Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fid-19 ta’ Novembru 2020 (1)
Kawża C-900/19
Association One Voice,
Ligue pour la protection des oiseaux
vs
Ministre de la Transition écologique et solidaire
partijiet oħra fil-proċedura:
Fédération nationale des Chasseurs
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Direttiva 2009/147 – Konservazzjoni ta’ għasafar selvaġġi – Awtorizzazzjoni ta’ metodu tradizzjonali tal-kaċċa – Użu meqjus – Alternattivi – Selettività – Metodu ta’ qbid li jista’ jagħti lok għal qabdiet aċċessorji – Użu ta’ kolla għall-qbid tal-merilli u mlievez suwed”
I. Introduzzjoni
1. Friegħi bil-kolla jfissru li l-kaċċaturi jidilku materjal adeżiv ma’ fergħa jew stikka, li mbagħad jitqiegħdu f’siġra jew arbuxell. Ladarba għasfur jidħol f’kuntatt mal-fergħa bil-kolla, din teħel b’mod sod mar-rix tiegħu. L-għasfur jitlef il-kapaċità tiegħu li jtir u jinġabar minn min ikun qiegħed jopera dan il-mezz (2).
2. Fil-passat, dan il-metodu ta’ kaċċa kien mifrux ħafna, iżda, skont rapporti fuq il-midja Franċiża, l-għasafar fi ħdan l-Unjoni ma jistgħux jibqgħu jiġu kkaċċjati bil-kolla, ħlief f’ħames dipartimenti fin-Nofsinhar ta’ Franza (3) u fl-2020 din l-awtorizzazzjoni ġiet sospiża minħabba din il-proċedura (4). Il-kampjuni hekk maqbuda jintużaw sussegwentement bħala għasafar tat-taħrik, probabbilment fil-kuntest ta’ metodi oħra ta’ kaċċa.
3. Il-Kummissjoni oġġezzjonat għad-dispożizzjonijiet Franċiżi dwar il-kaċċa bil-kolla għexieren ta’ snin ilu mingħajr suċċess , peress li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet ikkonstatat li dawn kienu koperti minn deroga prevista mid-Direttiva dwar l-għasafar (5) għall-użu selettiv u meqjus tal-għasafar f’numri żgħar, li kien jippreżupponi l-assenza ta’ kwalunkwe soluzzjoni oħra li tkun sodisfaċenti (6).
4. Madankollu, sadanittant, il-ġurisprudenza evolviet. Għaldaqstant, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) jixtieq ikun jaf jekk, fil-kundizzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjoni Franċiża, din il-forma tradizzjonali tal-kaċċa għadhiex tissodisfa r-rekwiżiti tad-deroga. B’mod iktar preċiż, huwa jixtieq ikun jaf jekk dan il-metodu huwiex suffiċjentement selettiv, jiġifieri jekk huwa jeskludix il-qbid aċċessorju eċċessiv, u jekk huwiex minnu li ma teżisti l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti oħra.
II. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-Direttiva dwar l-għasafar
5. L-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar l-għasafar jinkludi l-obbligu bażiku tal-Istati Membri fir-rigward tal-konservazzjoni tal-ispeċi tal-għasafar:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex iżommu jew jadattaw il-popolazzjoni tal-ispeċi kollha msemmija fl-Artikolu 1 fil-livell li jikkorrispondi partikolarment għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li tittieħed kunsiderazzjoni tal-ħtiġijiet ekonomiċi u rekreazzjonali.”
6. L-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar jipprojbixxi ċerti metodi ta’ qbid ta’ għasafar:
“Dwar il-kaċċa, qabda jew qtil tal-għasafar taħt din id-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jipprojbixxu l-użu tal-mezzi, arranġamenti u l-metodi kollha użati għall-qabda jew qtil tal-għasafar fuq skala kbira jew mhux selettiva jew li jkunu kapaċi jikkawżaw l-għejbien lokali ta’ speċi, partikolarment l-użu ta’ dawk elenkati fl-Anness IV punt (a).”
7. L-ewwel inċiż tal-Anness IV(a) tad-Direttiva dwar l-għasafar isemmi b’mod espliċitu l-kolla.
8. L-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar jippermetti derogi minn ċerti regoli:
“1. L-Istati Membri jistgħu jidderogaw mid-dispożizzjonjiet tal-Artikoli 5 sa 8, fejn ma hemm ebda soluzzjoni oħra sodisfaċenti għar-raġunijiet li ġejjin:
…
(c) biex jippermettu, taħt kondizzjonijiet ta’ sorveljanza stretta u fuq bażijiet selettivi, il-qabda, iż-żamma jew l-użi oħra meqjusa ta’ ċerti għasafar f’numri żgħar.”
B. Id-dritt Franċiż
9. L-Artikolu L. 424–4 tal-code de l’environnement (il-Kodiċi Ambjentali) jipprovdi l-possibbiltà li jiġi awtorizzat l-użu ta’ metodi tradizzjonali ta’ kaċċa.
10. It-tilwima tirrigwarda l-implimentazzjoni tal-arrêté du 17 août 1989 relatif à l’emploi des gluaux pour la capture des grives et des merles destinés à servir d’appelants dans les départements des Alpes-de-Haute-Provence, des Alpes-Maritimes, des Bouches-du-Rhône, du Var et de Vaucluse (id-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989 dwar l-Użu ta’ Kolla għall-Qbid tal-Merilli u Mlievez Suwed, Intiżi Sabiex Jintużaw Bħala Għasafar tat-Taħrik fid-Dipartimenti tal-Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Var u Vaucluse).
11. L-Artikolu 1 tad-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989 jippermetti, fil-prinċipju, l-użu tal-kolla:
“Fid-dipartimenti tal-Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, VAR u Vaucluse, l-użu tal-kolla għall-qbid tal-merilli [...] u mlievez suwed, intiżi sabiex jintużaw bħala għasafar tat-taħrik għal finijiet personali, huwa awtorizzat sabiex jippermetti l-qbid selettiv ta’ dawn l-għasafar f’numri żgħar, fil-kundizzjonijiet strettament ikkontrollati kif speċifikati hawn taħt, billi ma teżisti l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti oħra.”
12. L-Artikolu 4 tad-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989 jirrigwarda l-metodi tal-kaċċa:
“Il-kolla tista’ tibqa’ mwaħħla biss fil-preżenza tal-kaċċatur. Kull għasfur maqbud għandu jitnaddaf immedjatament. Huwa pprojbit li jintlibsu l-azzarini matul dawn l-operazzjonijiet.”
13. L-Artikolu 6 tad-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989 jipprovdi b’mod partikolari li l-kwantità ta’ għasafar li jistgħu jinqabdu tiġi stabbilita kull sena:
“In-numru massimu ta’ għasafar li jistgħu jinqabdu matul l-istaġun kif ukoll, jekk ikun il-każ, ir-regoli tekniċi għal kull dipartiment, għandhom jiġu stabbiliti kull sena mill-Ministru responsabbli għall-kaċċa.”
14. L-Artikolu 11 tad-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989 jistabbilixxi kif għandhom jiġu ttrattati għasafar oħra:
“Kull kaċċa maqbuda b’mod aċċidentali, bl-eċċezzjoni tal-merilli [...] u mlievez suwed għandha titnaddaf u tiġi meħlusa immedjatament.”
15. Il-proċedura nazzjonali għandha bħala suġġett ħames digrieti ministerjali, adottati fl-24 ta’ Settembru 2018, skont l-Artikolu 6 tad-Digriet tas-17 ta’ Awwissu 1989, għall-istaġun 2018–2019.
16. Kull wieħed minn dawn il-ħames digrieti jistabbilixxi, fl-Artikolu 1 tiegħu, in-numru ta’ merilli u mlievez suwed li jistgħu jinqabdu:
“Fid-dipartimenti tal-[Alpes-de-Haute-Provence], [Alpes-Maritimes], [Bouches-du-Rhône], [VAR] u [Vaucluse], in-numru massimu ta’ merilli jew ta’ mlievez suwed intiżi sabiex iservu bħala għasafar tat-taħrik li jistgħu jinqabdu bl-użu ta’ kolla huwa stabbilit rispettivament għal [2 900], [400], [11 400], [12 200], u [15 600] għall-istaġun 2018–2019.”
III. Il-fatti u t-talba għal deċiżjoni preliminari
17. L-assoċjazzjonijiet Association One Voice u Ligue pour la protection des oiseaux jikkritikaw l-użu tal-kolla li, fil-fehma tagħhom, hija mezz krudili ta’ qbid, u l-fatt li l-kaċċa testendi wkoll għal speċi ta’ għasafar li fir-rigward tagħhom l-iżvilupp ta’ għarfien xjentifiku juri tnaqqis ċar tal-popolazzjonijiet tagħhom, kif ukoll is-sensittività tagħhom għat-tbatija. Għaldaqstant, huma ppreżentaw rikors quddiem il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) kontra l-leġiżlazzjoni Franċiża li tawtorizza l-użu ta’ kolla. Il-Fédération nationale des chasseurs interveniet fil-kawża u titlob li r-rikors jiġi miċħud.
18. Ir-rikorrenti jsostnu li din il-leġiżlazzjoni tmur kontra l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar, b’mod partikolari sa fejn hija tippermetti kaċċa tradizzjonali mhux selettiva,. F’dan ir-rigward, il-Ligue pour la protection des oiseaux titlob li jinħatar espert sabiex jiġi ddeterminat in-numru ta’ għasafar li ma setgħux jinqabdu bil-kolla u li nqabdu bil-kolla b’mod aċċidentali matul l-aħħar staġun tal-kaċċa. Barra minn hekk, il-leġiżlazzjoni ma tiġġustifikax l-allegata ineżistenza ta’ soluzzjoni sodisfaċenti oħra għajr il-qbid bl-użu tal-kolla.
19. Il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) għalhekk jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja ż-żewġ domandi li ġejjin:
“1) Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2009/147/KE tat-30 ta’ Novembru 2009 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu lill-Istati Membri milli jawtorizzaw l-użu ta’ mezzi, ta’ apparat, ta’ metodi ta’ kaċċa jew ta’ qtil li jistgħu jwasslu, anki b’mod minimu u strettament temporanju, għal qbid aċċessorju? Jekk ikun il-każ, liema kriterji, relatati b’mod partikolari mal-proporzjon jew mad-daqs limitat ta’ dan il-qbid aċċessorju, man-natura bħala prinċipju mhux letali tal-proċess tal-kaċċa awtorizzata u mal-obbligu li jinħelsu mingħajr ħsarat serji l-kampjuni maqbuda b’mod aċċidentali, jistgħu jiġu applikati sabiex il-kriterju ta’ selettività stabbilit minn dawn id-dispożizzjonijiet jitqies bħala issodisfatt?
2) Id-Direttiva tat-30 ta’ Novembru 2009 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-għan li jiġi ppreżervat l-użu ta’ mezzi u ta’ metodi ta’ kaċċa tal-għasafar stabbiliti mill-użanzi tradizzjonali, għal finijiet rikreattivi, u sa fejn ikunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet l-oħra kollha stabbiliti fir-rigward ta’ tali deroga mill-punt (c) tal-istess paragrafu, jista’ jiġġustifika l-ineżistenza ta’ soluzzjoni oħra sodisfaċenti fis-sens tal-Artikolu 9(1) tagħha, u b’hekk ikun permess li ssir deroga mill-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ dawn il-modi u mezzi ta’ kaċċa stabbiliti fl-Artikolu 8 tagħha?”
20. L-assoċjazzjonijiet Association One Voice u Ligue pour la protection des oiseaux (b’mod konġunt), kif ukoll il-Fédération nationale de la chasse, ir-Repubblika Franċiża u l-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma torganizzax seduta għas-sottomissjonijiet orali minħabba li hija kienet informata biżżejjed mill-proċedura bil-miktub.
IV. Analiżi ġuridika
21. Bħala prinċipju, l-Artikolu 8 u l-punt (a) tal-Anness IV tad-Direttiva dwar l-għasafar jipprojbixxu l-kaċċa bil-kolla. Madankollu, l-Artikolu 9(1)(ċ) jippermetti derogi minn din il-projbizzjoni sa fejn ma tkun teżisti l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti oħra li tippermetti, f’kundizzjonijiet ta’ sorveljanza stretta u fuq bażi selettiva, il-qabda, iż-żamma jew użi oħra meqjusa ta’ ċerti speċi għasafar f’numri żgħar (7).
22. Id-domandi magħmula mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) jirrigwardaw il-mod kif għandu jiġi stabbilit jekk il-kaċċa bil-kolla pprattikata fi Franza hijiex suffiċjentement selettiva u jekk teżistix soluzzjoni sodisfaċenti oħra. Peress li t-tieni domanda hija ta’ natura iktar ġenerali, ser nindirizza dik fl-ewwel lok.
A. Evalwazzjoni ta’ soluzzjoni sodisfaċenti oħra
23. It-tieni domanda hija intiża sabiex jiġi ddeterminat jekk Franza tistax tiġġustifika l-assenza ta’ soluzzjoni sodisfaċenti oħra, fis-sens tal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar, billi ssemmi l-għan li jiġi ppreżervat l-użu ta’ metodi u ta’ mezzi tradizzjonali tal-kaċċa tal-għasafar għal finijiet rikreattivi.
1. Klassifikazzjoni skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità
24. Bħad-derogi l-oħra previsti fl-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar, is-subparagrafu (c) ta’ dan l-artikolu huwa l-espressjoni tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (8). Skont l-Artikolu 9(1)(c), l-Istati Membri jistgħu jidderogaw mill-Artikolu 8 sabiex jippermettu, f’kundizzjonijiet ta’ sorveljanza stretta u fuq bażi selettiva, il-qabda, iż-żamma jew użi oħra meqjusa ta’ ċerti għasafar f’numri żgħar, bil-kundizzjoni li ma jkun hemm l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti oħra. L-Artikolu 9(1) jippermetti għalhekk l-ibbilanċjar bejn il-protezzjoni tal-għasafar u interessi oħra, meħtieġ mill-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar l-għasafar kif ukoll mit-tielet u r-raba’ inċiż tal-Artikolu 191(3) TFUE.
25. Il-prinċipju ta’ proporzjonalità jifforma parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Skont dan il-prinċipju, miżuri onerużi, bħal, f’dan il-każ, il-limitazzjoni tal-kaċċa tal-għasafar, huma legali biss jekk ikunu xierqa u neċessarji sabiex jintlaħqu l-għanijiet segwiti leġittimament. B’dan il-mod, meta jkun hemm possibbiltà ta’ għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintgħażel dik li hija l-inqas restrittiva; u barra minn hekk, l-iżvantaġġi kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet segwiti (9).
26. L-ibbilanċjar meħtieġ minn dan il-prinċipju jirrifletti t-tielet inċiż tal-Artikolu 191(3) TFUE. Skont din id-dispożizzjoni, l-Unjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fl-iżvilupp tal-politika tagħha fil-qasam tal-ambjent, il-vantaġġi u l-piżijiet li jistgħu jirriżultaw minn azzjoni jew nuqqas ta’ azzjoni. Barra minn hekk, skont ir-raba’ inċiż, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-Unjoni fl-intier tiegħu u l-iżvilupp ibbilanċjat tar-reġjuni tagħha.
27. L-Artikolu 2 tad-Direttiva dwar l-għasafar jirriproduċi dan l-obbligu billi jfakkar li fl-applikazzjoni ta’ din id-direttiva għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreattivi.
28. Il-projbizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 5 sa 8 tad-Direttiva dwar l-għasafar jikkostitwixxu miżuri li jirrestrinġu l-libertajiet sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ din id-direttiva. Madankollu, it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tikkontestax il-kompatibbiltà tagħhom fil-prinċipju mal-libertajiet taċ-ċittadini tal-Unjoni, b’mod partikolari tal-kaċċaturi,.
29. Għall-kuntrarju, id-derogi mill-projbizzjonijiet għall-protezzjoni tal-għasafar, li għandhom jiġu interpretati b’mod strett, jitolbu ġustifikazzjoni (10). Il-miżuri meħuda fuq din il-bażi għandhom ikunu wkoll xierqa u neċessarji sabiex jintlaħqu l-għanijiet segwiti, billi, f’każ kuntrarju, l-għan tagħhom ma jkunx jiġġustifika l-applikazzjoni tad-deroga. Iżda fuq kollox, l-impatt ta’ dawn il-miżuri fuq il-protezzjoni tal-għasafar ma għandux ikun sproporzjonat meta mqabbel mal-għan imfittex.
30. F’dak li jirrigwarda l-għanijiet li jiġġustifikaw, ma hemmx lok, fil-kuntest ta’ din il-proċedura, li jiġi evalwat jekk l-awtorizzazzjoni tal-kaċċa bl-użu tal-kolla hijiex mezz proporzjonat li jippermetti l-qbid tal-għasafar tat-taħrik. Dan huwa, ċertament, l-għan stabbilit mid-dispożizzjonijiet Franċiżi rilevanti (11). Madankollu, dan il-mezz ma huwiex minnu nnifsu neċessarju, għaliex l-għasafar tat-taħrik jistgħu jinkisbu wkoll permezz ta’ metodi oħra, bħal xbieki jew, fejn ikun possibbli, it-trobbija fil-magħluq (12).
31. Minflok, milli jidher, huwa biss l-għan, indikat mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) u bbażat fuq l-Artikolu L.424–4 tal-Kodiċi Ambjentali, li jiġu ppreżervati metodi u mezzi tradizzjonali tal-kaċċa għall-għasafar għal finijiet rikreattivi li qiegħed jiġi kkunsidrat. L-awtorizzazzjoni tal-kaċċa bl-użu tal-kolla fir-reġjuni kkonċernati hija bla dubju xierqa u neċessarja sabiex tippermetti li dan il-metodu ta’ kaċċa jiġi ppreżervat.
2. L-interessi kunfliġġenti
32. Id-domanda magħmula mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) dwar l-eżistenza ta’ soluzzjoni sodisfaċenti oħra hija intiża, essenzjalment, sabiex tiddetermina l-piż relattiv li għandu jingħata lill-konservazzjoni ta’ metodu tradizzjonali ta’ kaċċa, minn naħa, u lill-protezzjoni tal-għasafar, min-naħa l-oħra. Fil-fatt, id-deroga mill-projbizzjonijiet għall-protezzjoni tal-għasafar li Stat Membru għandu l-intenzjoni li jagħmel użu minnha għandha tkun proporzjonata mal-ħtiġijiet li jiġġustifikawha (13). Jekk il-protezzjoni tal-għasafar tkun predominanti meta mqabbla ma’ dawn il-bżonnijiet, is-soluzzjoni sodisfaċenti l-oħra tkun li tiġi rrinunzjata d-deroga mill-projbizzjonijiet għall-protezzjoni tal-għasafar.
33. F’dan ir-rigward, għandu l-ewwel nett jiġi ddeterminat jekk il-konservazzjoni ta’ metodi u mezzi tradizzjonali tal-kaċċa għall-għasafar għal finijiet rikreattivi tikkostitwixxix għan li jista’ jiġġustifika deroga mill-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar l-għasafar qabel ma l-effetti tagħha jistgħu, jekk ikun il-każ, jiġu bbilanċjati mal-għanijiet tad-Direttiva dwar l-għasafar.
a) L-għan tal-konservazzjoni tal-metodi tradizzjonali tal-kaċċa
34. Il-konservazzjoni ta’ metodi tradizzjonali ta’ kaċċa għal finijiet rikreattivi tista’ tiġġustifika deroga mill-projbizzjonijiet stabbiliti mid-Direttiva dwar l-għasafar skont-Artikolu 9(1)(c) ta’ din id-direttiva biss jekk dawn jistgħu jitqiesu bħala użu meqjus tal-ispeċi ta’ għasafar ikkonċernati.
35. L-użu li għandu jiġi rrikonoxxut bħala meqjus ma jistax ikun is-suġġett ta’ deċiżjoni definittiva u komprensiva tal-Qorti tal-Ġustizzja. In-natura meqjusa jew le tal-konservazzjoni ta’ ċerti prattiki tradizzjonali tiddependi b’mod partikolari minn kunsiderazzjonijiet ta’ natura morali jew kulturali, b’tali mod li l-Istati Membri għandhom jingħataw ċertu marġni ta’ diskrezzjoni, li l-limiti tiegħu ma jiġux osservati biss fil-każ ta’ żbalji manifesti ta’ evalwazzjoni (14).
36. L-Artikolu 13 TFUE jikkonferma din il-pożizzjoni. Skont dan, f’ċerti oqsma ta’ politika, l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni b’mod sħiħ il-ħtiġijiet tal-benesseri tal-annimali bħala esseri sensibbli, filwaqt li josservaw id-dispożizzjonijiet leġislattivi jew amministrattivi u d-drawwiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu partikolarment mar-riti reliġjużi, tradizzjonijiet kulturali u l-wirt reġjonali. Indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-kaċċa għall-għasafar taqax taħt waħda mill-oqsma ta’ politika msemmija, dan it-teħid inkunsiderazzjoni għandu jsir mill-awtoritajiet nazzjonali, mill-inqas fil-każ fejn id-dritt tal-Unjoni ma jistabbilixxix rekwiżiti speċifiċi f’dan ir-rigward.
37. Madankollu, il-konservazzjoni ta’ metodu tradizzjonali ta’ kaċċa għal finijiet rikreattivi, limitat għal speċi relattivament komuni, ma tikkostitwixxix użu manifestament mhux meqjus.
38. Minkejja li l-interess purament materjali marbut mal-akkwist tal-għasafar ikkaċċjati huwa, bla dubju, ta’ natura limitata ħafna u jista’ jiġi ssodisfatt b’mod sodisfaċenti b’għasafar imrobbija (15), inkluż bi speċi oħra, il-kaċċa rekreattiva hija intiża pjuttost għall-ipprattikar ta’ passatemp li ma jistax ikun spjegat b’mod razzjonali. B’mod partikolari, meta tali xewqa suġġettiva tkun ibbażata fuq prattika tradizzjonali mxerrda fil-livell reġjonali u li, għalhekk, setgħet ilha tiġi eżerċitata mill-persuni kkonċernati għal perijodu twil, bħala prinċipju, din għandha tiġi rrikonoxxuta bħala meqjusa. Għalkemm l-eżerċizzju legali ta’ prattika fil-passat ma jiġġustifikax protezzjoni mit-tibdil fis-sitwazzjoni legali (16), mingħajr tali tibdil, prattika bħal din ma hijiex, manifestament, mhux meqjusa.
39. Il-Qorti tal-Ġustizzja, tal-inqas impliċitament, segwiet din il-linja billi rrikonoxxiet diversi drabi, minkejja d-dubji espressi minn diversi Avukati Ġenerali (17), il-konservazzjoni tal-kaċċa għal finijiet rikreattivi jew it-trobbija ta’ għasafar selvaġġi f’guvi bħala użu meqjus (18).
40. Jekk l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri jaslu għall-konklużjoni, b’mod plawżibbli, li l-konservazzjoni ta’ metodu tradizzjonali ta’ kaċċa mxerrda fuq il-livell reġjonali għal finijiet ta’ rikreazzjoni hija ta’ importanza kulturali sinjifikattiva, dan il-metodu ta’ kaċċa jista’ jiġi rrikonoxxut bħala użu meqjus tal-ispeċi ta’ għasafar ikkonċernati.
b) Ibbilanċjar
41. Dan l-għan tal-awtorizzazzjoni tal-kaċċa bl-użu tal-kolla għandu jiġi bbilanċjat mal-effetti negattivi tagħha fuq l-għanijiet tad-Direttiva dwar l-għasafar.
42. Skont l-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva dwar l-għasafar għandha bħala għan il-protezzjoni tal-ispeċi kollha ta’ għasafar Ewropej. Għal dan il-għan, l-Istati Membri huma mitluba, skont l-Artikolu 2, li jżommu jew iqiegħdu l-popolazzjonijiet ta’ dawn l-ispeċi fil-livell li jikkorrispondi b’mod partikolari għall-ħtiġiet ekoloġiċi, xjentifiċi u kulturali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-ħtiġijiet ekonomiċi u rikreattivi.
43. F’dan ir-rigward, kif spjegajt reċentement (19), għalkemm l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni f’dan ir-rigward meta jibbilanċjaw il-varji interessi, bla ħsara għal regoli speċifiċi (20), il-premessi 3, 5, 7, 8 u fuq kollox il-premessa 10 tad-Direttiva dwar l-għasafar juru li l-Istati Membri għandhom iżommu l-popolazzjonijiet tal-ispeċi kollha ta’ għasafar selvaġġi fl-Unjoni “f’livell sodisfaċenti” (21). Fi kwalunkwe każ, fin-nuqqas ta’ tali garanzija, il-qbid ta’ għasafar ma jistax jitqies li huwa użu meqjus fis-sens tal-premessa 10 tad-Direttiva (22).
44. Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, l-għan li jinżamm livell suffiċjenti ta’ popolazzjoni ta’ speċi ta’ għasafar selvaġġi huwa diġà żgurat permezz tal-limitazzjoni tad-deroga mill-projbizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 5 sa 8 ta’ din id-dispożizzjoni għal “numri żgħar” tal-ispeċi ta’ għasafar ikkonċernati (23). Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fl-istat attwali tal-għarfien xjentifiku, huwa awtorizzat biss qbid ta’ inqas minn 1 % tar-rata annwali ta’ mortalità globali tal-popolazzjoni inkwistjoni (valur medju) għall-ispeċi li ma jistgħux jiġu kkaċċjati u ta’ 1 % għall-ispeċi li jistgħu jiġu kkaċċjati (24).
45. Għaldaqstant, għalkemm il-kaċċa bl-użu tal-kolla hija limitata b’mod korrispondenti, l-għan li hija tiġi kkonservata bħala metodu tradizzjonali ta’ kaċċa għal finijiet rikreattivi jista’, bħala prinċipju, jiġġustifika l-applikazzjoni tad-deroga prevista fl-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar.
46. Madankollu, il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ din id-deroga għandhom ukoll jiġu ssodisfatti. B’mod partikolari, huma neċessarji sorveljanza u kontrolli stretti u għandu jiġi osservat il-kriterju ta’ selettività. Dan il-kriterju huwa s-suġġett tal-ewwel domanda preliminari, li ser tiġi eżaminata iktar ’il quddiem.
3. Ir-risposta għat-tieni domanda
47. Għaldaqstant għandu jiġi osservat li l-konservazzjoni ta’ metodu tradizzjonali ta’ kaċċa għal finijiet ta’ rikreazzjoni tista’ tiġi rrikonoxxuta bħala użu meqjus tal-ispeċi ta’ għasafar ikkonċernati. Hija tista’, għalhekk, tiġġustifika l-assenza ta’ kwalunkwe soluzzjoni sodisfaċenti oħra, kif ukoll deroga taħt l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva dwar l-għasafar, jekk il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ tali deroga jkunu ssodisfatti. B’mod partikolari, il-metodu ta’ kaċċa għandu jkun limitat għall-qbid ta’ numri żgħar tal-ispeċi kkonċernati.
B. Selettività
48. Permezz tal-ewwel domanda, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) jistaqsi jekk l-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar jipprekludix lill-Istati Membri milli jawtorizzaw metodi ta’ kaċċa li jistgħu jwasslu, anki b’mod minimu u strettament temporanju, għal qbid aċċessorju. B’mod partikolari, huwa jixtieq ikun jaf liema kriterji, relatati b’mod partikolari mal-proporzjon jew mad-daqs limitat ta’ dan il-qbid aċċessorju, man-natura bħala prinċipju mhux letali tal-proċess tal-kaċċa awtorizzata, u mal-obbligu li jinħelsu mingħajr ħsarat serji l-kampjuni maqbuda b’mod aċċidentali, jistgħu jiġu applikati sabiex il-kriterju ta’ selettività stabbilit minn dawn id-dispożizzjonijiet jitqies bħala ssodisfatt.
49. Sabiex nirrispondi għal din id-domanda, ser neżamina, fl-ewwel lok, ir-relazzjoni bejn metodu ta’ kaċċa mhux selettiv fis-sens tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar u l-kunċett ta’ selettività li jinsab fl-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar u, fit-tieni lok, ser nipproponi interpretazzjoni bbażata fuq eżerċizzju ta’ bbilanċjar.
1. In-nuqqas ta’ selettività fis-sens tal-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar l-għasafar
50. L-Artikolu 8(1) u l-punt (a) tal-Anness IV tad-Direttiva dwar l-għasafar jipprojbixxu l-kaċċa bl-użu tal-kolla minħabba li dan huwa metodu ta’ qbid tal-għasafar mhux selettiv (25). Fil-fatt, il-qbid bil-kolla jikkostitwixxi, min-natura tiegħu stess, minn tal-inqas għall-ispeċi kollha ta’ għasafar, periklu li għasfur ma jkunx jista’ jeħles lilu nnifsu b’mod awtonomu mingħajr ma jsofri ħsara addizzjonali. Barra minn hekk, ma jistax jiġi eskluż li dan jikkawża ħsara wkoll lil speċi ta’ insetti.
51. Il-Kummissjoni tenfasizza, ġustament, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li metodu ieħor ta’ użu tal-kolla, il-parany, fir-reġjun Spanjol ta’ Valencia, ma kienx selettiv fis-sens tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar. Għalkemm, bħal f’dan il-każ, il-kaċċaturi kienu obbligati jnaddfu u jeħilsu għasafar oħra maqbuda minbarra l-ispeċi fil-mira, dan ma biddilx in-nuqqas ta’ selettività ta’ dan il-metodu ta’ qbid (26). Din l-evalwazzjoni hija konvinċenti peress li l-għasafar ikkonċernati, probabbilment, isofru ħsara kbira minkejja t-tindif.
52. Il-kliem jissuġġerixxi li metodu ta’ qbid mhux selettiv fis-sens tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar ma għandux jitqies bħala metodu selettiv fis-sens tal-Artikolu 9(1)(c) (27), peress li kważi l-verżjonijiet lingwistiċi kollha ta’ din id-direttiva jużaw l-istess għerq fiż-żewġ dispożizzjonijiet, jiġifieri “mhux selettiva” fl-Artikolu 8(1) u “fuq bażijiet selettivi” fl-Artikolu 9(1)(c).
53. Madankollu, anki fil-verżjonijiet bil-lingwa Ġermaniża, Ungeriża u Slovakka, li jużaw għerq differenti, il-frażi “mhux selettiva” fl-Artikolu 8 tad-Direttiva dwar l-għasafar tiġi kkumbinata ma’ “selettiv” fl-Artikolu 9 (Ġermaniż u Ungeriż) jew “mhux selettiv” fl-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva, u ma’ “fuq bażijiet selettivi” fl-Artikolu 9 (Slovakk). Dawn huma sinonimi li ma jippermettux li jiġi tiġi dedotta tifsira differenti.
54. Hija biss il-verżjoni bil-lingwa Latvjana li tuża termini totalment differenti, jiġifieri “mhux selettiva” (“neselektīvas”) fl-Artikolu 8(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar u “għall-għarrieda” (“izlases”) fl-Artikolu 9(1)(c) tal-istess direttiva. Madankollu, dan huwa manifestament żball ta’ traduzzjoni li, barra minn hekk, ma seta’ jkollu l-ebda rilevanza għas-sentenza dwar il-kaċċa bl-użu tal-kolla fi Franza (28), li ngħatat qabel l-adeżjoni tal-Latvja.
55. Issa, mis-sentenza mogħtija kontra Franza, kif ukoll minn ġurisprudenza sussegwenti (29), jirriżulta li n-natura mhux selettiva ta’ metodu ta’ qbid ma tipprekludix neċessarjament l-applikazzjoni tal-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, iżda li l-Qorti tal-Ġustizzja teżamina regolarment din id-deroga fir-rigward tal-metodi tal-kaċċa mhux selettivi.
56. Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-fatt li, fil-każ kuntrarju, din id-deroga ma jkollhiex effett utli fir-rigward tal-imsemmi Artikolu 8. Barra minn hekk, meta wieħed iħares iktar mill-qrib, lanqas ma jeżisti metodu ta’ kaċċa li joffri selettività assoluta. Anki l-kaċċa permezz ta’ azzarini, li, skont l-Avukat Ġenerali Geelhoed, hija selettiva daqs l-ebda oħra (30), fil-prattika twassal għal vittmi mhux mixtieqa, li jidher, fost l-oħrajn, mill-inċidenti tal-kaċċa.
2. Interpretazzjoni tal-kunċett ta’ selettività li jinsab fl-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar
57. Abbażi ta’ din il-ġurisprudenza, jidhirli li jistgħu jiġu kkunsidrati żewġ interpretazzjonijiet differenti tal-kunċett ta’ selettività.
58. Fl-ewwel lok, wieħed jista’ jirrikonoxxi bħala selettivi l-metodi ta’ kaċċa li, fis-sens ta’ limitu de minimis, jinkludu biss ftit għasafar oħrajn minbarra l-ispeċi li jkunu fil-mira. Iżda kif għandu jiġi ddeterminat dan il-limitu fin-numru?
59. Madankollu, ma huwiex biss minħabba d-diffikultà li jiġi ddeterminat b’mod definittiv limitu de minimis, li jidhirli li huwa preferibbli li jsir riferiment għall-funzjoni, diġà diskussa (31), tal-Artikolu 9(1) tad-Direttiva dwar l-għasafar. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni hija intiża sabiex tippermetti bbilanċjar bejn il-protezzjoni tal-għasafar u interessi leġittimi oħra.
60. Għalhekk jidhirli li huwa utli li l-kriterju ta’ selettività ma jiġix mifhum bħala limitu assolut għall-finijiet tad-deroga prevista fl-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar. Għall-kuntrarju, għandu jiġi eżaminat jekk il-qbid mhux mixtieq ta’ għasafar u l-konsegwenzi tiegħu humiex sproporzjonati meta mqabbla mas-suċċess l-vantaġġi rrikonoxxuti tal-metodu ta’ qbid.
61. Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat sa fejn jistgħu jiġu ttollerati l-qabdiet aċċessorji fid-dawl tal-għan tad-deroga.
3. Elementi rilevanti għall-finijiet tal-ibbilanċjar
62. Mifhum b’dan il-mod, il-kriterju ta’ selettività jaqa’ taħt il-karatteristiċi tad-deroga prevista fl-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, diġà esposti.
63. Tali bbilanċjar huwa neċessarju, b’mod partikolari, sabiex jiġi vverifikat jekk teżistix soluzzjoni sodisfaċenti oħra, għaliex normalment ikun hemm soluzzjonijiet li jilħqu l-għan tal-metodu tal-kaċċa eżaminat fi grad inqas. Iktar ma l-iżvantaġġi tal-metodu tal-kaċċa inkwistjoni għall-protezzjoni tal-għasafar ikunu kbar, iktar ikun neċessarju li jsiru kompromessi fir-rigward tat-twettiq tal-għanijiet, li jista’ jwassal saħansitra għall-projbizzjoni tal-metodu tal-kaċċa.
64. F’dan il-każ, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li, ċertament, il-leġiżlazzjoni Franċiża titlob li l-kaċċaturi jnaddfu u jeħilsu immedjatament għasafar mhux koperti mill-awtorizzazzjoni tal-kaċċa. Madankollu, l-assoċjazzjonijiet għall-ħarsien tal-ambjent ikkonċernati jsostnu li dan l-obbligu ma jiġix osservat. Fir-rigward tal-qbid bil-kolla, għandu jingħad ukoll li dan huwa, min-natura tiegħu, partikolarment dannuż għar-rix tal-għasafar maqbuda. Huwa għalhekk dubjuż jekk l-għasafar jerġgħux jirkupraw. Barra minn hekk, l-Avukat Ġenerali Sharpston diġà indikat li anki l-qbid biss ta’ għasfur jista’ jwassal għall-mewt tiegħu minħabba stress (32).
65. Dawn l-oġġezzjonijiet jenfasizzaw żewġ aspetti.
66. Fl-ewwel lok, deroga taħt l-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar tista’ tingħata biss f’kundizzjonijiet strettament ikkontrollati u l-Artikolu 9(2)(e) jeżiġi li jiġu stabbiliti l-kontrolli neċessarji. Jekk ikunu saru kontrolli suffiċjenti, għandu jkun relattivament faċli li jiġu evalwati jew ikkonfutati lmenti dwar ksur tad-dispożizzjonijiet abbażi tar-rapporti korrispondenti.
67. Fit-tieni lok, sabiex jiddeċiedu dwar id-derogi previsti fl-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar l-għasafar, l-awtoritajiet kompetenti għandu jkollhom għarfien xjentifiku ta’ kwalità u aġġornat (33). Għall-kaċċa bil-kolla, dawn għandhom jindikaw f’liema miżura jinqabdu l-ispeċi ta’ għasafar mhux mixtieqa kif ukoll id-danni li jġarrbu l-kampjuni kkonċernati minħabba f’hekk. Fil-każ kuntrarju, l-awtoritajiet kompetenti ma jistgħux jevalwaw korrettament l-iżvantaġġi għall-protezzjoni tal-għasafar għall-finijiet tal-ibbilanċjar.
68. Ir-riżultati ta’ din l-evalwazzjoni xjentifika tal-effetti tal-metodu ta’ qbid fuq il-protezzjoni tal-ispeċi mhux mixtieqa għandhom jiġu bbilanċjati mal-ħsara magħmula lill-ispeċi fil-mira u l-interessi li jmorru kontra t-twettiq tal-kaċċa. F’dan ir-rigward, iktar ma l-effetti ta’ metodu tal-kaċċa jkunu serji, iktar għandhom ikunu importanti l-interessi li fuqhom huwa bbażat l-metodu tal-kaċċa.
4. Ir-risposta għall-ewwel domanda
69. Metodu ta’ kaċċa jista’ jiġi rrikonoxxut bħala suffiċjentement selettiv, fis-sens tal-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, jekk jiġi stabbilit, abbażi ta’ għarfien xjentifiku ta’ kwalità u aġġornat kif ukoll abbażi ta’ kontrolli prattiċi suffiċjenti, li l-qabda mhux mixtieqa ta’ għasafar u l-konsegwenzi tagħha jistgħu jiġu aċċettati fir-rigward tal-importanza kulturali tal-metodu ta’ qbid.
V. Konklużjoni
70. Għaldaqstant, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1) Il-konservazzjoni ta’ metodu tradizzjonali ta’ kaċċa għal finijiet ta’ rikreazzjoni tista’ tiġi rrikonoxxuta bħala użu meqjus tal-ispeċi ta’ għasafar ikkonċernati. Hija tista’, għalhekk, tiġġustifika l-assenza ta’ kwalunkwe soluzzjoni sodisfaċenti oħra, kif ukoll deroga taħt l-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva 2009/147/KE dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi, jekk il-kundizzjonijiet l-oħra ta’ tali deroga jkunu ssodisfatti. B’mod partikolari, il-metodu ta’ kaċċa għandu jkun limitat għall-qbid ta’ numri żgħar tal-ispeċi kkonċernati.
2) Metodu ta’ kaċċa jista’ jiġi rrikonoxxut bħala suffiċjentement selettiv, fis-sens tal-Artikolu 9(1)(c) tad-Direttiva dwar l-għasafar, jekk jiġi stabbilit, abbażi ta’ għarfien xjentifiku ta’ kwalità u aġġornat kif ukoll abbażi ta’ kontrolli prattiċi suffiċjenti, li l-qabda mhux mixtieqa ta’ għasafar u l-konsegwenzi tagħha jistgħu jiġu aċċettati fir-rigward tal-importanza kulturali tal-metodu ta’ qbid.
1 Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
2 Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:507, punt 3).
3 Https://france3-regions.francetvinfo.fr/provence-alpes-cote-d-azur/chasse-glu-collimateur-ecologistes-ministre-surtout-europe-1857870.html, aċċessat fit-23 ta’ Ottubru 2020.
4 https://www.francetvinfo.fr/france/chasse/la-chasse-a-la-glu-pour-les-grives-et-les-merles-est-interdite-cette-annee-annonce-l-elysee_4086749.html, aċċessat fit-23 ta’ Ottubru 2020.
5 Illum il-ġurnata, id-Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU 2010, L 20, p. 7), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2013/17/UE tat-13 ta’ Mejju 2013 li tadatta ċerti direttivi fil-qasam tal-ambjent minħabba l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Kroazja (ĠU 2013, L 158, p. 193).
6 Sentenza tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punti 23 sa 33).
7 Sentenzi tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punti 27 u 28), u tad-9 ta’ Diċembru 2004, Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:782, punt 34).
8 Sentenzi tal-10 ta’ Settembru 2009, Il-Kummissjoni vs Malta (C‑76/08, EU:C:2009:535, punt 57), u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 67).
9 Sentenzi tal-11 ta’ Lulju 1989, Schräder HS Kraftfutter (265/87, EU:C:1989:303, punt 21); tad-9 ta’ Marzu 2010, ERG et (C‑379/08 u C-380/08, EU:C:2010:127, punt 86) u tal-4 ta’ Ġunju 2020, L-Ungerija vs Il-Kummissjoni (C‑456/18 P, EU:C:2020:421, punt 41).
10 Sentenzi tat-8 ta’ Ġunju 2006, WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:378, punt 34), u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 66).
11 Ara l-punt 11 iktar ’il fuq.
12 Sentenzi tat-8 ta’ April 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punt 41, u tat-12 ta’ Diċembru 1996, LRBPO u AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, punt 18).
13 Sentenzi tal-10 ta’ Settembru 2009, Il-Kummissjoni vs Malta (C‑76/08, EU:C:2009:535, punt 57), u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 67).
14 Ara, fir-rigward tal-protezzjoni tal-minuri, is-sentenza tal-14 ta’ Frar 2008, Dynamic Medien (C‑244/06, EU:C:2008:85, punt 44); fir-rigward tas-sigurtà fit-toroq, is-sentenza tal-10 ta’ Frar 2009, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑110/05, EU:C:2009:66, punt 65); kif ukoll, fir-rigward tal-livell ta’ protezzjoni tas-saħħa, is-sentenzi tas-7 ta’ Marzu 1989, Schumacher (215/87, EU:C:1989:111, punt 17); tal-11 ta’ Diċembru 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, EU:C:2003:664, punt 103), u tal-1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ online ta’ prodotti mediċinali) (C‑649/18, EU:C:2020:764, punt 71).
15 Sentenzi tat-8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987: 339 punt 41, u tat-12 ta’ Diċembru 1996, LRBPO u AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, punt 18).
16 Sentenzi tas-16 ta’ Mejju 1979, Tomadini (84/78, EU:C:1979:129, punt 21); tad-29 ta’ Jannar 2002, Pokrzeptowicz-Meyer (C‑162/00, EU:C:2002:57, punt 55) u tas-6 ta’ Ottubru 2015, Il-Kummissjoni vs Andersen (C‑303/13 P, EU:C:2015:647, punt 49).
17 Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Fennelly fil-kawża LRBPO u AVES (C‑10/96, EU:C:1996:430, punt 36); tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawża Ligue pour la protection des oiseaux et (C‑182/02, EU:C:2003:248, punti 23 et seq.), tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:507, punt 35), u tal-Avukat Ġenerali Sharpston fil-kawża Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2017:613, punti 90, kif ukoll 107 sa 110).
18 Sentenzi tat-8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs L-Italja (262/85, EU:C:1987:340, punt 38); tat-12 ta’ Diċembru 1996, LRBPO u AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, punti 16 u 24); tas-16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C‑182/02, EU:C:2003:558, punt 11) u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 65).
19 Ara l-konklużjonijiet li ppreżentajt fil-kawżi magħquda Föreningen skydda Skogen et (C‑473/19 u C‑474/19, EU:C:2020:699, punt 97).
20 Ara s-sentenzi tat-8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punt 8, u l-Kummissjoni vs L-Italja (262/85, EU:C:1987:340, punt 8), kif ukoll tad-19 ta’ Jannar 1994, Association pour la protection des animaux sauvages et (C‑435/92, EU:C:1994:10, punt 20).
21 Ara s-sentenzi tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punt 28); tas-16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C‑182/02, EU:C:2003:558, punt 17) u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 68), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:116, punt 50) u l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑418/04, EU:C:2006:569, punti 111 u 112).
22 Sentenzi tas-16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C182/02, EU:C:2003:558, punt 17); tat-8 ta’ Ġunju 2006, WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:378, punt 32); tal-10 ta’ Settembru 2009, Il-Kummissjoni vs Malta (C‑76/08, EU:C:2009:535, punt 59) u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 68).
23 Sentenzi tas-16 ta’ Ottubru 2003, Ligue pour la protection des oiseaux et (C182/02, EU:C:2003:558, punt 17); tal-21 ta’ Ġunju 2018, Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2018:477, punt 66) u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 89).
24 Sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (C‑344/03, EU:C:2005:770, punti 53 u 54) u tal-21 ta’ Ġunju 2018, Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2018:477, punt 63). Il-fatt li s-sentenza tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 90) ma tirreferix b’mod espliċitu għar-rata globali ta’ mortalità, mingħajr ebda ġustifikazzjoni oħra, għandu jkun irrilevanti fid-dawl tar-riferiment għall-ġurisprudenza preċedenti..
25 Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Vilaça fil-kawża Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:55, punt 43). Ara wkoll is-sentenza tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punt 27).
26 Sentenza tad-9 ta’ Diċembru 2004, Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:782, punt 20).
27 Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Vilaça fil-kawża Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:55, punt 43). Ara wkoll is-sentenzi tat-8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs L-Italja (262/85, EU:C:1987:340, punt 39), u tal-21 ta’ Ġunju 2018, Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2018:477, punti 84 u 85).
28 Sentenza tas-27 ta’ April 1988, Il-Kummissjoni vs Franza (252/85, EU:C:1988:202, punti 27 u 28).
29 Ara s-sentenzi tad-9 ta’ Diċembru 2004, Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:782, punt 34), u tal-21 ta’ Ġunju 2018, Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2018:477, punti 84 et seq.).
30 Konklużjonijiet fil-kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (parany) (C‑79/03, EU:C:2004:507, punt 31).
31 Ara l-punti 24 sa 28 iktar ’il fuq.
32 Konklużjonijiet fil-kawża Il-Kummissjoni vs Malta (Għasafar tal-għana selvaġġi) (C‑557/15, EU:C:2017:613, punt 102).
33 Sentenzi tat-8 ta’ Ġunju 2006, WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:378, punt 28); tal-10 ta’ Ottubru 2019, Luonnonsuojeluyhdistys Tapiola (C‑674/17, EU:C:2019:851, punti 45 u 51) u tat-23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-rebbiegħa ta’ kampjuni rġiel tal-ispeċi tal-għasafar ‘Edredun’) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 70).