Προσωρινό κείμενο

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)

της 11ης Ιουνίου 2026 (*)

« Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες – Πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά – Οδηγία 2014/92/ΕΕ – Άρθρο 16, παράγραφος 4 – Πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 – Καταναλωτής που περιλαμβάνεται στον κατάλογο του Γραφείου ελέγχου αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών – Άρνηση ανοίγματος τέτοιου λογαριασμού πληρωμών »

Στην υπόθεση C‑81/24 [Jenec] (i),

με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor, Σλοβενία) με απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 31 Ιανουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης

LH

κατά

OTP banka d.d., πρώην NOVA KREDITNA BANKA MARIBOR,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),

συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του τετάρτου τμήματος, M. Condinanzi, N. Jääskinen και R. Frendo, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour

γραμματέας: A. Calot Escobar

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:

–        ο LH, εκπροσωπούμενος από τον A. Mužina, odvetnik,

–        η OTP banka d.d., πρώην NOVA KREDITNA BANKA MARIBOR, εκπροσωπούμενη από την A. Mitić, odvetnica,

–        η Σλοβενική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τη J. Morela,

–        το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εκπροσωπούμενο από τον A. Droin, τον J. Etienne και την M. Peternel,

–        το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενο από τον I. Gurov, την P. Mahnič και τον K. Pleśniak,

–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την B. Rous Demiri και τους P. Vanden Heede και G. von Rintelen,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (ΕΕ 2014, L 257, σ. 214), και του άρθρου 48 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).

2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του LH, φυσικού προσώπου, και της OTP banka d.d., πρώην NOVA KREDITNA BANKA MARIBOR (στο εξής: τράπεζα OTP), σχετικά με το άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού.

 Το νομικό πλαίσιο

 Το δίκαιο της Ένωσης

 Η οδηγία 2014/92

3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 34 και 47 της οδηγίας 2014/92 έχουν ως εξής:

«(34)      Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν την απαγόρευση των διακρίσεων σε βάρος των καταναλωτών με βάση την υπηκοότητα ή τον τόπο διαμονής τους, όταν αυτοί θέλουν να ανοίξουν λογαριασμό πληρωμών. Αν και είναι σημαντικό να διασφαλίζουν τα πιστωτικά ιδρύματα ότι οι πελάτες τους δεν χρησιμοποιούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα για παράνομους σκοπούς, όπως η απάτη, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, δεν θα πρέπει να επιβάλλουν φραγμούς στους καταναλωτές που επιθυμούν να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς ανοίγοντας και χρησιμοποιώντας λογαριασμούς πληρωμών σε διασυνοριακή βάση. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις της οδηγίας [(ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ 2015, L 141, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/843 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018 (ΕΕ 2018, L 156, σ. 43) (στο εξής: οδηγία 2015/849)] δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρόφαση για την απόρριψη πελατών λιγότερο ελκυστικών από εμπορική άποψη.

[...]

(47)      Τα πιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να αρνούνται να ανοίγουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά ή να καταγγέλλουν τη σχετική σύμβαση μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπως σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία περί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ή με τη νομοθεσία περί πρόληψης και διερεύνησης εγκλημάτων. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόρριψη μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν ο καταναλωτής δεν συμμορφώνεται με την εν λόγω νομοθεσία και όχι επειδή η διαδικασία ελέγχου της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία είναι υπερβολικά επαχθής ή δαπανηρή. [...]»

4        Το άρθρο 16, παράγραφοι 1, 2 και 4, της ως άνω οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:

«1.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι λογαριασμοί πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά προσφέρονται στους καταναλωτές από όλα τα πιστωτικά ιδρύματα ή από επαρκή αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων για να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε αυτούς όλων των καταναλωτών στην επικράτειά τους και να αποτραπούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. [...]

2.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές που διαμένουν νόμιμα στην [Ευρωπαϊκή] Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών που δεν έχουν σταθερή διεύθυνση κατοικίας και των αιτούντων άσυλο, και οι καταναλωτές που δεν είναι κάτοχοι άδειας παραμονής, αλλά των οποίων η απέλαση είναι αδύνατη για νομικούς ή πραγματικούς λόγους, έχουν το δικαίωμα να ανοίξουν και να χρησιμοποιήσουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στα πιστωτικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στην επικράτειά τους. [...]

[...]

4.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα απορρίπτουν αίτηση για λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην περίπτωση που το άνοιγμά του θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που περιέχονται στην οδηγία [2015/849]».

 Η οδηγία 2015/849

5        Οι αιτιολογικές σκέψεις 22 και 30 της οδηγίας 2015/849 έχουν ως εξής:

«(22)      Ο κίνδυνος της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας δεν είναι ο ίδιος σε όλες τις περιπτώσεις. Συνεπώς, θα πρέπει να χρησιμοποιείται μια ολιστική προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο. Η προσέγγιση βάσει κινδύνου δεν είναι αδικαιολόγητα ανεκτική επιλογή για τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες. Προϋποθέτει τη λήψη αποφάσεων βάσει τεκμηρίων, ούτως ώστε να υπάρχει αποτελεσματικότερη εστίαση στους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, με τους οποίους βρίσκεται αντιμέτωπη η Ένωση, και σε εκείνους που δρουν στο πλαίσιο αυτό.

[...]

(30)      Ο κίνδυνος ο ίδιος έχει μεταβλητό χαρακτήρα, και οι παράμετροι κινδύνου, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό, ενδέχεται να αυξήσουν ή να μειώσουν τον δυνητικό κίνδυνο που προκύπτει, επηρεάζοντας με τον τρόπο αυτόν τα ενδεδειγμένα επίπεδα προληπτικών μέτρων, όπως τα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη. Επομένως, υπάρχουν περιστάσεις στις οποίες θα πρέπει να εφαρμόζονται αυξημένα μέτρα δέουσας επιμέλειας και άλλες, στις οποίες μπορεί να ενδείκνυνται απλουστευμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας.»

6        Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας προβλέπει τα ακόλουθα:

«Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ένωσης για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.»

7        Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής:

«1.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα προκειμένου να εντοπίζουν και να εκτιμούν τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που διατρέχουν, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων αυτών που σχετίζονται με τους πελάτες τους, τις χώρες ή τις γεωγραφικές περιοχές, τα προϊόντα, τις υπηρεσίες, τις συναλλαγές ή τους διαύλους παροχής τραπεζικών υπηρεσιών. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι ανάλογα προς τη φύση και το μέγεθος των υπόχρεων οντοτήτων.

[...]

3.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες διαθέτουν πολιτικές, ελέγχους και διαδικασίες ώστε να μετριάζουν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που εντοπίζονται σε επίπεδο Ένωσης, σε επίπεδο κρατών μελών καθώς και στο επίπεδο των υπόχρεων οντοτήτων. Οι εν λόγω πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες είναι ανάλογες προς τη φύση και το μέγεθος των εν λόγω υπόχρεων οντοτήτων.

4.      Οι πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες που αναφέρονται στην παράγραφο 3 περιλαμβάνουν:

α)      τη διαμόρφωση εσωτερικών πολιτικών, ελέγχων και διαδικασιών, όπως υποδείγματα πρακτικών διαχείρισης κινδύνου, δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη, υποβολή αναφορών, τήρηση αρχείων, εσωτερικό έλεγχο, διαχείριση της συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένου, όπου ενδείκνυται λόγω του μεγέθους και της φύσης της δραστηριότητας, του διορισμού υπευθύνου για τον έλεγχο της συμμόρφωσης σε επίπεδο διοίκησης, και έλεγχο της ασφάλειας (“screening”) των εργαζομένων·

[...]».

8        Το άρθρο 13 της ίδιας οδηγίας ορίζει τα ακόλουθα:

«1.      Τα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη περιλαμβάνουν:

α)      την εξακρίβωση και την επαλήθευση της ταυτότητας του πελάτη βάσει εγγράφων, δεδομένων ή πληροφοριών από αξιόπιστη και ανεξάρτητη πηγή [...]·

β)      την εξακρίβωση της ταυτότητας του πραγματικού δικαιούχου και τη λήψη εύλογων μέτρων για την επαλήθευση της ταυτότητάς του, ώστε η υπόχρεη οντότητα να έχει τη βεβαιότητα ότι γνωρίζει τον πραγματικό δικαιούχο [...]·

γ)      την αξιολόγηση και, ανάλογα με την περίπτωση, τη συλλογή πληροφοριών για τον σκοπό και τη σκοπούμενη φύση της επιχειρηματικής σχέσης·

δ)      την άσκηση συνεχούς εποπτείας όσον αφορά την επιχειρηματική σχέση, με ενδελεχή εξέταση των συναλλαγών που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια αυτής της σχέσης, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι οι συναλλαγές που διενεργούνται συνάδουν με τις γνώσεις της υπόχρεης οντότητας σχετικά με τον πελάτη, την επιχείρηση και το προφίλ του κινδύνου, και, εφόσον απαιτείται, σχετικά με την προέλευση των χρηματικών ποσών, καθώς και τη διασφάλιση της τήρησης ενημερωμένων εγγράφων, δεδομένων ή πληροφοριών.

[...]

2.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι υπόχρεες οντότητες να εφαρμόζουν καθεμία από τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που αναφέρονται στην παράγραφο 1. Ωστόσο, οι υπόχρεες οντότητες μπορούν να καθορίζουν την έκταση των μέτρων αυτών ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου.

[...]

4.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες είναι σε θέση να αποδείξουν στις αρμόδιες αρχές ή τους αυτορρυθμιζόμενους φορείς ότι τα μέτρα είναι ενδεδειγμένα για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

[...]»

9        Το άρθρο 14, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2015/849 προβλέπει τα ακόλουθα:

«Όταν η υπόχρεη οντότητα δεν μπορεί να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που ορίζονται στο άρθρο 13 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο στοιχεία α), β) ή γ), τα κράτη μέλη απαιτούν να μην μπορεί να πραγματοποιήσει συναλλαγή μέσω τραπεζικού λογαριασμού, να συνάψει επιχειρηματική σχέση ή να πραγματοποιήσει τη συναλλαγή, περατώνουν δε την επιχειρηματική σχέση και εξετάζουν το ενδεχόμενο υποβολής αναφοράς για ύποπτη συναλλαγή στη [μονάδα χρηματοοικονομικών πληροφοριών] σε σχέση με τον πελάτη σύμφωνα με το άρθρο 33.»

10      Το άρθρο 18 της ως άνω οδηγίας έχει ως εξής:

«1.      Στις περιπτώσεις που αναφέρονται στα άρθρα 18α έως 24, καθώς επίσης και σε άλλες περιπτώσεις υψηλότερου κινδύνου που προσδιορίζονται από τα κράτη μέλη ή τις υπόχρεες οντότητες, τα κράτη μέλη απαιτούν από τις υπόχρεες οντότητες να εφαρμόζουν ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη, ώστε να διαχειρίζονται και να μετριάζουν κατάλληλα τους κινδύνους αυτούς.

[...]»

 Το σλοβενικό δίκαιο

 Ο νόμος περί υπηρεσιών πληρωμών

11      Ο Zakon o plačilnih storitvah, storitvah izdajanja elektronskega denarja in plačilnih sistemih (Uradni list RS, αριθ. 7/18, 9/18 και 102/20) (νόμος για τις υπηρεσίες πληρωμών, τις υπηρεσίες έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος και τα συστήματα πληρωμών), προβλέπει στο άρθρο 180, παράγραφος 1, τα εξής:

«Ο καταναλωτής ο οποίος διαμένει νομίμως στην [...] Ένωση και υποβάλλει αίτηση για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά εντός της [...] Ένωσης ή για χορήγηση πρόσβασης σε τέτοιο λογαριασμό, δεν επιτρέπεται να υφίσταται διακρίσεις εκ μέρους της τράπεζας, ιδίως λόγω εθνικότητας, τόπου διαμονής, φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκεύματος ή πεποιθήσεων, πολιτικών ή άλλων φρονημάτων, ιδιότητας μέλους εθνικής κοινότητας, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας σε άλλη χώρα, περιουσιακής κατάστασης, καταγωγής, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. Οι προϋποθέσεις που ισχύουν για το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά και για την πρόσβαση σε αυτόν δεν επιτρέπεται να εισάγουν αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση.»

12      Το άρθρο 181 του ανωτέρω νόμου ορίζει τα ακόλουθα:

«(1)      Όλες οι τράπεζες οι οποίες διαχειρίζονται λογαριασμούς πληρωμών καταναλωτών υποχρεούνται να προσφέρουν στους καταναλωτές λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.

[...]

(3)      Ο καταναλωτής ο οποίος διαμένει νομίμως στην [...] Ένωση, περιλαμβανομένου του καταναλωτή που δεν έχει σταθερή διεύθυνση κατοικίας και του προσώπου που ζητεί άσυλο, καθώς και του καταναλωτή που δεν είναι κάτοχος άδειας παραμονής, αλλά του οποίου η απέλαση είναι αδύνατη για νομικούς ή πρακτικούς λόγους, έχει το δικαίωμα να ανοίξει και να χρησιμοποιεί λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά σε ορισμένη τράπεζα. [...]

(4)      Η τράπεζα οργανώνει τη διαδικασία ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά κατά τρόπον ώστε η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος να μην είναι υπερβολικά δυσχερής ή επαχθής για τον καταναλωτή. [...]

[...]

(6)      Η τράπεζα απορρίπτει την αίτηση του καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, όταν το άνοιγμα του λογαριασμού αυτού θα συνιστούσε παράβαση των νομοθετικών διατάξεων οι οποίες ρυθμίζουν την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Σε αυτή την περίπτωση, η τράπεζα λαμβάνει μέτρα σύμφωνα με τη νομοθεσία για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

[...]»

 Ο νόμος για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας

13      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 1, του Zakon o preprečevanju pranja denarja in financiranja terorizma (νόμου για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας) (Uradni list RS, αριθ. 48/22) προβλέπει τα εξής:

«Οι τράπεζες και τα υποκαταστήματά τους στα κράτη μέλη, τα υποκαταστήματα τραπεζών τρίτων κρατών και οι τράπεζες κρατών μελών που ιδρύουν υποκατάστημα στη Δημοκρατία της Σλοβενίας λαμβάνουν μέτρα για τον εντοπισμό και την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, τα οποία προβλέπονται στον παρόντα νόμο, πριν από ή κατά την είσπραξη, παράδοση, ανταλλαγή, φύλαξη, διάθεση ή οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά η οποία αφορά χρηματικά ποσά ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, καθώς και κατά τη σύναψη επιχειρηματικών σχέσεων.»

 Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

14      Στις 22 Οκτωβρίου 2017 ο LH επιχείρησε να εξοφλήσει σε πρατήριο καυσίμων της Λιουμπλιάνας (Σλοβενία) τιμολόγιο εκδοθέν στο όνομα της συζύγου του, μέσω πληρωμής από τον τραπεζικό λογαριασμό που είχε ανοίξει η σύζυγός του στην τράπεζα OTP. Πλην όμως, όταν ο υπάλληλος του πρατηρίου εισήγαγε τα προσωπικά δεδομένα του LH στο σύστημα πληρωμών της τράπεζας αυτής, η τράπεζα απέρριψε την πληρωμή.

15      Η εν λόγω τράπεζα, σε επιστολή που απηύθυνε προς τη δικαιούχο του λογαριασμού σχετικά με την ως άνω απόρριψη της πληρωμής, ανέφερε ότι, λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών γεγονότων, των μεγαλύτερων κινδύνων για τη γενική ασφάλεια, καθώς και της αυξημένης πιθανότητας κατάχρησης τραπεζικών προϊόντων με σκοπό τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών εγκλημάτων, έλαβε ορισμένα πιο περιοριστικά μέτρα στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον νόμο για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Μεταξύ των μέτρων αυτών περιλαμβάνεται, σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της ίδιας τράπεζας, η τήρηση των περιορισμών που επέβαλε το Office of Foreign Assets Control (OFAC) (Γραφείο ελέγχου αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων – OFAC, Ηνωμένες Πολιτείες).

16      Κατόπιν της εν λόγω απόρριψης πληρωμής, ο LH άσκησε αγωγή κατά της ανωτέρω τράπεζας ενώπιον του Okrajno sodišče v Ljubljani (περιφερειακού δικαστηρίου Λιουμπλιάνας, Σλοβενία). Με διάταξη της 20ής Απριλίου 2021, το δικαστήριο αυτό έκρινε εαυτό αναρμόδιο κατά τόπον και παρέπεμψε την υπόθεση στο Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor, Σλοβενία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.

17      Στις 23 Μαρτίου 2022 ο LH ζήτησε απευθείας από την τράπεζα OTP να ανοίξει στο όνομά του λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά. Κατόπιν επίδειξης του δελτίου ταυτότητάς του, ο LH ενημερώθηκε ότι το τραπεζικό σύστημα δεν επέτρεπε το άνοιγμα τέτοιου λογαριασμού στην τράπεζα αυτή. Ο LH ζήτησε, ανεπιτυχώς, από την εν λόγω τράπεζα να του κοινοποιήσει σχετικώς γραπτή απόφαση.

18      Ως εκ τούτου, ο LH, με υπόμνημα της 4ης Απριλίου 2022, τροποποίησε τα αιτήματά του ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας να υποχρεωθεί η τράπεζα OTP να του ανοίξει λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.

19      Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τις συνέπειες που μπορεί να έχει η καταχώριση ενός προσώπου σε κατάλογο του OFAC όσον αφορά τη δυνατότητα του προσώπου αυτού να ανοίξει λογαριασμό πληρωμών. Ειδικότερα, το εν λόγω δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άνοιγμα τέτοιου λογαριασμού μπορεί να συνιστά παράβαση των διατάξεων της οδηγίας 2015/849. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η εν λόγω οδηγία, καίτοι ορίζει σαφώς ότι τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να εφαρμόζουν μέτρα για την επαλήθευση της ταυτότητας προσώπου που επιδιώκει να συνάψει επιχειρηματική σχέση με τα πιστωτικά ιδρύματα, δεν διευκρινίζει ότι πρέπει να εξακριβωθεί η ενδεχόμενη καταχώριση του προσώπου αυτού σε κατάλογο όπως εκείνος του OFAC, ούτε ποιες θα ήταν οι συνέπειες μιας τέτοιας καταχώρισης.

20      Εντούτοις, κατά το αιτούν δικαστήριο, εάν, υπό τις ανωτέρω συνθήκες, δεν επιτρέπεται σε ένα πρόσωπο να ανοίξει λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, τούτο συνιστά περιορισμό του δικαιώματος πρόσβασης σε τέτοιο λογαριασμό, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92. Επικουρικώς, και σε περίπτωση που το δίκαιο της Ένωσης έχει την έννοια ότι επιτρέπει την ως άνω απαγόρευση, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται επίσης κατά πόσον μια τέτοια ερμηνεία συνάδει με το άρθρο 48 του Χάρτη, το οποίο αφορά, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στο τεκμήριο αθωότητας.

21      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι στις 23 Φεβρουαρίου 2015 η ειδική εισαγγελία της Δημοκρατίας της Σλοβενίας περάτωσε και έθεσε στο αρχείο τη δικογραφία η οποία είχε σχηματιστεί εις βάρος του LH και η οποία αφορούσε τα ίδια ποινικά αδικήματα για τα οποία είχε κινηθεί εναντίον του διαδικασία έκδοσης διεθνούς εντάλματος σύλληψης. Προσθέτει δε ότι ο LH δεν έχει καταδικαστεί σε καμία χώρα για το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου το όνομά του καταχωρίσθηκε στον κατάλογο του OFAC και ουδέποτε ελήφθησαν εις βάρος του οιασδήποτε φύσεως περιοριστικά μέτρα από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, την Ένωση ή τη Δημοκρατία της Σλοβενίας.

22      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1)      Επιτρέπει η διάταξη του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας [2014/92] στα κράτη μέλη να απαιτούν από τις τράπεζες να απορρίπτουν την αίτηση καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, για τον λόγο ότι ο καταναλωτής αυτός περιλαμβάνεται στον κατάλογο του OFAC [...] οπότε το άνοιγμα ενός τέτοιου λογαριασμού θα συνιστούσε παράβαση των κανόνων της οδηγίας [2015/849] σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας;

2)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, υφίσταται εξαίρεση όταν ο εν λόγω καταναλωτής ουδέποτε καταδικάστηκε οπουδήποτε για το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου περιλαμβάνεται στον εν λόγω κατάλογο και/ή όταν εις βάρος του εν λόγω καταναλωτή δεν έχουν ληφθεί περιοριστικά μέτρα οποιασδήποτε φύσεως από το οικείο κράτος μέλος, την [...] Ένωση ή άλλο διεθνή οργανισμό του οποίου το οικείο κράτος μέλος ή η [...] Ένωση είναι μέλος;

3)      Συνεπάγεται η καταφατική απάντηση στο πρώτο ερώτημα τη μη συμμόρφωση με το άρθρο 48 του [Χάρτη], το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στο τεκμήριο αθωότητας;

4)      Συνεπάγεται η αρνητική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα τη μη συμμόρφωση με το άρθρο 48 του [Χάρτη], το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στο τεκμήριο αθωότητας;»

 Επί του παραδεκτού

23      Η τράπεζα OTP προβάλλει ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι απαράδεκτα. Κατ’ ουσίαν, υποστηρίζει, κατά πρώτον, ότι οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά δεν είναι αναγκαίες προκειμένου το αιτούν δικαστήριο να εκδώσει την απόφασή του, δεδομένου, αφενός, ότι το δικαστήριο αυτό δεν απέδειξε επαρκώς ούτε το νομικό και πραγματικό πλαίσιο της υπόθεσης της κύριας δίκης ούτε τη σχέση μεταξύ της ζητούμενης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης και της διαφοράς της κύριας δίκης και ότι, αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο θα εφαρμόσει, εν πάση περιπτώσει, μόνον διατάξεις του εθνικού δικαίου και όχι τις διατάξεις των οδηγιών 2014/92 και 2015/849.

24      Κατά δεύτερον, η ως άνω τράπεζα προβάλλει ότι τα προδικαστικά ερωτήματα έχουν διατυπωθεί εσφαλμένως, δεδομένου ότι οι διατάξεις των οποίων η ερμηνεία είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης είναι εκείνες της οδηγίας 2015/849, ενώ οι διατάξεις της οδηγίας 2014/92 σχετικά με τον περιορισμό του δικαιώματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά δεν είναι κρίσιμες προς τούτο.

25      Κατά τρίτον, η εν λόγω τράπεζα θεωρεί ότι η ορθή εφαρμογή των διατάξεων των οδηγιών 2014/92 και 2015/849 είναι τόσο προφανής ώστε να μην καταλείπει περιθώριο αμφιβολίας ως προς τις απαντήσεις που πρέπει να δοθούν στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα.

26      Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο αν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και αν τα ερωτήματα που υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Ως εκ τούτου, εφόσον τα υποβαλλόμενα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο είναι κατ’ αρχήν υποχρεωμένο να αποφανθεί [βλ. αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 25, της 16ης Ιουνίου 2015, Gauweiler κ.λπ., C‑62/14, EU:C:2015:400, σκέψη 24, και της 24ης Νοεμβρίου 2020, Openbaar Ministerie (Πλαστογραφία), C‑510/19, EU:C:2020:953, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].

27      Πράγματι, τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που έχουν υποβληθεί από εθνικό δικαστήριο εντός του κανονιστικού και πραγματικού πλαισίου το οποίο έχει προσδιορίσει το δικαστήριο αυτό με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, είναι κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που έχει υποβληθεί από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν [απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής), C‑564/19, EU:C:2021:949, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].

28      Όσον αφορά την πρώτη αιτίαση περί απαραδέκτου, κατά την οποία η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως έχει κενά, με συνέπεια να μην περιέχει τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για να μπορέσει το Δικαστήριο να κατανοήσει το πλαίσιο της υπόθεσης της κύριας δίκης και να βεβαιωθεί ότι η ερμηνεία των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης είναι απαραίτητη για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, επισημαίνεται ότι, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το πρόβλημα που απασχολεί το αιτούν δικαστήριο είναι υποθετικής φύσεως, δεδομένου ότι το δικαστήριο αυτό διερωτάται ως προς την ερμηνεία των διατάξεων των οδηγιών 2014/92 και 2015/849, προκειμένου να κρίνει τη νομιμότητα της άρνησης του τραπεζικού ιδρύματος να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό στο όνομα του ενάγοντος της κύριας δίκης. Εξάλλου, το Δικαστήριο διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν.

29      Ως προς το επιχείρημα με το οποίο προβάλλεται ότι το αιτούν δικαστήριο θα εφαρμόσει μόνον διατάξεις του εθνικού δικαίου, με αποτέλεσμα οι απαντήσεις στα προδικαστικά ερωτήματα να μην ασκούν επιρροή στην απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί στην κύρια δίκη, αρκεί η διαπίστωση ότι από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ακριβώς ως προς την ερμηνεία, μεταξύ άλλων, των διατάξεων οδηγιών της Ένωσης που μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό δίκαιο με τις εφαρμοστέες στη διαφορά της κύριας δίκης εθνικές διατάξεις.

30      Όσον αφορά τη δεύτερη αιτίαση περί απαραδέκτου, με την οποία προβάλλεται ότι τα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο έχουν διατυπωθεί εσφαλμένως, καθότι αφορούν μόνον τις διατάξεις της οδηγίας 2014/92, διαπιστώνεται ότι ούτε η αιτίαση αυτή μπορεί να ευδοκιμήσει.

31      Πράγματι, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 26 και 27 της παρούσας αποφάσεως, το εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Δεδομένου ότι, εν προκειμένω, τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το επιχείρημα ότι το αιτούν δικαστήριο όφειλε, στα ερωτήματά του, να αναφερθεί σε άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν ασκεί επιρροή επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.

32      Όσον αφορά την τρίτη αιτίαση περί απαραδέκτου, με την οποία προβάλλεται ότι η απάντηση στα υποβληθέντα ερωτήματα είναι προφανής, αρκεί να υπομνησθεί η πάγια νομολογία κατά την οποία το γεγονός και μόνον ότι διάδικος της κύριας δίκης θεωρεί προφανή την απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα δεν αρκεί για να καταστήσει απαράδεκτη την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως (πρβλ. αποφάσεις της 1ης Δεκεμβρίου 2011, Painer, C‑145/10, EU:C:2011:798, σκέψεις 64 και 65, της 27ης Μαρτίου 2014, Consejería de Infraestructuras y Transporte de la Generalitat Valenciana και Iberdrola Distribución Eléctrica, C‑300/13, EU:C:2014:188, σκέψη 18, και της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Euro Box Promotion κ.λπ., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 και C‑840/19, EU:C:2021:1034, σκέψη 138 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

33      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, διαπιστώνεται ότι τα προδικαστικά ερωτήματα που έχουν υποβληθεί είναι παραδεκτά.

 Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

 Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

34      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με την οδηγία 2015/849, έχει την έννοια ότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τα πιστωτικά ιδρύματα την απόρριψη αίτησης καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, για τον λόγο και μόνον ότι ο καταναλωτής έχει καταχωρισθεί σε κατάλογο προσώπων τα οποία υπόκεινται σε επιβαλλόμενα από τρίτη χώρα περιοριστικά μέτρα.

35      Συναφώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 16 της οδηγίας 2014/92 προβλέπει, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίζουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα ή επαρκής αριθμός πιστωτικών ιδρυμάτων προσφέρουν λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά σε όλους τους καταναλωτές εντός του εδάφους τους, καθώς και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα εν λόγω ιδρύματα μπορούν ή οφείλουν να αρνηθούν το άνοιγμα τέτοιου λογαριασμού.

36      Ειδικότερα, αφενός, η παράγραφος 2 του ανωτέρω άρθρου ορίζει ότι κάθε καταναλωτής που διαμένει νομίμως στην Ένωση έχει το δικαίωμα να ανοίξει και να χρησιμοποιεί λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά σε πιστωτικό ίδρυμα εγκατεστημένο στο έδαφος κράτους μέλους.

37      Αφετέρου, κατά το άρθρο 16, παράγραφος 4, της ως άνω οδηγίας, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα απορρίπτουν αίτηση για λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην περίπτωση που το άνοιγμά του θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που περιέχονται στην οδηγία 2015/849.

38      Εντούτοις, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 34 της οδηγίας 2014/92, οι διατάξεις σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως πρόφαση για την απόρριψη πελατών λιγότερο ελκυστικών από εμπορική άποψη. Ομοίως, η αιτιολογική σκέψη 47 της οδηγίας αυτής διευκρινίζει ότι η άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν ο καταναλωτής δεν συμμορφώνεται με τη νομοθεσία περί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και όχι επειδή η διαδικασία ελέγχου της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία αυτή είναι υπερβολικά επαχθής ή δαπανηρή.

39      Συνακόλουθα, το δικαίωμα του καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά δυνάμει του άρθρου 16 της οδηγίας 2014/92 τελεί υπό τον όρο της τήρησης των διατάξεων της οδηγίας 2015/849 σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

40      Πρέπει, επομένως, να εξεταστούν οι κρίσιμες διατάξεις της οδηγίας 2015/849 προκειμένου να καθοριστεί υπό ποιες προϋποθέσεις ένα πιστωτικό ίδρυμα υποχρεούται, λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που συνδέονται με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, να μη συνάπτει επιχειρηματική σχέση με πελάτη και, ως εκ τούτου, υπό ποιες προϋποθέσεις το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά μπορεί να συνεπάγεται παράβαση του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92.

41      Κατ’ αρχάς επισημαίνεται ότι οι διατάξεις της οδηγίας 2015/849, οι οποίες έχουν προληπτικό χαρακτήρα, αποβλέπουν στην καθιέρωση, σύμφωνα με προσέγγιση που βασίζεται στον κίνδυνο, ενός συνόλου προληπτικών και αποτρεπτικών μέτρων για την αποτελεσματική καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, προκειμένου να αποτραπεί, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 1 της εν λόγω οδηγίας, το ενδεχόμενο ροές παράνομου χρήματος να βλάψουν την ακεραιότητα, τη σταθερότητα και το κύρος του χρηματοπιστωτικού τομέα της Ένωσης και να απειλήσουν την εσωτερική αγορά της, καθώς και τη διεθνή ανάπτυξη (πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

42      Συναφώς, το άρθρο 13, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2015/849 ορίζει τα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη τα οποία οφείλουν να εφαρμόζουν οι υπόχρεες οντότητες. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν, σύμφωνα με το ως άνω πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ έως γʹ, κατ’ αρχάς, την εξακρίβωση και την επαλήθευση της ταυτότητας του πελάτη βάσει εγγράφων, δεδομένων ή πληροφοριών από αξιόπιστη και ανεξάρτητη πηγή, εν συνεχεία, την εξακρίβωση της ταυτότητας του πραγματικού δικαιούχου και τη λήψη εύλογων μέτρων για την επαλήθευση της ταυτότητάς του, καθώς και, τέλος, την αξιολόγηση και, ανάλογα με την περίπτωση, τη συλλογή πληροφοριών για τον σκοπό και τη σκοπούμενη φύση της επιχειρηματικής σχέσης.

43      Το δε άρθρο 14, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2015/849 προβλέπει ότι όταν η υπόχρεη οντότητα, όπως πιστωτικό ίδρυμα, δεν μπορεί να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που ορίζονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ, βʹ ή γʹ, της οδηγίας αυτής, δεν μπορεί, μεταξύ άλλων, να συνάψει επιχειρηματική σχέση με τον οικείο πελάτη.

44      Εν προκειμένω, υπό την επιφύλαξη της εκτιμήσεως του αιτούντος δικαστηρίου, δεν φαίνεται να πληρούται καμία από τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 14, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο, αφενός, έχει εξακριβωθεί η ταυτότητα του πελάτη, ήτοι του LH, χωρίς να υποστηρίζεται ότι ο LH δεν είναι ο πραγματικός δικαιούχος της σκοπούμενης επιχειρηματικής σχέσης, η οποία συνίσταται στο άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, και, αφετέρου, η τράπεζα OTP αρνήθηκε να ανοίξει τέτοιο λογαριασμό για τον λόγο και μόνον ότι ο πελάτης αυτός είχε καταχωρισθεί στον κατάλογο του OFAC.

45      Η δε οδηγία 2015/849 δεν προβλέπει ότι η καταχώριση σε κατάλογο του OFAC ή σε οποιονδήποτε άλλο παρόμοιο κατάλογο που έχει καταρτισθεί από τρίτη χώρα απαγορεύει αυτοδικαίως σε πιστωτικό ίδρυμα τη σύναψη επιχειρηματικής σχέσης με τον οικείο πελάτη.

46      Αντιθέτως, αφενός, όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από το άρθρο 8 της οδηγίας 2015/849, η προσέγγιση βάσει του κινδύνου προϋποθέτει εκτίμηση του συγκεκριμένου κινδύνου, η οποία, στο πλαίσιο του συστήματος που καθιερώνεται με την εν λόγω οδηγία, πραγματοποιείται σε τρία επίπεδα, ήτοι, κατ’ αρχάς, σε επίπεδο Ένωσης, από την Επιτροπή, εν συνεχεία, σε επίπεδο του εκάστου κράτους μέλους και, τέλος, σε επίπεδο υπόχρεων οντοτήτων. Αφετέρου, από τη συγκεκριμένη εκτίμηση κινδύνων εξαρτάται, μεταξύ άλλων, η εκ μέρους των οντοτήτων αυτών λήψη κατάλληλων μέτρων δέουσας επιμέλειας ως προς τον οικείο πελάτη. Πράγματι, ελλείψει τέτοιας εκτιμήσεως, ούτε το οικείο κράτος μέλος ούτε, ενδεχομένως, οι εν λόγω οντότητες έχουν τη δυνατότητα να κρίνουν ποια μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν σε κάθε περίπτωση (πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

47      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η οδηγία 2015/849 προβλέπει, στα τμήματα 1 έως 3 του κεφαλαίου II, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη», τρία είδη μέτρων δέουσας επιμέλειας, ήτοι συνήθη μέτρα, απλουστευμένα μέτρα και ενισχυμένα μέτρα. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούν να αποτρέψουν ή, τουλάχιστον, να παρεμποδίσουν κατά το δυνατόν τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, μέσω φραγμών οι οποίοι τίθενται, καθ’ όλα τα στάδια που ενδέχεται να περιλαμβάνουν οι εν λόγω δραστηριότητες, σε όσους νομιμοποιούν έσοδα από παράνομες δραστηριότητες και σε όσους χρηματοδοτούν την τρομοκρατία (απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

48      Όσον αφορά τα ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας, επισημαίνεται ότι το άρθρο 18, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας μνημονεύει ορισμένες καταστάσεις οι οποίες ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και στις οποίες τα κράτη μέλη απαιτούν από τις υπόχρεες οντότητες να εφαρμόζουν τέτοια μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη προκειμένου να διαχειρίζονται και να μετριάζουν προσηκόντως τον εν λόγω κίνδυνο. Επομένως, τέτοια ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας πρέπει να εφαρμόζονται από τις οντότητες αυτές, μεταξύ άλλων, σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου που εντοπίζονται από τα κράτη μέλη ή τις υπόχρεες οντότητες (πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 37).

49      Συνεπώς, στις περιπτώσεις αυτές, η εφαρμογή ενισχυμένων μέτρων δέουσας επιμέλειας προϋποθέτει, σύμφωνα με την προσέγγιση βάσει του κινδύνου, τον εκ των προτέρων εντοπισμό, από το κράτος μέλος ή την υπόχρεη οντότητα, αυξημένου κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Ως εκ τούτου, στις εν λόγω περιπτώσεις, ο χαρακτηρισμός πελάτη ως εμπίπτοντος σε βαθμίδα αυξημένου κινδύνου και, κατά συνέπεια, η λήψη ενισχυμένων μέτρων δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη αυτόν δεν είναι αυτόματη διαδικασία (πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 38).

50      Πράγματι, η αιτιολογική σκέψη 22 της οδηγίας 2015/849 αναφέρει ότι η προσέγγιση βάσει εκτιμήσεως του κινδύνου δεν συνιστά αδικαιολόγητα ανεκτική επιλογή για τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες, αλλά προϋποθέτει τη λήψη αποφάσεων βάσει τεκμηρίων, ούτως ώστε να υπάρχει αποτελεσματικότερη εστίαση στους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που απειλούν την Ένωση και όσους δρουν εντός αυτής (απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner, C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψη 71).

51      Επομένως, η καταχώριση προσώπου σε κατάλογο του OFAC ή σε οποιονδήποτε άλλο κατάλογο ίδιας φύσεως καταρτισθέντα από τρίτη χώρα μπορεί να συνιστά κρίσιμο παράγοντα κινδύνου τον οποίο το πιστωτικό ίδρυμα υποχρεούται να λάβει υπόψη στο πλαίσιο της εξατομικευμένης εκτιμήσεως του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Εντούτοις, όταν υφίσταται τέτοιος παράγοντας κινδύνου, η οδηγία 2015/849 δεν προβλέπει ότι το πιστωτικό ίδρυμα αυτοδικαίως αρνείται τη σύναψη επιχειρηματικής σχέσης με πρόσωπο το οποίο αφορά η εν λόγω καταχώριση, αλλά επιβάλλει στο ίδρυμα αυτό την υποχρέωση να εφαρμόσει ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας, αφού προβεί σε εξατομικευμένη εκτίμηση του συνόλου των κρίσιμων παραγόντων κινδύνου υπό τις περιστάσεις που περιβάλλουν τη σκοπούμενη επιχειρηματική σχέση.

52      Ασφαλώς, υπό το πρίσμα αυτό, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 52 των προτάσεών του, αυτή καθεαυτήν η φύση ενός λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, του οποίου οι λειτουργικές δυνατότητες είναι περιορισμένες, μειώνει τον κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που ενδέχεται να συνδέεται με το άνοιγμά του.

53      Εντούτοις, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το πιστωτικό ίδρυμα, κατόπιν μιας τέτοιας εκτιμήσεως, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι σε θέση να διαχειριστεί αποτελεσματικά, μέσω μέτρων ανάλογων προς τη φύση και το μέγεθός του, τον συνδεόμενο με επιχειρηματική σχέση κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, τούτο δε ακόμη και όταν η σκοπούμενη επιχειρηματική σχέση περιορίζεται στο άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.

54      Μόνον στην περίπτωση αυτή θα μπορούσε η άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά να στηριχθεί στο άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92.

55      Εν προκειμένω, εναπόκειται, συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν η απόρριψη της αίτησης του LH για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στηρίχθηκε σε εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, κατά την οποία ελήφθη υπόψη το σύνολο των κρίσιμων παραγόντων, πέραν του γεγονότος και μόνον της καταχώρισης του LH στον κατάλογο του OFAC, καθώς και αν η τράπεζα OTP ήταν σε θέση να διασφαλίσει, με αναλογικού χαρακτήρα μέτρα, τη συνεχή εποπτεία όσον αφορά τη σκοπούμενη επιχειρηματική σχέση, όπως προβλέπεται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2015/849, σε περίπτωση ανοίγματος τέτοιου λογαριασμού.

56      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92, σε συνδυασμό με τις διατάξεις της οδηγίας 2015/849, έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τα πιστωτικά ιδρύματα την απόρριψη αίτησης καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο και μόνον ότι ο καταναλωτής έχει καταχωρισθεί σε κατάλογο προσώπων τα οποία υπόκεινται σε επιβαλλόμενα από τρίτη χώρα περιοριστικά μέτρα, χωρίς το οικείο πιστωτικό ίδρυμα να έχει προβεί σε εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που συνδέεται με τη σκοπούμενη επιχειρηματική σχέση.

 Επί του δευτέρου, του τρίτου και του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος

57      Λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο, στο τρίτο και στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι αυτά υποβλήθηκαν μόνο για την περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα.

 Επί των δικαστικών εξόδων

58      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με τις διατάξεις της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/843 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018,

έχει την έννοια ότι:

δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τα πιστωτικά ιδρύματα την απόρριψη αίτησης καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο και μόνον ότι ο καταναλωτής έχει καταχωρισθεί σε κατάλογο προσώπων τα οποία υπόκεινται σε επιβαλλόμενα από τρίτη χώρα περιοριστικά μέτρα, χωρίς το οικείο πιστωτικό ίδρυμα να έχει προβεί σε εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που συνδέεται με τη σκοπούμενη επιχειρηματική σχέση.

(υπογραφές)


*      Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβενική.


i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.