<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-04.cj-20080212.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="ECRCJ1993NLA.1100557901.case.xml"><NO.CASE>C-132/92</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>61992C0132</NO.CELEX><NO.SEQ>0001.0002</NO.SEQ><PAGE.FIRST>5588</PAGE.FIRST><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST>5598</PAGE.LAST><PAGE.TOTAL>11</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><LEFT>CONCLUSIE VAN ADV.-GEN. VAN GERVEN — ZAAK C-132/92</LEFT><RIGHT>ROBERTS</RIGHT></CURR.TITLE><CONTENTS.CONCLUSION><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Conclusie van advocaat-generaal</HT></P><P><HT TYPE="UC">W. Van Gerven</HT></P><P>van <DATE ISO="19930715">15 juli 1993</DATE><NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING="STAR"><P>Oorspronkelijke taal: Nederlands.</P></NOTE></P></TI></TITLE><P><HT TYPE="ITALIC">Mijnheer de President,</HT></P><P><HT TYPE="ITALIC">mijne heren Rechters,</HT></P><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>In deze zaak verzoekt de Court of Appeal of England and Wales het Hof om bij wijze van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over artikel 119 EEG-Verdrag. De gestelde vragen zijn gerezen in het kader van een geschil tussen Birds Eye Walls Limited (hierna: <QUOT.START ID="QS0001" REF.END="QE0001" CODE="201E"/>Birds<QUOT.END ID="QE0001" REF.START="QS0001" CODE="201D"/>), appellante in het hoofdgeding, en mevrouw Roberts, geïntimeerde in het hoofdgeding.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Achtergrond</P></TI></TITLE><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Roberts werd op <DATE ISO="19300613">13 juni 1930</DATE> geboren en trad op <DATE ISO="19700216">16 februari 1970</DATE> in dienst bij Birds, een dochteronderneming uit de Unilevergroep. Op <DATE ISO="19870814">14 augustus 1987</DATE>, 57 jaar en 2 maanden oud, ging ze om gezondheidsredenen met pensioen.</TXT><P>Haar pensioensituatie laat zich het best als volgt samenvatten. Sinds haar zestigste verjaardag, dus vanaf <DATE ISO="19900613">13 juni 1990</DATE>, heeft ze recht op een <HT TYPE="ITALIC">overheidspensioen.</HT> De pensioengerechtigde leeftijd voor dit overheidspensioen is vastgesteld op 60 jaar voor vrouwen en 65 jaar voor mannen. Daarnaast heeft ze recht op betalingen vanwege een <HT TYPE="ITALIC">bedrijfspensioen van Unilever</HT>.<NOTE NOTE.ID="E0002" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Het betreft een bedrijfspensioen van het zogeheten <QUOT.START ID="QS0002" REF.END="QE0002" CODE="201E"/>contributory contractcd-out<QUOT.END ID="QE0002" REF.START="QS0002" CODE="201D"/> type. Eigen aan <QUOT.START ID="QS0003" REF.END="QE0003" CODE="201E"/>contractcd-out<QUOT.END ID="QE0003" REF.START="QS0003" CODE="201D"/> bcdij'fspcnsiocnen is dat ze, althans voor de toegetreden werknemers) het wettelijk pensioen gedeeltelijk vervangen. Zie arrest van <DATE ISO="19871203">3 december 1987</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="192/85" YEAR="1987" PAGE.ECR="4753">192/85, Newstcad, Jurispr. 1987, blz. 4753, r. o. 3</REF.DOC.ECR>. Dat het om een <QUOT.START ID="QS0004" REF.END="QE0004" CODE="201E"/>contributory<QUOT.END ID="QE0004" REF.START="QS0004" CODE="201D"/> regeling gaat, betekent dat de werknemers het pensioen via bijdragen mee financieren.</P></NOTE> De pensioengerechtigde leeftijd onder deze bedrijfspensioenregeling was ten tijde van de feiten eveneens vastgesteld op 60 jaar voor vrouwen en 65 jaar voor mannen.<NOTE NOTE.ID="E0003" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Niettemin blijkt uit het dossier dat Roberts reeds vóór het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd uitkeringen heeft ontvangen vanwege het Unilcvcr-bcdrijfspcnsiocn. De voorwaarden waaronder dit gebeurde, zijn niet geheel duidelijk. Ze staan echter ook niet in geding (infra, punt 8).</P></NOTE> Ter zitting is gebleken dat ze ondertussen in die zin werd aangepast, dat vrouwen en mannen tussen 60 en 65 jaar onder dezelfde voorwaarden op pensioen kunnen gaan.</P></NP><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Naast het overheidspensioen en het Unilever-bedrijfspensioen, komt Roberts ook in aanmerking voor een volledig door Birds gefinancierd <HT TYPE="ITALIC">aanvullend pensioen,</HT> bestemd voor werknemers die het bedrijf om gezondheidsredenen moeten verlaten vooraleer ze de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Dit aanvullende pensioen heeft vooreerst tot doel, deze werknemers een zelfde pensioen te verzekeren als collega's die wel in staat zijn om tot aan de pensioengerechtigde leeftijd te blijven werken. Voorts wil het ervoor zorgen dat mannelijke en vrouwelijke werknemers een identiek totaal pensiocn<?PAGE NO="I-5589"?> (bedrijfspensioen plus overheidspensioen) ontvangen.</TXT><P>Alhoewel de betrokken werknemers strikt genomen geen recht kunnen laten gelden op dit aanvullende pensioen, dat ze ook niet mee financieren, wordt het hen in de praktijk op systematische basis toegekend. Geen van de gedingpartijen betwist overigens dat het aanvullende pensioen een <QUOT.START ID="QS0005" REF.END="QE0005" CODE="201E"/>beloning<QUOT.END ID="QE0005" REF.START="QS0005" CODE="201D"/> uitmaakt in de zin van artikel 119 van het Verdrag (infra, punt 11).</P></NP><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT>Ter bepaling van de omvang van de aanvullende pensioenbetalingen, berekent Birds voor elke begunstigde eerst een zogenaamd <QUOT.START ID="QS0006" REF.END="QE0006" CODE="201E"/>Gross Retirement Pension<QUOT.END ID="QE0006" REF.START="QS0006" CODE="201D"/> (hierna: <QUOT.START ID="QS0007" REF.END="QE0007" CODE="201E"/>GRP<QUOT.END ID="QE0007" REF.START="QS0007" CODE="201D"/>). Birds baseert zich daarbij op het laatstgenoten salaris van de betrokken werknemers en op de anciënniteit die deze zouden hebben verworven indien ze tot de normale pensioengerechtigde leeftijd in dienst zouden zijn gebleven. Via het GRP, dat vanzelfsprekend enkel in theorie bestaat, bepaalt Birds aldus op welke globale pensioensom werknemers die het bedrijf om gezondheidsredenen hebben moeten verlaten, recht zouden hebben gehad indien ze gewoon hadden kunnen blijven verder werken.</TXT><P>Daarbij draagt Birds er zorg voor dat het in aanmerking te nemen GRP precies even hoog ligt voor mannen als voor vrouwen. Indien het GRP van een welbepaalde begunstigde om welke reden dan ook lager uitvalt dan dat van een vergelijkbare collega van het andere geslacht, dan wordt het opgetrokken tot het niveau van die — reële of denkbeeldige — collega.<NOTE NOTE.ID="E0004" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Hij de vaststelling van het GRP van Roberts heeft dergelijke aanpassing plaatsgevonden. Toen bleek dat baar GRP <FT TYPE="NUMBER">1295</FT> UKL per jaar bedroeg, terwijl dat van een mannelijke collega in een vergelijkbare situatie <FT TYPE="NUMBER">1302</FT> UKL 7.0u bedragen, trok Birds baar GRP op tot <FT TYPE="NUMBER">1302</FT> UKL.</P></NOTE></P></NP><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT>Eenmaal het GRP berekend werd, betaalt Birds als aanvullend pensioen dat deel van het GRP uit, waarop de betrokkene niet reeds onder andere pensioenregelingen aanspraak kan maken. Aan werknemers die het bedrijf om gezondheidsredenen moeten verlaten, keert Birds aldus het verschil-uit tussen enerzijds hun GRP en anderzijds de pensioenen die ze vanwege de overheid en/of vanwege Unilever kunnen bekomen.</TXT></NP><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT>De concrete uitwerking van dit principe verschilt echter naargelang het geslacht van de begunstigde, Om daarin klaar te zien, onderscheidt men binnen de volledige periode van pensionering, dat is de periode vanaf het ontslag om gezondheidsredenen tot aan het overlijden, drie dcelperiodes.</TXT><P><HT TYPE="ITALIC">Vanaf het ogenblik dat ze het bedrijf verlaten tot aan hun 60ste verjaardag (eerste deelperiode)</HT> hebben mannen noch vrouwen recht op een overheidspensioen. De betalingen die ze eventueel vanwege het Unilever-bedrijfspensioen ontvangen<NOTE NOTE.ID="E0005" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Supra, voetnoot 2.</P></NOTE>, kunnen variëren naargelang het geslacht van de begunstigde. Het door Birds uitgekeerde aanvullende pensioen compenseert echter deze variatie, zodat mannelijke en vrouwelijke ex-werknemers uiteindelijk een identieke som aan (bcdrijfs)pcnsiocnbctalingen ontvangen.</P><?PAGE NO="I-5590"?><P><HT TYPE="ITALIC">Tussen 60 en 65 jaar (tweede deelperiode)</HT> hebben vrouwen reeds recht op een overheidspensioen maar mannen nog niet. Birds vermindert dan de aanvullende pensioenbetalingen aan vrouwelijke ex-werknemers met het bedrag dat zij aan overheidspensioen ontvangen, terwijl mannelijke gepensioneerden het aanvullend pensioen blijven ontvangen dat ze ook vóór hun 60ste genoten. Dit heeft tot gevolg dat vrouwelijke en vergelijkbare mannelijke ex-werknemers weliswaar eenzelfde totaal pensioen blijven ontvangen maar dat — in tegenstelling tot de vorige periode — mannen meer aanvullend pensioen ontvangen dan vrouwen.</P><P><HT TYPE="ITALIC">Vanaf 65 jaar (derde deelperiode)</HT> hebben ook mannen recht op een overheidspensioen. Ook hun aanvullende pensioen vermindert Birds dan met het bedrag aan overheidspensioen waarop ze aanspraak kunnen maken. In de mate dat mannen tijdens deze periode een hoger overheidspensioen ontvangen dan hun vrouwelijke collega's in vergelijkbare omstandigheden, ontvangen ze vanwege Birds een lager aanvullend pensioen dan die vrouwelijke collega's.</P></NP><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT>Samenvattend stelt de Court of Appeal vast dat Birds, bij de toekenning van aanvullende pensioenen, een onmiskenbaar en rechtstreeks op het geslacht gebaseerd onderscheid hanteert tussen mannen en vrouwen. Nu echter tevens blijkt dat Birds handelwijze <QUOT.START ID="QS0008" REF.END="QE0008" CODE="201E"/>ten doel en ten gevolge heeft, dat het totale pensioeninkomen (overheidspensioen plus beroepspensioen) van geïntimeerde wordt gelijkgetrokken met dat van een mannelijke collega in een gelijke situatie<QUOT.END ID="QE0008" REF.START="QS0008" CODE="201D"/>, is de eerste en centrale prejudiciële vraag erop gericht, van het Hof te vernemen of Birds handelwijze al dan niet in strijd is met artikel 119 van het Verdrag.</TXT><P>Vooraleer tot de behandeling van deze eerste vraag over te gaan, verwijs ik voor een verdere uiteenzetting van de feiten en voor een weergave in extenso van de prejudiciële vragen naar het rapport ter terechtzitting.</P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>De eerste prejudiciële vraag</P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Draagwijdte van het geschil</P></TI></TITLE><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT>Het lijkt me nodig te verduidelijken welke de precieze draagwijdte is van het bodemgeschil dat tot deze prejudiciële vraag heeft geleid.</TXT><P>Het bestaan van verschillen in pensioengerechtigde leeftijd tussen vrouwen en mannen, destijds gehanteerd in het kader van het Unilever-bedrijfspensioen en nog steeds van kracht inzake het overheidspensioen (supra, punt 2), staat hier niet in geding. Ook het concept en de berekening van het GRP, zoals ik die hiervoor heb uiteengezet, vecht Roberts niet aan. Ten slotte vecht ze evenmin de wijze aan waarop Birds aanvullende pensioenen<?PAGE NO="I-5591"?> uitkeert aan ex-werknemers tot 60 jaar (eerste deelperiode, supra punt 6) en vanaf 65 jaar (derde deelperiode, supra, punt 6).</P></NP><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT>De wijze echter waarop Birds de hoogte berekent van het zogenaamde <QUOT.START ID="QS0009" REF.END="QE0009" CODE="201E"/>bridging pension<QUOT.END ID="QE0009" REF.START="QS0009" CODE="201D"/>, dit is het pensioen voor ex-werknemers tussen 60 en 65 jaar (tweede deelperiode, supra punt 6), acht ze in strijd met artikel 119 van het Verdrag. Met name betoogt Roberts, aldus het verwijzende rechtscollege,</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0010" REF.END="QE0010" CODE="201E"/>dat de omstandigheid dat zij van een derde partij (in casu de staat) een pensioenuitkering ontvangt waarop een mannelijke collega in een gelijke situatie geen recht heeft, irrelevant is en geen afbreuk kan doen aan de krachtens artikel 119 op de werkgever rustende verplichting, haar en haar mannelijke collega's die in een gelijke situatie verkeren, gelijk te betalen<QUOT.END ID="QE0010" REF.START="QS0010" CODE="201D"/>.</P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>Zoals bekend, dienen de Lid-Statcn conform artikel 119 van het Verdrag de toepassing te verzekeren van het <QUOT.START ID="QS0011" REF.END="QE0011" CODE="201E"/>beginsel van gelijke beloning voor mannelijke en vrouwelijke werknemers voor gelijke arbeid<QUOT.END ID="QE0011" REF.START="QS0011" CODE="201D"/>. Het Hof heeft zich meermaals uitgesproken over de precieze draagwijdte van artikel 119. Sinds het eerste arrest Dcfrenne van <DATE ISO="19710525">25 mei 1971</DATE> heeft het Hof een ruime interpretatie gegeven aan het begrip <QUOT.START ID="QS0012" REF.END="QE0012" CODE="201E"/>beloning<QUOT.END ID="QE0012" REF.START="QS0012" CODE="201D"/><NOTE NOTE.ID="E0006" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="19710525">25 me! 1971</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="80/70" YEAR="1971" PAGE.ECR="445">80/70, Dcfrenne, Jurispr. 1971, blz. 445, r. o. 6</REF.DOC.ECR>, laatstelijk bevestigd ín arrest van <DATE ISO="19930217">17 februari 1993</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-173/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-673">C-173/91, Commissie/België, Jurispr. 1993, blz. I-673, r. o. 13</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, terwijl het sinds het tweede arrest Dcfrenne van <DATE ISO="19760408">8 april 1976</DATE><NOTE NOTE.ID="E0007" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="43/75" YEAR="1976" PAGE.ECR="455">43/75, Dcfrenne, Jurispr. 1976, blz. 455</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> vaststaat dat artikel 119 rechtstreeks kan worden ingeroepen tegen</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0013" REF.END="QE0013" CODE="201E"/>alle vormen van rechtstreekse en openlijke discriminaties, die reeds met behulp van de in genoemd artikel vermelde criteria <QUOT.START ID="QS0014" REF.END="QE0014" CODE="201A"/>gelijke arbeid<QUOT.END ID="QE0014" REF.START="QS0014" CODE="2019"/> en <QUOT.START ID="QS0015" REF.END="QE0015" CODE="201A"/>gelijke beloning<QUOT.END ID="QE0015" REF.START="QS0015" CODE="2019"/> als zodanig zijn te herkennen<QUOT.END ID="QE0013" REF.START="QS0013" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0008" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="19800327">27 maart 1980</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="129/79" YEAR="1980" PAGE.ECR="1275">129/79, Macarthys, Jurispr. 1980, blz. 1275, r. o. 10</REF.DOC.ECR>, bevestigd in arrest van <DATE ISO="19900517">17 mei 1990</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-262/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-1889">C-262/88, Barber, Jurispr. 1990, blz. I-1889</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE></P></QUOT.S></P><P>Voorts oordeelde het Hof dat de in artikel 119 gestelde eisen niet gelden ten aanzien van discriminaties die voortvloeien uit sociale-zckerhcidsstelsels en-uitkeringen, met name ouderdomspensioenen<NOTE NOTE.ID="E0009" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Dcfrenne I, r. o. 12.</P></NOTE>, maar wel gelden ten aanzien van <QUOT.START ID="QS0016" REF.END="QE0016" CODE="201E"/>contracted-out<QUOT.END ID="QE0016" REF.START="QS0016" CODE="201D"/> bedrijfspensioenregelingen.<NOTE NOTE.ID="E0010" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Barber, r. o. 28.</P></NOTE> Met betrekking tot deze laatste stelde het Hof dat</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0017" REF.END="QE0017" CODE="201E"/>de vaststelling van een naar geslacht verschillende leeftijd voor pensioenen die worden betaald in het kader van een vervangende regeling, in strijd [is] met artikel 119, zelfs indien het verschil in pensioengerechtigde leeftijd voor mannen en vrouwen is gebaseerd op het in de nationale wettelijke regeling voorziene verschil<QUOT.END ID="QE0017" REF.START="QS0017" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0011" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Barber, r. o. 32. Het Hof beperkte evenwel de werking van zijn arrest in de lijd. De interpretatie van deze beperking in de tijd staat centraal in de hangende zaken C-109/91, Ten Oever, C-110/91, Moroni, C-152/91, Ncatli en C-200/91, Coloroli. Zie hierover mijn conclusie van <DATE ISO="19930428">28 april 1993</DATE>.</P></NOTE></P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>11.</NO.P><TXT>Geen van de gedingpartijen betwist dat het nu in geding staande aanvullende pensioen een <QUOT.START ID="QS0018" REF.END="QE0018" CODE="201E"/>beloning<QUOT.END ID="QE0018" REF.START="QS0018" CODE="201D"/> uitmaakt in de zin van artikel 119 van het Verdrag en dat Roberts zich voor de nationale rechter rechtstreeks op artikel 119 kan beroepen om de wijze aan te vechten waarop Birds dat aanvullende pensioen toekent. Op grond van de overwcging<?PAGE NO="I-5592"?> dat het Hof het begrip <QUOT.START ID="QS0019" REF.END="QE0019" CODE="201E"/>beloning<QUOT.END ID="QE0019" REF.START="QS0019" CODE="201D"/> ruim interpreteert en artikel 119 in het verleden reeds van toepassing heeft verklaard op bedrijfspensioenen van zowel het vervangende<NOTE NOTE.ID="E0012" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Barber.</P></NOTE> als het niet-vervangende<NOTE NOTE.ID="E0013" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="19860513">13 mei 1986</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="170/84" YEAR="1986" PAGE.ECR="1607">170/84, Bilka, Jurispr. 1986, blz. 1607</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> type, kan ik me bij deze opvatting van partijen aansluiten.</TXT><P>Tussen partijen wordt er wel over getwist of de wijze waarop Birds een aanvullend pensioen toekent aan ex-werknemers die het bedrijf om gezondheidsredenen hebben moeten verlaten en tussen 60 en 65 jaar oud zijn, een directe dan wel een indirecte discriminatie van vrouwelijke ex-werknemers vormt en of deze discriminatie al dan niet te rechtvaardigen valt. Daarbij verdedigen Roberts en de Court of Appeal de opvatting dat alleen een indirecte discriminatie te rechtvaardigen zou zijn, terwijl de Commissie en Birds menen dat zowel directe als indirecte discriminaties gerechtvaardigd kunnen worden.</P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Mogelijkheid tot objectieve rechtvaardiging afliankelijk van het direct of indirect karakter van discriminatie f</P></TI></TITLE><NP><NO.P>12.</NO.P><TXT>De stelling volgens dewelke het direct of indirect karakter van een discriminatie<NOTE NOTE.ID="E0014" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie over dit onderscheid reeds het arrest Dcfrennc II, supra voetnoot 7, r. o. 18.</P></NOTE> een doorslaggevende rol zou spelen ter bepaling van de mogelijkheid tot rechtvaardiging van die discriminatie<NOTE NOTE.ID="E0015" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Volgens de Commissie is het juister te spreken over de rechtvaardiging van een (al dan niet directe) ongelijkheid in behandeling dan over de rechtvaardiging van een discriminatie. Een discriminatie is volgens haar immers per definitie een ongelijke behandeling van vergelijkbare situaties (of een gelijke behandeling van onvergelijkbare situaties) die niet objectief gerechtvaardigd kan worden. Ik geef toe dat zulke terminologie inderdaad juister zou zijn, maar houd het hier toch bij het in de rechtspraak van het Hof ingeburgerde woordgebruik, volgens hetwelk de begrippen <QUOT.START ID="QS0020" REF.END="QE0020" CODE="201E"/>ongelijke behandeling<QUOT.END ID="QE0020" REF.START="QS0020" CODE="201D"/> en <QUOT.START ID="QS0021" REF.END="QE0021" CODE="201E"/>discriminatie<QUOT.END ID="QE0021" REF.START="QS0021" CODE="201D"/> als synoniemen worden gebruikt. Zie bij voorbeeld rechtsoverweging 32 van het arrest Barber, waar het Hof stelt dat <QUOT.START ID="QS0022" REF.END="QE0022" CODE="201E"/>artikel 119 elke discriminatie tussen mannelijke en vrouwelijke werknemers op het gebied van de beloning verbiedt, ongeacht het stelsel waarvan deze ongelijkheid het gevolg is<QUOT.END ID="QE0022" REF.START="QS0022" CODE="201D"/> (cursivering van mij).</P></NOTE>, acht ik problematisch.</TXT><P>Birds voert aan dat het Hof inzake op geslacht gebaseerde discriminatie het bestaan van rechtvaardigingsgronden tot nu toe slechts heeft aangenomen in het kader van gevallen van indirecte discriminatie<NOTE NOTE.ID="E0016" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest van <DATE ISO="19810331">31 maart 1981</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="96/80" YEAR="1981" PAGE.ECR="911">96/80, Jenkins, Jurispr. 1981, blz. 911, r. o. 10-15</REF.DOC.ECR>; arrest Bilka, r. o. 29 e. v.; arresten van <DATE ISO="19890713">13 juli 1989</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="171/88" YEAR="1989" PAGE.ECR="2757">171/88, Rinner-Kühn, Jurispr. 1989, blz. 2757, r. o. 12</REF.DOC.ECR>, cn <DATE ISO="19900627">27 juni 1990</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-33/89" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-2591">C-33/89, Kowalska, Jurispr. 1990, biz. I-2591, r. o. 15 cn 16</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, terwijl het Hof gevallen van directe discriminatie tot nu toe als niet te rechtvaardigen heeft beschouwd.<NOTE NOTE.ID="E0017" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zie arrest Barber, r. o. 32 cn arrest van <DATE ISO="19901108">8 november 1990</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-177/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-3941">C-177/88, Dekker, Jurispr. 1990, biz. I-3941, r. o. 12</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Ik wil dit niet tegenspreken maar ben, in tegenstelling tot Roberts, het verwijzende rechtscollege en de regering van het Verenigd Koninkrijk, van oordeel dat hieruit niet mag worden afgeleid dat een directe discriminatie <HT TYPE="ITALIC">nooit</HT> objectief te rechtvaardigen zou zijn. Het Hof zelf heeft dergelijke afleiding alleszins nooit gemaakt. Integendeel, al moge het Hof bij de <HT TYPE="ITALIC">toepassing</HT> van zijn discriminatiebegrip op concrete gevallen van op geslacht gebaseerde discriminatie enkel indirecte discriminaties als te rechtvaardigen hebben beschouwd, dan neemt dit niet weg dat het Hof bij de <HT TYPE="ITALIC">definiëring</HT> van datzelfde discriminatiebegrip juist in erg algemene termen naar de mogelijkheid tot rechtvaardiging verwijst. Inderdaad, conform vaste rechtspraak ligt een ongeoorloofde discriminatie slechts dan voor, wanneer</P><?PAGE NO="I-5593"?><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0023" REF.END="QE0023" CODE="201E"/>vergelijkbare situaties op verschillende wijzen behandelfd] en daardoor bepaalde betrokkenen in vergelijking met anderen benadeel[d worden], zonder dat dit onderscheid in behandeling door het bestaan van objectieve verschillen van een zeker gewicht wordt gerechtvaardigd<QUOT.END ID="QE0023" REF.START="QS0023" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0018" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arresi van <DATE ISO="19620713">13 juli 1962</DATE>, gevoegde zaken <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="17/61+20/61" YEAR="1962" PAGE.ECR="643">17/61 en 20/61, Klöckncr-Wcrkc en Hoesch, Jurispr. 1962, blz. 643, 681 en 682</REF.DOC.ECR>. Dit arrest bevestigt eerdere arresten, zoals het arrest van <DATE ISO="19591217">17 december 1959</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="14/59" YEAR="1959" PAGE.ECR="481">14/59, Pont-à-Mousson, Jurispr. 1958-1959, blz.481, 513</REF.DOC.ECR>. Het werd zelf bevestigd door bij voorbeeld het arrest van <DATE ISO="19841113">13 november 1984</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="283/83" YEAR="1984" PAGE.ECR="3791">283/83, Rackc, Jurispr. 1984, blz. 3791, r. o. 7</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE></P></QUOT.S></P><P>Overigens oordeelde het Hof in het arrest Ruckdeschcl van <DATE ISO="19771019">19 oktober 1977</DATE><NOTE NOTE.ID="E0019" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Gevoegde zaken <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="117/76+16/77" YEAR="1977" PAGE.ECR="1753">117/76 en 16/77, Jurispr. 1977, blz. 1753</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> met betrekking tot een in het EEG-Verdrag opgenomen discriminatieverbod<NOTE NOTE.ID="E0020" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Met ging in casu om hel verbod uil artikel 40, lid 3, tweede alinea, EEG-Verdrag. Hetzelfde geldt echter voor het discriminatieverbod van artikel 119 EEG-Verdrag.</P></NOTE></P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0024" REF.END="QE0024" CODE="201E"/>dat niettemin het in genoemd artikel vervatte discriminatieverbod slechts een bijzondere uitdrukking is van het algemene gelijkheidsbeginsel, dat een der grondprincipes van het gemeenschapsrecht is<QUOT.END ID="QE0024" REF.START="QS0024" CODE="201D"/>.</P></QUOT.S></P><P>Recent nog, in een arrest van <DATE ISO="19930707">7 juli 1993</DATE>, omschreef het Hof dit gelijkheidsbeginsel als volgt:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0025" REF.END="QE0025" CODE="201E"/>Volgens vaste rechtspraak vereist het beginsel van gelijke behandeling als algemeen beginsel van gemeenschapsrecht, dat vergelijkbare situaties niet verschillend worden behandeld en dat verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij dat verschil objectief gerechtvaardigd is.<QUOT.END ID="QE0025" REF.START="QS0025" CODE="201D"/><NOTE NOTE.ID="E0021" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-217/91" YEAR="1993" PAGE.ECR="I-3923">C-217/91, Spanje/Commissie, Jurispr. 1993, blz. I-3923, r. o. 37</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE></P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>13.</NO.P><TXT>Redelijkerwijze kan men dus niet stellen dat het Hof de mogelijkheid tot rechtvaardiging van een discriminatie in het verleden tot gevallen van indirecte discriminatie heeft beperkt. Het lijkt me evenmin wenselijk dat het Hof zulks voor de toekomst zou doen, met name omdat directe en indirecte discriminaties niet altijd even duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. De nu voorliggende zaak biedt daarvan een mooi voorbeeld. Zoals de Commissie aangeeft, kan Birds pensioenpolitick immers als een directe maar ook als een indirecte ongelijkheid in behandeling worden geanalyseerd. Men kan immers benadrukken dat Birds aan alle vrouwelijke cx-werknemers tussen 60 en 65 jaar een lager aanvullend pensioen uitbetaalt dan aan vergelijkbare mannelijke collega's, hetgeen een directe discriminatie doet veronderstellen. Men kan er echter evenzeer de nadruk op kunnen leggen dat Birds het aanvullend pensioen van al zijn ex-werknemers op een identieke manier berekent, namelijk door van hun GRP die pensioenuitkeringen af te houden waarop ze bij de overheid of bij Unilever aanspraak kunnen maken. Alleen valt deze berekeningswijze <QUOT.START ID="QS0026" REF.END="QE0026" CODE="201E"/>toevalligerwijze<QUOT.END ID="QE0026" REF.START="QS0026" CODE="201D"/> zo uit dat vrouwen gedurende vijf jaar een lager aanvullend pensioen ontvangen.<?PAGE NO="I-5594"?> Zo voorgesteld, zou Birds pensioenpolitiek een indirecte discriminatie uitmaken.<NOTE NOTE.ID="E0022" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Birds houdt in hoofdordc zelfs vol dat er helemaal geen discriminatie voorligt. Ter ondersteuning van die stelling voerde het bedrijf ter zitting aan dat het ook het aanvullende pensioen zou inkorten van een mannelijke werknemer die vanaf 60 jaar recht zou krijgen op een — per hypothese buitenlands — overheidspensiocn. Dat het hierbij om meer dan een loutere hypothese gaat, dat Birds dergelijke inkorting met andere woorden ooit effectief bij een mannelijke werknemer jonger dan 65 jaar heeft doorgevoerd, werd echter niet beweerd.</P></NOTE></TXT><P>Het lijkt dan ook arbitrair om in gevallen als ket nu voorliggende, de mogelijkheid tot rechtvaardiging van een vastgestelde ongelijkheid in behandeling afhankelijk te stellen van het direct of indirect karakter van die ongelijkheid.</P></NP><NP><NO.P>14.</NO.P><TXT>Maar ook afgezien van de vage scheidingslijn tussen directe en indirecte discriminatie, meen ik niet dat het wenselijk is om categoriek te besluiten tot de onmogelijkheid om een direct op geslacht gebaseerde discriminatie te rechtvaardigen. In dat verband wijst de Commissie op de nog niet door het Hof behandelde prejudiciële vraagstelling in zaak C-32/93, Webb. Die zaak betreft het ontslag van een vrouw die, nadat ze was aangenomen ter vervanging van een zwangere werkneemster, tot de bevinding kwam dat ze zelf zwanger was. Alhoewel ontslag wegens zwangerschap onbetwistbaar een directe discriminatie uitmaakt<NOTE NOTE.ID="E0023" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Arrest Dekker, r. o. 12.</P></NOTE>, valt niet uit te sluiten dat die discriminatie in een zaak als Webb, gelet op de bijzondere omstandigheden, wellicht toch zou kunnen worden gerechtvaardigd.</TXT><P>Ter zitting werden andere voorbeelden aangehaald van situaties waarin een directe discriminatie op basis van geslacht niettemin gerechtvaardigd zou kunnen zijn.<NOTE NOTE.ID="E0024" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Deze voorbeelden betroffen ongelijke behandeling ingegeven door objectieve noden van cen bepaalde beroepsuitoefening (niet-aanwerving van cen hoogzwangere ballerina voor een optreden op een nabije datum of van vrouwelijke kandidaten voor de bewaking van gewelddadige mannelijke gevangenen: arrest van <DATE ISO="19860515">15 mei 1986</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="222/84" YEAR="1986" PAGE.ECR="1651">222/84, Johnston, Jurispr. 1986, blz. 1651, punt 3</REF.DOC.ECR> van het dispositief), dan wel door bijzondere objectieve omstandigheden die discriminatie op grond van geslacht noodzakelijk of aanvaardbaar maken (niet in aanmerking nemen van mannelijke kandidaten bij de aanwerving door een bejaarde dame van een gezelschapsdame; toekennen van een toelage voor het nemen van een taxi uitsluitend aan vrouwelijke werknemers die 's nachts werken, omdat blijkt dat zij in tegenstelling tot hun mannelijke collega's worden lastig gevallen op weg naar huis),</P></NOTE> Ook ik ben, samen met Birds en de Commissie, van oordeel dat dergelijke situaties zich, bij wijze van uitzondering, kunnen voordoen.</P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Bestaan van een objectieve rechtvaardiging</P></TI></TITLE><NP><NO.P>15.</NO.P><TXT>Wat nu de eigenlijke vraag naar objectieve rechtvaardigingsgronden betreft, wens ik eerst kort in te gaan op Roberts opvatting volgens dewelke de omstandigheid dat zij van een derde partij, in casu de staat, een pensioenuitkering ontvangt waarop een mannelijke collega in een gelijke situatie geen recht heeft (supra, punt 9), niet relevant is voor de interpretatie van de conform artikel 119 op de werkgever rustende verplichting een gelijk loon te betalen aan mannen en vrouwen. Ik kan deze opvatting niet bijtreden. Zij houdt immers een nieuwe ongelijkheid in die er namelijk in bestaat dat een bedrijf als Birds beduidend meer zou betalen voor het pensioen van ex-werkneemsters tussen 60 en 65 jaar dan voor het pensioen van vergelijkbare ex-werknemers. Inderdaad, het ouderdomspensioen dat Roberts vanwege de staat ontvangt wordt door Birds als werkgever in een belangrijke mate meegefinancierd.<?PAGE NO="I-5595"?> Het mag dus niet zomaar als een pensioenuitkering <QUOT.START ID="QS0027" REF.END="QE0027" CODE="201E"/>van een derde partij<QUOT.END ID="QE0027" REF.START="QS0027" CODE="201D"/> bestempeld worden. Indien Birds bij de uitkering van aanvullende pensioenen geen rekening zou mogen houden met het — nochtans door het bedrijf meegefinancierde — bedrag aan overheidspensioen dat de begunstigden ontvangen, dan zou Birds tweemaal betalen voor het pensioen van vrouwelijke ex-werkneemsters tussen 60 en 65 jaar (eenmaal voor het overheidspensioen en eenmaal voor een ongekort aanvullend pensioen), doch slechts eenmaal voor het pensioen van vergelijkbare mannelijke ex-werknemers (die nog geen recht hebben op een overheidspensioen).</TXT></NP><NP><NO.P>16.</NO.P><TXT>Zo kom ik tot de beoordeling van de door Birds aangevoerde rechtvaardigingsgrond. Volgens Birds zouden de inhoudingen die het bedrijf doorvoert bij cx-werkneemsters vanaf 60 jaar, een toelaatbare ongelijke behandeling uitmaken omdat zij tot doel hebben te beletten dat deze werkneemsters een hoger totaal pensioen (bcdrijfspensiocn plus overheidspensioen) zouden ontvangen dan vergelijkbare mannelijke collega's. Via de inhoudingen, aldus Birds, wordt belet dat er inzake uitkeringen van pensioen aan ex-werknemers een ongelijkheid zou ontstaan tussen vrouwen en mannen.</TXT><P>Dit argument vind ik bijzonder overtuigend. Het komt me inderdaad voor dat een ongelijkheid in behandeling inzake het aanvullend pensioen die, zoals het verwijzende rechtscollege het uitdrukt, <QUOT.START ID="QS0028" REF.END="QE0028" CODE="201E"/>ten doel en ten gevolge heeft<QUOT.END ID="QE0028" REF.START="QS0028" CODE="201D"/> dat een andere ongelijkheid in behandeling, namelijk op het vlak van de totale som van de pensioenuitkeringen, wordt opgeheven of vermeden en die aldus resulteert in een effectieve gelijkheid van behandeling, objectief gerechtvaardigd is. Dit geldt in een zaak als de voorliggende des te meer, aangezien het in geding staande en door de overheid gehanteerde verschil in pensioengerechtigde leeftijd voor vrouwen en mannen, dat aan de oorsprong ligt van ongelijkheid in behandeling op het vlak van de totale som van de pensioenuitkeringen, niet meer vormt dan <QUOT.START ID="QS0029" REF.END="QE0029" CODE="201E"/>een discriminatie die thans voor ouderdomspensioenen nog wordt geduld, maar aan de opheffing waarvan de Gemeenschap duidelijk, hoewel langzaam, werkt<QUOT.END ID="QE0029" REF.START="QS0029" CODE="201D"/>.<NOTE NOTE.ID="E0025" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Conclusie van advocaatgeneraal Slynn bij het arrest van <DATE ISO="19860226">26 februari 1986</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="151/84" YEAR="1986" PAGE.ECR="703">151/84, Roberts, Jurispr. 1986, blz. 703, 710</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> De Commissie heeft er tijdens de mondelinge behandeling terecht op gewezen dat alleszins vermeden moet worden dat dergelijke voorlopig toegestane afwijking van het principe van gelijke behandeling tot doelstelling van gemeenschapsrecht verheven wordt.</P></NP><NP><NO.P>17.</NO.P><TXT>Aan het voorgaande wordt mijns inziens geen afbreuk gedaan door de stellingnamen van het Hof in het arrest Barber, dat</TXT><P><QUOT.START ID="QS0030" REF.END="QE0030" CODE="201E"/>artikel 119 elke discriminatie tussen mannelijke en vrouwelijke werknemers op het gebied van de beloning verbiedt, ongeacht het stelsel waarvan deze ongelijkheid het gevolg is<QUOT.END ID="QE0030" REF.START="QS0030" CODE="201D"/> (r. o. 32)</P><P>en dat</P><P><QUOT.START ID="QS0031" REF.END="QE0031" CODE="201E"/>[d]c toepassing van het beginsel van gelijke beloning moet worden verzekerd ten aanzien van elk onderdeel van de beloning en niet<?PAGE NO="I-5596"?> slechts door de aan de werknemers toegekende voordelen in hun totaliteit te beoordelen<QUOT.END ID="QE0031" REF.START="QS0031" CODE="201D"/> (r. o. 35).</P><P>De problematiek die in het arrest Barber voorlag, verschilt immers van degene die nu aan de orde staat. Het arrest Barber had betrekking op de overname in een bedrijfspensioenregeling van een door de overheid gehanteerd en voorlopig toegelaten verschil in pensioengerechtigde leeftijd tussen mannen en vrouwen, een overname die door het Hof werd veroordeeld. Het ging daar met andere woorden over de voorwaarden inzake leeftijd voor toegang tot bedrijfspensioenregelingen, een problematiek die volledig los staat van de hier aan de orde staande problematiek van meervoudige betaling voor eenzelfde overheidspensioen. Bovendien, en vooral, had de door het Hof in die zaak veroordeelde praktijk tot gevolg dat de inzake overheidspensioenen gedoogde ongelijkheid tussen vrouwen en mannen nog werd <HT TYPE="ITALIC">versterkt.</HT> In het nu voorliggende geding gaat het daarentegen over een aanvullend bedrijfspensioen dat dermate berekend wordt dat deze ongelijkheid wordt <HT TYPE="ITALIC">weggewerkt.</HT> Dit lijkt me een fundamenteel verschil: zoals moge blijken uit de voorgaande bespreking heeft de in geding staande berekeningswijze tot doel mannelijke en vrouwelijke werknemers gelijke pensioenuitkeringen te verzekeren (hiervoor, punt 16) en tevens te voorkomen dat hun werkgever tweemaal bijdraagt voor het pensioen van een vrouwelijke en slechts eenmaal voor dat van een mannelijke werknemer (hiervoor, punt 15). Zodoende wordt precies bewerkstelligd dat het principe van gelijke behandeling wordt doorgevoerd ten aanzien van elk onderdeel van de pensioenregeling en meer bepaald zowel inzake bijdragen van de werkgever als inzake uitkeringen aan de werknemer.</P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P>Conclusie</P></TI></TITLE><NP><NO.P>18.</NO.P><TXT>Aangezien ik van oordeel ben dat Birds de in geding staande pensioenpolitiek objectief kan rechtvaardigen, concludeer ik in antwoord op de eerste prejudiciële vraag, dat een werkgever niet in strijd handelt met artikel 119 EEG-Verdrag, indien hij, rekening houdend met door de overheid gehanteerde en vooralsnog toelaatbare verschillen in pensioengerechtigde leeftijd tussen mannen en vrouwen, in het kader van een aanvullende bedrijfspensioenregeling een berekeningsformule toepast die ertoe strekt vrouwelijke en mannelijke ex-werknemers eenzelfde totaal ouderdomspensioen (bedrijfspensioen plus overheidspensioen) te verzekeren.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>De tweede en de derde prejudiciële vraag</P></TI></TITLE><NP><NO.P>19.</NO.P><TXT>De tweede prejudiciële vraag houdt verband met de keuzemogelijkheid die het Engelse sociale-zekerheidssysteem aan gehuwde vrouwen laat, om ofwel hun pensioenbijdragen volledig te storten, in welk geval ze recht hebben op een volledig ouderdomspensioen, ofwel betalingen te verrichten tegen een verminderd tarief, hetgeen dan enkel recht geeft op een verminderd (of helemaal geen) ouderdomspensioen.</TXT><P>Bij vrouwen die, zoals Roberts, geopteerd hebben voor verminderde bijdragen en die dus geen volledig overheidspensioen ontvangen,<?PAGE NO="I-5597"?> berekent Birds het aanvullend pensioen niettemin alsof zulks wel het geval is. Meer bepaald vermindert Birds het bedrag dat aan dergelijke vrouwen vanaf 60 jaar als aanvullend pensioen wordt uitbetaald niet met het bedrag dat de vrouwen <HT TYPE="ITALIC">reëel</HT> vanwege de overheid ontvangen, maar met het bedrag dat ze aan overheidspensioen <HT TYPE="ITALIC">hadden kunnen</HT> ontvangen indien ze pensioenbijdragen hadden betaald tegen het volle tarief. De Court of Appeal wenst te vernemen wat hiervan de invloed zou kunnen zijn op 's Hofs antwoord op de eerste prejudiciële vraag.</P><P>Alhoewel Roberts op grond van de door haar tijdens haar beroepsloopbaan gestorte pensioenbijdragen dus geen recht heeft op een ouderdomspensioen vanwege de overheid, ontvangt ze vanwege diezelfde overheid niettemin een weduwenpensioen waarvan het bedrag overeenstemt met dat van een volledig ouderdomspensioen. De derde prejudiciële vraag beoogt te vernemen of deze factor een rol kan spelen bij de beantwoording van de eerste twee prejudiciële vragen.</P></NP><NP><NO.P>20.</NO.P><TXT>Na lezing van de derde prejudiciële vraag zou het Hof geneigd kunnen zijn de tweede vraag van de Court of Appeal als louter hypothetisch van de hand te wijzen.<NOTE NOTE.ID="E0026" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Artikel 177 EEG-Vcrdrag laai het Hof niet toe te antwoorden op louter hypothetische vragen. Zie arrest van <DATE ISO="19920716">16 juli 1992</DATE>, zaak <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-83/91" YEAR="1992" PAGE.ECR="I-4871">C-83/91, Mcilickc, Jurispr. 1992, blz. I-4871, r. o. 25, 32 en 33</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> De bedragen die Birds van Roberts aanvullende pensioen afhoudt, blijken immers wel degelijk te beantwoorden aan een door Roberts reëel ontvangen overheidspensioen, in casu een weduwenpensioen. Niettemin zal ik de tweede prejudiciële vraag behandelen. Aangezien de overheid ouderdoms- en weduwenpensioenen toekent op grond van een onderscheiden rechtsbasis<NOTE NOTE.ID="E0027" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>De vraag zou in ieder geval een meer dan hypothetisch belang hebben, indien zou blijken dat door de overheid toegekende ouderdoms- en weduwenpensioenen cumulccrbaar zijn. Het dossier biedt op dit punt echter geen uitsluitsel.</P></NOTE>, lijkt me aan deze vraag immers toch een meer dan hypothetisch belang toe te komen.</TXT></NP><NP><NO.P>21.</NO.P><TXT>Indien een bedrijf als Birds van het aanvullende pensioen dat aan een ex-werkneemster als Roberts wordt uitbetaald, enkel dat bedrag zou mogen afhouden dat die ex-werkneemster <HT TYPE="ITALIC">reëel</HT> aan overheidspensioen ontvangt, dan wordt dit bedrijf er in feite toe verplicht om uit hoofde van de ex-werkneemster het verlies aan overheidspensioen te compenseren dat direct voortvloeit uit haar keuze voor het stelsel van de verminderde bijdragen.</TXT><P>Ik ben het met Birds, de Commissie en het verwijzende rechtscollege eens dat zulks een onrechtmatige bevoordeling zou inhouden van die gehuwde ex-werkneemsters die ervoor geopteerd hebben om bijdragen tegen een verminderd tarief te betalen. Zij zouden immers, al hebben ze beduidend minder bijdragen betaald, eenzelfde totaal ouderdomspensioen (bedrijfspensioen plus overheidspensioen) ontvangen als diegenen — mannen, nict-gehuwdc vrouwen en een deel van de gehuwde vrouwen — die steeds pensioenbijdragen hebben betaald tegen het volle tarief. Een dergelijke interpretatie van artikel 119 van het Verdrag zou er alle gehuwde werkneemsters bij Birds en bij vergelijkbare bedrijven toe aanzetten om te opteren voor het verminderde tarief, hetgeen zeker niet de bedoeling van artikel 119 kan zijn. Bovendien zou ze strijdig zijn met het gelijkheidsbeginsel dat het Hof nochtans als <QUOT.START ID="QS0032" REF.END="QE0032" CODE="201E"/>een der grondprincipes van het gemeenschapsrecht<QUOT.END ID="QE0032" REF.START="QS0032" CODE="201D"/> beschouwt (supra, punt 12).</P></NP><?PAGE NO="I-5598"?><NP><NO.P>22.</NO.P><TXT>Het komt me dan ook voor dat een bedrijf als Birds bij de toekenning van een aanvullend pensioen aan gehuwde ex-werkneemsters die geopteerd hebben voor het stelsel van bijdragen tegen verminderd tarief, en die bijgevolg een verminderd overheidspensioen ontvangen, niettemin het bedrag in mindering mag brengen dat deze ex-werkneemsters aan overheidspensioen hadden kunnen ontvangen indien ze pensioenbijdragen hadden betaald tegen het volle tarief. Vanzelfsprekend mag het bedrijf zulks a fortiori doen indien de ex-werkneemster in kwestie vanwege de overheid een weduwenpensioen blijkt te ontvangen dat even hoog is als een volledig ouderdomspensioen.</TXT></NP><NP><NO.P>23.</NO.P><TXT>In antwoord op de tweede en derde prejudiciële vraag concludeer ik derhalve dat het antwoord op de eerste prejudiciële vraag niet beïnvloed wordt door de omstandigheid dat een ex-werkneemster tijdens haar beroepsloopbaan geopteerd heeft voor het stelsel van bijdragen tegen verminderd tarief, en dientengevolge vanwege de overheid geen of slechts een verminderd ouderdomspensioen ontvangt, al dan niet vermeerderd met een weduwenp ensio en.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Conclusie</P></TI></TITLE><NP><NO.P>24.</NO.P><TXT>Concluderend geef ik het Hof in overweging, de door de Court of Appeal gestelde prejudiciële vragen als volgt te beantwoorden:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START ID="QS0033" REF.END="QE0033" CODE="201E"/>1)</NO.P><TXT>Een werkgever handelt niet in strijd met artikel 119 EEG-Verdrag, indien hij, rekening houdend met door de overheid gehanteerde en vooralsnog toelaatbare verschillen in pensioengerechtigde leeftijd tussen mannen en vrouwen, in het kader van een aanvullende bedrijfspensioenregeling een berekeningsformule toepast die ertoe strekt vrouwelijke en mannelijke ex-werknemers eenzelfde totaal ouderdomspensioen (bedrijfspensioen plus overheidspensioen) te verzekeren.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Indien een ex-werkneemster er tijdens haar beroepsloopbaan voor geopteerd heeft pensioenbij dragen te betalen tegen een verminderd tarief, handelt haar werkgever niet in strijd met artikel 119 EEG-Verdrag indien hij het in het vorige punt vermelde totale ouderdomspensioen niettemin berekent op basis van het overheidspensioen dat de betrokisen ex-werkneemster had kunnen verwerven indien ze haar pensioenbij dragen tegen het volle tarief had betaald. Dit geldt a fortiori wanneer de betrokken ex-werkneemster een weduwenpensioen ontvangt dat gelijk is aan een ouderdomspensioen.<QUOT.END ID="QE0033" REF.START="QS0033" CODE="201D"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>