχετικές με τη σύμβαση πίστωσης) (C‑714/22, EU:C:2024:263, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2024, SISTEM LUX (C‑717/22 και C‑372/23, EU:C:2024:1041, σκέψη 63 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37 Πρβλ. απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2023, G. ST. T. (Αναλογικότητα της ποινής σε περίπτωση προσβολής δικαιώματος σε σήμα) (C‑655/21, EU:C:2023:791, σκέψεις 66 και 67 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38 Πρβλ. αποφάσεις της 23ης Νοεμβρίου 2023, J. P. Mali (C‑653/22, EU:C:2023:912, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 19ης Ιουνίου 2025, Lietuvos bankas (C‑671/23, EU:C:2025:457, σκέψη 46).
39 Πρβλ. απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2023, G. ST. T. (Αναλογικότητα της ποινής σε περίπτωση προσβολής δικαιώματος σε σήμα) (C‑655/21, EU:C:2023:791, σκέψεις 66 και 67 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg) (C‑303/20, EU:C:2021:479, σκέψεις 36 και 45 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, Ultimo Portfolio Investment (Luxembourg) (C‑303/20, EU:C:2021:479, σκέψεις 36 και 45 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42 Όπερ, εν τέλει, δεν αποτελεί αφ’ εαυτού έκπληξη, καθόσον, όπως επισημάνθηκε στο σημείο 29 των παρουσών προτάσεων, η απαίτηση πρόβλεψης αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων, η οποία περιλαμβάνεται σε διάφορες άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης, αφορά κυρίως τον τρόπο καθορισμού της επιβαλλόμενης κυρώσεως.
43 Βλ. σημείο 48 των παρουσών προτάσεων.
44 Συνεπώς, δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων το ενδεχόμενο η ομαδοποίηση πλειόνων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών έναντι σημαντικού αριθμού προμηθευτών και ο χαρακτηρισμός τους ως «ενιαίας παραβάσεως», για την οποία δύναται να επιβληθεί μόνον μία κύρωση ποσού 500 000 κατ’ ανώτατο όριο, να μην μπορεί να θεωρηθεί ότι πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2019/633, ιδίως εάν οι εν λόγω πρακτικές ενέχουν ορισμένο βαθμό σοβαρότητας και εφαρμόζονται σε μεγάλη έκταση. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο καθορισμός ανωτάτου ορίου της κυρώσεως ενέχει τον κίνδυνο να στερεί από τις εθνικές αρχές επιβολής τη δυνατότητα να λάβουν επαρκώς υπόψη και να εκτιμήσουν ουσιώδεις παραμέτρους για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, όπως είναι η φύση, η συχνότητα και η σοβαρότητα της οικείας παραβάσεως.