<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2025-12-202512C118202402450-00-TRA-DOC-EL-ARRET-C-0245-24-202512607-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="true" name="ParExtraits_2021"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="el-GR" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="4/12/2025" name="CustomProvisoryEditionDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="3/02/2026 12:51:37" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="el" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="ARR" name="TypeDoc"/>
    <meta content="lJ/JVh1lrbDJ36vh/ivCd3DUU9fqjrE+2W34yXoV4QEuQmpSaD1j8KYZNyW2sbinpwTohgbPZlZ5EjymwweQe/+7Zea41SW62yv3Fw98KpKtzk/sYogAtGD9MiKm6I6iZ+BhneFFjUBa7ERc/KA7m2YX2brx+8+yf2p1pbKGndE=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="svc_wsgendoc" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0245" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2024" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="EL" name="Langue"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="ARR_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 04-12-25 14:52:30" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="fcc6e47c73514d8fad9e641251fce1c4" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0245" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId24" style="first"/>
      <div id="rId20" style="even">Απόφαση της 18.12.2025 – Υπόθεση C‑245/24</div>
      <div id="rId21" style="default">Lukoil Bulgaria και Lukoil Neftohim Burgas</div>
    </div>
    <p class="C19Centre" id="para-1" title="page-1">
      ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-2" title="page-1">
      της 18ης Δεκεμβρίου 2025  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">*</a>
</span>)
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-3" title="page-1">
      «Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως – Αγορά αποθηκεύσεως καυσίμων για αυτοκίνητα οχήματα – Καταχρηστική εκμετάλλευση – Άρνηση παροχής προσβάσεως σε ουσιώδη υποδομή αντιταχθείσα σε τρίτες επιχειρήσεις – Υποδομή χρηματοδοτηθείσα από δημόσιους πόρους – Ιδιωτικοποίηση της εν λόγω υποδομής»
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-4" title="page-1">
      Στην υπόθεση C‑245/24,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-5" title="page-1">
      με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Administrativen sad Sofia-oblast (διοικητικό δικαστήριο της περιφέρειας Σόφιας, Βουλγαρία) με απόφαση της 5ης Απριλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 5 Απριλίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-6" title="page-1">
      «Lukoil Bulgaria» EOOD,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-7" title="page-1">
      «Lukoil Neftohim Burgas» AD
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-8" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-9" title="page-1">
      Komisia za zashtita na konkurentsiata
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-10" title="page-1">
      ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei (εισηγήτρια), S. Rodin, S. Gervasoni και N. Fenger, δικαστές,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-12" title="page-1">
      γενική εισαγγελέας: L. Medina
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-13" title="page-1">
      γραμματέας: R. Stefanova-Kamisheva, διοικητική υπάλληλος,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-14" title="page-1">
      έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 10ης Απριλίου 2025,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-15" title="page-1">
      λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">οι «Lukoil Bulgaria» EOOD και «Lukoil Neftohim Burgas» AD, εκπροσωπούμενες από τον Y. Pekunov και τον A. Velichkov, advokati, την A. Pekunova, yuriskonsult, και τον A. Robertson, KC,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Komisia za zashtita na konkurentsiata, εκπροσωπούμενη από τις M. Goranova, N. Mincheva και Y. Nenkova,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Βουλγαρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την T. Mitova, τον R. Stoyanov και την T. Tsingileva,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους F. Castillo de la Torre, V. Hitrovs, E. Rousseva και C. Sjödin,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-20" title="page-1">
      αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 2025,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-21" title="page-1">
      εκδίδει την ακόλουθη
    </p>
    <p class="C75Debutdesmotifs" id="para-22" title="page-1">
      Απόφαση
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της «Lukoil Bulgaria» EOOD (στο εξής: Lukoil Bulgaria) και της «Lukoil Neftohim Burgas» AD (στο εξής: Lukoil Burgas), οι οποίες ανήκουν στον οικονομικό όμιλο Lukoil (στο εξής: όμιλος Lukoil), και της Komisia za zashtita na konkurentsiata (επιτροπής προστασίας του ανταγωνισμού, Βουλγαρία, στο εξής: βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού), όσον αφορά το κύρος της αποφάσεως 332 της 4ης Απριλίου 2023 (στο εξής: απόφαση της βουλγαρικής αρχής ανταγωνισμού) με την οποία η τελευταία διαπίστωσε ότι στην αγορά αποθηκεύσεως καυσίμων για αυτοκίνητα οχήματα (στο εξής: καύσιμα) στη Βουλγαρία οι εταιρίες αυτές είχαν διαπράξει κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως απαγορευόμενη τόσο από το άρθρο 102 ΣΛΕΕ όσο και από τις αντίστοιχες διατάξεις του δικαίου του εν λόγω κράτους μέλους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το νομικό πλαίσιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το δίκαιο της Ένωσης</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-28" title="page-1">
      «Είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-29" title="page-1">
      Η κατάχρηση αυτή δύναται να συνίσταται ιδίως:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-30" title="page-1">
      α) στην άμεση ή έμμεση επιβολή μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-31" title="page-1">
      β) στον περιορισμό της παραγωγής, της διαθέσεως ή της τεχνολογικής αναπτύξεως επί ζημία των καταναλωτών,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-32" title="page-1">
      γ) στην εφαρμογή ανίσων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα να περιέρχονται αυτοί σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό,
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-33" title="page-1">
      δ) στην εξάρτηση της συνάψεως συμβάσεων από την αποδοχή, εκ μέρους των συναλλασσομένων, προσθέτων παροχών που εκ φύσεως ή σύμφωνα με τις εμπορικές συνήθειες δεν έχουν σχέση με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το βουλγαρικό δίκαιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 21 του Zakon za zashtita na konkurentsiata (νόμου περί προστασίας του ανταγωνισμού) (DV αριθ. 102, της 28ης Νοεμβρίου 2008, στο εξής: ZZK) ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-1">
      «Απαγορεύεται η συμπεριφορά επιχειρήσεων η οποία συνιστά μονοπωλιακή ή δεσπόζουσα θέση και δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων που κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση, η οποία είναι ικανή να παρεμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και η οποία θίγει τα συμφέροντα των καταναλωτών, ιδίως:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-37" title="page-1">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-38" title="page-1">
      2. ο περιορισμός της παραγωγής, της εμπορίας και της τεχνολογικής αναπτύξεως επί ζημία των καταναλωτών·
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-39" title="page-1">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-40" title="page-1">
      5. η αδικαιολόγητη άρνηση παροχής αγαθού ή υπηρεσίας σε πραγματικό ή δυνητικό πελάτη, προκειμένου να παρεμποδισθούν οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι προσφεύγουσες της κύριας δίκης είναι δύο εταιρίες εγκατεστημένες στη Βουλγαρία, ανήκουσες στον όμιλο Lukoil, του οποίου η δραστηριότητα στο εν λόγω κράτος μέλος ανάγεται στην ιδιωτικοποίηση, από το 1995, του Neftohimicheski Kombinat Burgas (συγκροτήματος πετροχημικών εγκαταστάσεων του Μπουργκάς, Βουλγαρία). Το 1963, υπό τη μορφή κρατικής επιχειρήσεως, η οντότητα αυτή άρχισε, εκμεταλλευόμενη κατ’ αρχάς το διυλιστήριο του Μπουργκάς (Βουλγαρία), τις δραστηριότητές της στον πετρελαϊκό και πετροχημικό τομέα, για τους οποίους διέθετε στη συνέχεια υποδομή μεταφοράς και αποθηκεύσεως αποτελούμενη από τρεις αγωγούς πετρελαίου, καθώς και επτά αποθήκες πετρελαίου και τερματικούς σταθμούς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Βάσει συμβάσεως ιδιωτικοποιήσεως που συνήφθη στις 12 Οκτωβρίου 1999, το βουλγαρικό Δημόσιο μεταβίβασε στον όμιλο Lukoil το 58 % του κεφαλαίου της εταιρίας που διαδέχθηκε το συγκρότημα πετροχημικών εγκαταστάσεων του Μπουργκάς. Ως εκ τούτου, ο όμιλος αυτός απέκτησε την κυριότητα της υποδομής μεταφοράς και αποθηκεύσεως την οποίαν εκμεταλλεύεται η εταιρία αυτή. Με το διάταγμα 181, της 20ής Ιουλίου 2009, το βουλγαρικό κράτος έκρινε ότι ο λιμένας του Μπουργκάς, συμπεριλαμβανομένου του λιμενικού τερματικού σταθμού Rosenets (Βουλγαρία) με τον οποίο είναι συνδεδεμένος, καθώς και οι πετρελαιαγωγοί που οδηγούν σε αυτόν, αποτελούν στρατηγικές εγκαταστάσεις λόγω του χαρακτήρα τους ως σημαντικών για την εθνική ασφάλεια εγκαταστάσεων και δραστηριοτήτων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, η Lukoil Burgas είναι ο κύριος παραγωγός πετρελαιοειδών στη Βουλγαρία. Η ανωτέρω εταιρία εκμεταλλεύεται το διυλιστήριο του Μπουργκάς καθώς και τον λιμενικό τερματικό σταθμό Rosenets η εκμετάλλευση του οποίου της παραχωρήθηκε στις 22 Μαρτίου 2011 από το βουλγαρικό κράτος μέσω συμβάσεως παραχωρήσεως υπηρεσιών. Το βουλγαρικό κράτος κατέχει μία ειδική μετοχή στο κεφάλαιο της Lukoil Burgas, η οποία του παρέχει ειδικά δικαιώματα. Στο πλαίσιο αυτό, η γενική συνέλευση της Lukoil Burgas πρέπει να λάβει την προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση του εν λόγω κράτους μέλους και να τηρήσει ορισμένες προϋποθέσεις όταν προτίθεται να λάβει απόφαση περί ουσιώδους μειώσεως της παραγωγής καυσίμων ή περί αρνήσεως παροχής προσβάσεως στις λιμενικές εγκαταστάσεις και τους πετρελαιαγωγούς έναντι εύλογης αμοιβής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Lukoil Bulgaria δραστηριοποιείται στη διανομή πετρελαϊκών προϊόντων. Για τις κύριες δραστηριότητές της χονδρικής πωλήσεως καυσίμων, η ανωτέρω εταιρία διαθέτει αποθήκες κατανεμημένες σε ολόκληρη τη βουλγαρική επικράτεια. Κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2016 και 30ής Νοεμβρίου 2020, η Lukoil Bulgaria διέθετε τρεις φορολογικές αποθήκες στις οποίες φυλάσσονταν προϊόντα υποκείμενα σε ειδικό φόρο καταναλώσεως. Για τις δραστηριότητες λιανικής πωλήσεως καυσίμων, η Lukoil Bulgaria χρησιμοποιεί το εθνικό της δίκτυο πρατηρίων καυσίμων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αφού διαπίστωσε ότι, κατά τη διάρκεια του Μαρτίου του 2020, η λιανική τιμή των καυσίμων μειώθηκε στη Βουλγαρία σε μικρότερο βαθμό (μείον 11 %) από ό,τι η τιμή του πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές (μείον 47 %), η Varhovna administrativna prokuratura (Εισαγγελία του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Βουλγαρία) ζήτησε από την βουλγαρική αρχή acteurs de marché να διερευνήσει την ύπαρξη παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού σε σχέση με τον καθορισμό των τιμών λιανικής πωλήσεως καυσίμων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το Administrativen sad Sofia-oblast (διοικητικό πρωτοδικείο Σόφιας, Βουλγαρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, από την απόφαση της βουλγαρικής αρχής ανταγωνισμού προκύπτει ότι ο όμιλος Lukoil είναι ο μεγαλύτερος εγκεκριμένος αποθηκευτής καυσίμων καθώς και η κορυφαία επιχείρηση στη χονδρική και λιανική αγορά των προϊόντων αυτών στη Βουλγαρία. Διαθέτει ενιαία υποδομή μεταφοράς και αποθηκεύσεως στο εν λόγω κράτος μέλος, η οποία διευκολύνει την εμπορία των προϊόντων της Lukoil Burgas.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά την απόφαση αυτή, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2016 και 31ης Μαρτίου 2021 (στο εξής: περίοδος της παραβάσεως), η Lukoil Bulgaria και η Lukoil Burgas προέβησαν, υπό διάφορες μορφές, σε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, επιδιώκοντας από κοινού σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, και δη αρνούμενες σε άλλους παραγωγούς ή εισαγωγείς καυσίμων την πρόσβαση στις υποδομές μεταφοράς και αποθηκεύσεως που εκμεταλλεύονταν. Μεταξύ άλλων, αρνήθηκαν στις τρίτες επιχειρήσεις την πρόσβαση στις φορολογικές αποθήκες που διαχειρίζονταν (στο εξής: χερσαίες αποθήκες), στις αποθήκες που βρίσκονταν στους λιμενικούς τερματικούς σταθμούς Rosenets και Βάρνας (Βουλγαρία) (στο εξής: θαλάσσιες αποθήκες) καθώς και στους πετρελαιαγωγούς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού έκρινε ότι, λόγω της ποικιλομορφίας των υποδομών αυτών και των διαφορετικών καθεστώτων ιδιοκτησίας τους, ορισμένες από τις συμπεριφορές αυτές έπρεπε να χαρακτηρισθούν ως «αδικαιολόγητη άρνηση παροχής αγαθού ή υπηρεσίας», κατά την έννοια του άρθρου 21, σημείο 5, του ZZK, ενώ άλλες έπρεπε να χαρακτηρισθούν ως «περιορισμός της παραγωγής, της εμπορίας και της τεχνολογικής αναπτύξεως επί ζημία των καταναλωτών», κατά την έννοια του άρθρου 21, σημείο 2, του ZZK. Τούτου λεχθέντος, η υιοθέτηση των συμπεριφορών αυτών στο πλαίσιο κοινής στρατηγικής του ομίλου Lukoil ώθησε την εν λόγω αρχή να τις εκλάβει ως ενιαία παράβαση τόσο του άρθρου 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ όσο και του άρθρου 21, σημεία 2 και 5, του ZZK, δεδομένου ότι η εν λόγω αρχή διευκρινίζει ότι η παράβαση για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο 5 του ως άνω άρθρου 21 αποτελεί ειδική περίπτωση της γενικής παραβάσεως του σημείου 2 του εν λόγω άρθρου 21.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ως κύρωση, η ίδια αρχή επέβαλε στη Lukoil Burgas πρόστιμο ύψους περίπου 140 εκατομμυρίων βουλγαρικών λέβα (BGN) (περίπου 72 εκατομμυρίων ευρώ) και στη Lukoil Bulgaria πρόστιμο ύψους περίπου 55 εκατομμυρίων BGN (περίπου 28 εκατομμυρίων ευρώ).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πρώτον, δεδομένου ότι η απόφαση της βουλγαρικής αρχής ανταγωνισμού δεν αφορά μία, αλλά πλείονες παραβατικές συμπεριφορές, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της χρηστής διοικήσεως, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του δικαιώματος ακροάσεως των πολιτών πριν από τη λήψη μέτρου που τους θίγει, καθώς και του δικαιώματος αποτελεσματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, πρέπει, για την επίλυση της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί το αιτούν δικαστήριο, να διαπιστωθεί αν η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού όφειλε να οριοθετήσει, πριν διαπιστώσει εκάστη εκ των παραβάσεων αυτών, τη σχετική αγορά, τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές και τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, καθώς και όλα τα κρίσιμα πραγματικά στοιχεία τα οποία να καθιστούν δυνατή τη διαπίστωση των παραβάσεων αυτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι από την απόφαση της βουλγαρικής αρχής ανταγωνισμού προκύπτει ότι η αρχή αυτή θεώρησε ότι οι προϋποθέσεις που τέθηκαν με την απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 1998, Bronner (C‑7/97, στο εξής: απόφαση Bronner, EU:C:1998:569), προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως σε ουσιώδη υποδομή συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, δεν είχαν εφαρμογή στις υποδομές κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως η οποία δεν είναι ιδιοκτήτρια των υποδομών ή δεν επιβαρύνθηκε με το κόστος κατασκευής τους. Επομένως, κατά την εν λόγω αρχή, οι προϋποθέσεις αυτές δεν έχουν εφαρμογή όταν η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση έλαβε, όπως εν προκειμένω, ουσιώδεις υποδομές εκ μέρους του κράτους και όταν οι επενδύσεις που πραγματοποίησε η επιχείρηση αυτή δεν αντέβαιναν στο δημόσιο συμφέρον. Από την απόφαση αυτή προκύπτει ότι η κατασκευή του συνόλου των θαλάσσιων αποθηκών, των χερσαίων αποθηκών, πλην εκείνων του Iliyantsi (Βουλγαρία) και του Roussé (Βουλγαρία), και των πετρελαιαγωγών στους οποίους η Lukoil Burgas και η Lukoil Bulgaria αρνήθηκαν να παράσχουν πρόσβαση κατά την περίοδο διαπράξεως της παραβάσεως είχε χρηματοδοτηθεί από δημόσιους πόρους. Προσέτι, κατά την εν λόγω απόφαση, κατόπιν των τροποποιήσεων που επήλθαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2020 στη νομοθεσία περί ειδικών φόρων καταναλώσεως και φορολογικών αποθηκών, η Lukoil Bulgaria όφειλε, ως εγκεκριμένος αποθηκευτής, από τις 23 Δεκεμβρίου 2020, να διασφαλίσει την πρόσβαση ανεξάρτητων τρίτων στο 15 % τουλάχιστον της δυναμικότητας αποθηκεύσεως που διέθετε σε όλες τις εγκαταστάσεις της, με εξαίρεση τους πετρελαιαγωγούς που συνδέουν το Μπουργκάς με τη Σόφια (Βουλγαρία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν, προκειμένου να αποκλεισθούν οι προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν με την απόφαση Bronner για τον λόγο ότι η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση εκμεταλλεύεται την ουσιώδη υποδομή κατόπιν ιδιωτικοποιήσεως ή παραχωρήσεως, πρέπει να ληφθούν υπόψη άλλες περιστάσεις, όπως οι υποχρεώσεις που απορρέουν από σύμβαση ιδιωτικοποιήσεως, το ύψος των επενδύσεων που πραγματοποίησε έκτοτε η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση και το ζήτημα αν οι επενδύσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν με πρωτοβουλία της επιχειρήσεως αυτής ή κατόπιν αιτήματος του Δημοσίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Παρατηρεί, συναφώς, ότι, μολονότι η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού έκρινε ότι οι προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν με την απόφαση Bronner δεν έχουν εφαρμογή στις υποδομές που χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους και εν συνεχεία αποκτώνται από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση στο πλαίσιο ιδιωτικοποιήσεως ή τίθενται στη διάθεσή της μέσω παραχωρήσεως, εντούτοις από τις μειοψηφήσασες γνώμες δύο εκ των μελών της αρχής αυτής προκύπτει ότι θα ήταν δυνατόν να υπάρξει κάποιο άλλο αποτέλεσμα βάσει της αποφάσεως της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής (C‑42/21 P, EU:C:2023:12).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο, από το σημείο 75 της ανακοινώσεως της Επιτροπής – Κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου [102 ΣΛΕΕ] σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις (ΕΕ 2009, C 45, σ. 7), προκύπτει ότι γνωρίζοντας ότι η υποχρέωση προμήθειας μπορεί να τους επιβληθεί παρά τη θέλησή τους οι κατέχουσες δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεις ενδέχεται να μην επενδύσουν ή να επενδύσουν λιγότερο στη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Ομοίως, αυτό ενδέχεται να δελεάσει τους ανταγωνιστές μιας κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως να χρησιμοποιήσουν δωρεάν τις επενδύσεις της. Καμία από τις συνέπειες αυτές δεν θα ήταν μακροπρόθεσμα προς όφελος των καταναλωτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπό τις συνθήκες αυτές, το Administrativen sad Sofia-oblast (διοικητικό δικαστήριο της περιφέρειας Σόφιας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-57" title="page-1">
      «1) Είναι δυνατή η διαπίστωση ενιαίας παραβάσεως βάσει του άρθρου 102 ΣΛΕΕ όταν η εθνική αρχή ανταγωνισμού έχει διαπιστώσει διάφορες συμπεριφορές εκ των οποίων κάποιες μπορούν να χαρακτηριστούν ως άρνηση παροχής πρόσβασης σε ουσιώδη εγκατάσταση και άλλες ως περιορισμός του εμπορίου, πλην όμως όλες εντάσσονται στη γενικότερη στρατηγική της επιχείρησης, ή πρέπει να διαπιστωθούν χωριστές παραβάσεις χαρακτηριζόμενες ως άρνηση παροχής πρόσβασης σε ουσιώδη εγκατάσταση ή ως περιορισμός του εμπορίου;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-58" title="page-1">
      2) Οφείλει η αρχή [ανταγωνισμού] να αποκλείσει την εφαρμογή της δοκιμής Bronner, σε σχέση με τη φερόμενη παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ με τη μορφή άρνησης παροχής (refusal to supply), σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση έχει χρηματοδοτηθεί, όσον αφορά την καίριας σημασίας υποδομή (essential facility), με δημόσιους πόρους (δυνάμει σύμβασης ιδιωτικοποίησης/παραχώρησης), ή απαιτείται εκτίμηση του ύψους της επένδυσης, της εκτέλεσης της σύμβασης ιδιωτικοποίησης/παραχώρησης (δυνάμει των οποίων αποκτήθηκε η καίριας σημασίας υποδομή) και του κατά πόσον η επένδυση πραγματοποιήθηκε σε συνάρτηση με την εκτέλεση της σύμβασης ιδιωτικοποίησης/παραχώρησης ή με πρωτοβουλία της επιχείρησης;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-59" title="page-1">
      3) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο προηγούμενο ερώτημα, διασφαλίζεται η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας που προβλέπεται στην παράγραφο 75 (με τίτλο “Άρνηση προμήθειας και συμπίεση του περιθωρίου κέρδους“) [της ανακοινώσεως της Επιτροπής – Κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου [102 ΣΛΕΕ] σε περίπτωση εφαρμογής των περιοριστικών κριτηρίων που καθορίστηκαν βάσει της αρχής περί “ζωτικής σημασίας” για τη διατήρηση του ανταγωνισμού, αφού ληφθεί υπόψη στον βαθμό που απαιτείται το συμφέρον της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης, όταν η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση έχει επενδύσει στην καίριας σημασίας υποδομή (essential facility);»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού υποστηρίζει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη. Ειδικότερα, προβάλλει ότι το πρώτο ερώτημα δεν αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, αλλά την ουσία της κύριας διαφοράς, και ότι το δεύτερο ερώτημα είναι διατυπωμένο με πολύ γενικό τρόπο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας που θεσπίζεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της εκδοθησόμενης δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, δεδομένου ότι τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται, κατ’ αρχήν, να αποφανθεί επ’ αυτών (αποφάσεις της 21ης Απριλίου 1988, Pardini, 338/85, EU:C:1988:194, σκέψη 8, και της 22ας Οκτωβρίου 2024, Kolin Inponiaat Turizm Sanayi ve Ticaret, C‑652/22, EU:C:2024:910, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ως εκ τούτου, συντρέχει τεκμήριο λυσιτέλειας για τα ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης. Το Δικαστήριο δύναται να μην αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβληθεί από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2021, GE Auto Service Leasing, C 294/20, EU:C:2021:723, σκέψη 40 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 102 ΣΛΕΕ λόγω των αμφιβολιών που διατυπώνει όσον αφορά, αφενός, τα στοιχεία που όφειλε να συγκεντρώσει η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού προκειμένου να αποδείξει την ύπαρξη παραβάσεως της διατάξεως αυτής συνιστάμενης στην άρνηση επιχειρήσεως κατέχουσας δεσπόζουσα θέση να παράσχει στους ανταγωνιστές της πρόσβαση στην υποδομή μεταφοράς και αποθηκεύσεως πετρελαϊκών προϊόντων την οποία ελέγχει (πρώτο προδικαστικό ερώτημα) και, αφετέρου, την εφαρμογή, σε μια τέτοια περίπτωση, της νομολογίας Bronner (δεύτερο και τρίτο προδικαστικό ερώτημα). Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει, συναφώς, τους ακριβείς λόγους για τους οποίους υπέβαλε προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπό τις συνθήκες αυτές, αφενός, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι, με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί όχι την ερμηνεία του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, αλλά την εφαρμογή της διατάξεως αυτής στη διαφορά της κύριας δίκης και, αφετέρου, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το ζήτημα που τίθεται με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως έχει υποθετικό χαρακτήρα. Προσέτι, το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του, λαμβανομένης υπόψη της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, τα στοιχεία που του παρέχουν τη δυνατότητα να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί των προδικαστικών ερωτημάτων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του πρώτου ερωτήματος</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο εναπόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο πρέπει να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, σκέψεις 22 και 23, καθώς και της 29ης Απριλίου 2025, Prezydent Miasta Mielca, C‑453/23, EU:C:2025:285, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού διαπίστωσε ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβάσεως, η Lukoil Bulgaria και η Lukoil Burgas αρνήθηκαν να παράσχουν σε τρίτους πρόσβαση στην υποδομή μεταφοράς και αποθηκεύσεως καυσίμων την οποία ελέγχουν αντιστοίχως, η οποία αποτελείται από χερσαίες αποθήκες, θαλάσσιες αποθήκες και πετρελαιαγωγούς. Η εν λόγω αρχή, μολονότι διαπίστωσε την ύπαρξη ενιαίας παραβάσεως του άρθρου 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ, έκρινε, με την απόφασή της, ότι καθένα από τα τρία αυτά είδη αρνήσεως προσβάσεως αφορούσε συμπεριφορές δυνάμενες να χαρακτηρισθούν είτε ως περιορισμοί του εμπορίου, κατά την έννοια του άρθρου 21, σημείο 2, του ZZK, είτε ως αδικαιολόγητη άρνηση προσβάσεως σε υπηρεσία, κατά την έννοια του άρθρου 21, σημείο 5, του ZZK.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει επίσης ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η βουλγαρική αρχή ανταγωνισμού όφειλε να διαπιστώσει ότι πληρούντο οι προϋποθέσεις του άρθρου 102 ΣΛΕΕ για καθεμία από τις παραβάσεις που μνημονεύονται αντιστοίχως στα σημεία 2 και 5 του άρθρου 21 του ZZK ή αν μπορούσε να περιορισθεί στη διαπίστωση της υπάρξεως ενιαίας παραβάσεως του άρθρου 102 ΣΛΕΕ για το σύνολο των συμπεριφορών αυτών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι, προκειμένου μια αρχή ανταγωνισμού να κρίνει ότι οι συμπεριφορές δύο εταιριών που ανήκουν στην ίδια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, οι οποίες συνίστανται, κατά την εν λόγω αρχή, στην άρνηση παροχής προσβάσεως σε εγκαταστάσεις τεθείσες υπό τον έλεγχό τους και αποτελούσες τμήμα της ίδιας βασικής υποδομής ελεγχόμενης από την επιχείρηση αυτή, και στον περιορισμό του εμπορίου στον τομέα αυτόν, συνιστούν κατάχρηση της δεσπόζουσας αυτής θέσεώς τους, η εν λόγω αρχή οφείλει να διαπιστώσει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 102 ΣΛΕΕ όσον αφορά τόσο συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως περιορισμοί του εμπορίου όσο και συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως άρνηση προσβάσεως σε τοιαύτες εγκαταστάσεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσεώς τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της. Σκοπός του άρθρου 102 ΣΛΕΕ είναι να αποτραπεί η νόθευση του ανταγωνισμού εις βάρος του γενικού συμφέροντος, των επιμέρους επιχειρήσεων και των καταναλωτών, διά της επιβολής κυρώσεων για τις συμπεριφορές επιχειρήσεων οι οποίες κατέχουν δεσπόζουσα θέση και οι οποίες περιορίζουν τον υγιή ανταγωνισμό, δύνανται δε, ως εκ τούτου, να προκαλέσουν άμεση ζημία στους καταναλωτές, ή οι οποίες παρεμποδίζουν ή νοθεύουν τον ανταγωνισμό αυτόν και, επομένως, ενδέχεται να προκαλέσουν έμμεση ζημία στους καταναλωτές [απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, σκέψη 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συνιστούν δε τέτοιες συμπεριφορές εκείνες οι οποίες, σε μια αγορά όπου, ακριβώς λόγω της παρουσίας μίας ή πλειόνων επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση, ο ανταγωνισμός είναι ήδη εξασθενημένος, έχουν ως αποτέλεσμα να κωλύεται η διατήρηση του υφισταμένου στην αγορά ανταγωνισμού ή η ανάπτυξή του, λόγω της χρήσεως διαφορετικών μέσων από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων [απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, σκέψη 88 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αντιθέτως, σκοπός του άρθρου 102 ΣΛΕΕ δεν είναι να εμποδίσει τις επιχειρήσεις να κατακτήσουν, με την αξία τους, δεσπόζουσα θέση εντός μίας ή πλειόνων αγορών ούτε στο να διασφαλίσει ότι οι λιγότερο αποτελεσματικές ανταγωνίστριες των επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση θα παραμείνουν στην αγορά. (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 126 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αντιθέτως, ο υγιής ανταγωνισμός δύναται εξ ορισμού να έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση από την επίμαχη αγορά ή την περιθωριοποίηση ανταγωνιστριών επιχειρήσεων λιγότερο αποτελεσματικών και, ως εκ τούτου, λιγότερο ελκυστικών για τους καταναλωτές ιδίως από απόψεως τιμών, παραγωγής, επιλογών, ποιότητας ή καινοτομίας (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 127 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προκειμένου να γίνει δεκτό, σε συγκεκριμένη περίπτωση, ότι μια συμπεριφορά πρέπει να χαρακτηρισθεί ως «καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως» κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, απαιτείται, κατά κανόνα, να αποδειχθεί ότι, λόγω της χρήσεως μέσων διαφορετικών από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων, η συμπεριφορά αυτή έχει ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα να περιορίζει τον υγιή ανταγωνισμό αποκλείοντας εξίσου αποτελεσματικές ανταγωνίστριες επιχειρήσεις από τη σχετική αγορά ή από τις σχετικές αγορές, ή εμποδίζοντας την ανάπτυξή τους στις αγορές αυτές, με την επισήμανση ότι οι συγκεκριμένες αγορές μπορεί να είναι τόσο αυτές στις οποίες κατέχεται η δεσπόζουσα θέση όσο και εκείνες, συναφείς ή συγγενείς, όπου η εν λόγω συμπεριφορά προορίζεται να παραγάγει τα πραγματικά ή δυνητικά αποτελέσματά της (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 129 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η απόδειξη αυτή, η οποία μπορεί να προϋποθέτει τη χρήση διαφορετικών μεθόδων αναλύσεως αναλόγως του είδους της επίμαχης σε συγκεκριμένη περίπτωση συμπεριφοράς, πρέπει πάντως να πραγματοποιείται, σε κάθε περίπτωση, με εκτίμηση του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, είτε αυτά αφορούν την ίδια την εν λόγω συμπεριφορά ή τη σχετική αγορά ή τις σχετικές αγορές είτε τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά ή τις αγορές αυτές. Προσέτι, η εν λόγω απόδειξη πρέπει να έχει ως σκοπό να διαπιστωθεί, βάσει επακριβών και συγκεκριμένων στοιχείων αναλύσεως και αποδεικτικών στοιχείων, ότι η επίμαχη συμπεριφορά έχει, τουλάχιστον, την ικανότητα να παράγει αποτελέσματα αποκλεισμού (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 130 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πέραν των συμπεριφορών οι οποίες έχουν ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα τον περιορισμό του υγιούς ανταγωνισμού διά του αποκλεισμού των εξίσου αποτελεσματικών ανταγωνιστριών επιχειρήσεων από τη σχετική αγορά ή από τις σχετικές αγορές, μπορούν επίσης να χαρακτηρισθούν ως «καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως» συμπεριφορές οι οποίες αποδεδειγμένα έχουν είτε ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα είτε ως αντικείμενο να εμποδίζουν, σε προηγούμενο στάδιο, διά της επιβολής φραγμών όσον αφορά την είσοδο στην αγορά ή διά της χρήσεως άλλων μέτρων στεγανοποιήσεως ή άλλων μέσων διαφορετικών από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό, δυνητικώς ανταγωνίστριες επιχειρήσεις ακόμη και από το να αποκτήσουν πρόσβαση στη σχετική αγορά ή στις σχετικές αγορές και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να εμποδίζουν την εντός των εν λόγω αγορών ανάπτυξη του ανταγωνισμού εις βάρος των καταναλωτών, περιορίζοντας σε αυτές την παραγωγή, την ανάπτυξη εναλλακτικών προϊόντων ή υπηρεσιών ή, ακόμη, την καινοτομία (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 131 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι ο κατάλογος των καταχρηστικών πρακτικών που περιλαμβάνεται στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ δεν είναι περιοριστικός, οπότε η απαρίθμηση των καταχρηστικών πρακτικών η οποία περιέχεται στην εν λόγω διάταξη δεν μνημονεύει εξαντλητικώς τους τρόπους καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως που απαγορεύονται βάσει του δικαίου της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 1973, Europemballage και Continental Can κατά Επιτροπής, 6/72, EU:C:1973:22, σκέψη 26, και της 16ης Μαρτίου 2023, Towercast, C‑449/21, EU:C:2023:207, σκέψη 46).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο έχει επιληφθεί διαφοράς σχετικά με μονομερή συμπεριφορά δύο εταιριών που ανήκουν στην ίδια επιχείρηση, στις οποίες επιβλήθηκαν ατομικώς κυρώσεις λόγω, κατ’ ουσίαν, της αρνήσεώς τους να παράσχουν πρόσβαση σε πλείονες εγκαταστάσεις υπό τον αντίστοιχο έλεγχό τους, οι οποίες συνιστούν, στο σύνολό τους, ουσιώδη υποδομή στη σχετική αγορά. Ως εκ τούτου, προσάπτεται στη Lukoil Burgas και τη Lukoil Bulgaria ότι επέδειξαν, υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, το ίδιο είδος καταχρηστικής συμπεριφοράς, και όχι διαφορετικά είδη συμπεριφοράς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το δίκαιο του ανταγωνισμού της Ένωσης, εστιάζοντας στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων, καθιερώνει ως αποφασιστικό κριτήριο το ενιαίο ή μη της συμπεριφοράς τους στην αγορά, η δε τυπική διάκριση μεταξύ των διαφόρων εταιριών που προκύπτει από τη χωριστή τους νομική προσωπικότητα δεν μπορεί, από πλευράς εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, να ανατρέψει τη διαπίστωση περί ενιαίας συμπεριφοράς (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, δύο εταιρίες της ίδιας επιχειρήσεως συνέβαλαν στην καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως, η οποία συνίστατο στην άρνηση παροχής προσβάσεως σε εγκαταστάσεις τεθείσες υπό τον έλεγχό τους και αποτελούσες μέρος της ίδιας βασικής υποδομής ελεγχόμενης από την επιχείρηση αυτή, και στον περιορισμό του εμπορίου στον τομέα αυτόν.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, η αρχή ανταγωνισμού δεν υποχρεούται να διαπιστώσει ότι τόσο η κατηγορία των πράξεων που θεωρούνται από την αρχή αυτή ως άρνηση παροχής προσβάσεως στην εν λόγω βασική υποδομή όσο και η κατηγορία των πράξεων που θεωρούνται από την εν λόγω αρχή ως εμπορικός περιορισμός της υποδομής αυτής πληρούν, χωριστά, το σύνολο των στοιχείων που συνιστούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι μπορεί να αποδείξει ότι συντρέχουν όλα τα στοιχεία αυτά όσον αφορά τη συνολική καταχρηστική συμπεριφορά που προσάπτεται στην επιχείρηση αυτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι, προκειμένου αρχή ανταγωνισμού να κρίνει ότι συνιστούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως συμπεριφορές δύο εταιριών που ανήκουν στην ίδια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, οι οποίες, κατά την εν λόγω αρχή, συνίστανται, αφενός, στην άρνηση παροχής προσβάσεως σε εγκαταστάσεις ευρισκόμενες υπό τον έλεγχό τους και αποτελούσες μέρος της ίδιας βασικής υποδομής την οποία ελέγχει η επιχείρηση αυτή, και, αφετέρου, στον περιορισμό του εμπορίου στον συγκεκριμένο τομέα, η αρχή ανταγωνισμού δεν υποχρεούται να διαπιστώσει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 102 ΣΛΕΕ τόσο για τις συμπεριφορές που θεωρούνται αδικαιολόγητη άρνηση προσβάσεως στις εγκαταστάσεις αυτές όσο και για τις συμπεριφορές που θεωρούνται περιορισμοί του εμπορίου, εφόσον μπορεί να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές όσον αφορά τη συνολική καταχρηστική συμπεριφορά η οποία προσάπτεται στην κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι οι προϋποθέσεις που εκτίθενται στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner, βάσει των οποίων μπορεί να γίνει δεκτό ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως σε υποδομή μπορεί να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, δεν έχουν εφαρμογή σε περίπτωση που η εν λόγω υποδομή δεν αναπτύχθηκε από την κατέχουσα τη δεσπόζουσα θέση επιχείρηση για τις ανάγκες των δικών της δραστηριοτήτων, αλλά από τις δημόσιες αρχές και είτε αποτέλεσε αντικείμενο συμβάσεως παραχωρήσεως υπηρεσιών εκ μέρους του Δημοσίου προς την εν λόγω επιχείρηση είτε εξαγοράστηκε από αυτήν κατόπιν πράξεως ιδιωτικοποιήσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι άρνηση παροχής προσβάσεως σε υποδομή αναπτυχθείσα από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση για τις ανάγκες των δικών της δραστηριοτήτων και ανήκουσα στην επιχείρηση αυτή δύναται να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως υπό την προϋπόθεση όχι μόνον ότι η άρνηση αυτή ήταν ικανή να εξαλείψει κάθε ανταγωνισμό στη σχετική αγορά εκ μέρους του αιτούντος την πρόσβαση και δεν μπόρεσε να δικαιολογηθεί αντικειμενικώς, αλλά και ότι η υποδομή αυτή καθ’ εαυτήν ήταν απαραίτητη για την άσκηση της δραστηριότητας του αιτούντος την πρόσβαση, υπό την έννοια ότι δεν υφίσταται κανένα πραγματικό ή δυνητικό υποκατάστατο της κρίσιμης υποδομής [πρβλ. απόφαση Bronner, σκέψη 41, και απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, σκέψη 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η επιβολή των προϋποθέσεων αυτών, στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner, δικαιολογούνταν από τις περιστάσεις της υποθέσεως εκείνης, ήτοι την άρνηση μιας κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως να παράσχει σε ανταγωνιστή της πρόσβαση σε υποδομή την οποία κατείχε και την οποία είχε αναπτύξει για τις ανάγκες της δικής της δραστηριότητας, αποκλειομένης οποιασδήποτε άλλης συμπεριφοράς [πρβλ. αποφάσεις της 25ης Μαρτίου 2021, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑152/19 P, EU:C:2021:238, σκέψη 45, και της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, σκέψεις 89 και 90 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι προϋποθέσεις αυτές αποσκοπούν στην επίτευξη δίκαιης ισορροπίας μεταξύ, αφενός, των απαιτήσεων περί ανόθευτου ανταγωνισμού και, αφετέρου, της ελευθερίας συνάψεως συμβάσεων και του δικαιώματος ιδιοκτησίας της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως (απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής, C‑42/21 P, EU:C:2023:12, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, η διαπίστωση ότι η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση καταχράστηκε τη θέση της επειδή αρνήθηκε να συνάψει σύμβαση με ανταγωνιστή της συνεπάγεται ότι η επιχείρηση αυτή είναι αναγκασμένη να συμβληθεί με τον ανταγωνιστή αυτόν. Τέτοια υποχρέωση, όμως, θίγει ιδιαιτέρως την ελευθερία συνάψεως συμβάσεων και το δικαίωμα ιδιοκτησίας της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως, δεδομένου ότι μια επιχείρηση, έστω και αν κατέχει δεσπόζουσα θέση, εξακολουθεί κατ’ αρχήν να είναι ελεύθερη να αρνηθεί να συνάψει σύμβαση και να εκμεταλλευθεί την υποδομή που έχει αναπτύξει για τις δικές της ανάγκες [αποφάσεις της 25ης Μαρτίου 2021, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑152/19 P, EU:C:2021:238, σκέψη 46, και της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, σκέψη 91].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προσέτι, μολονότι, βραχυπρόθεσμα, η επιβολή σε μια επιχείρηση κυρώσεως για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης λόγω αρνήσεώς της να συνάψει σύμβαση με ανταγωνιστή της έχει ως συνέπεια να ευνοεί τον ανταγωνισμό, αντιθέτως, μακροπρόθεσμα, το να επιτρέπεται σε μια εταιρία να διατηρεί για δική της χρήση τις υποδομές που έχει αναπτύξει για τις ανάγκες της δραστηριότητάς της ευνοεί γενικώς την ανάπτυξη του ανταγωνισμού και εξυπηρετεί το συμφέρον των καταναλωτών. Ειδικότερα, αν ήταν υπέρμετρα ευχερής η παροχή προσβάσεως σε μια διευκόλυνση παραγωγής, αγοράς ή διανομής, οι ανταγωνιστές δεν θα ωθούνταν να δημιουργήσουν ανταγωνιστικές διευκολύνσεις. Προσέτι, μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση δεν θα ήταν το ίδιο πρόθυμη να επενδύσει σε αποτελεσματικές διευκολύνσεις αν ενδέχετο να εξαναγκασθεί, κατόπιν απλής αιτήσεως των ανταγωνιστών της, να μοιραστεί με αυτούς τα οφέλη που αποκομίζει από τις δικές της επενδύσεις (πρβλ. αποφάσεις της 25ης Μαρτίου 2021, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής, C‑152/19 P, EU:C:2021:238, σκέψη 47, και της 25ης Μαρτίου 2021, Slovak Telekom κατά Επιτροπής, C‑165/19 P, EU:C:2021:239, σκέψη 47).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά συνέπεια, η ανάγκη να συνεχίσουν να παροτρύνονται οι κατέχουσες δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεις να επενδύουν στην ανάπτυξη ποιοτικών προϊόντων ή υπηρεσιών, προς το συμφέρον των καταναλωτών, είναι αυτή που δικαιολογεί την εφαρμογή των προϋποθέσεων που εκτίθενται στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner στην περίπτωση κατά την οποία μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, αφενός, ανέπτυξε υποδομή για τις ανάγκες των δικών της δραστηριοτήτων και, αφετέρου, κατέχει την υποδομή αυτή (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Alphabet κ.λπ., C‑233/23, EU:C:2025:110, σκέψη 43). Δεδομένου ότι τα δύο αυτά κριτήρια είναι σωρευτικά, αρκεί να ελλείπει ένα εξ αυτών για να μην έχουν εφαρμογή οι προϋποθέσεις που εκτίθενται στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά ειδικότερα το κριτήριο κατά το οποίο η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση πρέπει να κατέχει την υποδομή, σκοπός του κριτηρίου αυτού είναι να περιορισθεί η εφαρμογή των προϋποθέσεων που διατυπώθηκαν στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner στις περιπτώσεις στις οποίες, προκειμένου να επιτευχθεί δίκαιη ισορροπία μεταξύ των εμπλεκομένων συμφερόντων, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο δικαίωμα ιδιοκτησίας ή στον ισοδύναμο βαθμό ελέγχου που διαθέτει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση και μέσω των οποίων έχει τη δυνατότητα να αρνηθεί την πρόσβαση τρίτων στην υποδομή αυτή. Δεδομένου, όμως, ότι η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση διαθέτει, όσον αφορά την υποδομή, αυτονομία λήψεως αποφάσεων περιοριζόμενη από προνόμια ή υποχρεώσεις, επιβαλλόμενες από νομοθετικές, κανονιστικές ή συμβατικές διατάξεις, οι οποίες της απαγορεύουν να αρνείται σε τρίτους την πρόσβαση στην υποδομή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η επιχείρηση αυτή κατέχει την υποδομή οπότε, κατά συνέπεια, δεν βρίσκεται σε κατάσταση συγκρίσιμη με εκείνη της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Bronner.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η δίκαιη ισορροπία μεταξύ του ανταγωνισμού και των δικαιωμάτων της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως επί της ουσιώδους υποδομής πρέπει να αντανακλά τους περιορισμούς των δικαιωμάτων αυτών που απορρέουν, μεταξύ άλλων, από την παρέμβαση των δημοσίων αρχών. Για τον λόγο αυτόν, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, όταν η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση υπέχει κανονιστική υποχρέωση παροχής προσβάσεως στην υποδομή της, οι προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner δεν έχουν εφαρμογή (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Lietuvos geležinkeliai κατά Επιτροπής, C‑42/21 P, EU:C:2023:12, σκέψη 89).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το γεγονός ότι η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση δεν διαθέτει πλήρη αυτονομία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην υποδομή την οποία εκμεταλλεύεται αρκεί για να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να θεωρηθεί ότι την κατέχει και, κατά συνέπεια, για να αποκλεισθεί η εφαρμογή των προϋποθέσεων που εκτίθενται στη σκέψη 41 της απόφασης Bronner. Εν τοιαύτη περιπτώσει, ο σωρευτικός χαρακτήρας των δύο κριτηρίων εφαρμογής των προϋποθέσεων αυτών καθιστά άνευ σημασίας το κατά πόσον η επίμαχη υποδομή αναπτύχθηκε για τις ανάγκες των ιδίων των δραστηριοτήτων της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εντούτοις, η Lukoil Bulgaria και η Lukoil Burgas υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι το αντίθετο θα έπρεπε να ισχύει όταν μια υποδομή, σε σχέση με την οποία η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση δεν διαθέτει βεβαίως πλήρη αυτονομία λήψεως αποφάσεων, έχει δημιουργηθεί και αναπτυχθεί από δημόσιες αρχές με δημόσιους πόρους και εν συνεχεία αποκτάται από την επιχείρηση αυτή σε τιμή καθοριζόμενη κατά τρόπο ανταγωνιστικό και στην οποία η εν λόγω επιχείρηση πραγματοποίησε εν συνεχεία επενδύσεις μεγάλης αξίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εντούτοις, ανεξαρτήτως του ύψους του καταβληθέντος τιμήματος και των επενδύσεων που πραγματοποίησε η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση στην επίμαχη υποδομή, εφόσον η επιχείρηση αυτή δεν διαθέτει πλήρη αυτονομία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην εν λόγω υποδομή, η κατάστασή της δεν μπορεί να θεωρηθεί ανάλογη με εκείνη της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Bronner.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αντιθέτως, όταν υφίσταται τέτοια πλήρης αυτονομία λήψεως αποφάσεων, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το γεγονός ότι μια υποδομή δημιουργήθηκε ή αναπτύχθηκε από δημόσιες αρχές ή με δημόσιους πόρους αρκεί για να αποκλεισθεί, εν πάση περιπτώσει, η εφαρμογή των προϋποθέσεων που διατυπώθηκαν στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner. Πράγματι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας στο σημείο 53 των προτάσεών της, δεδομένου ότι μια τέτοια υποδομή αποκτήθηκε από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση έναντι τιμήματος και υπό όρους που προκύπτουν από διαδικασία ανταγωνισμού, εξομοιώνεται με υποδομή που δημιουργήθηκε ή αναπτύχθηκε από την επιχείρηση αυτή. Αντιθέτως, αν αποδειχθεί ότι η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεως δεν ήταν ικανή να διασφαλίσει τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα του τιμήματος και των προϋποθέσεων κτήσεως, τότε θα πρέπει να αποκλείεται η εξομοίωση αυτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ομοίως, όταν η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, χωρίς ωστόσο να είναι ιδιοκτήτρια της οικείας υποδομής, διαθέτει αποκλειστικά δικαιώματα τα οποία της παρέχουν αυτονομία λήψεως αποφάσεων λόγω της οποίας μπορεί να ελέγχει πλήρως την πρόσβαση στην υποδομή αυτή, η εν λόγω υποδομή πρέπει να εξομοιώνεται με υποδομή ανήκουσα στην επιχείρηση αυτή. Προσέτι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας στο σημείο 65 των προτάσεών της, δεδομένου ότι τα αποκλειστικά αυτά δικαιώματα επί της εν λόγω υποδομής αποκτήθηκαν από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση έναντι τιμήματος και υπό όρους που προκύπτουν από διαδικασία ανταγωνισμού, η αγορά αυτή προσομοιάζει με υποδομή που δημιουργήθηκε ή αναπτύχθηκε από την επιχείρηση αυτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι οι προϋποθέσεις που εκτίθενται στη σκέψη 41 της αποφάσεως Bronner, βάσει των οποίων μπορεί να θεωρηθεί ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως σε υποδομή ενδέχεται να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, έχουν εφαρμογή σε υποδομή η οποία αναπτύχθηκε από τις δημόσιες αρχές και εν συνεχεία περιήλθε σε κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση κατόπιν διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως ή χρησιμοποιείται από αυτήν δυνάμει αποκλειστικών δικαιωμάτων τα οποία της μεταβιβάσθηκαν από τις δημόσιες αρχές, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεως ή μεταβιβάσεως αποκλειστικών δικαιωμάτων διεξήχθη υπό συνθήκες ικανές να εγγυηθούν τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα του τιμήματος και των λοιπών προϋποθέσεων της ιδιωτικοποιήσεως και, αφετέρου, ότι η εν λόγω επιχείρηση διαθέτει πλήρη αυτονομία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην υποδομή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί των δικαστικών εξόδων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C41DispositifIntroduction" id="para-104" title="page-1">
      Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, προκειμένου αρχή ανταγωνισμού να κρίνει ότι συνιστούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως συμπεριφορές δύο εταιριών που ανήκουν στην ίδια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, οι οποίες, κατά την εν λόγω αρχή, συνίστανται, αφενός, στην άρνηση παροχής προσβάσεως σε εγκαταστάσεις ευρισκόμενες υπό τον έλεγχό τους και αποτελούσες μέρος της ίδιας βασικής υποδομής την οποία ελέγχει η επιχείρηση αυτή, και, αφετέρου, στον περιορισμό του εμπορίου στον συγκεκριμένο τομέα, η αρχή ανταγωνισμού δεν υποχρεούται να διαπιστώσει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 102 ΣΛΕΕ τόσο για τις συμπεριφορές που θεωρούνται αδικαιολόγητη άρνηση προσβάσεως στις εγκαταστάσεις αυτές όσο και για τις συμπεριφορές που θεωρούνται περιορισμοί του εμπορίου, εφόσον μπορεί να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές όσον αφορά τη συνολική καταχρηστική συμπεριφορά η οποία προσάπτεται στην κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 102 ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οι προϋποθέσεις που εκτίθενται στη σκέψη 41 της αποφάσεως της 26ης Νοεμβρίου 1998, Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569), βάσει των οποίων μπορεί να θεωρηθεί ότι η άρνηση παροχής προσβάσεως σε υποδομή ενδέχεται να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, έχουν εφαρμογή σε υποδομή η οποία αναπτύχθηκε από τις δημόσιες αρχές και εν συνεχεία περιήλθε σε κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση κατόπιν διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως ή χρησιμοποιείται από αυτήν δυνάμει αποκλειστικών δικαιωμάτων τα οποία της μεταβιβάσθηκαν από τις δημόσιες αρχές, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεως ή μεταβιβάσεως αποκλειστικών δικαιωμάτων διεξήχθη υπό συνθήκες ικανές να εγγυηθούν τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα του τιμήματος και των λοιπών προϋποθέσεων της ιδιωτικοποιήσεως και, αφετέρου, ότι η εν λόγω επιχείρηση διαθέτει πλήρη αυτονομία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά την πρόσβαση στην υποδομή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <div class="signatures">
<p class="C77Signatures" id="para-107" title="page-1">
<span class="signatory">(υπογραφές)</span>
</p>
</div>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">*</a>
</span>) Γλώσσα διαδικασίας: η βουλγαρική.</p>
</body>
</html>
