(1)

Tá roinnt leasuithe le déanamh ar Threoir (AE) 94/80/CE ón gComhairle (2). Ar mhaithe le soiléireacht, ba cheart an Treoir sin a athmhúnlú.

(2)

Le hAirteagal 20(2), an chéad fhomhír, pointe (b) agus le hAirteagal 22(1) den Chonradh ar fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) tugtar an ceart chun vótáil do shaoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad, agus an ceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha ina mBallstát cónaithe faoi na coinníollacha céanna a bhfuil feidhm acu maidir le náisiúnaigh an Bhallstáit sin. Tugann an ceart sin, ar ceart é a dhearbhaítear le hAirteagal 40 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), léiriú sonrach do phrionsabal an chomhionannais agus an neamh-idirdhealaithe ar bhonn náisiúntachta, a leagtar amach in Airteagal 21 den Chairt. Is atoradh é freisin ar an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse a chumhdaítear in Airteagal 20(2), an chéad fhomhír, pointe (a), agus in Airteagal 21 CFAE agus in Airteagal 45 den Chairt.

(3)

Le Treoir 94/80/CE leagtar amach na socruithe sonracha lena rialaítear feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha.

(4)

Sa Tuarascáil ar Shaoránacht AE 2020 ón gCoimisiún, leag an Coimisiún béim ar an ngá atá leis na rialacha maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a nuashonrú, a shoiléiriú agus a neartú chun a áirithiú go gcuideoidh siad le rannpháirtíocht leathan chuimsitheach shaoránaigh shoghluaiste den Aontas. I bhfianaise an mhéid sin, agus an taithí a fuarthas as cur i bhfeidhm Threoir 94/80/CE le haghaidh toghcháin leantacha á cur san áireamh, agus chun na hathruithe a tugadh isteach leis na leasuithe ar na Conarthaí a chur san áireamh, ba cheart roinnt forálacha ón Treoir sin a nuashonrú.

(5)

An nós imeachta a bhaineann le toghcháin bhardasacha, tagann sé faoi réimse inniúlacht na mBallstát a eagraíonn iad, i gcomhréir lena dtraidisiúin shonracha agus le caighdeáin idirnáisiúnta agus Eorpacha. I gcomhréir leis an gCúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla agus forálacha an Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine, ba cheart do na Ballstáit an ceart atá ag saoránaigh den Aontas chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a aithint agus a urramú, ní hamháin sin ach rochtain éasca ar a gcearta toghchánacha a áirithiú freisin tríd an oiread constaicí ar thoghcháin a bhaint agus is féidir.

(6)

Chun a áirithiú gur féidir le saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (‘saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad’) a gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna a bhfuil feidhm acu maidir le náisiúnaigh dá mBallstátcónaithe, ba cheart na coinníollacha lena rialaítear clárú agus rannpháirtíocht i dtoghcháin den sórt sin a shoiléiriú chun cóir chomhionann a áirithiú idir saoránaigh den Aontas ar náisiúnaigh iad agus saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad. Go háirithe, ba cheart cóir chomhionann a thabhairt do shaoránaigh den Aontas atá ag iarraidh vótáil agus seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha ina mBallstát cónaithe a mhéid a bhaineann le haon tréimhse chónaithe atá le comhlíonadh mar choinníoll chun an ceart a fheidhmiú, chomh mhaith leis an gcruthúnas a cheanglaítear chun comhlíonadh coinníll den sórt sin a thaispeáint.

(7)

Ina theannta sin, níor cheart go mbeadh sé mar cheangal ar shaoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad coinníollacha speisialta a chomhlíonadh chun an ceart chun vótáil nó chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú, mura rud é, ar bhonn eisceachtúil, go bhfuil bonn cirt le cóir dhifriúil idir náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh in imthosca a bhaineann go sonrach leis na neamhnáisiúnaigh a idirdhealú ó na náisiúnaigh.

(8)

Chun feidhmiú an chirt atá ag saoránaigh den Aontas chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir ina mBallstát cónaithe a éascú, ba cheart saoránaigh den sórt sin a chur leis an rolla toghthóirí in am trátha roimh lá na vótála. Ba cheart go mbeadh na foirmiúlachtaí is infheidhme maidir lena gclárú chomh simplí agus is féidir. Chun go gclárófaí iad, ba cheart gur leor do na saoránaigh den Aontas lena mbaineann na doiciméid chéanna a sholáthar agus a sholáthraíonn vótálaithe ar náisiúnaigh iad. Ba cheart na Ballstáit a bheith in ann a cheangal ar vótálaithe ar saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad doiciméad aitheantais bailí agus dearbhú foirmiúil a sholáthar ina bhfuil gnéithe lena léirítear go bhfuil siad i dteideal páirt a ghlacadh sna toghcháin. Nuair a bheidh saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad cláraithe, ba cheart iad a fhágáil ar an rolla toghthóirí faoi na coinníollacha céanna a bhfuil feidhm acu maidir le saoránaigh den Aontas ar náisiúnaigh den Bhallstát lena mbaineann iad, fad is a chomhlíonfaidh siad na coinníollacha chun an ceart chun vótáil a fheidhmiú. I gcás inarb infheidhme ba cheart saoránaigh den Aontas a bheith in ann sonraí teagmhála a sholáthar do na húdaráis inniúla, rud a chuirfidh ar chumas na n-institiúidí sin iad a choinneáil ar an eolas ar bhonn rialta.

(9)

Cé go bhfuil na Ballstáit inniúil ar an gceart chun vótáil nó chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a chinneadh a mhéid a bhaineann le náisiúnaigh a bhfuil cónaí orthu lasmuigh dá gcríoch, níor cheart saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad a bhaint den rolla toghthóirí ina mBallstát baile mar gheall gur cuireadh iad ar an rolla toghthóirí ina mBallstát cónaithe agus mar gheall ar an bhforas sin amháin.

(10)

Féadfar díothú ón gceart chun seasamh mar iarrthóir a ordú trí chinneadh aonair na n-údarás sa Bhallstát cónaithe nó sa Bhallstát baile. I bhfianaise na tábhachta polaitiúla a bhaineann le hoifig bhardasach a shealbhú, ba cheart na Ballstáit a bheith i dteideal faisnéis a fháil ón mBallstát baile maidir le díothú an chirt chun seasamh mar iarrthóir i mBallstát baile an iarrthóra.

(11)

Ós rud é gur féidir dualgais cheannaireacht na mbunaonad rialtais áitiúil a bheith bainteach le húdarás oifigiúil a fheidhmiú agus an leas ginearálta a choimirciú, ba cheart na Ballstáit a bheith in ann na hoifigí sin a fhorchoimeád dá náisiúnaigh agus lánurraim á tabhairt do phrionsabal na comhréireachta.

(12)

Ar an gcaoi chéanna, ba cheart gurbh fhéidir le hoifigeach bardasach tofa a bheith rannpháirteach i dtoghchán do chomhthionól parlaiminteach a fhorchoimeádfar do náisiúnaigh an Bhallstáit féin.

(13)

I gcás ina bhforáiltear le dlíthe na mBallstát go bhfuil sé neamhréireach a bheith in oifig bhardasach thofa agus a bheith in oifigí eile, ba cheart an Ballstát a bheith in ann raon feidhme na ndlíthe sin a leathnú chun oifigí coibhéiseacha atá acu i mBallstát eile a

(14)

Is gá saoirse shaoránaigh den Aontas maidir le cinneadh a dhéanamh cé acu a bheith rannpháirteach nó gan a bheith rannpháirteach i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát cónaithe a urramú agus go bhféadfaidh na saoránaigh sin a mian a chur in iúl chun a gceart chun vótáil ina mBallstát cónaithe a fheidhmiú. Is iomchuí, dá bhrí sin, go ndéanfadh na Ballstáit nach bhfuil an vótáil éigeantach iontu foráil chun na saoránaigh sin atá ar an rolla toghthóirí a chlárú.

(15)

Príomhghné chun feidhmiú éifeachtach an chirt a chumhdaítear in Airteagal 20(2), an chéad fhomhír, pointe (b), agus in Airteagal 22(1) CFAE a áirithiú is ea inrochtaineacht ar fhaisnéis maidir le cearta agus nósanna imeachta toghchánacha.

(16)

Déanann an easpa faisnéis leormhaith difear, i gcomhthéacs nósanna imeachta toghchánacha, do shaoránaigh agus iad ag feidhmiú a gcearta toghchánacha mar chuid dá gcearta mar shaoránaigh den Aontas. Déanann sé difear freisin d’inniúlacht na n-údarás inniúil chun a gcearta a fheidhmiú agus a gcuid oibleagáidí a chur i gcrích. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go soláthróidh na húdaráis inniúla faisnéis iomchuí do shaoránaigh den Aontas maidir lena gcearta faoi Airteagal 20(2), an chéad fhomhír, pointe (b), agus faoi Airteagal 22(1) CFAE agus faoi na rialacha agus na nósanna imeachta ábhartha a bhaineann le rannpháirtíocht i dtoghcháin bhardasacha agus lena n-eagrú. Ba cheart a thuiscint go n-áirítear ar na húdaráis inniúla údaráis arna n-ainmniú ar leibhéal fonáisiúnta más ar an leibhéal sin a fheidhmítear an fhreagracht as toghcháin bhardasacha a eagrú de ghnáth i gcomhréir leis an oird bhunreachtúil náisiúnta. Chun éifeachtacht na cumarsáide a áirithiú, ba cheart an fhaisnéis a sholáthar i dtéarmaí soiléire agus sothuigthe. Ciallaíonn sé sin gur cheart faisnéis a sholáthar ar bhealach ar féidir a bheith ag súil leis le réasún go dtuigfeadh an duine lena mbaineann í. Tá an ceanglas maidir le teanga ghlan shoiléir le haithint i gcomhthéacs na gceanglas foirmiúil maidir le nósanna imeachta riaracháin sa Bhallstát. Ba cheart na Ballstáit a bheith in ann tagairt a dhéanamh d’fhorálacha an dlí náisiúnta agus faisnéis á tabhairt acu faoin gcinneadh maidir le hiarratas chun clárú mar iarrthóir nó mar vótálaí de réir bhrí na Treorach seo. Ba cheart na húdaráis inniúla a bheith in ann fógra a thabhairt d’ionadaí údaraithe maidir le cinneadh den sórt sin.

(17)

Chun feabhas a chur ar inrochtaineacht na faisnéise toghchánaí, ba cheart faisnéis ghinearálta maidir le heagrú toghchán, coinníollacha clárúcháin do vótálaithe agus d’iarrthóirí, dáta an toghcháin agus cén chaoi agus cá háit le vótáil a chur ar fáil, mar shampla ar shuíomh gréasáin a bhfuil rochtain ghinearálta air agus ina gcuirtear aistriúchán uathoibríoch ar fáil, i gceann amháin eile ar a laghad de theangacha oifigiúla an Aontais. Níor cheart ach feidhm faisnéise a bheith ag na haistriúcháin i dteangacha eile den sórt sin agus níor cheart aon éifeacht dhlíthiúil a bheith acu. Má thagann aon cheist chun cinn maidir le cruinneas na faisnéise atá sna haistriúcháin sin, níor cheart ach na leaganacha i dteanga oifigiúil nó i dteangacha oifigiúla an Bhallstáit sin a mheas a bheith ceangailteach ó thaobh dlí de.

(18)

Caithfidh gá a bheith le haon mhaolú ó rialacha ginearálta na Treorach seo, de bhun Airteagal 22 (1) CFAE, mar gheall ar fhadhbanna a bhaineann go sonrach le Ballstát agus caithfidh sé bheith i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar amach in Airteagal 52 den Chairt, lena n-áirítear an ceanglas go bhforáilfear leis an dlí d’aon teorainn le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus go gcuirfear faoi réir phrionsabail na comhréireachta agus an riachtanais iad. Ina theannta sin, caithfidh aon mhaolú, a bheith i gcomhréir le hAirteagal 47 den Chairt.

(19)

D’fhéadfadh fadhbanna sonracha teacht chun cinn i mBallstát ina bhfuil an sciar de na saoránaigh den Aontas atá in aois vótála, a bhfuil cónaí orthu ann ach nach náisiúnaigh dá chuid iad, go mór thar an meán. Maoluithe maidir leis an gceart vótála, tá údar leo nuair is ionann líon na saoránach sin agus níos mó ná 20 % de chlár iomlán na dtoghthóirí.. Ba cheart maoluithe den sórt sin a bheith bunaithe ar chritéar tréimhse cónaithe.

(20)

Ballstáit ina bhfuil an sciar de shaoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad atá in aois vótála thar 20 % de líon iomlán shaoránaigh an Aontais atá in aois vótála a bhfuil cónaí orthu ann ba cheart an deis a bheith acu, i dtaca le hAirteagal 22(1) CFAE, forálacha sonracha a bhaineann le comhdhéanamh na liostaí iarrthóirí a leagan síos.

(21)

Is gá a chur san áireamh go bhfuil an ceart chun vótáil i dtoghcháin don pharlaimint náisiúnta i mBallstáit áirithe ag cónaitheoirí ar náisiúnaigh de Bhallstáit eile iad. agus Féadfar forálacha áirithe den Treoir seo a fhágáil ar lár sna Ballstáit sin dá thoradh sin.

(22)

Baineann gnéithe agus cothromaíochtaí sonracha le Ríocht na Beilge toisc go ndéantar foráil in Airteagal 1 go hAirteagal 4 ina Bunreacht maidir le trí theanga oifigiúla agus deighilt críche i réigiúin agus i bpobail. Mar thoradh air sin, d’fhéadfadh éifeachtaí a bheith ag cur i bhfeidhm iomlán na Treorach seo i gcomúin áirithe a chiallódh gur ghá foráil a dhéanamh maidir le maolú féideartha ar fhorálacha na Treorach seo chun na gnéithe agus na cothromaíochtaí sonracha sin a chur san áireamh.

(23)

Ba cheart don Choimisiún measúnú tráthrialta a dhéanamh ar chu i bhfeidhm na Treorach seo agus tuarascáil a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle ina leith sin. Ba cheart a áireamh sa tuarascáil faisnéis maidir leis na bearta a ghlacann na Ballstáit chun tacú le rannpháirtíocht saoránach den Aontas nach náisiúnaigh iad i dtoghcháin agus, i gcás ina mbeidh fáil orthu, sonraí staidrimh maidir le feidhmiú a gceart toghchánach. D’fhéadfaí a áireamh ar shonraí staidrimh den sórt sin, sonraí maidir le clárú vótálaithe agus iarrthóirí agus maidir le líon na vótálaithe, chomh maith le sonraí comhiomlánaithe anaithnidithe maidir le náisiúntacht, aois, teanga agus suíomh. Agus a n-acmhainneacht riaracháin agus an fíoras nach bhfuil aon oibleagáid ann sonraí nua a bhailiú nó a chruthú á gcur san áireamh, ba cheart do na Ballstáit a ndícheall a dhéanamh tacú leis an gcleachtas sin tríd an bhfaisnéis atá ar fáil a sholáthar go tráthúil ar bhonn ceistneoir arna scaipeadh ag an gCoimisiún.

(24)

I gcás inarb infheidhme, nuair a dhéantar sonraí pearsanta a phróiseáil chun sonraí staidrimh a sholáthar don Choimisiún maidir le rannpháirtíocht saoránach den Aontas nach náisiúnaigh iad i dtoghcháin, ba cheart é sin a dhéanamh i gcomhréir le Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (3) agus Rialachán (AE) 2018/1725 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4), lena n-áirítear prionsabail an teorannaithe de réir cuspóra, an íoslaghdaithe sonraí, an teorannaithe stórála agus na sláine agus na rúndachta. Go háirithe, ba cheart próiseáil sonraí pearsanta chun críoch staidrimh a bheith faoi réir coimircí iomchuí, i gcomhréir le hAirteagal 89(1) de Rialachán (AE) 2016/679 agus le hAirteagal 13 de Rialachán (AE) 2018/1725. I ndáil leis sin, ba cheart sonraí a chomhroinnt trí úsáid a bhaint as teicneolaíochtaí feabhsaithe príobháideachais atá deartha go sonrach chun na prionsabail sin a chur chun feidhme. Ba cheart sonraí staidrimh a phróiseáiltear chun críocha na Treorach seo a chomhiomlánú sa mhéid nach bhféadfaí daoine aonair a shainaithint.

(25)

Is gá don Choimisiún a mheastóireacht féin a dhéanamh ar chur i bhfeidhm na Treorach seo laistigh de theorainn ama réasúnta tar éis a theacht i bhfeidhm, meastóireacht a bhainfeadh i gcomhar leis an meastóireacht ar chur i bhfeidhm Threoir 2025/1788 ón gComhairle (5).

(26)

Chun a áirithiú go leanfaidh liosta na mbunaonad rialtais sna Ballstáit de bheith cothrom le dáta , ba cheart an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 CFAE a tharmligean chuig an gCoimisiún chun liosta na mbunaonad rialtais a leasú. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go rachadh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n-áirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfaí na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr (6). Go sonrach, chun rochtain thráthúil ar an bhfaisnéis uile a bhaineann le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, ba cheart don Chomhairle na doiciméid uile a fháil ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus ba cheart rochtain chórasach a bheith ag a cuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe.

(27)

Tá gealltanas tugtha ag na Ballstáit, trí Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a dhaingniú, agus ag an Aontas, tríd a thabhairt i gcrích trí bhíthin Chinneadh 2010/48/CE ón gComhairle (7), chun a áirithiú go gcomhlíonfar an Coinbhinsiún sin lena n-áirítear Airteagal 29 de maidir le rannpháirtíocht sa saol polaitiúil agus poiblí. Chun tacú le rannpháirtíocht chuimsitheach agus chomhionann daoine faoi mhíchumas i dtoghcháin, ba cheart aird chuí a bheith ag na socruithe le haghaidh saoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad dá chuid iad chun a gcearta chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú sa Bhallstát sin i dtoghcháin bhardasacha ar riachtanais na saoránach faoi mhíchumas agus na saoránach níos sine.

(28)

Tá feidhm ag Rialacháin (AE) 2016/679 agus (AE) 2018/1725 maidir le sonraí pearsanta a phróiseáiltear agus an Treoir seo á cur chun feidhme.

(29)

Chuathas i gcomhairle leis an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí i gcomhréir le hAirteagal 42(1) de Rialachán (AE) 2018/1725 agus thug an Maoirseoir barúlacha foirmiúla an 17 Eanáir 2022.

(30)

Urramaítear leis an Treoir seo na cearta bunúsacha agus na prionsabail bhunúsacha a aithnítear, go háirithe, sa Chairt, go háirithe Airteagal 21 agus 40 di. Dá réir sin, tá sé ríthábhachtach go gcuirfear an Treoir seo chun feidhme i gcomhréir leis na cearta agus na prionsabail sin trína áirithiú go n-urramófar ina n-iomláine, inter alia, an ceart chun sonraí pearsanta a chosaint, an ceart chun neamh-idirdhealú, an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha, an tsaoirse gluaiseachta agus cónaithe agus an ceart chun leigheas éifeachtach.

(31)

Ba cheart an oibleagáid an Treoir seo a thrasuí sa dlí náisiúnta a theorannú do na forálacha sin ar leasú substainteach iad i gcomparáid leis na Treoracha a bhí ann roimhe seo. Is ann don oibleagáid na forálacha nach bhfuil athraithe a thrasuí mar thoradh ar na Treoracha a bhí ann roimhe seo.

(32)

Ba cheart nár dhochar an Treoir seo d’oibleagáidí na mBallstát maidir leis na teorainneacha ama chun na Treoracha a leagtar amach in Iarscríbhinn II, Cuid B, a thrasuí sa dlí náisiúnta,