Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. BIONDI
van 8 oktober 2026 (1)
Zaak C‑390/25
HUS-yhtymä,
in tegenwoordigheid van:
Cloudia OY,
SC Software OY
[verzoek van de Korkein hallinto-oikeus (hoogste bestuursrechter, Finland) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Overheidsopdrachten – Richtlijn 2014/24/EU – Artikel 30 – Concurrentiegerichte dialoog – Artikel 67, lid 5 – Relatief gewicht van de gunningscriteria – Uitdrukking van het gewicht in marges – Verduidelijking van het relatieve gewicht in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen – Gebruik in de aankondiging van de opdracht van marges waaruit de definitieve volgorde van de gunningscriteria niet blijkt ”
I. Inleiding
1. Het onderhavige verzoek van de Korkein hallinto-oikeus (hoogste bestuursrechter, Finland), de verwijzende rechter, om een prejudiciële beslissing raakt twee belangrijke aspecten op het gebied van aanbestedingen.
2. Ten eerste biedt dit verzoek het Hof de gelegenheid om voor het eerst de bepalingen van richtlijn 2014/24/EU(2) uit te leggen die de concurrentiegerichte dialoog regelen, een bijzondere gunningsprocedure die in meerdere fasen plaatsvindt en doorgaans wordt gebruikt voor technisch, juridisch of financieel gebied complexe aanbestedingen. Ten tweede kan het Hof aan de hand daarvan duidelijkheid verschaffen over de in artikel 67, lid 5, van die richtlijn neergelegde verplichting voor aanbestedende diensten om het relatieve gewicht te specificeren dat aan elk gunningscriterium voor de aanbesteding is toegekend, met name indien dat gewicht is uitgedrukt in marges. De wisselwerking tussen deze twee aspecten van de regeling inzake aanbestedingen van richtlijn 2014/24 staat in deze zaak centraal.
3. Het verzoek om een prejudiciële beslissing vloeit voort uit een geding betreffende een procedure voor de gunning van een opdracht die in de vorm van een concurrentiegerichte dialoog was georganiseerd door het intergemeentelijke samenwerkingsverband voor de ziekenhuisdistricten Helsinki en Uusima, [dat later is omgevormd tot HUS-yhtymä (HUS-groep)], de aanbestedende dienst. De betrokken aanbesteding betrof de aankoop van een compleet beheersysteem voor aanbestedingen en de daarmee verband houdende deskundigendiensten.
4. Uit de aankondiging van de opdracht bleek dat de aanbestedende dienst de opdracht zou hebben gegund op basis van het criterium van de meest voordelige inschrijving. In de beschrijving van de procedure die bij de aankondiging van de opdracht was gevoegd, was voorts gepreciseerd dat de vergelijking tussen de inschrijvingen zou plaatsvinden op de in de definitieve uitnodiging tot inschrijving beschreven wijze. In hetzelfde document was eveneens vermeld dat de indicatieve gunningscriteria en de bijbehorende gewichtsmarges waren vastgesteld als volgt:
– Prijs: 30‑70 %
– Functionele kenmerken: 15‑35 %
– Bekwaamheid van de groep van deskundigen: 15‑35 %.
5. Na afloop van de dialoog met vier gegadigden, die waren geselecteerd uit degenen die verzoeken tot deelname hadden ingediend, heeft HUS-yhtymä die gegadigden verzocht om hun definitieve inschrijving in te dienen. Uit die uitnodiging bleek dat de uiteindelijke weging van de prijs-kwaliteitverhouding en de gunningscriteria als volgt waren vastgesteld:
„– Prijs 30 %
– Kwaliteit 70 %
– Extra functionaliteiten (35 punten)
– Onderhoud (35 punten).”
6. Bij het gunningsbesluit en het daaropvolgende besluit tot rectificatie van de gunning heeft HUS-yhtymä de opdracht gegund aan SC Software Oy, en Cloudia Oy als vervangende leverancier aangewezen.
7. Cloudia Oy heeft tegen het gunningsbesluit beroep ingesteld bij de rechter in eerste aanleg, en daarbij aangevoerd dat de marge van 30 % tot 70 % voor de weging van de gunningscriteria die de aanbestedende dienst in de aankondiging van de opdracht had vastgesteld, niet passend was omdat deze te ruim was. De rechter in eerste aanleg heeft het beroep toegewezen en de gunning nietig verklaard. HUS-yhtymä heeft tegen deze uitspraak vervolgens hoger beroep ingesteld bij de verwijzende rechter.
8. In de context van de bij hem aanhangige zaak twijfelt de verwijzende rechter op twee punten over de uitlegging. Daarom heeft hij beslist om de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende twee prejudiciële vragen te stellen:
„1) Moet de aanbestedende dienst in het kader van een concurrentiegerichte dialoog in de zin van artikel 30 van richtlijn [2014/24] de ingediende inschrijvingen beoordelen op basis van de in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document vastgestelde gunningscriteria en het relatieve gewicht ervan, of heeft hij het recht om in de definitieve uitnodiging tot inschrijving die na de onderhandelingen aan de inschrijvers moet worden toegezonden, het relatieve gewicht van de in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document vermelde gunningscriteria te verduidelijken, met name wanneer dat gewicht in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document is vermeld aan de hand van een marge in de zin van artikel 67, lid 5, tweede alinea, van de richtlijn?
2) Indien de aanbestedende dienst in het kader van een concurrentiegerichte dialoog het recht heeft om bij de opstelling van de uitnodiging tot inschrijving het in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document vermelde gewicht te verduidelijken aan de hand van een marge in de zin van artikel 67, lid 5, tweede alinea, van de richtlijn, kan dan worden aangenomen dat de door de aanbestedende dienst in casu in de fase van de aankondiging van de opdracht gehanteerde marge verenigbaar is met artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn [2014/24], met name wanneer in aanmerking wordt genomen dat, ten eerste, de definitieve volgorde van belangrijkheid van de gunningscriteria met betrekking tot prijs en kwaliteit niet blijkt uit de door de aanbestedende dienst gehanteerde marge en, ten tweede, de gunningscriteria en het relatieve gewicht ervan in de definitieve uitnodiging tot inschrijving binnen de in de fase van de aankondiging van de opdracht meegedeelde marge worden vastgesteld?”
II. Analyse
9. Beide prejudiciële vragen van de verwijzende rechter betreffen de toepassing van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 specifiek op het gebied van de in artikel 30 van die richtlijn bedoelde procedure van de concurrentiegerichte dialoog.
10. Allereerst moet eraan worden herinnerd dat in artikel 67 van richtlijn 2014/24 de algemene regels ter zake van de gunningscriteria van de aanbesteding zijn vastgesteld. Lid 5 daarvan betreft de verplichting van de aanbestedende diensten om het relatieve gewicht van die criteria te vermelden. Dit lid is onderverdeeld in drie alinea’s.
11. De eerste alinea bepaalt: „De aanbestedende dienst specificeert in de aanbestedingsstukken het relatieve gewicht dat hij voor de bepaling van de economisch meest voordelige inschrijving aan elk van de gekozen criteria toekent, behalve wanneer deze uitsluitend op basis van de prijs wordt bepaald.”
12. De tweede alinea luidt: „Dit relatieve gewicht kan worden uitgedrukt in een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.”
13. In de derde alinea staat te lezen: „Wanneer weging om objectieve redenen niet mogelijk is, vermeldt de aanbestedende dienst de criteria in afnemende volgorde van belangrijkheid.”
14. Beide prejudiciële vragen betreffen de tweede alinea van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 met betrekking tot de marges die HUS-yhtymä heeft gehanteerd om het relatieve gewicht uit te drukken van de gunningscriteria die zij voornemens was te gebruiken. De eerste vraag betreft in wezen het tijdstip, in het kader van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog, waarop de aanbestedende dienst het relatieve gewicht dat hij in de aankondiging van de opdracht heeft aangeduid met marges, definitief kan vaststellen. De tweede vraag betreft daarentegen het „passende” karakter van het verschil tussen het minimum en het maximum van de marge die HUS-yhtymä in de betrokken aanbesteding heeft gehanteerd.
15. Voor de beantwoording van deze twee prejudiciële vragen lijkt het nuttig om eerst een korte beschrijving te geven van de in richtlijn 2014/24 geregelde belangrijkste kenmerken van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog.
A. Overzicht van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog
16. De concurrentiegerichte dialoog is een flexibele procedure voor de gunning van bijzonder complexe opdrachten. Deze procedure blijkt nuttig te zijn wanneer de aanbestedende diensten niet in staat zijn om te bepalen welke middelen aan hun behoeften kunnen voldoen of om te beoordelen wat de markt te bieden heeft op het gebied van technische, financiële of juridische oplossingen.(3) Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij innovatieve projecten of diensten of leveringen waarbij aanpassingen nodig zijn of waarmee ontwerpactiviteiten gemoeid zijn, bijvoorbeeld in het geval van complexe aankopen zoals geavanceerde producten, intellectuele diensten, zoals bepaalde consultancydiensten.(4) Het belangrijkste doel van de concurrentiegerichte dialoog is om de aanbestedende dienst in staat te stellen om, door in dialoog te treden met toegelaten gegadigden, na te gaan en te bepalen met welke middelen het best in zijn behoeften kan worden voorzien, alvorens om definitieve inschrijving te verzoeken.
17. De concurrentiegerichte dialoog is voor het eerst in het Unierecht ingevoerd bij richtlijn 2004/18/EG(5), juist om te voorzien in een flexibele procedure die de aanbestedende diensten een wettelijk en transparant kader biedt om met de markt in dialoog te treden wanneer dit noodzakelijk blijkt, met name wegens de complexiteit van de opdracht. Richtlijn 2014/24 heeft de oorspronkelijke logica van de procedure gehandhaafd, maar deze in een geactualiseerd rechtskader geplaatst.
18. De procedure van de concurrentiegerichte dialoog is niet vrij toegankelijk voor de aanbestedende diensten; voor het gebruik moet zijn voldaan aan een aantal vereisten die zijn vermeld in artikel 26, lid 4, van richtlijn 2014/24. Zo kan een aanbestedende dienst uitsluitend gebruikmaken van een concurrentiegerichte dialoog indien er sprake is van een of meer van de volgende situaties. Er kan niet worden voorzien in zijn behoeften zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen; de werken, leveringen of diensten waarop de opdracht betrekking heeft betreffen innovatieve of ontwerpoplossingen. De opdracht kan niet worden gegund zonder voorafgaande onderhandelingen wegens specifieke omstandigheden die verband houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële voorwaarden van het voorwerp van de aanbesteding, of de technische specificaties kunnen door de aanbestedende dienst niet nauwkeurig genoeg worden vastgesteld.
19. De procedure van de concurrentiegerichte dialoog is geregeld in artikel 30 van richtlijn 2014/24 en bestaat in wezen in vier fasen.
20. De eerste fase is de inleiding van de procedure door middel van de bekendmaking, door de aanbestedende dienst, van de aankondiging van de opdracht. In die aankondiging van de opdracht, of in een beschrijvend document, zijn de behoeften van de aanbestedende dienst, de vereisten en de gekozen gunningscriteria vermeld en omschreven.(6) Elke belangstellende ondernemer die voldoet aan de selectiecriteria kan een verzoek tot deelname aan de procedure van de concurrentiegerichte dialoog indienen.(7)
21. De tweede fase is die van de feitelijke dialoog, die de kern van de procedure vormt. Allereerst nodigt de aanbestedende dienst de uitgekozen gegadigden gelijktijdig en schriftelijk uit tot deelneming aan de dialoog(8). De inhoud van die uitnodigingen is gespecificeerd in bijlage IX bij richtlijn 2014/24.
22. De aanbestedende dienst treedt vervolgens in dialoog met de geselecteerde gegadigden om na te gaan en te bepalen met welke middelen het best in zijn behoeften kan worden voorzien. Die dialoog kan betrekking hebben op alle aspecten van de aanbesteding. Hij kan in opeenvolgende stadia plaatsvinden om het aantal oplossingen door middel van een soort geleidelijke selectie te beperken, waarbij in elk geval de in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document vastgestelde gunningscriteria worden toegepast.(9)
23. Tijdens de dialoog waarborgt de aanbestedende dienst de gelijke behandeling van alle deelnemers, met name zonder informatie op een discriminerende wijze te verstrekken waardoor bepaalde deelnemers kunnen worden bevoordeeld.(10) Tijdens de dialoog geldt tevens het vertrouwelijkheidsbeginsel: de aanbestedende diensten mogen de voorgestelde oplossingen of andere vertrouwelijke inlichtingen die een aan de dialoog deelnemende gegadigde heeft verstrekt niet zonder diens toestemming aan de andere deelnemers bekendmaken.(11) De dialoog wordt voortgezet totdat de aanbestedende dienst kan aangeven met welke oplossing of oplossingen in zijn behoeften kan worden voorzien.(12)
24. In de derde fase stuurt de aanbestedende dienst de overgebleven deelnemers, nadat deze heeft verklaard dat de dialoog is afgesloten, een uitnodiging om hun definitieve inschrijving op basis van de tijdens de dialoog gepresenteerde oplossingen in te dienen.(13)
25. Tot slot worden in de vierde fase de ontvangen inschrijvingen beoordeeld op basis van de in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document vastgestelde gunningscriteria(14) en wordt de opdracht vervolgens gegund.
B. Eerste prejudiciële vraag
26. Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 30 en artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 aldus moeten worden uitgelegd dat in het kader van een procedure van een concurrentiegerichte dialoog een aanbestedende dienst die het relatieve gewicht van de gunningscriteria in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document heeft uitgedrukt in marges, de mogelijkheid heeft om dat relatieve gewicht definitief te specificeren in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen die de deelnemers aan de dialoog na afloop daarvan zal worden toegestuurd.
27. Zoals hierboven uiteengezet kan op grond van artikel 67, lid 5, eerste en tweede alinea, van richtlijn 2014/24 het relatieve gewicht van de gunningscriteria voor de vaststelling van de economisch meest voordelige inschrijving in de aanbestedingsstukken worden aangegeven met een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.
28. Gezien de aard van de concurrentiegerichte dialoog is het gebruik van marges met name geschikt voor dit soort procedures. Zoals opgemerkt veronderstelt de concurrentiegerichte dialoog naar zijn aard dat de aanbestedende diensten een aanzienlijke mate van flexibiliteit wordt geboden, aangezien zij van dit soort procedures gebruikmaken wanneer zij nog niet in staat zijn om te bepalen met welke middelen in hun behoeften kan worden voorzien.
29. In die context biedt de mogelijkheid om waarde-intervallen met een passend verschil te hanteren – dus zonder de relatieve gewichten vooraf strikt vast te leggen – de aanbestedende diensten een aanzienlijke beoordelingsvrijheid en flexibiliteit met betrekking tot de wijze waarop de gunningscriteria van de aanbesteding worden toegepast. Indien passende marges zijn vastgesteld, bieden zij de deelnemers tegelijkertijd een voldoende nauwkeurig kader om inzicht te krijgen in de essentiële elementen van de beoordeling die tot de gunning van de opdracht zal leiden.
30. Wat betreft het tijdstip waarop het relatieve gewicht door middel van marges moet worden vermeld, blijkt uitdrukkelijk uit bijlage IX bij richtlijn 2014/24, en met name punt 1, onder e), daarvan, gelezen in samenhang met artikel 30, lid 2, laatste volzin, en artikel 54 van die richtlijn, dat het relatieve gewicht van de gunningscriteria moet worden vermeld in de aankondiging van de opdracht of de uitnodiging tot bevestiging van belangstelling, de technische specificaties of het beschrijvende document.
31. Dat is overigens in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof, waarin is geoordeeld dat de verplichting van de aanbestedende diensten om in de aankondiging van de opdracht of het bestek het „relatieve gewicht” van elk van de gunningscriteria aan te geven, impliceert dat de afwegingsregels vanaf het begin van de aanbestedingsprocedure duidelijk zijn vastgesteld, zodat een aanbestedende dienst in beginsel geen afwegingsregels kan toepassen die hij niet vooraf ter kennis van de inschrijvers heeft gebracht.(15)
32. Het is dus duidelijk dat het relatieve gewicht uitgedrukt in marges, overeenkomstig de beginselen van transparantie en gelijke behandeling, aan het begin van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog moet worden vermeld.
33. Indien de aanbestedende dienst evenwel besluit marges te hanteren is in richtlijn 2014/24 niet gepreciseerd in welke fase van de gunningsprocedure, en in het bijzonder in welke fase van de complexe procedure van de concurrentiegerichte dialoog, dat relatieve gewicht definitief moet worden vastgesteld.
34. In de onderhavige zaak die bij de verwijzende rechter aanhangig is, heeft de definitieve vaststelling plaatsgevonden aan het einde van de dialoog met de geselecteerde deelnemers, in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijving.
35. In dit verband heeft de fase van de dialoog tot doel om na te gaan en te bepalen met welke middelen het best kan worden voorzien in de behoeften van de aanbestedende dienst. In die context voeren de aanbestedende diensten gestructureerde besprekingen met de geselecteerde deelnemers die betrekking kunnen hebben op alle aspecten van de aanbesteding en die tot doel hebben om, naar mate de dialoog voortduurt, de informatie met betrekking tot die aanbesteding te specificeren. Pas wanneer die dialoog is afgesloten omdat de aanbestedende dienst de oplossing of oplossingen heeft gevonden die in zijn behoefte kan of kunnen voorzien, dienen de deelnemers hun definitieve inschrijvingen in.
36. Hieruit volgt dat zolang de concurrentiegerichte dialoog niet is afgesloten omdat nog geen bevredigende oplossingen zijn gevonden, de aanbestedende dienst gebruik moet kunnen blijven maken van de flexibiliteit die de procedure van de concurrentiegerichte dialoog hem biedt om dergelijke oplossingen nader vorm te geven. In die fase is het dus niet strikt noodzakelijk dat het relatieve gewicht van de gunningscriteria uitgedrukt in marges definitief wordt vastgesteld. Daar komt nog bij dat indien de aanbestedende dienst verplicht zou zijn om dat gewicht definitief te bepalen voordat de dialoogfase is afgesloten, de door die procedure geboden flexibiliteit zou kunnen worden beperkt of zelfs van elke betekenis zou kunnen worden ontdaan.
37. Als de concurrentiegerichte dialoog eenmaal is afgesloten, en de mogelijke oplossing of oplossingen dus eenmaal is of zijn verduidelijkt, kan de aanbestedende dienst het uiteindelijke relatieve gewicht van de gunningscriteria bepalen, binnen de eerder vermelde marges, zodat de deelnemers aan de dialoog daarmee rekening kunnen houden bij het opstellen van hun definitieve inschrijvingen.
38. Een dergelijke uitlegging van de relevante bepalingen garandeert voorts dat zowel het gelijkheidsbeginsel(16) als de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting(17) wordt geëerbiedigd.
39. Uit het voorgaande volgt mijns inziens dat de eerste prejudiciële vraag moet worden beantwoord als volgt: artikel 30 en artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 moeten aldus worden uitgelegd dat zij er, in het kader van een procedure van een concurrentiegerichte dialoog, niet aan in de weg staan dat een aanbestedende dienst die het relatieve gewicht van de gunningscriteria in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document heeft uitgedrukt in marges, de mogelijkheid heeft om dat relatieve gewicht definitief te specificeren in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijving dat de deelnemers aan de dialoog na afloop daarvan zal worden toegestuurd.
C. Tweede prejudiciële vraag
40. Met de tweede prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met artikel 30 daarvan, aldus moet worden uitgelegd dat een aanbestedende dienst, in het kader van een procedure van concurrentiegerichte dialoog, in de aankondiging van een opdracht voor het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de aanbesteding marges kan gebruiken waaruit de definitieve volgorde van die criteria niet blijkt, wanneer in aanmerking wordt genomen dat de in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen vermelde gunningscriteria en het relatieve gewicht daarvan binnen de in de aankondiging van de opdracht vermelde marge vallen.
41. De verwijzende rechter plaatst deze prejudiciële vraag in een context waarin de aanbestedende dienst, zoals vermeld in punt 4 hierboven, in de aanbesteding die het voorwerp is van de bij hem aanhangige zaak de volgende marges heeft gehanteerd om het relatieve gewicht van de gunningscriteria voor de opdracht uit te drukken: voor de prijs een marge van 30‑70 %, voor de kwaliteit twee marges van respectievelijk 15‑35 % voor de functionele kenmerken en voor de bekwaamheid van de groep van deskundigen een marge van 15‑35 %.
42. Op basis van het gebruik van deze marges kon ten tijde van de bekendmaking van de aankondiging van de opdracht bijgevolg niet worden vastgesteld wat de volgorde van belangrijkheid van de criteria was, en met name of de prijs dan wel de twee criteria betreffende de kwaliteit zwaarder zouden wegen bij de uiteindelijke gunning van de aanbesteding. Door het gebruik van dergelijke marges waren er namelijk ontelbaar veel mogelijkheden binnen twee uitersten: een situatie waarin, als het definitieve relatieve gewicht eenmaal was vastgesteld, de prijs voor 70 % zou meetellen en de kwaliteit voor 30 %, of, omgekeerd een situatie – die zich vervolgens daadwerkelijk heeft voorgedaan – waarin de kwaliteit voor 70 % zou meetellen en de prijs slechts voor 30 %.
43. Om na te gaan of het gebruik van dergelijke marges in het kader van een procedure van de concurrentiegerichte dialoog verenigbaar is met artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24, zoals in de tweede prejudiciële vraag is verzocht, moet deze bepaling mijns inziens eerst worden uitgelegd teneinde vast te stellen of deze in het algemeen toelaat dat voor het relatieve gewicht van de gunningscriteria marges worden gebruikt waaruit de definitieve volgorde van de gunningscriteria niet blijkt. Vervolgens moet worden nagegaan of, in het specifieke kader van de gunningsprocedure in de vorm van een concurrentiegerichte dialoog, een specifieke benadering gerechtvaardigd is gezien de bijzondere kenmerken van die procedure.
1. Uitlegging van artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24
44. Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een Unierechtelijke bepaling niet enkel rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt(18), alsmede, in voorkomend geval, met de ontstaansgeschiedenis van die regeling.(19)
45. Wat de bewoordingen betreft, bepaalt de tweede alinea van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 dat het relatieve gewicht van de gunningscriteria kan worden uitgedrukt in een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.(20)
46. Met de letterlijke analyse van die bepaling kan niet definitief worden verduidelijkt of bij de vermelding van het relatieve gewicht in marges ook de definitieve volgorde van die criteria moet worden aangegeven.
47. Het begrip „relatief gewicht” als zodanig veronderstelt niet noodzakelijkerwijs dat de definitieve volgorde van de in aanmerking genomen factoren is bepaald.
48. Wat de terminologie betreft, vormt „weging” in de statistiek een bewerking waarmee bij de berekening van een gemiddelde aan elke term een coëfficiënt wordt toegekend (wegingcoëfficiënt) waarmee het relatieve belang van die term ten opzichte van de andere wordt uitgedrukt. Aangezien het belang „relatief” is, is het duidelijk dat de weging het mogelijk moet maken om tussen alle in aanmerking genomen elementen een relatie van belangrijkheid vast te stellen. Indien de weging evenwel in marges is uitgedrukt, houdt dat doorgaans weliswaar in dat in elk geval een gedeeltelijke volgorde van belangrijkheid tussen de elementen kan worden vastgesteld, maar leidt zij niet noodzakelijkerwijs tot een volledige en eenduidige volgorde. Dit hangt af van hoe de marges zijn gedefinieerd.
49. Indien de marges elkaar niet overlappen (bijvoorbeeld: A = 40-50 %, B = 25-35 %, C = 15-20 %) ligt de definitieve volgorde van belangrijkheid tussen de verschillende factoren in de marges besloten. Indien de marges elkaar echter wel overlappen, zoals het geval was bij de marges die in de betrokken aankondiging van de opdracht zijn gehanteerd (bijvoorbeeld: A = 30-50 %, B = 25-45 %, C = 10-30 %), kan de uiteindelijke volgorde van de factoren niet met zekerheid worden bepaald voordat de waarden binnen die marges definitief zijn vastgesteld.
50. Voorts bepaalt de tweede alinea van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 dat het verschil tussen minimum en maximum dat in een marge is uitgedrukt „passend” moet zijn. Richtlijn 2014/24 specificeert evenwel niet – mijns inziens opzettelijk – wat moet worden verstaan onder een „passend” verschil, zodat het aan de uitlegger en uiteindelijk aan het Hof wordt overgelaten om per geval de strekking van dat begrip te bepalen.
51. In deze context moet derhalve aan de hand van een systematische en teleologische analyse van artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 worden vastgesteld of deze bepaling toelaat dat het relatieve gewicht van de gunningscriteria wordt uitgedrukt in marges waarin de definitieve volgorde van die criteria niet vooraf is vastgesteld.
52. Vanuit systematisch oogpunt maakt de geanalyseerde bepaling deel uit van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 dat, zoals is vermeld in de punten 10 tot en met 13, uit drie alinea’s bestaat. Om te beginnen legt het eerste lid aanbestedende diensten de principiële verplichting op om het relatieve gewicht van de gunningscriteria voor de opdracht te specificeren.
53. Uit overweging 90 en de rechtspraak van het Hof blijkt dat die verplichting beantwoordt aan het vereiste dat het beginsel van gelijke behandeling en de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting in acht worden genomen. Die verplichting strekt er namelijk toe om iedere ondernemer die deelneemt aan de aanbestedingsprocedure de mogelijkheid te bieden om redelijkerwijs kennis te nemen van de criteria en de nadere regelingen die zullen worden toegepast ter bepaling van de economisch voordeligste inschrijving. Daarin komt de krachtens artikel 18, lid 1, van richtlijn 2014/24 op de aanbestedende diensten rustende verplichting tot uitdrukking om ondernemers op gelijke en niet-discriminerende wijze te behandelen en transparantie in hun handelen te betrachten.(21)
54. De tweede alinea van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24, te weten de bepaling die in de onderhavige zaak wordt uitgelegd, biedt de aanbestedende diensten de mogelijkheid om het relatieve gewicht uit te drukken in een marge, zodat hun een zekere flexibiliteit wordt gegarandeerd. Voor die mogelijkheid geldt geen enkel vereiste van opportuniteit. De aanbestedende dienst kan naar eigen goeddunken marges hanteren, mits is voldaan aan de enige voorwaarde dat er „een passend verschil tussen minimum en maximum is”. Zoals hierboven opgemerkt is de term „passend verschil” in richtlijn 2014/24 weliswaar niet gespecificeerd, maar is het duidelijk dat deze verband moet houden met het doel van de verplichting om het relatieve gewicht aan te geven, welk doel, zoals in het vorige punt van deze conclusie is opgemerkt, betrekking heeft op het vereiste dat het beginsel van gelijke behandeling en de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting in acht worden genomen.
55. De derde alinea van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24, gelezen in het licht van overweging 90, bepaalt dat de aanbestedende diensten alleen van de verplichting om het relatieve gewicht van de gunningscriteria aan te geven mogen afwijken wanneer die weging vooraf niet mogelijk is, met name wegens de complexiteit van de aanbesteding. Die uitzondering op de verplichting om het gewicht vooraf aan te geven moet evenwel naar behoren worden gerechtvaardigd en gemotiveerd. In dat geval is het overigens noodzakelijk dat die aanbestedende diensten de gunningscriteria in elk geval in afnemende volgorde van belangrijkheid vermelden.
56. De vermelding van de gunningscriteria in afnemende volgorde van belangrijkheid lijkt binnen de systematiek van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 derhalve de absolute ondergrens te vormen die noodzakelijk is om ten aanzien van de gegadigden in elk geval de naleving van de beginselen van gelijke behandeling en transparantie te waarborgen, wat betreft de noodzaak om vooraf het belang van de gunningscriteria te kennen. Indien het om objectieve en gemotiveerde redenen niet mogelijk is om het relatieve gewicht van die criteria te vermelden, moeten de criteria volgens richtlijn 2014/24 in elk geval in afnemende volgorde van belangrijkheid worden vermeld.
57. Indien de vermelding van de afnemende volgorde van belangrijkheid van de gunningscriteria de absolute ondergrens vormt voor de beoordelingsvrijheid die de aanbestedende diensten genieten bij de nakoming van hun verplichting om de gegadigde vooraf in kennis te stellen van het specifieke belang van de gunningscriteria, volgt daar noodzakelijkerwijs uit dat deze grens ook in acht moet worden genomen indien het relatieve gewicht van die criteria wordt uitgedrukt in marges. In die context zou het mijns inziens ook onlogisch zijn indien de in de derde alinea bij wijze van uitzondering en slechts subsidiair geboden mogelijkheid om van die verplichting af te wijken – waarvoor uitdrukkelijk is bepaald dat deze naar behoren moet worden gerechtvaardigd en gemotiveerd – een regeling zou vormen die restrictiever is en de beoordelingsvrijheid van de aanbestedende diensten sterker beperkt dan een regel van meer algemene aard, zoals die van de tweede alinea. Bovendien strekt de verplichting om marges vast te stellen met een „passend” verschil er juist toe te verhinderen dat de aanbestedende diensten de wegingen zo vaag vaststellen dat inschrijvers niet van meet af aan het relatieve belang van elk gunningscriterium kunnen begrijpen.
58. Een dergelijke uitlegging van de onderzochte bepaling lijkt voorts te worden bevestigd door de ontstaansgeschiedenis daarvan. De huidige bepaling van artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 is namelijk in de Unieregeling inzake overheidsopdrachten ingevoerd bij artikel 53, lid 2, van richtlijn 2004/18. Uit de voorbereidende werkzaamheden van die richtlijn(22) blijkt dat de verplichting om het relatieve gewicht van de gunningscriteria te vermelden juist is ingevoerd om de beoordelingsvrijheid van de aanbestedende diensten te beperken. Die vrijheid werd als te ruim beschouwd, omdat aanbestedende diensten vóór de inwerkingtreding van die bepaling enkel verplicht waren om in het bestek of de aankondiging van de opdracht de gunningscriteria te vermelden die zij voornemens waren te hanteren, „zo mogelijk in afnemende volgorde van het belang dat eraan wordt gehecht”(23). Dit bevestigt dat de regeling in de derde alinea, wat betreft de beperking van de beoordelingsvrijheid van de aanbestedende diensten, niet restrictiever kan zijn dan die in de tweede alinea.
59. Voorts ben ik vanuit strikt teleologisch oogpunt van mening dat indien het de aanbestedende diensten zou worden toegestaan om in de aankondiging van de opdracht marges te gebruiken die het mogelijk maken om de vaststelling van de volgorde van belangrijkheid van de gunningscriteria naderhand te wijzigen, dit zou leiden tot een schending van de beginselen van gelijke behandeling en transparantie die aanbestedende diensten overeenkomstig artikel 18 van richtlijn 2014/24 tijdens de gehele aanbestedingsprocedure in acht moeten nemen(24), en waarvan artikel 67, lid 5, van die richtlijn, zoals in punt 55 is opgemerkt, juist de naleving beoogt te waarborgen.
60. Indien het de aanbestedende diensten zou worden toegestaan om marges te gebruiken waaruit de relatieve volgorde van belangrijkheid niet kan worden opgemaakt, zouden zij immers pas bij de beoordeling van de inschrijvingen aan de gunningscriteria een bepaalde weging, en daarmee een relatief gewicht, kunnen toekennen die de inschrijvers niet vooraf kennen. Daardoor zouden de aanbestedende diensten aan een of meer criteria een niet vooraf voorzienbaar belang kunnen toekennen, zelfs nadat de inschrijvingen zijn geopend, en daardoor een bepaalde inschrijving kunnen bevoorrechten.(25)
61. Uit de rechtspraak van het Hof blijkt overigens duidelijk dat niet alleen het relatieve gewicht van elk van de gunningscriteria vanaf het begin van de aanbestedingsprocedure duidelijk moet zijn vastgesteld, zodat de inschrijvers objectief kunnen vaststellen welk gewicht een gunningscriterium daadwerkelijk ten opzichte van een ander heeft wanneer de aanbestedende dienst deze later beoordeelt, maar ook dat het relatieve gewicht van elk van de gunningscriteria gedurende de gehele procedure ongewijzigd dient te blijven.(26)
62. Het Hof heeft slechts één uitzondering op deze restrictieve benadering toegestaan, namelijk met betrekking tot subgunningscriteria, mits de vereisten die zijn vastgesteld ter bescherming van het gelijkheidsbeginsel en de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting in acht worden genomen.(27)
63. Uit het voorgaande volgt mijns inziens dat artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 niet toelaat dat het relatieve gewicht van de gunningscriteria wordt uitgedrukt in marges waarin de definitieve volgorde van die criteria niet vooraf is aangegeven. Dergelijke marges kunnen bijgevolg niet worden geacht „passend” te zijn in de zin van die bepaling.
2. Toepassing van artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 in het specifieke kader van de concurrentiegerichte dialoog
64. Niettemin moet worden nagegaan of de kenmerken en de bijzonderheden van de procedure van de concurrentiegerichte dialoog, zoals uiteengezet in de punten 16 tot en met 25 hierboven, kunnen rechtvaardigen dat bij de toepassing van artikel 67, lid 5, tweede alinea, in het kader van deze gunningsprocedure een bijzondere benadering wordt gevolgd.
65. Zoals uit die punten blijkt, brengt die gunningsprocedure van de concurrentiegerichte dialoog gezien het specifieke doel daarvan – te weten de aanbestedende dienst in staat te stellen om door middel van een dialoog met de toegelaten gegadigden na te gaan en te bepalen met welke middelen het best in zijn behoeften kan worden voorzien, alvorens om de definitieve inschrijvingen te verzoeken – met zich dat de aanbestedende dienst een grotere beoordelingsvrijheid wordt toegekend dan bij andere gunningsprocedures.
66. Zoals reeds is opgemerkt, hebben de aanbestedende diensten er immers belang bij om die procedurele vorm te gebruiken wanneer zij niet in staat zijn om te bepalen welke middelen aan hun behoeften kunnen voldoen of om te beoordelen wat de markt te bieden heeft op het gebied van technische, financiële of juridische oplossingen. Met name in het kader van de dialoog die kenmerkend is voor de concurrentiegerichte dialoog gaat de aanbestedende dienst uit van de functionaliteiten waarover hij wenst te beschikken of de prestaties die hij wenst te bereiken. In die omstandigheden valt niet uit te sluiten dat het feit dat een aanbestedende dienst niet in staat is om van meet af aan concreet te voorzien op welke wijze in zijn behoeften kan worden voorzien, hem tevens belet om de gunningscriteria aanvankelijk nauwkeurig te wegen.
67. In die context rijst de vraag hoeveel beoordelingsvrijheid de aanbestedende dienst ten aanzien van die weging moet worden gelaten.
68. Door de mogelijkheid te bieden om die weging in marges uit te drukken, staat artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 inderdaad toe dat de weging niet vooraf nauwkeurig wordt vastgelegd en laat het de aanbestedende dienst dus reeds een aanzienlijke mate van beoordelingsvrijheid. Het begrip „passend” verschil moet, zoals ik hierboven heb opgemerkt, in de context van de concurrentiegerichte dialoog ruim worden uitgelegd. Deze beoordelingsvrijheid kan evenwel niet zo ver gaan dat de aanbestedende diensten, in afwijking van de derde alinea van die bepaling, de gunningscriteria niet in afnemende volgorde van belangrijkheid zouden hoeven te vermelden.
69. In dit verband merk ik in de eerste plaats op dat geen enkele specifieke bepaling van richtlijn 2014/24 voorziet in een afwijking of een verschillende of specifieke toepassing van de bepalingen van artikel 67, lid 5, van die richtlijn in het specifieke kader van de gunningsprocedure van de concurrentiegerichte dialoog. Artikel 67, lid 5, van richtlijn 2014/24 heeft een algemene strekking en is in zijn geheel van toepassing op alle in die richtlijn geregelde gunningsprocedures.
70. In de tweede plaats blijkt uitdrukkelijk uit artikel 30, lid 3, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 dat de aanbestedende dienst de beginselen van gelijke behandeling en transparantie in het kader van de concurrentiegerichte dialoog gedurende de gehele procedure in acht moet nemen.
71. Hoewel deze beginselen moeten worden beschouwd en toegepast met inachtneming van de specifieke kenmerken van de gunningsprocedure in de vorm van de concurrentiegerichte dialoog – die naar zijn aard een ruime beoordelingsvrijheid impliceert –, blijkt niettemin uit de punten 59 tot en met 61 hierboven dat indien de aanbestedende diensten de mogelijkheid zou worden geboden om de volgorde van belangrijkheid van de gunningscriteria te wijzigen op een tijdstip waarop zij kennis hebben gekregen van de door de verschillende deelnemers voorgestelde oplossingen. Dit zou kunnen leiden tot een schending van het beginsel van gelijke behandeling van de inschrijvers, ook in de context van de concurrentiegerichte dialoog.
72. Hieruit volgt mijns inziens dat artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24, zoals uitgelegd in punt 63 van deze conclusie, ondanks de ruime beoordelingsvrijheid die de aanbestedende diensten genieten in het kader van de concurrentiegerichte dialoog, volledig van toepassing is op deze gunningsprocedure.
73. Tot slot moet worden opgemerkt dat de laatste zin van de tweede prejudiciële vraag, betreffende het feit dat de gunningscriteria en het relatieve gewicht daarvan – zoals vermeld in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen in de onderhavige zaak – binnen de in de aankondiging van de aanbesteding meegedeelde marge vielen, niet relevant lijkt voor het antwoord op deze vraag. Een eventuele vermelding, in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen, van gunningscriteria of definitieve waarden van het relatieve gewicht ervan die niet in overeenstemming zijn met de aanwijzingen en marges in de aankondiging van de opdracht, zou immers schending van de beginselen van gelijke behandeling en transparantie opleveren en in strijd zijn met artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24.
74. Concluderend volgt uit het voorgaande dat de tweede prejudiciële vraag naar mijn mening moet worden beantwoord als volgt: artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met artikel 30 daarvan, moet aldus worden uitgelegd dat een aanbestedende dienst, in het kader van een procedure van de concurrentiegerichte dialoog, in de aankondiging van een opdracht geen marges voor het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de aanbesteding mag hanteren waaruit de definitieve volgorde van die criteria niet blijkt.
III. Conclusie
75. Op grond van de voorgaande overwegingen geef ik het Hof in overweging om de door de Korkein hallinto-oikeus gestelde vragen te beantwoorden als volgt:
„1) Artikel 30 en artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van richtlijn 2004/18/EG
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij er, in het kader van een procedure van een concurrentiegerichte dialoog, niet aan in de weg staan dat een aanbestedende dienst die het relatieve gewicht van de gunningscriteria in de aankondiging van de opdracht of in het beschrijvende document heeft uitgedrukt in marges, de mogelijkheid heeft om dat relatieve gewicht definitief te specificeren in de uitnodiging tot indiening van de definitieve inschrijvingen die de deelnemers aan de dialoog na afloop daarvan zal worden toegestuurd.
2) Artikel 67, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met artikel 30 daarvan,
moet aldus worden uitgelegd dat
een aanbestedende dienst, in het kader van een procedure van de concurrentiegerichte dialoog, in de aankondiging van een opdracht geen marges voor het relatieve gewicht van de gunningscriteria van de aanbesteding mag hanteren waaruit de definitieve volgorde van die criteria niet blijkt.”
1 Oorspronkelijke taal: Italiaans.
2 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van richtlijn 2004/18/EG (PB 2014, L 94, blz. 65).
3 Zie overweging 42 van richtlijn 2014/24.
4 Zie de overwegingen 42 en 43 van richtlijn 2014/24.
5 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (PB 2004, L 134, blz. 114). Zie met name artikel 29 van deze richtlijn.
6 Zie artikel 30, lid 1, eerste alinea, en lid 2, van richtlijn 2014/24.
7 Artikel 30, lid 1, eerste alinea, van richtlijn 2014/24.
8 Zie artikel 30, lid 1, derde alinea, en artikel 54 van richtlijn 2014/24.
9 Artikel 30, lid 4, van richtlijn 2014/24.
10 Artikel 30, lid 3, tweede alinea, van richtlijn 2014/24.
11 Artikel 30, lid 3, derde alinea, van richtlijn 2014/24.
12 Artikel 30, lid 5, van richtlijn 2014/24.
13 Artikel 30, lid 6, van richtlijn 2014/24.
14 Artikel 30, lid 7, van richtlijn 2014/24.
15 Zie in die zin, met betrekking tot artikel 53, lid 2, van richtlijn 2004/18, arrest van 14 juli 2016, TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:555, punten 24 en 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
16 Volgens vaste rechtspraak vereist dat beginsel dat alle inschrijvers bij het opstellen van het in hun offertes geformuleerde voorstel dezelfde kansen krijgen en betekent dit derhalve dat voor deze offertes voor alle mededingers dezelfde voorwaarden moeten gelden. Zie onder andere arrest van 11 juli 2019, Telecom Italia (C‑697/17, EU:C:2019:599, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
17 Dat beginsel heeft volgens vaste rechtspraak immers in wezen tot doel om te verzekeren dat elke geïnteresseerde aanbieder kan beslissen in te schrijven op aanbestedingen op basis van het geheel van relevante informatie, en dat elk risico van favoritisme en willekeur door de aanbestedende dienst wordt uitgesloten. Zie onder andere arrest van 4 april 2019, Allianz Vorsorgekasse (C‑699/17, EU:C:2019:290, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
18 Zie onder andere arrest van 15 januari 2026, AVR-Afvalverwerking (C‑692/23, EU:C:2026:4, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19 Zie onder andere arrest van 22 april 2015, Drukarnia Multipress (C‑357/13, EU:C:2015:253, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
20 Zie punt 12 hierboven.
21 Zie ten aanzien van artikel 53, lid 2, van richtlijn 2004/18, arrest van 14 juli 2016, TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:555, punt 21).
22 Zie de toelichting op het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, diensten en werken [COM(2000) 275 definitief] (PB 2001, C 29 E, blz. 11). Zie met name de punten 6.2 en 6.3.
23 Zie in dat verband de conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de zaak TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:160, punt 22).
24 Zie, onder andere, laatstelijk arrest van 5 maart 2026, AESTE (C‑210/24, EU:C:2026:145, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25 Zie dienaangaande ten eerste de voornoemde toelichting bij een voorstel voor een richtlijn [COM(2000) 275 definitief], punt 6.2, en ten tweede de Toelichting van de Europese Commissie over de concurrentiegerichte dialoog (CC/2005/04, blz. 7, laatste punt).
26 Zie met betrekking tot artikel 53, lid 2, van richtlijn 2004/18, arrest van 14 juli 2016, TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:555, punt 25).
27 Het Hof heeft erkend dat een aanbestedende dienst na het verstrijken van de termijn voor het indienen van de offertes wegingscoëfficiënten kan vaststellen voor de subcriteria die in wezen aansluiten op de criteria die vooraf ter kennis zijn gebracht van de inschrijvers, mits daarbij drie voorwaarden in acht worden genomen, namelijk, ten eerste, dat deze achteraf vastgestelde wegingscoëfficiënten geen wijziging brengen in de in het bestek of de aankondiging van de opdracht gedefinieerde criteria voor de gunning van de opdracht, ten tweede, dat zij geen elementen bevatten die, indien zij bij de voorbereiding van de offertes bekend waren geweest, deze voorbereiding hadden kunnen beïnvloeden en, ten derde, dat bij de vaststelling ervan geen elementen in aanmerking zijn genomen die discriminerend kunnen werken jegens een van de inschrijvers. Zie arrest van 14 juli 2016, TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:555, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).