I.

Il‑fatti li wasslu għall‑kawża

1

Ir-rikorrenti, Ferriere Nord SpA, hija kumpannija rregolata mid-dritt Taljan li ilha minn April 1992 attiva fis-settur tal-vireg li jirrinfurzaw il-konkrit.

A.

L‑ewwel deċiżjoni tal‑Kummissjoni (2002)

2

Minn Ottubru sa Diċembru 2000, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej wettqet, konformement mal-Artikolu 47 FA, verifiki f’impriżi Taljani li jipproduċu vireg li jirrinfurzaw il-konkrit, fosthom ir-rikorrenti, u f’assoċjazzjoni ta’ impriżi, il-Federazione Imprese Siderurgiche Italiane (il-Federazzjoni tal-Impriżi tal-Azzar Taljani, iktar ’il quddiem il-“Federacciai”). Hija bagħtitilhom ukoll talbiet għal informazzjoni, b’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.

3

Fis‑26 ta’ Marzu 2002, il-Kummissjoni fetħet proċedura skont l-Artikolu 65 FA u fformulat oġġezzjonijiet skont l-Artikolu 36 FA (iktar ’il quddiem id-“dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet”) li ġew innotifikati b’mod partikolari lir-rikorrenti. Din tal-aħħar wieġbet għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fil‑31 ta’ Mejju 2002.

4

Fit‑13 ta’ Ġunju 2002 inżammet seduta għas-smigħ tal-partijiet fil-proċedura amministrattiva.

5

Fit‑12 ta’ Awwissu 2002, il-Kummissjoni indirizzat, lill-istess destinatarji, oġġezzjonijiet addizzjonali (iktar ’il quddiem id-“dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali”), abbażi tal-Artikolu 19(1) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 17 tas‑6 ta’ Frar 1962, l-ewwel Regolament li jimplimenta l-Artikoli [81] u [82 KE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 3). Fiha hija spjegat il-pożizzjoni tagħha dwar it-tkomplija tal-proċedura wara l-iskadenza tat-Trattat KEFA, fit‑23 ta’ Lulju 2002. Ir-rikorrenti wieġbet għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali fl‑20 ta’ Settembru 2002.

6

Fit‑30 ta’ Settembru 2002 inżammet seduta ġdida għas-smigħ tal-partijiet fil-proċedura amministrattiva, fil-preżenza tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri. Din is-seduta ta’ smigħ kienet tikkonċerna s-suġġett tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali, jiġifieri l-konsegwenzi legali tal-iskadenza tat-Trattat KEFA fuq it-tkomplija tal-proċedura.

7

Fi tmiem il-proċedura amministrattiva, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2002) 5087 final tas‑17 ta’ Diċembru 2002 dwar proċediment skont l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA (COMP/37.956 – Vireg li jirrinfurzaw il-konkrit) (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni tal‑2002”), indirizzata lill-Federacciai u lil tmien impriżi, fosthom ir-rikorrenti. F’din id-deċiżjoni hija kkonstatat li dawn tal-aħħar kienu, bejn Diċembru 1989 u Lulju 2000, implimentaw akkordju uniku, kumpless u kontinwu fis-suq Taljan tal-vireg li jirrinfurzaw il-konkrit fi strixxi jew f’rombli (iktar ’il quddiem il-“vireg li jirrinfurzaw il-konkrit”) li kellu bħala għan jew bħala effett l-iffissar tal-prezzijiet u l-limitazzjoni jew il-kontroll tal-produzzjoni jew tal-bejgħ, bi ksur tal-Artikolu 65(1) FA.

8

Fir-rigward tal-parteċipazzjoni tar-rikorrenti fil-ksur, il-Kummissjoni rrilevat li din kienet testendi mill‑1 ta’ April 1993 sal‑4 ta’ Lulju 2000. Hija għalhekk imponiet fuq ir-rikorrenti multa fl-ammont ta’ EUR 3.57 miljuni. Dan l-ammont kien jinkludi tnaqqis ta’ 20 % tal-multa favur ir-rikorrenti, b’applikazzjoni tal-paragrafu 1 tal-punt D tal-Avviż tal-Kummissjoni dwar in-nuqqas ta’ impożizzjoni jew it-tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell (ĠU 1996, C 207, p. 4, iktar ’il quddiem l-“Avviż dwar il-kooperazzjoni”), li jipprevedi l-possibbiltà li l-impriżi li jikkooperaw billi jipprovdu lill-Kummissjoni, qabel ma tintbagħat dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, informazzjoni, dokumenti jew provi oħra li jikkontribwixxu sabiex tiġi kkonfermata l-eżistenza tal-ksur imwettaq jibbenefikaw minn tnaqqis tal-multa li kien ikollhom iħallsu.

9

Fl‑10 ta’ Marzu 2003, ir-rikorrenti ppreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali kontra d-Deċiżjoni tal‑2002. Il-Qorti Ġenerali annullat l-imsemmija deċiżjoni fir-rigward tar-rikorrenti (sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2007, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni, T‑94/03, mhux ippubblikata, EU:T:2007:320) u tal-impriżi destinatarji l-oħra, għar-raġuni li l-bażi legali użata, jiġifieri l-Artikolu 65(4) u (5) FA, ma kinitx għadha fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni. Minħabba f’hekk, il-Kummissjoni ma kellhiex kompetenza, abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, sabiex tikkonstata u tissanzjona ksur tal-Artikolu 65(1) FA wara l-iskadenza tat-Trattat KEFA. Il-Qorti Ġenerali ma eżaminatx l-aspetti l-oħra ta’ din id-deċiżjoni.

10

Id-Deċiżjoni tal‑2002 saret definittiva fir-rigward tal-Federacciai, li ma ppreżentatx rikors quddiem il-Qorti Ġenerali.

B.

It‑tieni deċiżjoni tal‑Kummissjoni (2009)

11

Permezz ta’ ittra tat‑30 ta’ Ġunju 2008, il-Kummissjoni informat lir-rikorrenti u lill-impriżi kkonċernati l-oħra bl-intenzjoni tagħha li tadotta deċiżjoni ġdida filwaqt li tikkoreġi l-bażi legali użata. Barra minn hekk, hija ppreċiżat li l-imsemmija kienet ser tkun ibbażata fuq il-provi prodotti fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali. Fuq stedina tal-Kummissjoni, ir-rikorrenti ppreżentat osservazzjonijiet bil-miktub fl‑1 ta’ Awwissu 2008.

12

Permezz ta’ faks mibgħuta fl‑24 ta’ Lulju u fil‑25 ta’ Settembru 2008, u mbagħad fit‑13 ta’ Marzu, fit‑30 ta’ Ġunju u fis‑27 ta’ Awwissu 2009, il-Kummissjoni talbet lir-rikorrenti informazzjoni dwar l-istruttura tal-azzjonisti tagħha u dwar is-sitwazzjoni patrimonjali tal-impriża. Ir-rikorrenti wieġbet għal dawn it-talbiet għal informazzjoni, rispettivament, permezz ta’ ittri elettroniċi tal‑1 ta’ Awwissu u tal‑1 ta’ Ottubru 2008, u mbagħad tat‑18 ta’ Marzu, tal‑1 ta’ Lulju u tat‑8 ta’ Settembru 2009.

13

Fit‑30 ta’ Settembru 2009, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2009) 7492 final dwar proċediment skont l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA (Każ COMP/37.956 – Vireg għar-rinfurzar tal-konkrit, adozzjoni mill-ġdid), indirizzata lill-istess impriżi bħad-Deċiżjoni tal‑2002, fosthom ir-rikorrenti. Din id-deċiżjoni kienet ġiet adottata abbażi tar-regoli proċedurali tat-Trattat KE u tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli [101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205). Hija kienet ibbażata fuq l-elementi msemmija fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali u kienet tirriproduċi, essenzjalment, il-kontenut u l-konklużjonijiet tad-Deċiżjoni tal‑2002. B’mod partikolari, l-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti, ta’ EUR 3.57 miljuni, baqa’ l-istess.

14

Fit‑8 ta’ Diċembru 2009, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni emendatorja, li kienet tinkludi, fl-anness tagħha, it-tabelli li juru l-varjazzjonijiet fil-prezz li kienu tħallew barra mid-deċiżjoni tagħha tat‑30 ta’ Settembru 2009 u li kienet tikkoreġi r-riferimenti nnumerati għall-imsemmija tabelli fi tmien noti ta’ qiegħ il-paġna.

15

Fid‑19 ta’ Frar 2010, ir-rikorrenti ppreżentat rikors quddiem il-Qorti Ġenerali kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni tat‑30 ta’ Settembru 2009, kif emendata (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni tal‑2009”). Fid‑9 ta’ Diċembru 2014, il-Qorti Ġenerali naqqset l-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti għal EUR 3.42144 miljuni, għar-raġuni li din tal-aħħar ma kinitx ipparteċipat, matul perijodu ta’ tliet snin, fil-parti tal-akkordju dwar il-limitazzjoni jew il-kontroll tal-produzzjoni jew tal-bejgħ, u ċaħdet il-kumplament tar-rikors (sentenza tad‑9 ta’ Diċembru 2014, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni, T‑90/10, mhux ippubblikata, EU:T:2014:1035). Il-Qorti Ġenerali annullat parzjalment id-Deċiżjoni tal‑2009 fir-rigward ta’ destinatarju ieħor tagħha, naqqset l-ammont tal-multa imposta fuq destinatarju ieħor tagħha u ċaħdet ir-rikorsi ppreżentati l-oħra.

16

Fl‑20 ta’ Frar 2015, ir-rikorrenti ppreżentat appell mis-sentenza tad‑9 ta’ Diċembru 2014, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (T‑90/10, mhux ippubblikata, EU:T:2014:1035). Permezz ta’ sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2017, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (C‑88/15 P, EU:C:2017:716), il-Qorti tal-Ġustizzja annullat l-imsemmija sentenza tal-Qorti Ġenerali kif ukoll id-Deċiżjoni tal‑2009 fir-rigward, b’mod partikolari, tar-rikorrenti.

17

Fis-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2017, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (C‑88/15 P, EU:C:2017:716), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, meta deċiżjoni tkun adottata abbażi tar-Regolament Nru 1/2003, il-proċedura li twassal għal din id-deċiżjoni għandha tkun konformi mar-regoli proċedurali previsti f’dan ir-regolament kif ukoll fir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 773/2004 tas‑7 ta’ April 2004 dwar it-tmexxija ta’ proċedura mill-Kummissjoni skond l-[Artikoli 101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 81), anki jekk din il-proċedura tkun bdiet qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom.

18

Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, f’dan il-każ, is-seduta ta’ smigħ tat‑13 ta’ Ġunju 2002, l-unika seduta ta’ smigħ li kienet tikkonċerna l-mertu tal-proċedura, ma setgħetx titqies li kienet konformi mar-rekwiżiti proċedurali relatati mal-adozzjoni ta’ deċiżjoni abbażi tar-Regolament Nru 1/2003, fl-assenza tal-parteċipazzjoni tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri.

19

Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-Qorti Ġenerali kienet wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li l-Kummissjoni ma kellhiex l-obbligu, qabel l-adozzjoni tad-Deċiżjoni tal‑2009, li torganizza seduta ta’ smigħ ġdida minħabba li l-impriżi kien diġà kellhom il-possibbiltà li jinstemgħu oralment matul is-seduti ta’ smigħ li nżammu fit‑13 ta’ Ġunju u fit‑30 ta’ Settembru 2002.

20

Fis-sentenza tagħha tal‑21 ta’ Settembru 2017, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (C‑88/15 P, EU:C:2017:716), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret l-importanza taż-żamma, fuq talba tal-partijiet ikkonċernati, ta’ seduta ta’ smigħ li għaliha jkunu mistiedna l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri, peress li l-ommissjoni tagħha tikkostitwixxi ksur tar-rekwiżiti formali essenzjali.

21

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, peress li dan id-dritt previst speċifikament fir-Regolament Nru 773/2004 ma kienx ġie rrispettat, ma kienx meħtieġ li l-impriża li d-dritt tagħha nkiser b’dan il-mod turi li dan il-ksur seta’ kellu influwenza, għad-detriment tagħha, fuq l-iżvolġiment tal-proċedura u l-kontenut tad-deċiżjoni kontenzjuża.

22

Il-Qorti tal-Ġustizzja annullat ukoll sentenzi oħra tal-Qorti Ġenerali adottati fid‑9 ta’ Diċembru 2014 dwar il-legalità tad-Deċiżjoni tal‑2009, kif ukoll din id-deċiżjoni, fir-rigward ta’ erba’ impriżi oħra, għall-istess raġunijiet. Għall-kuntrarju, id-Deċiżjoni tal‑2009 saret definittiva għall-impriżi destinatarji li ma ppreżentawx appell mill-imsemmija sentenzi.

C.

It‑tielet deċiżjoni tal‑Kummissjoni (2019)

23

Permezz ta’ ittra tal‑15 ta’ Diċembru 2017, il-Kummissjoni informat lir-rikorrenti bl-intenzjoni tagħha li tkompli l-proċedura amministrattiva u li torganizza, f’dan il-kuntest, seduta ġdida għas-smigħ tal-partijiet fl-imsemmija proċedura fil-preżenza tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri.

24

Permezz ta’ ittra tal‑1 ta’ Frar 2018, ir-rikorrenti ppreżentat osservazzjonijiet li fihom ikkontestat is-setgħa tal-Kummissjoni li tkompli l-proċedura amministrattiva u b’hekk stiednet lil din tal-aħħar sabiex ma tkomplix din il-proċedura.

25

Fit‑23 ta’ April 2018, il-Kummissjoni żammet seduta ta’ smigħ ġdida dwar il-mertu tal-proċedura, li fiha pparteċipaw, fil-preżenza tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-uffiċjal tas-seduta, ir-rikorrenti kif ukoll tliet impriżi oħra destinatarji tad-Deċiżjoni tal‑2009.

26

Permezz ta’ ittri tad‑19 ta’ Novembru 2018 kif ukoll tas‑17 ta’ Jannar u tas‑6 ta’ Mejju 2019, il-Kummissjoni bagħtet tliet talbiet għal informazzjoni lir-rikorrenti dwar l-istruttura tal-azzjonisti tagħha u dwar is-sitwazzjoni patrimonjali tagħha. Ir-rikorrenti wieġbet għal dawn it-talbiet għal informazzjoni, rispettivament, permezz ta’ ittri tal‑10 ta’ Diċembru 2018 kif ukoll tal‑31 ta’ Jannar u tad‑9 ta’ Mejju 2019.

27

Fil‑21 ta’ Ġunju 2019, ir-rikorrenti pparteċipat f’laqgħa mad-dipartimenti tal-Kummissjoni, li matulha dawn tal-aħħar indikaw li kienu ddeċidew li jipproponu lill-Kulleġġ tal-Kummissarji l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġdida ta’ sanzjoni, iżda li, fid-dawl taż-żmien oġġettivament estiż li kien għadda, huma kienu ser jipproponu l-applikazzjoni ta’ ċirkustanza attenwanti straordinarja.

28

Fl‑4 ta’ Lulju 2019, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni C(2019) 4969 final, dwar proċediment skont l-Artikolu 65 tat-Trattat KEFA (Każ AT.37956 – Vireg li jirrinforzaw il-konkrit) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”), indirizzata lil ħames impriżi li fir-rigward tagħhom id-Deċiżjoni tal‑2009 kienet ġiet annullata, jiġifieri, minbarra r-rikorrenti, Alfa Acciai SpA, Feralpi Holding SpA (li qabel kienet Feralpi Siderurgica SpA et Federalpi Siderurgica SRL), Partecipazioni Industriali SpA (li qabel kienet Riva Acciaio SpA u sussegwentement Riva Fire SpA, iktar ’il quddiem “Riva”), kif ukoll Valsabbia Investimenti SpA u Ferriera Valsabbia SpA.

29

Permezz tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkonstatat l-istess ksur bħal dak li kien is-suġġett tad-Deċiżjoni tal‑2009, filwaqt li naqqset il-multi imposti fuq l-impriżi destinatarji b’50 % minħabba t-tul tal-proċedura. Barra minn hekk, ir-rikorrenti bbenefikat minn tnaqqis addizzjonali ta’ 6 % tal-multa minħabba li ma kinitx ipparteċipat fil-parti tal-akkordju dwar il-limitazzjoni jew il-kontroll tal-produzzjoni jew tal-bejgħ matul perijodu partikolari. Permezz tal-Artikolu 2 tad-deċiżjoni kkontestata, hija għalhekk imponiet fuq ir-rikorrenti multa fl-ammont ta’ EUR 2.237 miljuni.

30

Fit‑8 ta’ Lulju 2019, kopja inkompleta tad-deċiżjoni kkontestata, li kienet tinkludi biss il-paġni bil-fard, ġiet innotifikata lir-rikorrenti, fatt li din tal-aħħar indikat lill-Kummissjoni permezz ta’ ittra tad‑9 ta’ Lulju 2019.

31

Verżjoni sħiħa tad-deċiżjoni kkontestata ġiet innotifikata lir-rikorrenti fit‑18 ta’ Lulju 2019.

II.

Il‑proċedura u t‑talbiet tal‑partijiet

32

Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit‑30 ta’ Settembru 2019, ir-rikorrenti ppreżentat dan ir-rikors.

33

Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit‑13 ta’ Jannar 2020, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea talab li jintervjeni insostenn tat-talbiet tal-Kummissjoni. Permezz ta’ deċiżjoni tal‑11 ta’ Frar 2020, il-President tar-Raba’ Awla tal-Qorti Ġenerali aċċetta dan l-intervent. Il-Kunsill ippreżenta n-nota ta’ intervent u r-rikorrenti ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar din in-nota fit-terminu mogħti. Il‑Kummissjoni ma ppreżentatx osservazzjonijiet dwar din in-nota ta’ intervent.

34

Fuq proposta tar-Raba’ Awla, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, skont l-Artikolu 28 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, li tibgħat il-kawża quddiem kulleġġ ġudikanti estiż.

35

Fuq proposta tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali (Ir-Raba’ Awla Estiża) iddeċidiet li tiftaħ il-fażi orali tal-proċedura u, fil-kuntest tal-miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura previsti fl-Artikolu 89 tar-Regoli tal-Proċedura, għamlet mistoqsijiet bil-miktub lill-partijiet u talbithom jipproduċu numru ta’ dokumenti. Il-partijiet wieġbu għal dawn il-mistoqsijiet u għal dawn it-talbiet għall-produzzjoni ta’ dokumenti fit-terminu mogħti.

36

It-trattazzjoni tal-partijiet u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet bil-miktub u għall-mistoqsijiet orali magħmula mill-Qorti Ġenerali nstemgħu fis-seduta tal‑4 ta’ Ġunju 2021. Matul is-seduta, wara mistoqsija mill-Qorti Ġenerali, ir-rikorrenti aċċettat li l-motivi mqajma fir-rikors insostenn ta’ dan ir-rikors jingħataw numri ġodda għall-finijiet tat-tfassil tas-sentenza, u dan tniżżel fil-proċess verbal tas-seduta.

37

Ir-rikorrenti titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

–

b’mod prinċipali, tannulla d-deċiżjoni kkontestata sa fejn tikkonċernaha;

–

b’mod sussidjarju, tannulla parzjalment id-deċiżjoni kkontestata u tnaqqas l-ammont tal-multa imposta fuqha;

–

tikkundanna lill-Kummissjoni u lill-Kunsill għall-ispejjeż.

38

Il‑Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

–

tiċħad ir-rikors;

–

tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

39

Il-Kunsill jitlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

–

tiċħad ir-rikors sa fejn huwa bbażat fuq l-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003;

–

tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.

III.

Fid‑dritt

40

Insostenn tar-rikors, ir-rikorrenti tqajjem disa’ motivi, li jistgħu jinqasmu f’żewġ gruppi.

41

Fl-ewwel grupp, tqajmu sitt motivi b’mod prinċipali li huma intiżi għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata:

–

l-ewwel motiv huwa bbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża u tar-regoli proċedurali waqt is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018;

–

it-tieni motiv huwa bbażat fuq ir-rifjut illegali tal-Kummissjoni li tivverifika, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, il-kompatibbiltà ta’ din id-deċiżjoni mal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal-proċedura;

–

it-tielet motiv huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal-proċedura;

–

ir-raba’ motiv huwa bbażat fuq ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni, fuq eċċess ta’ poter u fuq ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità;

–

il-ħames motiv huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ ne bis in idem;

–

is-sitt motiv huwa bbażat fuq l-illegalità tas-sistema ta’ preskrizzjoni stabbilita fl-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003.

42

Fit-tieni grupp, tqajmu b’mod sussidjarju l-aħħar tliet motivi li huma intiżi għall-annullament parzjali tad-deċiżjoni kkontestata u għal tnaqqis korrispondenti tal-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti:

–

is-seba’ motiv huwa bbażat fuq ksur tal-oneru tal-prova u tal-prinċipju in dubio pro reo fir-rigward tal-aġir invokat fil-konfront tar-rikorrenti;

–

it-tmien motiv huwa bbażat fuq l-illegalità taż-żieda tal-ammont tal-multa minħabba r-reċidiva;

–

id-disa’ motiv huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tat-teħid inkunsiderazzjoni taċ-ċirkustanzi attenwanti u tan-natura tardiva tal-motivi li jiġġustifikaw l-għoti ta’ tnaqqis tal-multa.

D.

Fuq it‑talbiet għal annullament

1.

Fuq it-tieni motiv, ibbażat fuq ir-rifjut illegali tal-Kummissjoni li tivverifika, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, il-kompatibbiltà ta’ din id-deċiżjoni mal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal-proċedura

a)

Fuq l-ewwel ilment, ibbażat fuq żball ta’ liġi

199

Ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni kisret l-Artikolu 41 tal-Karta billi rrifjutat li tevalwa, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, il-kompatibbiltà tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni mal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli.

200

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, kif tindika r-rikorrenti, il-Kummissjoni hija obbligata tosserva l-prinċipju ta’ żmien raġonevoli rrikonoxxut fl-Artikolu 41 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 179, u tal‑5 ta’ Ġunju 2012, Imperial Chemical Industries vs Il‑Kummissjoni, T‑214/06, EU:T:2012:275, punt 285).

201

Għalhekk, il-mogħdija taż-żmien għandha tittieħed inkunsiderazzjoni meta, filwaqt li tagħmel użu mill-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lilha mid-dritt tal-Unjoni, il-Kummissjoni tevalwa jekk, b’applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, għandhomx jinbdew proċeduri u jekk għandhiex tiġi adottata deċiżjoni.

202

Mid-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li, kuntrarjament għal dak li ssostni r-rikorrenti, l-obbligu li tieħu inkunsiderazzjoni l-mogħdija taż-żmien meta tevalwa jekk għandhomx jinbdew tali proċeduri u jekk għandhiex tiġi adottata deċiżjoni ta’ sanzjoni ma ġiex miksur mill-Kummissjoni. Fil-fatt, id-deċiżjoni kkontestata tindika li din l-istituzzjoni eżaminat, qabel ma tat deċiżjoni, jekk, f’dan il-każ, il-proċedura setgħetx titkompla u jekk din setgħetx twassal għall-adozzjoni ta’ tali deċiżjoni, li timponi multa.

213

B’hekk, mid-deċiżjoni kkontestata jirriżulta li, kuntrarjament għal dak li ssostni r-rikorrenti, il-Kummissjoni vverifikat, qabel ma adottat din id-deċiżjoni, jekk il-prinċipju ta’ żmien raġonevoli kienx ġie osservat, billi analizzat it-tul tal-proċedura amministrattiva, inklużi l-fażijiet amministrattivi u l-interruzzjonijiet dovuti għall-istħarriġ ġudizzjarju, il-kawżi li jistgħu jispjegaw it-tul tal-proċedura u l-konsegwenzi li jistgħu jinstiltu minn dan.

214

Din il-konklużjoni hija kkontestata mir-rikorrenti, li tgħid li l-Kummissjoni, fid-deċiżjoni kkontestata, irrifjutat li tagħti deċiżjoni dwar it-tul irraġonevoli tal-proċedura minħabba li din l-evalwazzjoni kellha tiġi rriżervata lill-qorti tal-Unjoni mingħajr ma hija tista’ tagħti deċiżjoni dwar dan.

215

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-qorti tal-Unjoni tista’ tiġi adita bi kwistjonijiet dwar it-tul tal-proċeduri. Fil-kontenzjuż dwar ir-responsabbiltà, hija għandha tikkundanna lill-istituzzjonijiet, lill-korpi jew lill-organi tal-Unjoni meta dawn tal-aħħar ikunu kkawżaw dannu minħabba ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli (sentenzi tas‑26 ta’ Novembru 2013, Kendrion vs Il‑Kummissjoni, C‑50/12 P, EU:C:2013:771, punt 94, u tal‑11 ta’ Lulju 2019, Italmobiliare et vs Il‑Kummissjoni, T‑523/15, mhux ippubblikata, EU:T:2019:499, punt 159). Fil-kontenzjuż dwar l-annullament, it-tul ta’ proċedura jista’ jkollu bħala konsegwenza l-annullament ta’ deċiżjoni kkontestata jekk jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet b’mod kumulattiv, fejn l-ewwel kundizzjoni hija li dan it-tul ikun jidher li huwa irraġonevoli u t-tieni waħda hija li l-fatt li jkun għadda iktar minn żmien raġonevoli jkun ostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża (sentenzi tal‑21 ta’ Settembru 2006, Technische Unie vs Il‑Kummissjoni, C‑113/04 P, EU:C:2006:593, punti 47 u 48; tat‑8 ta’ Mejju 2014, Bolloré vs Il‑Kummissjoni, C‑414/12 P, mhux ippubblikata, EU:C:2014:301, punti 84 u 85; u tad‑9 ta’ Ġunju 2016, PROAS vs Il‑Kummissjoni, C‑616/13 P, EU:C:2016:415, punti 74 sa 76).

216

Kif tindika r-rikorrenti, il-kompetenza hekk fdata lill-qorti tal-Unjoni ma tistax teħles lill-Kummissjoni mill-evalwazzjoni li hija għandha twettaq fil-mument li tiddetermina l-passi li għandhom jittieħdu wara sentenza ta’ annullament skont l-Artikolu 266 TFUE.

217

Kif ġie indikat, il-Kummissjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni, meta twettaq tali evalwazzjoni, l-elementi kollha tal-każ, b’mod partikolari l-opportunità li tadotta deċiżjoni ġdida, l-opportunità li timponi sanzjoni u l-opportunità, jekk ikun il-każ, li tnaqqas is-sanzjoni prevista jekk ikun jidher, b’mod partikolari, li, mingħajr ma jikkostitwixxi fih innifsu nuqqas illegali, it-tul tal-proċedura, sa fejn din tkun inkludiet fażijiet amministrattivi iżda wkoll, jekk ikun il-każ, interruzzjonijiet dovuti għall-istħarriġ ġudizzjarju, seta’ kellu effett fuq l-elementi meħuda inkunsiderazzjoni sabiex jiġi stabbilit l-ammont tal-multa, u b’mod partikolari fuq in-natura eventwalment dissważiva tagħha meta tiġi imposta ħafna żmien wara l-fatti li jikkostitwixxu l-ksur.

218

Din l-evalwazzjoni, li tirrigwarda b’mod partikolari t-tul globali tal-proċedura, inklużi l-fażijiet ġudizzjarji, saret prinċipalment fil-premessa 528 tad-deċiżjoni kkontestata.

219

Minn dan isegwi li, kuntrarjament għal dak li ssostni r-rikorrenti, il-Kummissjoni vverifikat, fid-deċiżjoni kkontestata, jekk it-tul tal-proċedura setax jostakola t-tkomplija tal-proċedura filwaqt li rrikonoxxiet li tali evalwazzjoni kienet suġġetta għall-istħarriġ tal-qorti tal-Unjoni fil-kontenzjuż dwar il-legalità u, jekk ikun il-każ, dwar ir-responsabbiltà.

223

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud.

2.

Fuq it‑tielet motiv, ibbażat fuq ksur tal‑prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal‑proċedura

229

Ir-rikorrenti ssostni li d-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi annullata peress li ġiet adottata fi tmiem proċedura li kienet qabżet żmien raġonevoli. Fil-fehma tagħha, it-tul eċċessiv tal-proċedura għandu bħala konsegwenza li l-Kummissjoni ma kellhiex iktar setgħa ta’ sanzjoni u li l-imsemmija deċiżjoni hija, għalhekk, illegali wkoll minħabba eċċess ta’ poter. Ir-rikorrent essenzjalment tressaq tliet ilment li jikkonċernaw, rispettivament, it-tul tal-fażijiet amministrattivi, it-tul globali tal-proċedura u l-effett, fuq id-drittijiet tad-difiża, tat-tul tal-proċedura, ilmenti li huma kollha kkontestati mill-Kummissjoni.

230

Qabel ma jiġu eżaminati dawn l-ilmenti, għandu jitfakkar li, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, it-tul ta’ proċedura jista’ jkollu bħala konsegwenza l-annullament ta’ deċiżjoni kkontestata jekk jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet b’mod kumulattiv, fejn l-ewwel kundizzjoni hija li dan it-tul ikun jidher li huwa irraġonevoli u t-tieni waħda hija li l-fatt li jkun għadda iktar minn żmien raġonevoli jkun ostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża (ara l-punt 215 iktar ’il fuq).

231

Minn dan jirriżulta li deċiżjoni tal-Kummissjoni ma tistax tiġi annullata għas-sempliċi raġuni li jkun inqabeż żmien raġonevoli jekk id-drittijiet tad-difiża tar-rikorrenti ma jkunux ġew affettwati minn dan il-qbiż. Għaldaqstant, l-argument tar-rikorrenti li s-sempliċi qbiż ta’ żmien raġonevoli kellu jwassal lill-Kummissjoni sabiex tirrinunzja milli tadotta d-deċiżjoni kkontestata għandu jiġi miċħud sa mill-bidu.

a)

Fuq l‑ewwel ilment, dwar it‑tul tal‑fażijiet amministrattivi

233

Ir-rikorrenti ssostni li, peress li kien mifrux fuq iktar minn sitt snin, it-tul tal-fażijiet amministrattivi jmur kontra l-prinċipju ta’ żmien raġonevoli. Hija tikkritika, b’mod partikolari, id-dewmien li bih il-Kummissjoni rreaġixxiet għall-annullamenti deċiżi suċċessivament mill-Qorti Ġenerali u mill-Qorti tal-Ġustizzja:

–

bejn l-għoti tas-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2007, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (T‑94/03, mhux ippubblikata, EU:T:2007:320), u l-adozzjoni tad-Deċiżjoni tal‑2009, jiġifieri għal iktar minn sentejn, il-Kummissjoni kienet sempliċement bagħtet l-ittra tat‑30 ta’ Ġunju 2008 msemmija fil-punt 11 iktar ’il fuq, li tħabbar it-tkomplija tal-proċedura, kif ukoll talbiet għal informazzjoni, u matul dan il-perijodu la kien hemm dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ġdida u lanqas seduta ta’ smigħ ġdida, minkejja li kien faċli għall-Kummissjoni li tikkoreġi n-nuqqas li kien wassal għall-invalidità tad-deċiżjoni annullata, sa fejn dan in-nuqqas kien ġie identifikat b’mod ċar mill-Qorti Ġenerali;

–

bl-istess mod, bejn is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2017, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (C‑88/15 P, EU:C:2017:716), u l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, jiġifieri għal sena u disa’ xhur, l-attività mwettqa mill-Kummissjoni kienet limitata għat-trażmissjoni tal-ittra tal‑15 ta’ Diċembru 2017 li tħabbar it-tkomplija tal-proċedura, għat-trażmissjoni ta’ ittri li jħabbru u jispjegaw is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018 kif ukoll għal talbiet limitati għal informazzjoni dwar is-sitwazzjoni patrimonjali tar-rikorrenti.

234

Ir-rikorrenti ssostni, barra minn hekk, li l-fażijiet amministrattivi tal-proċedura huma vvizzjati b’diversi żbalji ta’ ġestjoni mwettqa mill-Kummissjoni, li kkontribwixxew sabiex tawlu b’mod inġustifikat iż-żmien tal-proċedura.

235

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li d-dritt tal-Unjoni jeżiġi li l-istituzzjonijiet jittrattaw fi żmien raġonevoli l-każijiet fil-kuntest tal-proċeduri amministrattivi mmexxija minnhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2012, Imperial Chemical Industries vs Il‑Kummissjoni, T‑214/06, EU:T:2012:275, punt 284).

236

Fil-fatt, l-obbligu li jiġi osservat żmien raġonevoli fit-tmexxija tal-proċeduri amministrattivi jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt irrikonoxxut, b’mod partikolari, fl-Artikolu 41(1) tal-Karta (sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 167; tal‑11 ta’ April 2006, Angeletti vs Il‑Kummissjoni, T‑394/03, EU:T:2006:111, punt 162; u tas‑7 ta’ Ġunju 2013, L-Italja vs Il‑Kummissjoni, T‑267/07, EU:T:2013:305, punt 61).

237

F’dan il-każ, mill-proċess jirriżulta li matul it-trattament tal-każ kien hemm erba’ fażijiet suċċessivi quddiem il-Kummissjoni, li damu total ta’ sitt snin u xahar:

–

l-ewwel fażi, li damet sena u ħames xhur, isseparat l-ewwel miżuri investigattivi u t-trażmissjoni tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet lill-Federacciai u lill-impriżi kkonċernati;

–

it-tliet fażijiet segwenti kienu dawk li wasslu, rispettivament, għall-adozzjoni tad-deċiżjoni tal‑2002, ta’ dik tal‑2009 u tad-deċiżjoni kkontestata u li damu, rispettivament, disa’ xhur, sentejn u xahar, u sena u disa’ xhur.

238

Skont il-ġurisprudenza, in-natura raġonevoli taż-żmien għandha tiġi evalwata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull każ u, b’mod partikolari, l-interess tat-tilwima għall-parti kkonċernata, il-kumplessità tal-każ kif ukoll l-aġir tar-rikorrent u dak tal-awtoritajiet kompetenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punti 187 u 188).

239

Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-interess tat-tilwima għall-parti kkonċernata, għandu jitfakkar li, fil-każ ta’ tilwima dwar ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni, ir-rekwiżit fundamentali ta’ ċertezza legali li minnha għandhom jibbenefikaw l-operaturi ekonomiċi kif ukoll l-għan li jiġi żgurat li ma jkunx hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern huma ta’ interess kunsiderevoli mhux biss għar-rikorrent stess u għall-kompetituri tiegħu iżda wkoll għal terzi, u dan minħabba n-numru kbir ta’ persuni kkonċernati u ta’ interessi finanzjarji inkwistjoni (ara s-sentenza tal‑1 ta’ Frar 2017, Aalberts Industries vs L-Unjoni Ewropea, T‑725/14, EU:T:2017:47, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).

240

F’dan il-każ, fid-deċiżjoni kkontestata l-Kummissjoni kkonstatat li r-rikorrenti kienet kisret l-Artikolu 65(1) FA billi pparteċipat, mill‑1 ta’ April 1993 sal‑4 ta’ Lulju 2000, fi ftehim kontinwu jew fi prattiki miftiehma li jikkonċernaw il-vireg li jirrinfurzaw il-konkrit, li kellhom bħala għan jew bħala effett l-iffissar tal-prezzijiet u l-limitazzjoni jew il-kontroll tal-produzzjoni jew tal-bejgħ fis-suq intern.

241

Abbażi ta’ din il-konstatazzjoni, il-Kummissjoni imponiet fuq ir-rikorrenti multa ta’ EUR 2.237 miljuni.

242

Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, hemm lok li jiġi kkunsidrat li l-interess tal-każ kien importanti għar-rikorrenti.

243

Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kumplessità tal-każ, għandu jiġi rrilevat li l-iżbalji mwettqa mill-Kummissjoni jikkonċernaw il-konsegwenzi li kellhom jinstiltu, għall-proċedura, mill-iskadenza tat-Trattat KEFA.

244

Issa, għandu jitfakkar li l-kwistjonijiet marbuta mar-regoli applikabbli għall-fatti tal-każ, kemm għal dak li jirrigwarda l-mertu kif ukoll għal dak li jirrigwarda l-proċedura, minħabba l-iskadenza tat-Trattat KEFA, kienu jippreżentaw, kif indikat il-Kummissjoni, ċerta kumplessità.

245

Barra minn hekk, l-akkordju kien ikopri perijodu relattivament twil (10 snin u 7 xhur), kien jikkonċerna numru sinjifikattiv ta’ atturi (8 impriżi, li jinkludu total ta’ 11-il kumpannija u assoċjazzjoni professjonali) u kien jimplika volum kbir ta’ dokumenti pprovduti jew miksuba matul l-ispezzjonijiet (madwar 20 000 paġna).

246

Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-każ għandu jitqies li kien kumpless.

247

Fit-tielet lok, fir-rigward tal-aġir tal-partijiet, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni wettqet attività kontinwa minħabba t-talbiet abbundanti li kienu jaslulha mill-partijiet fil-proċedura amministrattiva.

248

Għalhekk, il-Kummissjoni kellha tittratta, fil-kuntest tal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, diversi ittri, fl-istess ħin li hija kellha tipprepara s-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018 u teżamina proposta ta’ soluzzjoni għat-tilwima ppreżentata minn ċerti partijiet fil-proċedura amministrattiva fl‑4 ta’ Diċembru 2018.

249

Ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni wettqet żewġ żbalji ta’ ġestjoni li estendew b’mod inġustifikat it-tul tal-proċedura:

–

żball fil-preparazzjoni taċ-CD-ROM annessi mad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet;

–

in-notifika żbaljata tad-Deċiżjoni tal‑2009 kif ukoll tad-deċiżjoni kkontestata.

250

Għalkemm ir-rikorrenti ma tispeċifikax id-dewmien addizzjonali li kkawżaw dawn iż-żewġ żbalji mwettqa mill-Kummissjoni msemmija iktar ’il fuq, mill-punti 13 u 14 iktar ’il fuq jirriżulta li t-tieni wieħed f’kull każ wassal għal dewmien fil-proċedura ta’ xahrejn u ġimgħa biss.

251

B’hekk, ir-rikorrenti ma pprovdietx elementi li jippermettu li jiġi konkluż li l-iżbalji invokati kellhom impatt kbir fuq it-tul tal-proċedura.

252

Minn dawn l-elementi kkunsidrati flimkien jirriżulta li t-tul tal-fażijiet amministrattivi tal-proċedura ma jidhirx li huwa irraġonevoli fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ u, b’mod partikolari, tal-kumplessità tiegħu, f’kuntest fejn il-Kummissjoni ma tista’ tiġi kkritikata dwar ebda perijodu ta’ inattività mhux spjegata matul l-istadji li kkaratterizzaw l-imsemmija fażijiet amministrattivi.

253

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud.

b)

Fuq it‑tieni lment, dwar it‑tul globali tal‑proċedura

254

Ir-rikorrenti tikkontesta t-tul globali li kien meħtieġ għat-trattament tal-fajl, sa mill-ewwel atti ta’ investigazzjoni sal-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fehma tagħha, il-fatt li, fil-mument ta’ din l-adozzjoni, dan it-tul kien jammonta għal kważi 19-il sena u kien jikkonċerna aġir li ċerti elementi tiegħu kienu seħħew iktar minn 30 sena ilu jfisser li dan it-tul imur kontra l-prinċipju ta’ żmien raġonevoli.

255

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-obbligu li jiġi osservat żmien raġonevoli japplika għal kull stadju li jagħmel parti minn proċedura kif ukoll għal din il-proċedura fl-intier tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punti 230 u 231, u l-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Kokott fil-kawża Solvay vs Il‑Kummissjoni, C‑109/10 P, EU:C:2011:256, punt 239).

256

F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li l-perijodu li matulu żvolġiet il-proċedura amministrattiva kollha kien eċċezzjonalment twil, fatt li barra minn hekk wassal lill-Kummissjoni sabiex tnaqqas il-multa finalment imposta fuq ir-rikorrenti (ara l-punt 212 iktar ’il fuq).

257

Madankollu, it-tul globali tal-proċedura amministrattiva jista’ jiġi spjegat, f’dan il-każ, mill-kumplessità tal-fajl, filwaqt li, fir-rigward ta’ ċerti aspetti, dan it-tul huwa dovut għal elementi relatati mal-każ fih innifsu, filwaqt li, fir-rigward ta’ aspetti oħra, l-istess tul huwa marbut mal-kuntest li fih jaqa’ l-fajl, jiġifieri l-iskadenza tat-Trattat KEFA (ara l-punti 243 sa 246 iktar ’il fuq).

258

Huwa minnu li twettqu żbalji mill-Kummissjoni fl-evalwazzjoni tal-konsegwenzi li kellhom jinstiltu mill-iskadenza tat-Trattat KEFA u li dawn l-iżbalji taw lok għal annullamenti deċiżi mill-Qorti Ġenerali u sussegwentement mill-Qorti tal-Ġustizzja.

259

Madankollu, dawn l-iżbalji kif ukoll l-impatt li seta’ kellhom fuq it-tul tal-proċedura amministrattiva għandhom jiġu evalwati fid-dawl tal-kumplessità tal-kwistjonijiet imqajma.

260

Barra minn hekk, it-tul globali tal-proċedura amministrattiva huwa parzjalment imputabbli għall-interruzzjonijiet dovuti għall-istħarriġ ġudizzjarju u għalhekk huwa marbut man-numru ta’ rikorsi ppreżentati quddiem il-qorti tal-Unjoni fuq aspetti differenti tal-każ.

261

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-possibbiltà għall-impriżi, f’sitwazzjoni bħal dik tar-rikorrenti, li jaraw il-każijiet tagħhom eżaminati iktar minn darba mill-awtoritajiet amministrattivi u, jekk ikun il-każ, mill-qrati tal-Unjoni hija inerenti għas-sistema implimentata prevista mill-awturi tat-Trattati għall-kontroll tal-aġir u tal-operazzjonijiet fil-qasam tal-kompetizzjoni.

262

B’hekk, l-obbligu għall-awtorità amministrattiva li twettaq diversi formalitajiet u passi qabel ma tkun tista’ tadotta deċiżjoni finali fil-qasam tal-kompetizzjoni u l-possibbiltà li dawn il-formalitajiet jew dawn il-passi jistgħu jagħtu lok għal rikors ma jistgħux jintużaw minn impriża bħala argumenti fi tmiem il-proċess sabiex issostni li jkun inqabeż żmien raġonevoli (ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawżi Feralpi et vs Il‑Kummissjoni, C‑85/15 P, C‑86/15 P u C‑87/15 P, C‑88/15 P u C‑89/15 P, EU:C:2016:940, punt 70).

263

F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jiġi kkunsidrat li, evalwat fl-intier tiegħu, it-tul tal-proċedura amministrattiva kien eċċessiv u, għalhekk, li dan it-tul seta’ jostakola l-adozzjoni, mill-Kummissjoni, ta’ deċiżjoni ġdida li timponi multa.

264

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud.

c)

Fuq it‑tielet ilment, dwar l‑effett, fuq id‑drittijiet tad‑difiża, tat‑tul tal‑proċedura

265

Ir-rikorrenti ssostni li t-tul tal-proċedura amministrattiva affettwa d-drittijiet tad-difiża tagħha. Fil-fehma tagħha, minħabba dan it-tul, is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018 ma ppermettietx lill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jisimgħu lill-atturi kollha li l-opinjonijiet tagħhom seta’ jkollhom influwenza fuq il-kapaċità tagħha li tiddefendi ruħha. Barra minn hekk, li kieku s-seduta ta’ smigħ inżammet skont il-leġiżlazzjoni applikabbli qabel l-adozzjoni tad-Deċiżjoni tal‑2002 jew anki tad-Deċiżjoni tal‑2009, il-Qorti Ġenerali ma kinitx tiddeċiedi dwar il-materjalità tal-aġir inkriminat u, għaldaqstant, ir-rappreżentanti tal-Istati Membri kienu jkunu eżenti minn kull influwenza jew minn kull preġudizzju.

266

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, kif ġie indikat fil-punt 230 iktar ’il fuq, għandhom jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet sabiex il-qorti tiddeċiedi l-annullament tad-deċiżjoni adottata mill-Kummissjoni abbażi ta’ ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli. Peress li l-ewwel waħda (tul irraġonevoli tal-proċedura) ma hijiex issodisfatta, ma huwiex neċessarju, bħala prinċipju, li jiġi vverifikat, bi tweġiba għat-tielet ilment, jekk it-tul tal-proċedura amministrattiva ostakolax l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża. Madankollu, dan l-eżami għandu jsir, għal finijiet ta’ kompletezza, sabiex tingħata tweġiba sħiħa għall-preokkupazzjonijiet espressi mir-rikorrenti.

267

Minn naħa, għandu jiġi kkonstatat li, matul il-proċedura kkunsidrata fl-intier tagħha, ir-rikorrenti kellha, minn tal-inqas seba’ darbiet, l-opportunità li tesprimi l-perspettiva tagħha u li tressaq l-argumenti tagħha (ara l-punti 3 sa 6, 11, 24 u 25 iktar ’il fuq).

268

B’mod partikolari, ir-rikorrenti setgħet tesprimi l-opinjoni tagħha, matul it-tielet fażi amministrattiva, fl-osservazzjonijiet tagħha tal‑1 ta’ Frar 2018 u waqt is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018 (ara l-punti 24 u 25 iktar ’il fuq).

269

Min-naħa l-oħra, l-eżami tal-ewwel motiv ippermetta li jiġi stabbilit li d-drittijiet tad-difiża tar-rikorrenti ma kinux ġew affettwati la mill-fatt li l-atturi kollha li pparteċipaw fis-seduti ta’ smigħ preċedenti ma kinux preżenti waqt is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018, la mill-fatt li r-rappreżentanti tal-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri kienu jafu, fil-mument li esprimew l-opinjoni tagħhom fi ħdan il-kumitat konsultattiv, li żewġ deċiżjonijiet, li waħda minnhom kienet ġiet ikkonfermata mill-Qorti Ġenerali, kienu ġew adottati preċedentement fil-konfront tal-impriżi kkonċernati, u lanqas mill-fatt li l-Kummissjoni kienet diġà tat deċiżjoni, f’żewġ okkażjonijiet, dwar il-fatti tal-każ u li, dwar dan il-punt, il-pożizzjoni tagħha kienet ġiet ikkonfermata mill-Qorti Ġenerali (ara l-punti 59 sa 162 iktar ’il fuq).

270

Minn dawn l-elementi jirriżulta li, anki jekk jitqies li t-tul tal-proċedura amministrattiva jista’ jitqies li jmur kontra l-prinċipju ta’ żmien raġonevoli, il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex jinkiseb annullament tad-deċiżjoni kkontestata ma humiex issodisfatti, peress li r-rikorrenti ma rnexxielha tistabbilixxi ebda ksur tad-drittijiet tad-difiża li jirriżulta mill-imsemmi tul.

271

F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkunsidrat li ebda wieħed mir-rekwiżiti meħtieġa sabiex il-Qorti Ġenerali tkun tista’ tiddeċiedi l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata abbażi ta’ ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli ma ġie ssodisfatt.

272

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud u, miegħu, it-tielet motiv ikkunsidrat kollu kemm hu.

3.

Fuq ir‑raba’ motiv, ibbażat fuq ksur tal‑obbligu ta’ motivazzjoni, fuq eċċess ta’ poter u fuq ksur tal‑prinċipju ta’ proporzjonalità

a)

Fuq l‑ewwel ilment, dwar l‑assenza ta’ spjegazzjoni suffiċjenti dwar ir‑raġunijiet li wasslu lill‑Kummissjoni tadotta deċiżjoni ġdida li timponi multa

274

Ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni ma spjegatx biżżejjed ir-raġunijiet li setgħu wassluha sabiex tkompli l-proċedura, u b’hekk eżerċitat b’mod arbitrarju s-setgħa diskrezzjonali li hija għandha f’dan il-qasam. Hija ssostni wkoll, f’dan il-kuntest, li l-Kummissjoni kkunsidrat li l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata żammet effett dissważiv importanti, mingħajr ma spjegat għalfejn l-effett dissważiv kellu jopera għall-preżent u għall-futur u mingħajr ma spjegat, fid-deċiżjoni kkontestata, ir-raġunijiet għaliex l-effett dissważiv kien, kif iddikjarat hija stess, “partikolarment mixtieq f’suq bħalma huwa s-suq Taljan tal-vireg li jirrinfurzaw il-konkrit”.

275

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni għandha, permezz tal-Artikolu 105(1) TFUE, il-missjoni li tiżgura l-applikazzjoni tal-Artikoli 101 u 102 TFUE.

276

B’hekk, il-Kummissjoni hija meħtieġa tiddefinixxi u timplimenta, skont il-ġurisprudenza, il-politika tal-kompetizzjoni tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2013 Vivendi vs Il‑Kummissjoni, T‑432/10, mhux ippubblikata, EU:T:2013:538, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).

277

F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni għandha setgħa diskrezzjonali wiesgħa, kif joħroġ mir-Regolament Nru 1/2003, li jgħid li, jekk tikkonstata l-eżistenza ta’ ksur, hija “tista’”, minn naħa, tobbliga lill-impriżi kkonċernati jtemmu dan il-ksur (Artikolu 7(1)) u, min-naħa l-oħra, timponi multi fuq l-impriżi li jkunu wettqu dan il-ksur (Artikolu 23(2)).

278

Fil-qasam tal-kompetizzjoni, il-Kummissjoni b’hekk ingħatat, indipendentement mill-mod segwit sabiex il-fajl jitressaq quddiemha, jiġifieri b’mod partikolari fil-kuntest ta’ lment jew fuq inizjattiva tagħha stess, is-setgħa li tiddeċiedi jekk aġir għandux ikun is-suġġett ta’ proċeduri, ta’ deċiżjoni u ta’ multa, skont il-prijoritajiet li hija tiddefinixxi fil-kuntest tal-politika tagħha dwar il-kompetizzjoni.

279

Madankollu, l-eżistenza ta’ din is-setgħa ma teżentax lill-Kummissjoni mill-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Marzu 2020, LL-Carpenter vs Il‑Kummissjoni, T‑531/18, mhux ippubblikata, EU:T:2020:91, punt 90 u l-ġurisprudenza ċċitata).

280

F’kuntest fejn, bħal f’dan il-każ, minn naħa, deċiżjoni meħuda mill-Kummissjoni ġiet annullata darbtejn u fejn, min-naħa l-oħra, iż-żmien li għadda bejn l-ewwel atti ta’ investigazzjoni u l-adozzjoni tad-deċiżjoni kien eċċezzjonalment twil, hija din l-istituzzjoni, skont il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, li għandha tieħu inkunsiderazzjoni t-tul tal-proċedura u l-konsegwenzi li dan it-tul seta’ kellu fuq id-deċiżjoni tagħha li tmexxi proċeduri kontra l-impriżi kkonċernati, evalwazzjoni din li għandha għalhekk tidher fil-motivazzjoni tad-deċiżjoni.

281

Issa, dan kien dak li fil-fatt għamlet il-Kummissjoni meta indikat fid-dettall, minn naħa, fil-premessi 526 sa 529 tad-deċiżjoni kkontestata u, min-naħa l-oħra, fil-premessi 536 sa 573 ta’ din id-deċiżjoni, ir-raġunijiet għaliex hija kkunsidrat li kellha tiġi adottata deċiżjoni ġdida li tistabbilixxi l-eżistenza tal-ksur u li timponi multa fuq l-impriżi kkonċernati.

282

B’hekk, il-Kummissjoni, qabelxejn, indikat li t-tul tal-proċedura ma kien iwassal, fil-fehma tagħha, għal ebda ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli (premessi 528 u 555 tad-deċiżjoni kkontestata) u li d-drittijiet tad-difiża tal-impriżi ma kinux ġew miksura peress li, minn naħa, dawn tal-aħħar setgħu jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom dwar it-tkomplija tal-proċedura u peress li, min-naħa l-oħra, huma kienu ppreżentaw ukoll l-argumenti tagħhom matul is-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018. F’dan ir-rigward, hija ppreċiżat li r-rikorrenti ma kienet ipprovdiet ebda element konkret insostenn tal-allegazzjoni tagħha li hija ma kinitx f’pożizzjoni li teżerċita b’mod sħiħ id-drittijiet tad-difiża tagħha (premessi 556 u 557 tad-deċiżjoni kkontestata).

283

Madankollu, il-Kummissjoni ammettiet li wettqet żbalji proċedurali u rrikonoxxiet li dawn l-iżbalji setgħu kkontribwixxew sabiex itawlu t-tul tal-proċedura.

284

Huwa għalhekk li l-Kummissjoni wettqet ibbilanċjar, fid-deċiżjoni kkontestata, tal-interess ġenerali li tiġi żgurata applikazzjoni effettiva tar-regoli fil-qasam tal-kompetizzjoni u tax-xewqa li ttaffi l-konsegwenzi possibbli tal-iżbalji proċedurali mwettqa (premessa 559 tad-deċiżjoni kkontestata).

285

F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni rrilevat li l-impriżi inkwistjoni kienu pparteċipaw, matul ħdax-il sena, fi ksur ikkunsidrat bħala waħda mill-iktar restrizzjonijiet serji fil-qasam tal-kompetizzjoni. Hija indikat li, f’tali kuntest, in-nuqqas ta’ adozzjoni mill-ġdid ta’ deċiżjoni li tikkonstata l-parteċipazzjoni tal-impriżi fl-imsemmi ksur kien ser imur kontra l-interess ġenerali li tiġi żgurata applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni u kien ser imur lil hinn mill-interess li jittaffew il-konsegwenzi ta’ eventwali ksur tad-drittijiet fundamentali mġarrab mill-impriżi destinatarji (premessi 560 u 561 tad-deċiżjoni kkontestata).

286

Wara dan l-ibbilanċjar, il-Kummissjoni waslet għall-konklużjoni li, peress li kien twettaq ksur, kien biss billi tadotta d-deċiżjoni kkontestata li hija setgħet tiżgura ruħha li l-awturi tal-ksur ma jgawdux minn impunità u jkunu effettivament dissważi milli jadottaw aġir simili fil-futur (premessi 563 sa 569 tad-deċiżjoni kkontestata).

287

Fi tmiem l-analiżi, il-Kummissjoni ppreċiżat li, sabiex jittaffew il-konsegwenzi negattivi li setgħu ġew ikkawżati mit-tul tal-proċedura, li kien intiż sabiex jiġu rrimedjati d-difetti proċedurali li seħħew matul l-investigazzjoni u li ma setgħux jiġu attribwiti lill-impriżi inkwistjoni, hija kienet iddeċidiet li tnaqqas b’50 % l-ammont tal-multi imposti (premessi 570 sa 573 tad-deċiżjoni kkontestata).

288

B’hekk jidher li, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni pprovdiet motivazzjoni ddettaljata li turi, b’mod ċar u inekwivoku, ir-raġunament li hija kienet segwiet sabiex tiġġustifika l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġdida minkejja ż-żewġ annullamenti li seħħew fil-passat.

296

Minn dawn l-elementi jista’ jiġi konkluż li l-motivazzjoni pprovduta mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata turi b’mod ċar u inekwivoku r-raġunament li hija segwiet sabiex tiġġustifika l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ġdida li timponi multa u li l-ilment għandu, għaldaqstant, jiġi miċħud.

b)

Fuq il‑ħames motiv, dwar ksur tal‑prinċipju ta’ proporzjonalità

316

Ir-rikorrenti ssostni li l-Kummissjoni kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità peress li l-prosekuzzjoni u s-sanzjoni tal-aġir inkwistjoni fit-tilwima ma jistgħux jitqiesu li huma proporzjonati fid-dawl taż-żmien li għadda u tal-fatt li issa d-dannu allegatament ikkawżat lill-kompetizzjoni naqas jew ma għadux jeżisti.

317

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ proporzjonalità, li huwa wieħed mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, jeżiġi li l-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni ma jaqbżux il-limiti ta’ dak li huwa xieraq u meħtieġ sabiex jintlaħaq l-għan mixtieq, bil-kundizzjoni li, meta jkun hemm għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintuża l-miżura l-inqas oneruża u bil-kundizzjoni li l-inkonvenjenti kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet mixtieqa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Novembru 1990, Fedesa et, C‑331/88, EU:C:1990:391, punt 13, u tal‑14 ta’ Lulju 2005, Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑180/00, EU:C:2005:451, punt 103).

318

F’dan il-każ, sabiex tingħata deċiżjoni dwar il-ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità mill-Kummissjoni, jeħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi segwenti.

319

L-ewwel, meta att jiġi annullat, kif kien il-każ tad-Deċiżjoni tal‑2009, l-istituzzjoni li minnha jkun ħareġ dan l-att tista’ tkompli bil-proċedura amministrattiva mill-istadju li fih tkun seħħet l-illegalità (ara l-punti 53 u 54 iktar ’il fuq).

320

It-tieni, it-tul ta’ proċedura, fih innifsu, ma jivvizzjax b’illegalità konstatazzjoni ta’ ksur magħmula mill-Kummissjoni jew l-ammont tal-multa imposta. Tali kontestazzjoni tista’ sseħħ biss jekk, minn naħa, it-tul tal-proċedura jikser il-prinċipju ta’ żmien raġonevoli u jekk, min-naħa l-oħra, il-qbiż ta’ żmien raġonevoli jostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża (ara l-punt 230 iktar ’il fuq). Issa, f’dan il-każ, mill-analiżi tal-ewwel u tat-tielet motiv jirriżulta li r-rikorrenti ma tistax tinvoka tali ksur.

321

It-tielet, ir-raġunijiet segwenti, invokati mill-Kummissjoni sabiex tiġġustifika l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata minkejja ż-żmien li għadda, jidhru rilevanti u fondati:

–

li tiġi ggarantita applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni u li tiġi evitata impunità tal-impriżi inkwistjoni;

–

li l-impriżi involuti jiġu dissważi milli jwettqu ksur ġdid tad-dritt tal-kompetizzjoni;

–

li jiġu ffaċilitati l-azzjonijiet għal kumpens imressqa mill-eventwali vittmi tal-akkordju.

322

Ir-raba’, il-Kummissjoni żgurat il-mitigazzjoni tal-konsegwenzi tat-tul tal-proċedura, għall-impriżi kkonċernati, billi tathom tnaqqis ta’ 50 % tal-ammont tal-multa.

323

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud u, miegħu, ir-raba’ motiv ikkunsidrat kollu kemm hu.

4.

Fuq il‑ħames motiv, ibbażat fuq ksur tal‑prinċipju ta’ ne bis in idem

324

Ir-rikorrenti ssostni li l-prinċipju ta’ ne bis in idem jipprekludi l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.

325

Il‑Kummissjoni tikkontesta l-argument tar-rikorrenti.

326

Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li r-rikorrenti tammetti li ma kinitx is-suġġett ta’ akkumulazzjoni ta’ sanzjonijiet, iżda biss ta’ akkumulazzjoni ta’ proċeduri, filwaqt li ssostni li tali akkumulazzjoni hija wkoll ipprojbita mill-prinċipju ta’ ne bis in idem.

327

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-prinċipju ta’ ne bis in idem huwa espress:

–

minn naħa, fl-Artikolu 50 tal-Karta, li jipprovdi li “[l]-ebda persuna ma tista’ terġa’ tkun ipproċessata jew ikkundannata għal reat li għalih tkun diġà instabet mhux ħatja jew ikkundannata fl-Unjoni b’sentenza li daħlet in ġudikat skond il-liġi”;

–

min-naħa l-oħra, fl-Artikolu 4(1) tal-Protokoll Nru 7 tal-KEDB.

328

Il-prinċipju ta’ ne bis in idem, li huwa korollarju tal-awtorità ta’ res judicata, jiggarantixxi ċ-ċertezza legali u l-ekwità billi jiżgura li, meta tkun ġiet suġġetta għal proċedura u jekk ikun il-każ ikkundannata, il-persuna kkonċernata jkollha ċ-ċertezza li ma hijiex ser terġa’ tkun suġġetta għal proċedura ġdida fir-rigward tal-istess ksur (sentenza tat‑3 ta’ April 2019, Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie, C‑617/17, EU:C:2019:283, punt 33).

329

Fil-qasam tal-kompetizzjoni, b’mod partikolari, il-prinċipju ta’ ne bis in idem jipprojbixxi, bħala prinċipju, li impriża terġa’ tiġi kkundannata jew terġa’ tkun suġġetta għal proċedura minħabba aġir antikompetittiv li fir-rigward tiegħu hija kienet ġiet issanzjonata jew li fir-rigward tiegħu ġiet iddikjarata li ma kinitx responsabbli permezz ta’ deċiżjoni preċedenti li ma tkunx għadha tista’ tkun is-suġġett ta’ rikors (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 59, u tal‑1 ta’ Lulju 2009, ThyssenKrupp Stainless vs Il‑Kummissjoni, T‑24/07, EU:T:2009:236, punt 178).

330

L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem teħtieġ b’mod partikolari li tkun ingħatat deċiżjoni dwar il-materjalità tal-ksur jew li l-legalità tal-evalwazzjoni magħmula dwarha tkun ġiet mistħarrġa (sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 60).

331

Jekk dan ir-rekwiżit jiġi ssodisfatt, il-prinċipju ta’ ne bis in idem jipprojbixxi evalwazzjoni ġdida fil-mertu tal-materjalità tal-ksur meta din l-evalwazzjoni ġdida jkollha bħala konsegwenza:

–

jew l-impożizzjoni ta’ sanzjoni oħra, li tiżdied mal-ewwel waħda, fil-każ li r-responsabbiltà terġa’ tiġi kkonstatata;

–

jew l-impożizzjoni tal-ewwel sanzjoni, fil-każ li r-responsabbiltà, li tkun ġiet eskluża fl-ewwel deċiżjoni, tiġi kkonstatata mit-tieni waħda (sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑247/99 P, C‑245/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 61).

332

Għall-kuntrarju, il-prinċipju ta’ ne bis in idem ma jipprekludix it-tkomplija tal-proċeduri li jkollhom bħala suġġett l-istess aġir antikompetittiv meta l-ewwel deċiżjoni tkun ġiet annullata għal raġunijiet formali mingħajr ma tkun ingħatat deċiżjoni fuq il-mertu tal-fatti invokati, peress li f’dan il-każ id-deċiżjoni ta’ annullament ma tgħoddx bħala “ħelsien” fis-sens mogħti lil din il-kelma fil-materji kriminali (sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:T:2002:582, punt 62, u tal‑1 ta’ Lulju 2009, ThyssenKrupp Stainless vs Il‑Kummissjoni, T‑24/07, EU:T:2009:236, punt 190).

333

F’tali każ, is-sanzjonijiet imposti mid-deċiżjoni l-ġdida ma għandhomx jiżdiedu, fil-fatt, ma’ dawk mogħtija bid-deċiżjoni annullata, iżda jissostitwixxuhom (sentenzi tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 62, u tal‑1 ta’ Lulju 2009, ThyssenKrupp Stainless vs Il‑Kummissjoni, T‑24/07, EU:T:2009:236, punt 190).

334

F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li, sal-lum, l-ebda deċiżjoni ma ddeċidiet b’mod definittiv fuq il-mertu tal-każ fir-rigward tal-parteċipazzjoni tar-rikorrenti fil-ksur li bih hija akkużata. Id-Deċiżjoni tal‑2002 ġiet annullata mill-Qorti Ġenerali minħabba l-bażi legali użata mill-Kummissjoni u d-Deċiżjoni tal‑2009 ġiet annullata minħabba ksur tar-rekwiżiti formali essenzjali, mingħajr ma ġiet adottata, fl-ebda wieħed minn dawn iż-żewġ każijiet, pożizzjoni definittiva fuq il-motivi fuq il-mertu invokati mir-rikorrenti, dwar il-parteċipazzjoni tagħha fil-fatti li hija akkużata bihom. Is-sentenza tad‑9 ta’ Diċembru 2014, Ferriere Nord vs Il‑Kummissjoni (T‑90/10, mhux ippubblikata, EU:T:2014:1035) hija l-unika waħda li ddeċidiet fuq tali motivi, iżda din ġiet kompletament annullata mill-Qorti tal-Ġustizzja. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jitqies li, bl-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ssanzjonat lir-rikorrenti darbtejn jew mexxiet proċeduri kontriha darbtejn għall-istess fatti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 63).

335

Fir-rigward tas-sanzjoni imposta fuq ir-rikorrenti fid-deċiżjoni kkontestata, din tissostitwixxi dik mogħtija fid-Deċiżjoni tal‑2009, li, min-naħa tagħha, kienet issostitwixxiet is-sanzjoni imposta fid-Deċiżjoni tal‑2002. L-ammonti mħallsa mir-rikorrenti abbażi tal-multa imposta fid-Deċiżjoni tal‑2002, imbagħad f’dik tal‑2009, ġew irrimborsati lilha wara l-annullament ta’ dawn iż-żewġ deċiżjonijiet.

336

F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jiġi kkunsidrat li l-prinċipju ta’ ne bis in idem ġie miksur.

342

Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-prinċipju ta’ ne bis in idem ma kienx jostakola l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata. Għaldaqstant, il-ħames motiv għandu jiġi miċħud.

5.

Fuq is‑sitt motiv, ibbażat fuq l‑illegalità tas‑sistema ta’ preskrizzjoni stabbilita fl‑Artikolu 25 tar‑Regolament Nru 1/2003

343

Ir-rikorrenti titlob li ma jiġix applikat it-terminu ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 minħabba li dan it-terminu jikser, fil-fehma tagħha, minn naħa, il-prinċipju ta’ żmien raġonevoli u, min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.

344

Il-motiv huwa kkontestat fir-rigward tal-ammissibbiltà u tal-mertu.

345

Fir-rigward tal-ammissibbiltà, il-Kummissjoni, sostnuta mill-Kunsill, issostni li l-eċċezzjoni ta’ illegalità ma hijiex issostanzjata suffiċjentement u hija ppreżentata b’mod konfuż.

346

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, ir-rikorrenti speċifikat l-ilmenti li hija kienet qiegħda tinvoka kontra l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, filwaqt li indikat, minn naħa, il-bażi legali tagħhom, jiġifieri ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli u tal-prinċipju ta’ proporzjonalità u, min-naħa l-oħra, l-argument żviluppat insostenn ta’ din il-pożizzjoni, li huwa, essenzjalment, li l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 huwa vvizzjat b’illegalità sa fejn jippermetti lill-Kummissjoni tadotta deċiżjoni ta’ sanzjoni bi ksur ta’ dawn il-prinċipji.

347

Barra minn hekk, mill-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom jirriżulta li l-Kummissjoni u l-Kunsill kienu f’pożizzjoni li jifhmu l-kontestazzjonijiet magħmula mir-rikorrenti.

348

Għaldaqstant, dan il-motiv huwa ammissibbli.

349

Fir-rigward tal-mertu, ir-rikorrenti tressaq żewġ argumenti.

350

Fl-ewwel lok, hija ssostni li l-leġiżlatur tal-Unjoni kiser il-prinċipju ta’ żmien raġonevoli għaliex ma inkludiex, fl-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, l-idea li, wara li jkun għadda żmien raġonevoli, il-Kummissjoni għandha tkun prekluża, indipendentement mit-terminu ta’ ħames jew għaxar snin u indipendentement mis-sospensjonijiet li jista’ jkun hemm fil-każ ta’ proċedura ġudizzjarja, milli tadotta deċiżjoni li tikkonstata ksur u, fi kwalunkwe każ, milli timponi multa.

351

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-qasam tal-kompetizzjoni, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa rregolat mill-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 bil-mod segwenti:

–

dan it-terminu huwa ta’ ħames snin (paragrafu 1(b), moqri flimkien mal-Artikolu 23(2)(a) tal-imsemmi regolament);

–

dan it-terminu jista’ jiġi interrott permezz ta’ kull azzjoni tal-Kummissjoni intiża għall-investigazzjoni jew għall-prosekuzzjoni tal-ksur (paragrafu 3); fit-tali każ, l-interruzzjoni tħassar b’mod retroattiv it-terminu li jkun diġà ddekorra u timmarka l-bidu tad-dekorrenza ta’ terminu ġdid; fil-każ ta’ interruzzjoni, il-preskrizzjoni tagħlaq mhux iktar tard mill-iskadenza ta’ terminu ta’ għaxar snin mingħajr ma l-Kummissjoni tkun imponiet multa jew pagamenti ta’ penalità (paragrafu 5);

–

it-terminu huwa sospiż matul il-proċeduri ta’ rikors ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni, f’liema każ dan it-terminu jiġi estiż bil-perijodu li matulu kienet fis-seħħ is-sospensjoni (paragrafu 6).

352

Fir-rigward tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli, dan iż-żmien ma huwiex iffissat jew iddeterminat minn qabel b’mod astratt fir-rigward tal-proċeduri kollha li jistgħu jkunu kkonċernati, iżda għandu jiġi evalwat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull każ, b’mod partikolari l-interess tat-tilwima, il-kumplessità tal-każ, l-aġir tar-rikorrent u dak tal-awtoritajiet kompetenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punti 187 u 188).

353

Ir-rikorrenti tikkritika lil-leġiżlatur tal-Unjoni li ma pprevediex, fl-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003, terminu massimu li lil hinn minnu kull intervent tal-Kummissjoni jkun eskluż anki jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni kien is-suġġett ta’ sospensjonijiet.

354

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, bil-mod kif huwa mfassal, l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 jirriżulta minn konċiljazzjoni mwettqa mil-leġiżlatur tal-Unjoni, fl-eżerċizzju tal-kompetenzi mogħtija lilu, bejn żewġ għanijiet li jistgħu jeħtieġu miżuri li jmorru fid-direzzjoni opposta, jiġifieri, minn naħa, il-ħtieġa li tiġi żgurata ċ-ċertezza legali billi jiġi evitat li sitwazzjonijiet ikkonsolidata bil-mogħdija taż-żmien ikunu jistgħu jiġu kkontestati b’mod indefinit kif ukoll, min-naħa l-oħra, ir-rekwiżit li tiġi żgurata l-osservanza tad-dritt billi jitmexxew proċeduri kontra, billi jiġi kkonstatat u billi jiġi ssanzjonat ksur tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2005, Sumitomo Chemical u Sumika Fine Chemicals vs Il‑Kummissjoni, T‑22/02 u T‑23/02, EU:T:2005:349, punt 82).

355

Issa, ir-rikorrenti ma stabbilixxietx, f’dan il-każ, li l-leġiżlatur tal-Unjoni kien qabeż, fil-konċiljazzjoni li huwa għamel bejn dawn l-għanijiet distinti, il-marġni li għandu jiġi rrikonoxxut lilu f’dan il-kuntest. Fil-fatt, is-setgħa li jsiru verifiki u li jiġu imposti sanzjonijiet hija rregolata permezz ta’ limiti stretti. Huwa minnu li t-terminu ta’ preskrizzjoni huwa sospiż fil-każ ta’ rikors ippreżentat quddiem il-qorti tal-Unjoni. Madankollu, din il-possibbiltà teħtieġ, sabiex tiġi implimentata, pass li għandu jitwettaq mill-impriżi stess. Il-leġiżlatur tal-Unjoni ma jistax jiġi kkritikat bil-fatt li, wara l-preżentata ta’ diversi rikorsi, fejn kull wieħed minn dawn tal-aħħar ikun ġie ppreżentat mill-impriżi kkonċernati, id-deċiżjoni li tingħata fi tmiem il-proċedura tiġi adottata wara ċertu żmien.

356

Il-konċiljazzjoni hekk imwettqa mil-leġiżlatur tal-Unjoni tidher iktar u iktar xierqa meta jitqies li l-individwi li jilmentaw dwar proċedura ta’ tul irraġonevoli jistgħu jikkontestaw dan it-tul billi jitolbu l-annullament tad-deċiżjoni adottata fi tmiem din il-proċedura, liema annullament huwa rriżervat għas-sitwazzjonijiet fejn il-qbiż ta’ żmien raġonevoli jkun ostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża, jew, meta l-qbiż ta’ żmien raġonevoli ma jagħtix lok għal ksur tad-drittijiet tad-difiża, billi jippreżentaw rikors għad-danni quddiem il-qorti tal-Unjoni (ara l-punt 215 iktar ’il fuq).

357

Għaldaqstant, l-argument għandu jiġi miċħud.

358

Fit-tieni lok, ir-rikorrenti ssostni li l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 jikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità peress li jippermetti li impriżi jitħallew fl-inċertezza matul perijodu eċċessiv billi jippermetti lill-Kummissjoni li tmexxi proċeduri kontrihom fi tmiem terminu, jekk ikun il-każ, sospiż jew interrott.

359

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, kif indikat fil-punt 317 iktar ’il fuq, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi li l-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni ma jaqbżux il-limiti ta’ dak li huwa xieraq u meħtieġ sabiex jintlaħaq l-għan mixtieq, bil-kundizzjoni li, meta jkun hemm għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintuża l-miżura l-inqas oneruża u bil-kundizzjoni li l-inkonvenjenti kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet mixtieqa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Novembru 1990, Fedesa et, C‑331/88, EU:C:1990:391, punt 13, u tal‑14 ta’ Lulju 2005, Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑180/00, EU:C:2005:451, punt 103).

360

Issa, kif ġie indikat fil-punt 351 iktar ’il fuq, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa ta’ ħames snin.

361

Dan huwa interrott minn kull azzjoni tal-Kummissjoni li hija intiża għall-investigazzjoni jew għall-prosekuzzjoni tal-ksur, filwaqt li l-preskrizzjoni tagħlaq wara mhux iktar tard minn għaxar snin. Bl-istabbiliment ta’ tali terminu ġie impost limitu strett fuq l-azzjoni tal-Kummissjoni fiż-żmien.

362

Barra minn hekk, kif ġie indikat ukoll fil-punt 351 iktar ’il fuq, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa pprorogat bil-perijodu li matulu l-preskrizzjoni tkun sospiża matul il-proċeduri ta’ rikors kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni. Skont il-ġurisprudenza, din is-sospensjoni tevita li l-prosekuzzjoni ta’ ksur tiġi ostakolata bit-tressiq ta’ proċeduri li l-Kummissjoni ma jkollhiex kontroll fuq l-iżvolġiment tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 144).

363

B’hekk, l-Artikolu 25(6) tar-Regolament Nru 1/2003 jikkonċerna każijiet li fihom in-nuqqas ta’ azzjoni min-naħa tal-Kummissjoni ma jkunx il-konsegwenza ta’ nuqqas ta’ diliġenza min-naħa tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il‑Kummissjoni, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, EU:C:2002:582, punt 144).

364

Sabiex jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003 huwiex ivvizzjat bl-illegalità allegata mir-rikorrenti, għandu jiġi rrilevat li l-preskrizzjoni, billi tipprekludi li sitwazzjonijiet ikkonsolidati bil-mogħdija taż-żmien jiġu kkontestati b’mod indefinit, hija intiża li ssaħħaħ iċ-ċertezza legali, iżda tista’ tippermetti wkoll il-konsolidazzjoni ta’ sitwazzjonijiet li kienu, minn tal-inqas inizjalment, kuntrarji għal-liġi (sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2005, Sumitomo Chemical u Sumika Fine Chemicals vs Il‑Kummissjoni, T‑22/02 u T‑23/02, EU:T:2005:349, punt 82).

365

Sabiex tiġi kkompletata l-analiżi, għandu jitfakkar li l-individwi li jilmentaw dwar proċedura ta’ tul irraġonevoli jistgħu jikkontestaw dan it-tul billi jitolbu l-annullament tad-deċiżjoni adottata fi tmiem din il-proċedura, liema annullament huwa rriżervat għas-sitwazzjonijiet fejn il-qbiż ta’ żmien raġonevoli jkun ostakola l-eżerċizzju tad-drittijiet tad-difiża, jew, meta l-qbiż ta’ żmien raġonevoli ma jagħtix lok għal ksur tad-drittijiet tad-difiża, billi jippreżentaw rikors għad-danni quddiem il-qorti tal-Unjoni.

366

F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma jistax jitqies li, meta evalwa l-għanijiet li għandhom jintlaħqu fil-kuntest tas-sistema ta’ preskrizzjoni, il-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa sistema li tinkludi miżuri li ma humiex neċessarji jew anki utli, jew miżuri li jistgħu jiġu ssostitwiti b’miżuri oħra daqstant effikaċi sabiex jiġu protetti l-impriżi li jistgħu jkunu kkonċernati, mingħajr ma tiġi ostakolata, sa punt tali li ma jkunx jista’ jiġi aċċettat, l-effettività tal-investigazzjonijiet jew tal-proċeduri.

367

Għaldaqstant, is-sitt motiv għandu jiġi miċħud u, għaldaqstant, għandu jiġi miċħud ukoll l-ewwel kap tat-talbiet intiż għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata.

E.

Fuq it‑talbiet, imressqa b’mod sussidjarju, għat‑tnaqqis tal‑ammont tal‑multa imposta

1.

Fuq it‑tmien motiv, ibbażat l‑illegalità taż‑żieda tal‑ammont tal‑multa minħabba r‑reċidiva

a)

Fuq l‑ewwel ilment, ibbażat fuq ksur tad‑drittijiet tad‑difiża fit‑teħid inkunsiderazzjoni tar‑reċidiva

535

Ir-rikorrenti ssostni li hija illegali ż-żieda ta’ 50 % tal-ammont bażiku tal-multa, li l-Kummissjoni applikat minħabba r-reċidiva, peress li hija ma ngħatatx l-opportunità tippreżenta osservazzjonijiet fuq dan il-punt matul il-proċedura amministrattiva, bi ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha.

536

B’mod iktar preċiż, il-Kummissjoni ma indikatx l-intenzjoni tagħha li tikkunsidra din iċ-ċirkustanza aggravanti fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li kienet tinkludi biss:

–

affermazzjoni ġenerali, li tgħodd għall-impriżi kollha, fis-sens li l-Kummissjoni kienet ser tieħu inkunsiderazzjoni kull ċirkustanza aggravanti;

–

referenza għad-deċiżjoni ta’ sanzjoni preċedenti, jiġifieri d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 89/515/KEE tat‑2 ta’ Awwissu 1989 dwar proċedura skont l-Artikolu 85 tat-Trattat KEE (IV/31.553 – Xbieki tal-ħadid iwweldjati) (ĠU 1989, L 260, p. 1), mingħajr rabta ma’ eventwali teħid inkunsiderazzjoni tar-reċidiva, peress li din kienet tinsab f’nota ta’ qiegħ il-paġna sabiex jiġu ddefiniti l-prodotti kkonċernati minn dan il-każ.

537

Ir-rikorrenti ssostni li ebda indikazzjoni addizzjonali ma ġiet ipprovduta sussegwentement, filwaqt li l-Kummissjoni kellha diversi okkażjonijiet sabiex tinforma dwar dan il-punt lill-impriżi kkonċernati, inkluż lir-rikorrenti, b’mod partikolari fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali, fl-ittra tal‑15 ta’ Diċembru 2017 li tħabbar it-tkomplija tal-proċedura, fit-talbiet għal informazzjoni li segwew, fis-seduta ta’ smigħ tat‑23 ta’ April 2018 kif ukoll fil-laqgħa tal‑21 ta’ Ġunju 2019, imsemmija fil-punt 27 iktar ’il fuq, li nżammet mad-dipartimenti tal-Kummissjoni.

538

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, meta l-Kummissjoni jkollha l-intenzjoni tattribwixxi lil persuna ġuridika ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni u tkun qiegħda tikkonsidra li tinvoka kontriha, f’dan il-kuntest, ir-reċidiva bħala ċirkustanza aggravanti, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet li hija tibgħat lil din il-persuna għandha tinkludi l-elementi kollha li jippermettu lil din tal-aħħar tiżgura d-difiża tagħha, b’mod partikolari dawk li jistgħu jiġġustifikaw li l-kundizzjonijiet tar-reċidiva jkunu ssodisfatti fil-każ ineżami (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Marzu 2015, Il‑Kummissjoni et vs Versalis et, C‑93/13 P u C‑123/13 P, EU:C:2015:150, punt 96).

539

F’dan is-sens, il-Kummissjoni impenjat ruħha, fil-punt 84 tal-Avviż tagħha dwar l-aħjar prattiċi għat-tmexxija tal-proċedimenti li jikkonċernaw l-Artikoli 101 u 102 TFUE (ĠU 2011, C 308, p. 6), li ssemmi fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, “b’mod preċiż biżżejjed”, l-elementi li jistgħu jikkostitwixxu ċirkustanzi aggravanti.

540

Issa, skont ġurisprudenza stabbilita, ir-reċidiva għandha tiġi analizzata fis-sens li tikkostitwixxi ċirkustanza li jista’ jkollha din in-natura aggravanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Marzu 1999, Thyssen Stahl vs Il‑Kummissjoni, T‑141/94, EU:T:1999:48, punt 618, u tal‑11 ta’ Marzu 1999, Unimétal vs Il‑Kummissjoni, T‑145/94, EU:T:1999:49, punt 585).

541

L-obbligu deskritt fil-punti 538 sa 540 iktar ’il fuq jirriżulta mill-obbligu li jiġu rrispettati d-drittijiet tad-difiża, obbligu li huwa s-suġġett ta’ prinċipju ġenerali li jipprovdi li, f’kull proċedura li tista’ twassal għal sanzjonijiet, b’mod partikolari għal multi jew għal pagamenti ta’ penalità, l-impriżi u l-assoċjazzjoni ta’ impriżi kkonċernati għandhom jingħataw l-opportunità, sa mill-proċedura amministrattiva, li jippreżentaw b’mod utli l-pożizzjoni tagħhom dwar ir-realtà u r-rilevanza tal-fatti, tal-ilmenti u taċ-ċirkustanzi allegati kontrihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2002, LR AF 1998 vs Il‑Kummissjoni, T‑23/99, EU:T:2002:75, punt 189 u l-ġurisprudenza ċċitata).

542

Meta tistħarreġ jekk il-prinċipju ta’ drittijiet tad-difiża ġiex osservat, il-qorti tal-Unjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża sabiex tiżgura li l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata ksur jew ċirkustanza partikolari kienet prevedibbli biżżejjed, f’għajnejn l-impriża kkonċernata, sabiex ikun jista’ jitqies li din tal-aħħar kienet tqiegħdet f’pożizzjoni li tifformula l-osservazzjonijiet tagħha fuq il-punt ikkunsidrat.

543

F’dan il-każ, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, tas‑26 ta’ Marzu 2002, indikat, fin-nota ta’ qiegħ il-paġna bin-numru 2, li r-rikorrenti kienet preċedentement ikkonċernata minn deċiżjoni li tistabbilixxi li hija kienet wettqet ksur serju tar-regoli tal-kompetizzjoni u li imponiet fuqha, abbażi ta’ dan, sanzjoni partikolari.

544

Barra minn hekk, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet kienet tindika li l-Kummissjoni kellha l-intenzjoni timponi multa fuq l-impriżi destinatarji, fosthom ir-rikorrenti, billi tieħu inkunsiderazzjoni diversi elementi.

545

B’hekk, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet indikat, fil-premessa 314, li, sabiex tiddetermina l-ammont tal-multi, il-Kummissjoni kienet ser tikkunsidra ċ-ċirkustanzi tal-każ u, b’mod partikolari, il-gravità u t-tul tal-ksur, filwaqt li fakkret li ftehim jew prattika miftiehma bħalma huwa kartell ta’ prezzijiet u ta’ tqassim tas-swieq kienu jikkostitwixxu ksur gravi ħafna tad-dritt tal-Unjoni.

546

Fil-premessa 314 tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, il-Kummissjoni ħabbret ukoll l-intenzjoni tagħha li l-ammont tal-multa li kienet ser tiġi imposta fuq kull impriża jirrifletti ċ-ċirkustanzi aggravanti jew attenwanti li jistgħu jiġu kkunsidrati fir-rigward tagħha, peress li dan l-ammont għandu jiġi ffissat f’livell li jiżgura effett dissważiv suffiċjenti.

547

Sussegwentement, il-Kummissjoni informat lir-rikorrenti, fl-ittra tagħha tal‑15 ta’ Diċembru 2017 li tħabbar it-tkomplija tal-proċedura amministrattiva, li, fid-deċiżjoni li hija kienet ser tieħu fi tmiem il-proċedura, hija kienet ser tibbaża ruħha fuq l-oġġezzjonijiet li jirriżultaw mid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, li kienet tat lok għall-adozzjoni tad-Deċiżjonijiet tal‑2002 u tal‑2009.

548

Issa, ir-reċidiva kienet ġiet ikkunsidrata, f’dawn id-deċiżjonijiet, għall-kalkolu tal-ammont tal-multa tar-rikorrenti, abbażi taċ-ċirkustanzi aggravanti.

549

Sa fejn huwa neċessarju, għandu jingħad ukoll li, fl-ittra tal‑15 ta’ Diċembru 2017, il-Kummissjoni insistiet fuq il-fatt li, matul is-seduta ta’ smigħ, l-impriżi kkonċernati setgħu jiddiskutu fid-dettall u mingħajr limiti l-aspetti kollha tal-każ ineżami, u b’hekk ħalliet miftuħa l-possibbiltà għar-rikorrenti, bħala impriża kkonċernata, li tindika, jekk ikun il-każ, kif hija kienet tqis li r-reċidiva ma setgħetx tiġi kkunsidrata kontriha bħala ċirkustanzi aggravanti.

550

F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi rrilevat, wara eżami li jirrigwarda ċ-ċirkustanzi kollha tal-proċess, li, f’dan il-każ, il-kundizzjonijiet kienu ssodisfatti, minn naħa, sabiex tkun suffiċjentement prevedibbli l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tieħu inkunsiderazzjoni, minħabba r-reċidiva, id-deċiżjoni ta’ sanzjoni preċedentement indirizzata lir-rikorrenti u, min-naħa l-oħra, sabiex din tal-aħħar ikollha l-opportunità tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha dwar dan il-punt.

551

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud.

b)

Fuq it‑tieni lment, dwar iż‑żmien li għadda bejn iż‑żewġ każijiet ta’ ksur meħuda inkunsiderazzjoni

552

Ir-rikorrenti ssostni li l-perijodu ta’ żmien utli għall-evalwazzjoni tar-reċidiva, jiġifieri ż-żmien li għadda bejn il-konstatazzjoni tal-ewwel ksur u l-mument li fih l-impriża kkonċernata bdiet l-aġir illegali l-ġdid, kien, f’dan il-każ, ta’ disa’ snin, peress li l-parteċipazzjoni tagħha fl-akkordju kienet tmur lura għall‑1998, u mhux għall‑1993 kif ikkunsidrat il-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata. Issa, tali perijodu ta’ żmien huwa eċċessiv sabiex tinżamm ir-reċidiva.

553

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, minn perspettiva ta’ dissważjoni, ir-reċidiva hija ċirkustanza li tiġġustifika, skont il-ġurisprudenza, żieda kunsiderevoli tal-ammont bażiku tal-multa. Fil-fatt, din tikkostitwixxi l-prova li s-sanzjoni imposta qabel ma kinitx dissważiva biżżejjed (ara s-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 2008, BPB vs Il‑Kummissjoni, T‑53/03, EU:T:2008:254, punt 398 u l-ġurisprudenza ċċitata).

554

Fir-rigward taż-żmien li għadda bejn iż-żewġ każijiet ta’ ksur, la r-Regolament Nru 1/2003 u lanqas il-Linji ta’ gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi mposti skond l-artikolu 15(2) tar-Regolament Nru. 17 u l-Artikolu 65(5) tat-Trattat KEFA (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 171, iktar ’il quddiem il-“Linji gwida tal‑1998”) ma jipprevedu perijodu ta’ żmien massimu għat-teħid inkunsiderazzjoni tar-reċidiva u ġie deċiż li l-assenza ta’ tali perijodu ma tmurx kontra, fiha nnifisha, il-prinċipju ta’ ċertezza legali (sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punti 66 u 67).

555

Madankollu, għalkemm ebda terminu ta’ preskrizzjoni ma jipprekludi l-konstatazzjoni ta’ stat ta’ reċidiva, xorta jibqa’ l-fatt li, sabiex tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità, il-Kummissjoni ma tistax tieħu inkunsiderazzjoni deċiżjoni jew deċiżjonijiet preċedenti li jissanzjonaw impriża mingħajr limitazzjoni ratione temporis (sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punt 70).

556

B’hekk, il-qorti tal-Unjoni għandha tivverifika jekk, fid-dawl tal-fatti ineżami, iż-żieda tal-ammont tal-multa minħabba r-reċidiva hijiex iġġustifikata, b’mod partikolari sa fejn ir-reċidiva tiżvela t-tendenza tal-impriża kkonċernata li ma timxix mar-regoli tal-kompetizzjoni, b’mod partikolari fid-dawl taż-żmien qasir li jkun għadda bejn il-ksur preċedenti tar-regoli tal-kompetizzjoni u l-ksur inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punt 70).

557

F’dan il-każ, fid-dawl taċ-ċaħda tas-seba’ motiv, li fih ir-rikorrenti kkontestat il-provi miġbura mill-Kummissjoni sabiex turi li hija kienet ipparteċipat fil-ksur mill‑1 ta’ April 1993, il-perijodu ta’ żmien bejn iż-żewġ każijiet ta’ ksur kien ta’ tliet snin u tmien xhur, u mhux ta’ disa’ snin, kif hija tallega.

558

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, skont il-ġurisprudenza, perijodu ta’ żmien ta’ ftit inqas minn għaxar snin li jissepara żewġ każijiet ta’ ksur jista’ jitqies li huwa relattivament qasir u għalhekk jixhed it-tendenza ta’ impriża li ma tislitx il-konsegwenzi xierqa minn konstatazzjoni ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni magħmula fir-rigward tagħha (sentenza tat‑8 ta’ Frar 2007, Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, C‑3/06 P, EU:C:2007:88, punt 40).

559

F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni setgħet ġustament tqis li żieda fl-ammont bażiku tal-multa minħabba r-reċidiva kienet iġġustifikata f’dan il-każ, fid-dawl tat-tendenza tar-rikorrenti li tikser ir-regoli tal-kompetizzjoni, kif jixhed il-ftit żmien li għadda bejn iż-żewġ każijiet ta’ ksur inkwistjoni, jiġifieri tliet snin u tmien xhur.

564

Għaldaqstant, l-ilment għandu jiġi miċħud.

c)

Fuq it‑tielet ilment, dwar iż‑żmien li għadda bejn il‑każijiet ta’ ksur ikkunsidrati u l‑adozzjoni tad‑deċiżjoni kkontestata

565

Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, fl-eżami tal-ilment preċedenti, il-Qorti Ġenerali kellha tevalwa ż-żmien li għadda bejn iż-żewġ każijiet ta’ ksur li ttieħdu inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni minħabba r-reċidiva.

566

Fit-tielet ilment, ir-rikorrenti tistieden lill-qorti tal-Unjoni tevalwa, fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, perijodu ta’ żmien ieħor, jiġifieri dak li għadda bejn, minn naħa, il-każijiet ta’ ksur ikkunsidrati għat-teħid inkunsiderazzjoni tar-reċidiva u, min-naħa l-oħra, l-adozzjoni mill-Kummissjoni tad-deċiżjoni kkontestata, li fiha hija żiedet l-ammont bażiku tal-multa minħabba r-reċidiva.

567

Skont ir-rikorrenti, peress li dan il-perijodu ta’ żmien huwa eċċessivament twil, ir-reċidiva ma tistax tipproduċi effett dissważiv u għalhekk ma tistax tissodisfa l-għan tagħha, b’tali mod li l-Kummissjoni tikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità billi tieħu inkunsiderazzjoni, f’dan il-każ, ir-reċidiva.

568

Insostenn tal-pożizzjoni tagħha, ir-rikorrenti tenfasizza ċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ ineżami fejn, minħabba l-annullament tad-Deċiżjonijiet tal‑2002 u tal‑2009, il-Kummissjoni, minħabba r-reċidiva, ħadet inkunsiderazzjoni aġir li beda fl‑1985, jiġifieri 34 sena qabel, u li ġie kkonstatat fl‑1989, jiġifieri 30 sena qabel, għall-ewwel ksur, sabiex tissanzjona aġir li ntemm fl‑2000, jiġifieri 19-il sena qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.

569

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-atti tal-istituzzjonijiet ma għandhomx jaqbżu l-limiti ta’ dak li huwa xieraq u meħtieġ sabiex jintlaħaq l-għan mixtieq, bil-kundizzjoni li, meta jkun hemm għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintuża l-miżura l-inqas oneruża u bil-kundizzjoni li l-inkonvenjenti kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet mixtieqa (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Novembru 1990, Fedesa et, C‑331/88, EU:C:1990:391, punt 13, u tal‑14 ta’ Lulju 2005, Il-Pajjiżi l-Baxxi vs Il‑Kummissjoni, C‑180/00, EU:C:2005:451, punt 103).

570

F’dak li jirrigwarda r-reċidiva, il-ġurisprudenza teħtieġ li l-Kummissjoni, sabiex tiddetermina l-ammont tal-multa, tiżgura n-natura dissważiva tal-azzjoni tagħha. Issa, mezz sabiex jiġi ggarantit dan l-effett dissważiv huwa li tiġi applikata r-reċidiva billi jiżdied l-ammont tal-multa. B’hekk, it-teħid inkunsiderazzjoni tar-reċidiva huwa intiż li jinkoraġġixxi lill-impriżi li jkollhom manifestament it-tendenza li ma jimxux mar-regoli tal-kompetizzjoni sabiex jibdlu l-aġir tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2011, Shell Petroleum et vs Il‑Kummissjoni, T‑38/07, EU:T:2011:355, punt 98 u l-ġurisprudenza ċċitata).

571

Skont il-ġurisprudenza msemmija fil-punt 553 iktar ’il fuq, ir-reċidiva hija ċirkustanza li tiġġustifika żieda kunsiderevoli tal-ammont bażiku tal-multa peress li tikkostitwixxi l-prova li s-sanzjoni imposta preċedentement ma kinitx dissważiva biżżejjed.

572

Kif ġie indikat fil-punt 555 iktar ’il fuq, il-Kummissjoni ma hijiex marbuta minn eventwali terminu ta’ preskrizzjoni sabiex tikkonstata r-reċidiva. Madankollu, hija ma tistax tieħu inkunsiderazzjoni deċiżjoni jew deċiżjonijiet preċedenti li jissanzjonaw impriża mingħajr limitazzjoni ratione temporis.

573

Il-konstatazzjoni u l-evalwazzjoni tal-karatteristiċi speċifiċi tar-reċidiva jagħmlu parti mis-setgħa diskrezzjonali tal-Kummissjoni u din tista’, f’kull każ, meta tiffissa rata ta’ żieda fir-rigward tar-reċidiva, tieħu inkunsiderazzjoni l-indizji li jkunu tali li jikkonfermaw it-tendenza ta’ impriża li ma timxix mar-regoli tal-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2011, Shell Petroleum et vs Il‑Kummissjoni, T‑38/07, EU:T:2011:355, punt 98).

574

Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kkritikata li kkunsidrat, f’dan il-każ, ir-reċidiva fir-rigward tal-perijodu ta’ żmien li għadda bejn l-ewwel każ jew każijiet ta’ ksur ikkonstatati u dak issanzjonat fid-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, huwa dan l-element li huwa xhieda tat-tendenza tal-impriża li ma timxix mar-regoli tal-kompetizzjoni u li jiġġustifika, għalhekk, ir-rieda li l-aġir ta’ din l-impriża jiġi ggwidat lejn l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑25 ta’ Ottubru 2005, Groupe Danone vs Il‑Kummissjoni, T‑38/02, EU:T:2005:367, punt 354, u tat‑13 ta’ Diċembru 2012, Versalis u Eni vs Il‑Kummissjoni, T‑103/08, mhux ippubblikata, EU:T:2012:686, punt 266).

575

Issa, kif ġie indikat fil-punt 557 iktar ’il fuq, il-perijodu ta’ żmien rilevanti kien qasir, peress li kien ta’ tliet snin u tmien xhur. Peress li t-tendenza tar-rikorrenti li ma timxix mar-regoli tad-dritt tal-kompetizzjoni kienet stabbilita, il-Kummissjoni ma tistax tiġi akkużata b’mod validu talli tat lid-deċiżjoni kkontestata effett dissważiv, u dan minkejja l-fatt li l-investigazzjoni damet ċertu żmien minħabba l-inċertezzi ġudizzjarji li ltaqgħat magħhom.

576

Ir-rikorrenti ssostni madankollu li, minħabba l-anzjanità tal-każijiet ta’ ksur, id-deċiżjoni kkontestata ma setax ikollha iktar effett dissważiv meta ġiet adottata. Barra minn hekk, hija ssostni li hija naqset milli twettaq kull ksur b’effett mis-sena 2000.

577

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, kif ġie indikat fil-punti 298 sa 300 iktar ’il fuq, għalkemm ma jistax jiġi eskluż li t-theddida ta’ sanzjoni li kienet qiegħda taffaċċja r-rikorrenti matul l-investigazzjoni kollha u l-impożizzjoni ta’ sanzjoni f’żewġ okkażjonijiet seta’ kellhom ċertu effett dissważiv, dan ma jipprekludix li tkun is-sanzjoni, jiġifieri l-fatt li titħallas il-multa imposta mill-Kummissjoni, kif miżjuda minħabba r-reċidiva, li tiddiswadi effettivament impriża milli terġa’ tkun ħatja ta’ ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni.

578

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni ma kisritx il-prinċipju ta’ proporzjonalità meta, permezz tat-teħid inkunsiderazzjoni tar-reċidiva, żgurat li l-multa imposta fuq ir-rikorrenti fid-deċiżjoni kkontestata tkun suffiċjentement dissważiva.

579

Għar-raġunijiet kollha esposti, l-ilment għandu jiġi miċħud.

2.

Konklużjoni fuq it‑talba għat‑tnaqqis tal‑multa

645

Peress li d-deċiżjoni kkontestata ma hija vvizzjata b’ebda illegalità jew irregolarità (ara l-punti 530, 606 u 643 iktar ’il fuq), it-talbiet għat-tnaqqis tal-ammont tal-multa ma jistgħux jintlaqgħu sa fejn huma intiżi li jitolbu lill-Qorti Ġenerali tislet il-konsegwenzi tal-imsemmija illegalitajiet jew irregolaritajiet fuq l-ammont tal-multa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2015, Orange Polska vs Il‑Kummissjoni, T‑486/11, EU:T:2015:1002, punt 226).

646

Madankollu, meta teżerċita l-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha prevista fl-Artikolu 261 TFUE u fl-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003, il-qorti tal-Unjoni hija awtorizzata, lil hinn minn sempliċi stħarriġ tal-legalità, li jippermetti biss li r-rikors għal annullament jiġi miċħud jew li l-att ikkontestat jiġi annullat (kompletament jew parzjalment), tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi fattwali kollha sabiex, jekk ikun il-każ, tibdel l-ammont tas-sanzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Settembru 2009, Prym u Prym Consumer vs Il‑Kummissjoni, C‑534/07 P, EU:C:2009:505, punt 86 u l-ġurisprudenza ċċitata, u tal‑10 ta’ Novembru 2021, Google u Alphabet vs Il‑Kummissjoni (Google Shopping), T‑612/17, taħt appell, EU:T:2021:763, punt 605).

647

Fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, il-qorti tal-Unjoni tista’ tħassar, tnaqqas jew anki żżid il-multa imposta (ara s-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Siemens et vs Il‑Kummissjoni, C‑239/11 P, C‑489/11 P u C‑498/11 P, mhux ippubblikata, EU:C:2013:866, punt 334 u l-ġurisprudenza ċċitata).

648

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tal-Unjoni tista’ wkoll, jekk ikun il-każ, tagħmel evalwazzjonijiet differenti minn dawk magħmula mill-Kummissjoni fir-rigward tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa imposta (ara s-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, Galp Energía España et vs Il‑Kummissjoni, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, punt 75).

649

B’hekk, għandu jiġi eżaminat, fid-dawl tal-elementi kollha fil-proċess, b’mod partikolari dawk imressqa mir-rikorrenti, jekk hemmx lok li l-Qorti Ġenerali, bis-saħħa tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, tibdel l-ammont tal-multa stabbilit mill-Kummissjoni għar-raġuni li dan tal-aħħar ma huwiex xieraq (sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2015, Orange Polska vs Il‑Kummissjoni, T‑486/11, EU:T:2015:1002, punt 227).

650

Issa, filwaqt li tikkontesta l-proporzjonalità tad-deċiżjoni kkontestata, ir-rikorrenti indikat li, fil-fehma tagħha, il-Kummissjoni, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, kien imissha għalqet il-proċedura jew, minn tal-inqas, kemm-il darba kellha l-intenzjoni tadotta deċiżjoni, ma kienx imissha imponiet multa fuqha.

651

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni, mingħajr ma kkonstatat ksur ta’ żmien raġonevoli u lanqas ksur tad-drittijiet tad-difiża, tat lir-rikorrenti tnaqqis tal-ammont tal-multa, li hija ġġustifikat bil-mod segwenti:

–

“fid-dawl […] tal-inċertezza maħluqa mit-tranżizzjoni bejn iż-żewġ Trattati, ċirkustanza eċċezzjonali li, dak iż-żmien, ma kinitx irregolata espliċitament fil-ġurisprudenza, […] il-Kummissjoni tqis li huwa opportun li d-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni jibbenefikaw minn tnaqqis tal-multa” (premessa 570) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

dan it-tnaqqis ingħata “sabiex jittaffew il-konsegwenzi negattivi għal dawn id-destinatarji li setgħu ġew ikkawżati mit-tul twil tal-proċedura li [kien] meħtieġ sabiex jiġu rrimedjati ċerti difetti proċedurali li seħħew matul din il-proċedura u li ma humiex attribwibbli lid-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni” (premessa 570) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

“l-għoti mill-Kummissjoni, fuq inizjattiva tagħha, ta’ tnaqqis tal-ammont tal-multa […] għandu jitqies li huma suffiċjenti […] sabiex jittaffew l-eventwali effetti dannużi mġarrba mid-destinatarji minħabba t-tul twil tal-proċedura” (premessa 572) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

“[i]d-destinatarji ser ikunu jistgħu […] jibbenefikaw minn tnaqqis adegwat tal-multi […] sabiex jittaffew l-eventwali effetti dannużi kkawżati mill-iżbalji proċedurali mwettqa mill-Kummissjoni” (premessa 573) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

“il-Kummissjoni tqis […] li l-iżbalji proċedurali li hija wettqet fil-kuntest tat-tranżizzjoni mit-Trattat KEFA għat-Trattat KE u t-tul itwal li seta’ rriżulta minn dawn l-iżbalji jistgħu jiġġustifikaw kumpens xieraq għad-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni” (premessa 991) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

“fid-dawl tas-setgħa diskrezzjonali li għandha l-Kummissjoni fil-qasam tal-iffissar tal-multi, hija tista’ […] [tagħti] lid-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni tnaqqis tal-multa li għandu jiġi kkalkolat b’tali mod li ma tippenalizzax lill-impriżi destinatarji għal żbalji proċedurali li ma twettqux minnhom iżda li, fl-istess ħin, ma humiex tant gravi li jirbħu fuq il-prinċipju li l-kartelli huma ksur gravi ħafna tad-dritt tal-kompetizzjoni” (premessa 992) [traduzzjoni mhux uffiċjali];

–

“[s]abiex tieħu debitament inkunsiderazzjoni dawn il-fatturi, il-Kummissjoni tikkonkludi li tnaqqis tal-multa b’50 % abbażi ta’ ċirkustanza attenwanti straordinarja għandu jiġi rrikonoxxut lid-destinatarji kollha ta’ din id-deċiżjoni” (premessa 994) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

652

Minn dan jirriżulta li, sabiex tat it-tnaqqis tal-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti, il-Kummissjoni bbażat ruħha, essenzjalment, fuq l-elementi segwenti:

–

il-każ ġie ttrattat fiż-żmien meta skada t-Trattat KEFA;

–

din is-sitwazzjoni kkawżat diffikultajiet fir-rigward tal-identifikazzjoni tar-regoli applikabbli;

–

dawn id-diffikultajiet wasslu għall-annullament tad-Deċiżjonijiet tal‑2002 u tal‑2009 mill-qrati tal-Unjoni;

–

dawn l-annullamenti wasslu għal titwil tal-proċedura, b’mod li seta’ kellu impatt sfavorevoli fuq is-sitwazzjoni tal-impriżi kkonċernati;

–

dawn iċ-ċirkustanzi setgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-multa.

653

F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni, fil-premessi ċċitati fil-punt 651 iktar ’il fuq, tuża diversi drabi termini li jagħtu l-impressjoni li, bl-għoti tat-tnaqqis tal-ammont tal-multa inkwistjoni, hija kellha l-intenzjoni li “ttaffi” jew “tirrimedja” l-“effetti dannużi”, jiġifieri dannu li seta’ ġie kkawżat minn “żbalji” imputabbli lilha.

654

Għalkemm tali termini huma ġeneralment assoċjati ma’ proċeduri ta’ natura kumpensatorja, mid-deċiżjoni kkontestata ma jirriżultax li, bl-għoti tat-tnaqqis tal-ammont tal-multa inkwistjoni, l-intenzjoni tal-Kummissjoni kienet li tagħti kumpens għal dannu kkawżat minn aġir illegali. Il-Kummissjoni mkien fl-imsemmija deċiżjoni ma tirrikonoxxi li hija adottat aġir illegali, pereżempju billi qabżet żmien raġonevoli tal-proċedura jew billi kisret id-drittijiet tad-difiża tar-rikorrenti. F’diversi siltiet ta’ din id-deċiżjoni, hija għall-kuntrarju tirreferi għall-ġurisprudenza li tipprovdi li r-rimedju, fil-każ ta’ lment dwar it-tul tal-proċedura, għandu jinstab fil-kuntest ta’ rikors għad-danni (premessi 568 u 578).

655

Għalhekk, għandu jiġi kkunsidrat, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni dawn id-diversi elementi, li t-tnaqqis tal-ammont tal-multa inkwistjoni mogħti mill-Kummissjoni ma kienx intiż sabiex din tal-aħħar tirrimedja aġir illegali, iżda sempliċement sabiex tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi tal-każ fil-kuntest tas-setgħa diskrezzjonali wiesgħa mogħtija lilha fir-rigward tal-impożizzjoni tas-sanzjonijiet b’mod partikolari bis-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2009, Archer Daniels Midland vs Il‑Kummissjoni (C‑510/06 P, EU:C:2009:166, punt 82) (ara l-punt 651 iktar ’il fuq).

656

Fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, il-Qorti Ġenerali tqis li, f’dan il-każ, il-multa ma tistax titneħħa, minħabba, b’mod partikolari, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-kompetizzjoni għall-ksur partikolarment serju u ta’ tul sinjifikattivament twil ikkonstatat fil-konfront tar-rikorrenti.

657

Madankollu, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-multa ma ġietx imposta fuq ir-rikorrenti fi ftit snin wara t-twettiq tal-aħħar aġir antikompetittiv ikkonstatat mill-Kummissjoni, iżda ġiet imposta kważi 20 snin wara.

658

F’dan ir-rigward, f’dan il-każ, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-multa, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, fost iċ-ċirkustanzi rilevanti kollha, in-natura dissważiva tagħha.

659

Fil-fatt, it-teħid inkunsiderazzjoni tan-natura dissważiva huwa intiż li jiġi żgurat li l-ammont tal-multa jinkoraġġixxi, b’mod suffiċjenti, lill-impriża kkonċernata u, b’mod ġenerali, lill-operaturi ekonomiċi kollha, josservaw ir-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni (ara s-sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il‑Kummissjoni, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, punt 102).

660

F’dan il-każ, l-għan ta’ dissważjoni diġà ġie implimentat fir-rigward tar-rikorrenti, fi kwalunkwe każ parzjalment, minn naħa, permezz tas-sanzjoni li ġiet imposta fuqha fid-Deċiżjoni tal‑2002, imbagħad f’dik tal‑2009, kif ukoll, min-naħa l-oħra, mill-perspettiva li din is-sanzjoni tista’ tinżamm fi tmiem il-proċedura, jekk l-azzjonijiet ġudizzjarji mressqa mir-rikorrenti kontra dawn id-deċiżjonijiet jiġu miċħuda jew jekk, fil-każ li jiġu annullati l-imsemmija deċiżjonijiet, tiġi adottata deċiżjoni ġdida li timponi mill-ġdid sanzjoni (ara l-punt 299 iktar ’il fuq).

661

F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies, fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa, li, fid-dawl taż-żmien li għadda bejn l-aħħar aġir antikompetittiv u l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata, l-iffissar tal-ammont tal-multa f’livell inqas mill-ammont bażiku ta’ EUR 2.975 miljuni ddeterminat mill-Kummissjoni, fl-imsemmija deċiżjoni, b’applikazzjoni tal-Linji ta’ gwida tal‑1998, li jistgħu jservu ta’ gwida għall-qrati tal-Unjoni meta jeżerċitaw l-imsemmija ġurisdizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, punt 80), jirriżulta li huwa suffiċjenti, f’dan il-każ, sabiex jipproduċi l-effett dissważiv mixtieq.

662

Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, tnaqqis ta’ 50 % tal-ammont tal-multa minħabba ż-żmien li għadda bejn l-aħħar aġir antikompetittiv u l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata huwa xieraq.

663

Bħala konklużjoni:

–

ir-rikors għandu jiġi miċħud sa fejn huwa intiż għall-annullament totali jew parzjali tad-deċiżjoni kkontestata;

–

it-talba għat-tnaqqis tal-ammont tal-multa mressqa mir-rikorrenti għandha tiġi miċħuda filwaqt li jiġi kkunsidrat li t-tnaqqis tal-ammont tal-multa ta’ 50 % mogħti mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata kien xieraq fid-dawl tal-mitigazzjoni tal-effett dissważiv meħtieġ tas-sanzjoni minħabba ż-żmien li għadda bejn it-tmiem tal-ksur u l-impożizzjoni tal-multa.

1)

Ir-rikors huwa miċħud.

2)

Ferriere Nord SpA hija kkundannata tbati l-ispejjeż tagħha kif ukoll dawk sostnuti mill-Kummissjoni Ewropea.

3)

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea għandu jbati l-ispejjeż tiegħu stess.